لە ڕۆژی 17ی نیسانی 2026 و دوای ئەوەی ئاگربەست كەوتە حاڵەتی جێبەجێكردن، جۆزیف عەون سەرۆك كۆماری لوبنان، وتارێكی نیشتمانییانەی ئاراستەی گەلی لوبنان و جیهان كرد، كە زۆرێك لە چاودێران و شرۆڤەوانانی سیاسی، ئەم وتارە بە دووبارە ڕاگەیاندنی دەوڵەتی لوبنان و گەڕانەوەی سەروەری بۆ شكۆی كۆماری لوبنان و ناسنامە ڕاستەقینەكەی پێناسە دەكەن، ئەمەش بەو مانایەی كە چیتر حزبوڵڵای لوبنانی بڕیاری شەڕ و ئاشتی لەبری دەوڵەت نادات و، لوبنان وەك دەوڵەتێكی خاوەن سەروەری، تەنیا خۆی بریاڕ لەسەر دانوستاندن و پرسی شەڕ و ئاشتی دەدات، بۆ گەیشتنیش بە ئاگربەست سەرۆكی لوبنان لە وتارەكەیدا، سوپاسی ئەو وڵاتانەی كرد كە پشتیوانیی لوبنانیان كردووە، هەروەها دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكای بە «دۆست» ناو برد و سوپاسی شانشینی عەرەبستانی سعوودیەی كرد.

ئەم وتارە بۆ لوبنان وەك وەرچەرخانێكی مێژوویی لە ژیانی سیاسیی ئەو وڵاتەدا سەیر دەكرێت، بەتایبەتی كە لە شەڕی ئەم دواییەی ئەمریكا و ئیسرائیل لەگەڵ كۆماری ئیسلامیی ئێران، حزبوڵڵای لوبنانی بەبێ گەڕانەوە بۆ حكومەتی لوبنان بڕیاری شەڕی دا و لوبنانی كردە بەشێك لەم شەڕە كاولكارییە. بۆیە بە گرنگمان زانی دەقی وتارەكەی سەرۆك كۆماری لوبنان بە كوردی بڵاو بكەینەوە.

 

 

یەك دەوڵەت .. یەك دەستوور ..

یەك هێزی چەكدار

ئەی ڕۆڵەكانی نیشتمانم، ئەی كەسوكار و برایانم، ئەمڕۆ لە پێگەی بەرپرسیارێتییەوە و لەناو جەرگەی ئەو ئازارەی هەموومان تێیدا دەژین، دەدوێم، نەك تەنیا بە وشەی بریقەدار، بەڵكوو بە وتەیەكی ڕاستگۆیانە كە خەمی نیشتمان و ئازاری گەلەكەی لە كۆڵ گرتووە.

ئەوەی لە ڕاگرتنی ئەم شەڕە هاتەدی، پوختەی هەوڵی هەمووان بوو، بەرهەمی ئەو قوربانییانە بوو كە ئێوە پێشكەشتان كرد و ویژدانی جیهانی پێ بەئاگا هێنایەوە. بەرهەمی ئەو كەسانە بوو كە لە ماڵ و گوندەكانی خۆیاندا لە بەرەی پێشەوەی جەنگ خۆڕاگر بوون و بۆ جیهانیان سەلماند، كە ئێمە لێرە دەمێنینەوە و هەرچییەك ڕوو بدات، لێرە ناڕۆین. هەروەها بەرهەمی هەوڵی هەموو ئەو كەسانە بوو كە میواندارییان لە برایانی خۆیان كرد و باوەشیان بۆ گرتنەوە.

ئەمە بەرهەمی هەوڵێكی بێوێنە بوو كە هەموو بەرپرسانی لوبنانی لەگەڵ هەموو برا و دۆستانی لوبنان لە جیهاندا خستیانە گەڕ، هەوڵگەلێك كە شەو و ڕۆژیان بە پەیوەندی و گفتوگۆی لە هەموو لایەك و لەسەر هەموو ئاستەكاندا پێكەوە گرێ دا، نە ئۆقرەمان گرت، نە ماندوو بووین و نە بۆ ساتێكیش گومانمان لە ماف و ئەركی خۆمان هەبوو. لەو پێناوەشدا بەرگەی زۆر شتمان گرت، بەرگەی تۆمەت، سووكایەتی، ناوزڕاندن و چەواشەكاریمان گرت، بەڵام پاشەكشەمان نەكرد، تا ئەو كاتەی دەركەوت كە ئێمە لەسەر حەقین و تا بۆ هەموو جیهان سەلمێنرا كە ئەوەی ئەنجاممان دا باشترین و دروستترین كار بوو.

