ئۆفرا بینگۆ وانەبێژە لە بەشی مێژووی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقیا و توێژەری باڵایە لە سەنتەری مۆشێ دایان بۆ دیراساتی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقیا لە زانكۆی تەل ئەبیب لە ئیسرائیل، خاوەنی بڕوانامەی دكتۆرایە لە مێژوی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و تایبەتمەندی چەند بوارێكی گرنگە، وەك مێژووی هاوچەرخی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، سیاسەتی نوێ و هاوچەرخی عێراق، كەمینەكان، بۆ شرۆڤەكردنی رووداو و پێشهات و پەرەسەندنەكانی ئەم دواییەی عێراق و كوردستان چەند پرسیارێكمان ئاراستە كرد، ئەویش بەم شێوەیە بۆچوونەكانی خستەڕوو.

* سەرەتا چۆن لەو رووداوانە دەڕوانیت كە لە دوای 16ی ئۆكتۆبەر و دوای ئەنجامدانی ریفراندۆمی سەربەخۆیی لەلایەن هەرێمی كوردستانەوە، هاتنەئاراوە؟
- یەكێك لە خراپترین بەدبەختییەكان كە دوچاری هەرێمی كوردستان بوو، لەدەستدانی كۆنتڕۆڵی سەرجەم ناوچە ناكۆكی لەسەرەكان بوو، بەغداش دوای ئەوە هەستا بە داخستنی هەردوو فڕۆكەخانەكە كە دەروازەی هەرێمەكە بوون بەسەر جیهانی دەرەوەدا و لە هەمان كاتدا بەردەوامە لە فشاردروستكردنی سیاسی و سەربازی و ئابووری لەسەر هەرێمەكە. سێ هۆكار پێكەوە بەشداربوون لەم دژوارییە كتوپڕەی رووبەڕووی هەرێمی كوردستان بۆوە: فاكتەرە ناوخۆییەكانی نێو كورد، هاوپەیمانیی سێ قۆڵی نێوان عێراق، توركیا و ئێران و هەڵوێستی نەرێنی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی. هەروەها نەبوونی پلان بۆ دۆخی دوای ریفراندۆم گۆڕانكارییە كتوپڕەكەی كردە گۆڕانكارییەكی ئازاربەخش.
* هەروەك دەزانن لە ئێستادا كورد دەیەوێت خۆی لەم دۆخە دژوارە دەرباز بكات، پرسیارەكە ئەوەیە ئایا پێویستە كورد چی بكات و دەتوانێت چی بكات؟
- لە راستیدا دەبێت حكومەت لە یەك كاتدا لەسەر چەند ئاستێك كاربكات بۆ ئەوەی لەم دۆخە ئازاربەخشە دەرباز بێت. بە پەلەترین ئەركیش بریتییە لە رێكخستنەوەی نێوماڵی كورد، یەكێك لە رێگاكانیش بریتییە لە ئەنجامدانی هەڵبژاردنەكان بە زووترین كات و بە دڵنیاییەوە پێش ئەنجامدانی هەڵبژاردنەكەی عێراق. ئەركێكی بەپەلەی دیكە بریتییە لە چارەسەركردنی قەیرانە ئابوورییەكە كە بەشێكی زۆری خەڵكی كوردستان بە دەستیەوە دەناڵێنن، بە هەمان شێوە كاركردن لەسەر كەیسی كورد لەسەر ئاستی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی ئەركێكی گرنگە، بەتایبەتی لەم كاتەدا كە بەغدا بڕیاری داوە كوردستان بگەڕێنێتەوە بۆ سەردەمی سەدام حوسێن، ئەم كارەش بە خەڵكی بەتوانا و پڕۆفیشناڵ دەكرێت، كە كوردی تاراوگە دەتوانن رۆڵێكی گرنگی بۆ ببینن.
