لەسەر ئاستی پارێزگاكانی هەرێمی كوردستان و ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێمی كوردستان، پارتی دیموكراتی كوردستان بە تەنیا زیاتر لە یەك ملیۆن و 100 هەزار دەنگی بەدەست هێناوە و بووەتە خاوەنی فراكسیۆنێكی پەرلەمانی و زیاتر لە 30 كورسی كە ڕێژەی «50+1»ی كۆی فراكسیۆنە كوردستانییەكان لە پەرلەمانی عێراق پێكدەهێنێت، ئەمەش مانای ئەوەیە هیچ حكومەتێك لە عێراقدا پێكناهێنرێت، بەڵام ئەگەر بەرنامەی پێكهێنانی حكومەت ڕەزامەندیی سەرۆك بارزانی بەدەست بهێنێت، ئەوا دەرگا كراوە دەبێت بۆ ئەوەی كۆی فراكسیۆنە كوردستانییەكان بەشداری لە كابینەی داهاتووی حكومەتی عێراقدا بكەن.

لە بەرانبەردا ئاكامی هەڵبژاردنەكان دەریانخستووە كە لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە وەك هەڵبژاردنەكانی ساڵی 2021 كێشەی پێكهێنانی فراكسیۆنی گەورەی پەرلەمانیان نابێت، پەیوەندییە تەلەفۆنییەكەی مەسعود پزیشكیان سەرۆكی كۆماری ئیسلامیی ئێران لەگەڵ محەمەد شیاع سوودانی سەرۆك وەزیرانی عێراق و سەرۆكی لیستی « ئاوەدانی و پەرەپێدان» بۆ پیرۆزبایی لە ئاكامەكانی هەڵبژاردن بەگشتی و ئاكامی هەڵبژاردنەكانی لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە، دەرخەری ئەوەیە كە ئاكامی هەڵبژاردنەكان بە جۆرێك یەكلایی بووەتەوە كە هیچ كێشەیەك بۆ لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە دروست نابێت بۆ پێكهێنانی گەورەترین فراكسیۆن لە ناو پەرلەمانی عێراق و هاوپەیمانییەكان بۆ پێكهێنانی حكومەتی داهاتووی عێراق.

سەبارەت بە بەشداریی هەردوو پێكهاتەی كورد و عەرەبی سوننە كە زۆر گرنگن بەشداری كارایان هەبێت لە پرۆسەی سیاسیی عێراقدا، لایەنەكانی عەرەبی سوننە كە ئەمجارەش وەك هەڵبژاردنەكانی 2021 دەنگیان بە حزبی ئیسلامی سیاسیی سوننە نەداوە و وەك عەرەب دەنگیان بە لایەنەكانی خۆیان داوە، دەرخەری ئەوەیە كە وەك عەرەبی سوننە دەنگیان بە لایەنەكانی خۆیان داوە، ئەمەش ئاماژەیەكە بۆ ئەوەی كە عەرەبی سوننە لە ئێستادا كێشەی مەزهەبگەراییان لەگەڵ عەرەبی شیعە سڕكردووە و زیاتر لەسەر بنەمای دابینكردنی خزمەتگوزاری بۆ پارێزگاكانیان دانوستاندن لەسەر پێكهێنانی حكومەت دەكەن. سەبارەت بە لایەنی كوردستانی بۆ بەشداری لە حكومەتی داهاتووی عێراق، كۆی لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە ئەوەیان بۆ یەكلایی بووەتەوە، بەشداریی لایەنی كوردستانی لە هەر حكومەتێكی عێراق، پەیوەستە بە ڕێككەوتن لەگەڵ سەرۆك بارزانی، ئەو ڕێككەوتنەش پەیوەستە بە جێبەجێكردنی تەواوی ئەو مافە دەستوورییانە كە بۆ كۆی جوگرافیای كوردستانی عێراق لە دەستووردا چەسپێنراون و ئەم مافانە سازشیان لەسەر ناكرێت، بەڵگەش بۆ ئەمە ڕێككەوتنی ساڵی 2022ی لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگییە لەگەڵ سەرۆك بارزانی كە تیایدا لەسەر پڕۆگرامێكی وەزاری بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی نێوان بەغدا و هەولێر و كۆی كێشەكانی عێراق واژۆی لەسەر كراوە و كابینەكەی محەمەد شیاع سوودانی لە ئۆكتۆبەری 2022 پێكهێنرا. بۆ دانوستاندنەكانی ئەمجارەی نێوان سەرۆك بارزانی و لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگی، سیاسەتی لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە لەگەڵ كوردستان بەو جۆرە دەخوێنرێتەوە كە بیانەوێت درێژە بە هەمان ئاراستە بدەن، بەڵام ئەمجارەیان سەرۆك بارزانی پێداگری لەسەر ڤیتۆیەك دەكات، بەوەی ئەگەر ئەو ڕێككەوتنەی واژۆی لەسەر دەكرێت، وەك خۆی جێبەجێ نەكرێت، ئەوا كوردستان پەیامێكی دیكەی بۆ عێراق دەبێت.