لێرەوە سوپاس و پێزانینی خۆم ئاراستەی هەموو ئەو كەسانە دەكەم كە بەشدار بوون لە بەدیهێنانی ئەم ئاگربەستەدا، لە سەرۆكی ئەمریكا، دۆستمان دۆناڵد ترەمپەوە تا دەگاتە هەموو برا عەرەبەكان و لە پێش هەمووشیانەوە شانشینی عەرەبستانی سعوودی. ئێمە پشت بە دۆستایەتیی هەمووان دەبەستین، بۆ ئەوەی ئەو كارەی دوێنێ دەستمان پێكرد، تەواوی بكەین و ئەو ئامانجانە بەدی بهێنین كە هیوای بۆ دەخوازین. بەڵام ئێستا هەموومان لەبەردەم قۆناغێكی نوێدا وەستاوین، ئەویش قۆناغی گواستنەوەیە لە كاركردن بۆ پاراستنی ئاگربەست بەرەو كاركردن بۆ ڕێككەوتنی هەمیشەیی، كە مافەكانی گەلەكەمان و یەكپارچەیی خاك و سەروەریی نیشتمانەكەمان بپارێزێت. لەم قۆناغەدا وەك قۆناغەكانی پێشووش، متمانەمان هەیە كە لوبنان ڕزگار دەكەین، لە هەمان كاتدا دڵنیاین كە ڕووبەڕووی هەموو جۆرە هێرشێك دەبینەوە، ئەمەش تەنیا لەبەر هۆكارێكی سادە، ئەویش ئەوەیە كە بۆ یەكەم جار لە ماوەی نزیكەی نیو سەدەدا، لوبنانمان گەڕاندەوە بۆ شكۆی خۆی و بۆ خاوەنی بڕیاری خۆی.

ئێمە ئەمڕۆ خۆمان دانوستان دەكەین و خۆمان بڕیار بۆ خۆمان دەدەین. چیتر نابینە پارچە كارتێك لە گیرفانی هیچ كەسێكدا و نابینە مەیدانی شەڕی هیچ لایەنێك و هەرگیزیش بۆ ئەو دۆخە ناگەڕێینەوە، بەڵكوو گەڕاینەوە بۆ ئەوەی ببینە دەوڵەتێك كە تەنیا خۆی خاوەنی بڕیاری خۆی بێت و لەپێناو ژیانی گەل و بەرژەوەندیی هاووڵاتیان، بڕیاری خۆی بەرز ڕادەگرێت بە كردەوە و بە وتە بەرجەستەی دەكات.

بە هەموو ڕاشكاوی و متمانەیەكەوە پێتان دەڵێم: ئەم دانوستانانە نیشانەی لاوازی نین، پاشەكشە و سازش نین، بەڵكو بڕیارێكن كە لە هێزی باوەڕمان بە مافەكانمانەوە سەرچاوەی گرتووە، لە پەرۆشیمان بۆ گەلەكەمان و لە بەرپرسیارێتیمان بۆ پاراستنی نیشتمان بە هەموو ئامرازەكان، بە تایبەتیش لە ڕەتكردنەوەی ئەوەی كە لە پێناو هیچ لایەنێكدا بمرین جگە لە لوبنان. دانوستان بە مانای دەستبەرداربوون لە هیچ مافێك نایەت، نە سازشكردنە لەسەر هیچ پرەنسیپێك و نە دەستكاریكردنی سەروەریی ئەم نیشتمانەیە.