* ئایا هاوڕایت لەگەڵ ئەوەدا كە لە دوای رووداوەكانی 16ی ئۆكتۆبەرەوە، ئێران توانیویەتی دەستڕۆیشتوویی خۆی بەسەر سیاسەتی دەوڵەتی عێراقدا بچەسێنێت؟ ئەگەر وابێت، ئایا ئاكام و دەرهاویشتەكانی باڵادەستیی ئێران بەسەر عێراقدا چین؟
- ئێران گەورەترین براوەی پەرەسەندنەكانی ئەم دواییەیە بوو. كە نەك هەر تەنیا توانیویەتی پەرە بە دەستڕۆیشتوویی خۆی بدات بەسەر عێراقدا، بەڵكو چاوی لەوەیە لە رێی عێراق، سووریا و لوبنانەوە بگاتە سەر دەریای سپیی ناوەڕاست. گەورەترین زیانمەند بریتییە لە هەرێمی كوردستان كە بەشێكی زۆری پارسەنگی هێزی لەدەستدا لە ئاست بەغدا، هەروەها حكومەتی مەركەزیش لە بەغدا زیانمەندی گەورەیە كە سەربەخۆیی خۆی لەدەست دا و بووە پاشكۆی تاران، بەهەمان شێوە توركیاش كە لەو كاتەدا هاوپەیمانییەكی لەگەڵ ئێراندا دروست كرد، بەمەش دەستڕۆیشتوویی خۆی لە هەرێمی كوردستاندا لەدەست دا. لەوەش گرنگتر بەرژەوەندییە ئابوورییەكانی گورزی گەورەیان بەركەوت لەبەر ئەوەی ئێران كەڵكی لە دۆخەكە وەرگرت بۆ برەودان بە بەرژەوەندییەكانی لەسەر حیسابی ئەنقەرە.
* ئایا هەڵوێستی ئیدارەی ئەمریكا مایەی نائومێدی، یان قابیلی تێنەگەیشتن بوو لە ئاست رووداوەكانی 16ی ئۆكتۆبەردا، ئەویش بەلەبەرچاوگرتنی ئەو راستییەی كە ئەم پەرەسەندنانە تەنیا دوای سێ رۆژ لە راگەیاندنی ستراتیژیەتە نوێیەكەی ئەمریكا بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئێران روویاندا؟
- ئیدارەی ئەمریكا لەسەر بنەمای ئەو بیرۆكەیە رەفتار دەكات كە پێیوایە دەكرێت و پێویستە عێراق دەوڵەتێكی یەكپارچە بێت، سەرەڕای ئەوەی كە سەت ساڵی رابردوو ئەو راستییەیان سەلماندووە كە ئەم قەوارە دەستكردە، تەنیا لە رێی بەكارهێنانی چەك و توندوتیژی و خوێنڕێژییەوە دەپارێزرێت. تێنەگەیشتنی ئەمریكا لە مێژووی عێراق ئاڵۆزتر بوو بەهۆی ئەو راستییەی كە رەنگە هەڕەشەكانی سەرۆك ترەمپ لە دژی ئێران پاڵنەرێك بووبن بۆ هەنگاوەكەی ئێران لە 16ی ئۆكتۆبەردا، ئەویش وەك هەوڵێك بۆ لەباربردنی پێشوەختەی هەر جووڵەیەكی ئەمریكا لە دژی ئەو وڵاتە، ئەمریكاش زیانمەندێكی دیكەی دوایین پەرسەندنەكانە لەبەر ئەوەی جەماوەریبوونی لە نێو كورددا لەدەست دا، لەبەر ئەوەی كورد ئەم هەڵوێستەی ئەمریكا بە نادڵسۆزی دەزانێت، هەروەها ئەمریكا دەستڕۆیشتوویی خۆی بەسەر حكومەتی مەركەزیی عێراق لەدەستدا، كە ئێستا ئەم حكومەتە پتر قەرزارباری ئێرانە، كە نزیكترین دراوسێ و سەرپەرشتیارێتی، نەك ئەمریكا.