فراكسیۆنە كوردستانییەكان بەیەك دەنگ بچنە بەغدا

ئالنگارییەكان دەگۆڕن بۆ دەرفەت

ئامانجی هەرە گرنگ و دیاری لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە لەوەدا خۆی بەرجەستە دەكات، كە مەترسی نەكەوێتە سەر دەسەڵاتەكەیان و دەیانەوێت دەسەڵاتی عێراق بۆ هەتا هەتایە لە دەستی خۆیاندا بمێنێتەوە، لەمەش زیاتر هێندەی بڕوایان بە سیستمی ولایەتی فیقهی و بەرەی مقاوەمەیە، هێندە بڕوایان بە عێراقێكی فیدڕاڵی و دیموكراتی و پەرلەمانی و فرەیی نییە و، مەزندە دەكرێت لە قۆناغی چوار ساڵی داهاتووی حكومەتەكەی لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە هەنگاوی زیاتر بۆ سڕینەوەی سیمای سیستمی فیدڕاڵی كاڵ بكەنەوە و بە بەرنامە كار بۆ تۆخكردنەوەی كۆمارێكی ئیسلامی هەڵبگرن. بۆیە ئومێد هەڵچنین لەسەر ئەوەی سیستمی دەوڵەتی عێراقی دەبێتە سیستمێكی فیدڕاڵی، بێجگە لە خەیاڵێكی بەتاڵ شتێكی دیكەی لێ بەرهەم نایەت، عەرەبی سوننەی عێراقیش كە زۆر ڕاشكاوانە سەرۆكی پەیمانگای عێراق بۆ فیدڕاڵی لە بازنەی گفتوگۆ جەختی لەسەر ئەوە كردوە كە عەرەبی سوننەی عێراق پشتگیری سیستمی فیدڕاڵیی كارگێڕی دەكەن، وەك سیستمێكی لامەركەزیی كارگێڕیی دوور لە سیاسەت، بۆیە دەتوانین ڕاشكاوانە بڵێین عەرەبی عێراق «بە شیعە و سوننەوە» پشتگیری بونیادنانی سیستمێكی فیدڕاڵی لە عێراقدا ناكەن.

لە بەرانبەر ئەم تێڕوانینەی عەرەبی شیعە و سوننە كە لەیەك خاڵدا یەك دەگرنەوە و سیستمی فیدڕاڵی ڕەت دەكەنەوە، ئەوا فراكسیۆنە كوردستانییەكان ڕووبەڕووی ئالنگارییەكی زۆر گەورە دەبنەوە، كە ئەویش دووبارە ڕێكخستنەوەی پەیوەندییەكانی كوردستانە «هەرێمی كوردستان و ناوچە دابڕاوەكانی هەرێمی كوردستان» لەگەڵ حكومەتی داهاتووی عێراق.