بە هەزاران لوبنانیمان لەدەست دا، ئەمانە ڕۆڵەی ئێمەن، هەرگیز لە بیریان ناكەین و ڕێگەش نادەم لەمەودوا تەنیا یەك لوبنانییش بمرێت، یان خوێنی كەسوكار و گەلەكەم لە پێناو بەرژەوەندیی و هەژموونی كەسانی دیكە، یان حیساباتی جەمسەرە هێزە نزیك و دوورەكاندا بەردەوام بڕێژرێت. لە نێوان خۆكوژی و گەشەسەندندا، من و گەلەكەمان لەگەڵ گەشەسەندنین و دژی خۆكوژیین. لە نێوان دروشمە چەواشەكارەكان كە وێرانكاری دەكەن و هەنگاوە عەقڵانییەكان كە ئاوەدانی دەهێنن، من و گەلەكەمان لەگەڵ عەقڵانییەتین. لە نێوان مردنی بێهوودە و بێبەرانبەر و بە پاساوی لایەنە دەرەكییەكان و لە نێوان ژیان بۆ نیشتمان و كەسوكارمان بە كەرامەت و ئازادی و خۆشگوزەرانییەوە، من و گەلەكەمان لەگەڵ ژیانین.

پێشتر وتوومە و دووبارەشی دەكەمەوە، من ئامادەم بەرپرسیارێتیی تەواوی ئەم بڕیار و بژاردانە بگرمە ئەستۆ، ئامادەم بۆ هەر شوێنێك بچم لە پێناو ڕزگاركردنی خاكەكەم و پاراستنی هاووڵاتیانم و ڕزگاركردنی وڵاتەكەم. ئەركی من یەك ئەركی ڕوون و دیاریكراوە: ئەویش ڕزگاركردنی ئەم وڵاتە و گەلەكەیەتی، ئەمەش ئەو كارەیە كە بە قەناعەتێكی نیشتمانی، مرۆیی و باوەڕێكی ڕەهاوە ئەنجامی دەدەم. من دەزانم كە ئێوە لەگەڵ منن، بە نهێنی و ئاشكرا لەگەڵ منن، لە دڵ و ئەقڵتاندا لەگەڵ منن، چونكە دەزانم چ قوربانییەكی گەورەتان داوە، دەزانم مانای چییە مرۆڤ ئازیزانی، یان ماڵەكەی، یان هەستی ئارامی لەدەست بدات.

بە ڕاستگۆیی و ورەیەكی بەرزەوە پێتان دەڵێم: نابێت ئەم ئازار و ناسۆرە چارەنووسی هەمیشەییمان بێت، لێرەوە بە زمانی پەیمان و بەڵێنەوە دووپاتی دەكەمەوە كە هیچ ڕێككەوتنێك نابێت سازش بێت بۆ مافە نیشتمانییەكانمان، یان لە كەرامەتی گەلە خۆڕاگرەكەمان كەم بكاتەوە، یان دەستبەرداری بستێك لە خاكی ئەم نیشتمانە بێت. ئامانجمان ڕوون و ڕاگەیەندراوە: ڕاگرتنی دەستدرێژییەكانی ئیسرائیل بۆ سەر خاك و گەلەكەمان، كشانەوەی ئیسرائیل، چەسپاندنی دەسەڵاتی دەوڵەت بەسەر تەواوی خاكەكەیدا تەنیا و تەنیا لە ڕێگەی هێزە نیشتمانییەكانی خۆیەوە، گەڕانەوەی دیلەكان و گەڕانەوەی خەڵكەكەمان بۆ ماڵ و گوندەكانیان بەو پەڕی ئارامی، ئازادی و كەرامەتەوە.

گەلەكەم و خۆشەویستانم. هێزی ئەم نیشتمانە پێش هەموو شتێك لە هۆشیاریی گەلەكەیدایە، لەو یەكڕیزییەی كە لەسەر بنەمای حەق، دادپەروەری و بژاردەی پێكەوەژیان بنیاد نراوە، بە گوێرەی بنەماكانی پەیمانی نیشتمانیمان. یەك دەوڵەت كە تەنیا بۆ دڵسۆزیی تەواو و ئینتیمای كۆتاییمان بێت، یەك دەستوور كە بۆی بگەڕێینەوە، یەك یاسا كە هەموومان ملكەچی بین و یەك هێزی چەكدار كە پارێزگاری لە هەموومان بكات.