* بەم دواییە سەرۆك وەزیرانی حكومەتی هەرێمی كوردستان بانگهێشتنامەی بۆ سەردانیكردنی فەڕەنسا و ئەڵمانیا و بەریتانیا پێگەیشت، چۆن لەم سەردانانە دەڕوانیت و تا چەند ئەم هەوڵە نێودەوڵەتییە، یان با بڵێین ئەورووپییانە بەشدارییەكی ئیجابی دەكەن لە دووبارە دەستپێكردنەوەی گفتوگۆكانی نێوان هەرێمی كوردستان و حكومەتی عێراق؟
- سەردانەكانی سەرۆك وەزیران بۆ وڵاتە ئەورووپییە سەرەكییەكان ئاماژەیەكی گرنگە بەو راستییەی كە ئەم وڵاتانە بە یەكجار پشتیان لە كورد نەكردووە. هێشتا پێمان خۆش بێت، یان نا، جیهان لەسەر بنەمای بەرژەوەندییەكان بنیادنراوە و گەورەترین ئەركی حكومەتی هەرێمیش لەم ساتەوەختەدا بریتییە لە قەناعەت پێهێنانی ئەم دەوڵەتانە و كۆمەڵگەی جیهانی بەگشتی بەوەی بەرژەوەندییەكانیان لەوەدایە پاڵپشتی لە كوردستانێكی بەهێز بكەن. نەك لەبەر ئەوەی دەبێتە بەربەستێك لەبەرامبەر ئێراندا، كە ناتوانێت ببێت، بەڵكو لەبەر ئەوەی ئەمە دەبێتە هۆی پارسەنگ كردنەوەی هاوسەنگییەكە لەگەڵ حكومەتی مەركەزی لە بەغدا كە عێراقی كردۆتە وێنەیەكی لەبەرگیراوەی ئێران. ئەوەی پەیوەست بێت بە عەبادییەوە، ئەوا سەرۆك وەزیرانی عێراق هەموو هەوڵێكی دەخاتەگەڕ بۆ گوشارخستنەسەر هەرێمی كوردستان بۆ ئەوەی ئەم هەرێمە بە چۆكدا بهێنێت، پێش ئەوەی دەست بە گفتوگۆ بكات لەگەڵیدا. لەبەر ئەوە دەبێت هەرێمی كوردستان پلانی ب ئامادە بكات، بۆ ئەم حاڵەتە و نابێت چاوەڕێ بكات تاوەكو عەبادی هەڵوێستی خۆی دەگۆڕێت.
* پێشبینیت بۆ ئایندەی هەرێمی كوردستان چییە؟
- بە پێچەوانەی زۆرێك لە چاودێران و شرۆڤەكارانەوە من تەواو گەشبینم لەبارەی داهاتووی هەرێمی كوردستانەوە. واتە سەرەڕای دوایین رووداوە ئازاربەخشەكان، ئەوا دەبێت لە سیاقی خۆیاندا لێیان بڕوانین. لە ساڵی 1988دا كوردستان كرایە بیابانێك بەڵام زۆری پێنەچوو كە دووبارە گەشەی كردەوە. ئەگەر بە شێوەیەكی بەراوردكاری قسە بكەین ئەوا هەرێمی كوردستان پارێزگاری لە زەمینەی ئەخلاقی خۆی كردووە و توانیویەتی دیموكراسیەتە تازەگەشەكردووەكەی بپارێزێت، سەرەڕای هەموو كەموكوڕییەكانی دەوڵەتێكی رەیعی. ئایندەی ئەم هەرێمەش بەندە بە چەند پرسێكی گرنگەوە، لەوانە: یەكێتی نەتەوەیی، ئابوووریەك كە تەنیا پشت بە نەوت نەبەستێت، دادپەروەری كۆمەڵایەتی و توانای ئەوەی ببێتە جێی گرنگی و بایەخی جیهان.