سەرۆك بارزانی لە ساڵی 2012 دوای ئەوەی نوری مالیكی لە خولی دووەمی سەرۆك وەزیرانیدا بە تەواوی و بە ئاشكرا هەنگاوی بۆ سڕینەوەی ناوەرۆكی سیستمی فیدڕاڵی هەڵگرت، بە هەموو جیهانی ڕاگەیاند «با لەسەر بنەمای بڕیاری گەلی كوردستان دانوستاندن بكەین، بۆ ئەوەی پەیوەندییەكانی نێوان كوردستان و عێراق دووبارە ڕێك بخەینەوە». لە هەڵمەتەكانی هەڵبژاردنی ئەمجارەی 11ی ئۆكتۆبەریش كە دروشمی لیستی 275ی پارتی دیموكراتی كوردستان «هاوبەشی، هاوسەنگی، سازان» بوو، دیسان دووبارەكردنەوەی هەمان پەیامی 2012ی سەرۆك بارزانی بوو، بەوەی كە دانوستاندن دەكەین بۆ ئەوەی لەسەر ئەم سێ بنەمایە جارێكی دیكە پەیوەندییەكانی نێوان كوردستان و عێراق بونیاد بنرێتەوە. ئەو بنەمایەی گوتاری سەرۆك بارزانی بۆ ڕێكخستنەوەی ئەو پەیوەندییانە جەختی لەسەر دەكاتەوە، ئەو مافانەیە كە لە دەستووری عێراقدا بۆ تەواوی گەلی كوردستان لە جوگرافیای كوردستانی عێراق چەسپێنراون.

دووربینیی سەرۆك بارزانی لە نووسینەوەی دەستووری عێراقدا، دانانی ئەو مەرجە بوو كە دەڵێت: «هیچ هەمواركردنەوەیەك لە دەستووری عێراقدا پەسەند ناكرێت، ئەگەر لە سێ پارێزگادا دوو لەسەرسێی دەنگدەران ئەو هەمواركردنەوەیە ڕەت بكەنەوە». ئەمە مانای ئەوەیە ئەگەر عەرەبی شیعە و سوننە پێكەوە ڕێكبكەون دەستوور هەموار بكەنەوە و وەك ڕێژەی دوو لەسەر سێ دەنگ بە هەمواركردنەوەی دەستوور بدەن، ئەوا ئەگەر هەر سێ پارێزگای «هەولێر، سلێمانی، دهۆك» بە ڕێژەی دوو لەسەر سێ ئەو هەمواركردنەوەیە ڕەت بكەنەوە، ئەوا هەمواركردنەوەی دەستوورەكە پەسەند ناكرێت.

پێداگریی سەرۆك بارزانی لەسەر دانانی ئەم مەرجە بۆ هەمواركردنەوەی دەستووری عێراق ئەو پەیامە گرنگە بوو كە لە هەڵمەتی هەڵبژاردنەكانی ئەمجارە بە گەلی كوردستان و عێراقی و ڕاگەیاندن «ئەگەر ئەوان سیستمی فیدڕاڵی ڕەت بكەنەوە، ئەوا ئێمە ڕژێمی دیكتاتۆری ڕەت دەكەینەوە». ڕاشكاوانەتر پێی ڕاگەیاندن ئێوە چۆن مامەڵە لەگەڵ دەستوور دەكەن و تەفسیر بۆ ماددەكانی دەكەن، ئەوا پرسێكە بەڵام مافە دەستوورییەكانی كوردستان لەو دەستوورەدا وەك یەك سەفقە پێداگری لەسەر دەكرێت و بەو جۆرە تەفسیری بۆ دەكرێت كە هەردوولا بە دانوستاندن لەسەری ڕێك دەكەون.