ڕێگە مەدەن بەو دەنگانەی كە گومان دەچێنن و تۆمەتی خیانەت دەبەخشنەوە و دووبەرەكی بخەنە نێوانتانەوە. مەكەونە داوی ئەو كەسانەی یاری بە سۆزتان دەكەن، بۆ ئەوەی ناوبانگی خۆیان لەسەر حیسابی سەقامگیریی ئێوە بنیاد بنێن. ئەقڵتان بەكار بهێنن و بەسەر غەریزەی چەواشەكاراندا سەربكەون. دڵنیا بن ئەوەی ئەمڕۆ و بەیانی ئەنجامی دەدەین، لە پێناو سەلامەتی، پاراستن و ژیانی ئازاد، كەرامەت و ئارامیی ئێوەدایە. هەروەها بۆ ئەوەی ئایندەیەكی پڕ لە ئارامی و سەقامگیری بە منداڵەكانتان ببەخشین، نەك ئەوەی هەر چەند ساڵ جارێك بیانكەینە ژمارەیەك بۆ مردن و قوربانیی لایەنە دەرەكییە نزیك، یان دوورەكان.

هەر كەسێك لە پێناو نیشتماندا گیانی بەخت كردبێت، پێش ئەوەی لە ماڵەكانی ئێوە ماڵئاوایی بكات، لە ناو دڵی ئێمەدا بووە. هەر ماڵێك وێران كرابێت، بەشێك لە ویژدان و یادەوەریی ئێمەی لەگەڵ خۆیدا ڕووخاندووە، بۆیە دەست لە ناو دەست، باشتر لە جاران ئاوەدانی دەكەینەوە. هەموو لوبنانییەكان لە یەك كەشتیداین، یان دەبێت بە حیكمەتەوە ڕێبەریی بكەین تا دەگەینە كەناری ئارامی، یان پێكەوە نوقم دەبین. هیچ كەسێك مافی ئەوەی نییە ئەو تاوانە ئەنجام بدات، نە بە پاساوی دروشم، نە بە غەریزەی خۆكوژی و نە بە دڵسۆزی بۆ غەیری لوبنان و گەلەكەی.

ئەمڕۆ تكاتان لێ دەكەم، بە حەقی قوربانی و ئازارەكانتان، وەك وەفایەك بۆ ئەوانەی لێمان جیا بوونەوە و وەك ئەمانەتێك بۆ خۆڕاگرانی گەلەكەمان، دڵ و ئەقڵتان بكەنەوە. ڕێگە مەدەن دروشمی تۆمەتباركردن و خیانەتكاركردن چاوتان لە ئاست ڕاستییەكان و حیكمەتتان دابخات، چونكە نیشتمان بە غەریزە دروست نابێت، بەڵكوو بە هۆشیاری، یەكڕیزی و متمانە بنیاد دەنرێت.

بۆ ئاوارەكان دەڵێم: دەگەڕێنەوە بۆ ماڵەكانتان و ماڵەكان بە ئێوەوە ئاوەدان دەبنەوە، ئێمە لەگەڵتانین و لە پشتتانین و هەرگیز پشتتان بەر نادەین. بۆ ئەوانەشی كە لە ناو ماڵەكانی خۆیاندا لە ژێر مەترسیدا خۆڕاگر بوون: قوربانییەكانتان بەفیڕۆ ناچێت و شكۆمەندی وەك سیمایەكی ئێوە دەمێنێتەوە كە شانازیی پێوە دەكەین. بۆ ئەوانەشی كە قومار بە چارەنووسی لوبنان و ژیانی لوبنانییەكانەوە دەكەن، دەڵێم: «بەسە»، تەنیا پڕۆژەی دەوڵەت لە لوبناندا بەهێزترین، بەردەوامترین و گرەنتیكەرترینە بۆ هەمووان. بۆ جیهانیش دەڵێم: لوبنان ناشكێت، گەلەكەی نامرێت، حەقەكەی سەردەكەوێت و ئایندەمان بە ئیرادەی خۆمان و بە ئیرادەی هەموو لوبنانییەكان بونیاد دەنێین.