لەم چوارچێوەیەدا زیادبوونی دەنگەكانی لیستی 275ی پارتی بۆ یەك ملیۆن و زیاتر لە 100 هەزار لەسەر ئاستی كوردستان و زیادبوونی دەنگەكانی پارتی لە هەرسێ پارێزگای «هەولێر، سلێمانی، دهۆك» بۆ سەرووی زیاتر لە 817 هەزار دەنگ، ئاماژەیەكی ڕوونە بۆ ئەوەی كە ڕێژەی دەنگەكانی پارتی لەو سێ پارێزگایە لە سەرووی 50%، ئەم ئاستە بەرزەی دەنگەكانی پارتی لەگەڵ ئەوەی بۆ ڕێژەی كورسییەكانی پەرلەمانی عێراق گۆڕانكاری زۆری دروست نەكرد، بەڵام ئەگەر سبەی هەنگاو بۆ هەمواركردنەوەی دەستووری عێراق هەڵبگیرێت و سەرۆك بارزانی ڕەتی بكاتەوە، ئەوا ئەگەر لایەنە كوردستانییەكانی دیكەش ڕەتی نەكەنەوە، بە ئاسانی ڕێژەی دوو لەسەر سێی ئەو هەر سێ پارێزگاكە ڕەتی دەكەنەوە، هەروەك چۆن لە هەڵبژاردنەكانی ساڵی 2009 كە تیایدا ڕاستەوخۆ سەرۆكی هەرێمی كوردستان لەلایەن خەڵكەوە دەنگی پێدرا، بینیمان پارتی و یەكێتی وەك لیستی كوردستانی پێكەوە 59%ی دەنگیان بەدەستهێنا، لە بەرانبەردا سەرۆك بارزانی 70%ی دەنگەكانی گەلی كوردستانی بەدەستهێنا، ئەمەش نیشانەی ئەوەیە سەرۆك بارزانی لە دەرەوەی حزبایەتی، جێگەی متمانەی زۆرینەی ڕەهای هاووڵاتیانی كوردستانە و، لەپرسە چارەنووسسازەكاندا ئەوەی سەرۆك بارزانی ڕەتی بكاتەوە، زۆرینەی هەرە زۆری خەڵكی كوردستان پشتگیری لێدەكەن.

هەڵوەستەكردنمان لەسەر ڕێگریكردن لە هەمواركردنەوەی دەستوور، بۆ ئەوەیە كە دەبێت فراكسیۆنە كوردستانییەكان هەموویان باش ئەو ڕاستییە لەبەرچاو بگرن، كە لەناو پەرلەمانی عێراقدا فراكسیۆنەكانی هەموو لایەنەكانی عەرەبی شیعە و سوننە كە، فراكسیۆنە كوردستانییەكان وەك دوژمنی یەكپارچەیی عێراق سەیر دەكەن، بینییان لە ڕیفراندۆمی ئەیلوولی 2017 بە ڕێژەی زیاتر لە 92% دەنگیان بۆ سەربەخۆیی دا، بۆیە ئەمە سەلمێنەری ئەوەیە ئەگەر فراكسیۆنی حزبە سیاسییەكان لە بەغدا بۆ مەرام و موزایەداتی سیاسیی قسەیەك بۆ بەرژەوەندی یەكپارچەیی عێراق بكەن، ئەوا ئەندام و لایەنگرەكانیان كە هاتە سەر پرسی چارەنووسساز پشتگیری ئەو بڕیارە دەكەن كە سەرۆك بارزانی پێداگری لەسەر دەكاتەوە.

لە دوای ساڵی 2003وە بەرنامەی سەرۆك بارزانی بەوجۆرە بووە كە لایەنە كوردستانییەكان بە یەك ئیرادەوە بەشداری لە پرۆسەی سیاسیی عێراقدا بكەن، ئەم بەرنامەیە زۆر سەركەوتوو بوو و زۆر دەستكەوتی گەورەی لە نووسینەوەی دەستووردا بۆ گەلی كوردستان بەدەست هێنا، دواتریش كە وەك یەك فراكسیۆن «فراكسیۆنی كوردستانی» لەناو پەرلەمانی عێراق مامەڵەمان كرد، جیا لەوەی دەستكەوتی زۆر باش بۆ كوردستان بەدەستهات، لە هەمان كاتدا توانیشمان چەندین پیلان دژی هەرێمی كوردستان پووچەڵ بكەینەوە، تەنانەت لەو كاتەشی ئەم ئیرادە یەكگرتووە درزی تێكەوت و هێزی سیاسیی دیكە لە كوردستان هاتنە ناو پرۆسە سیاسییەكە، سەرۆك بارزانی هەوڵی بۆ ئەوە بوو كە دووبارە ئەو ئیرادە یەكگرتووە دروست بكرێتەوە، كە لە ساڵی 2014 و بۆ پێكهێنانی حكومەتەكەی حەیدەر عەبادی، بڕیاری بەشداریكردنی لایەنە كوردستانییەكان برایە مەكۆی سەرەكیی بزووتنەوەی گۆڕان لە گردی زەرگەتەی سلێمانی بۆ ئەوەی لەوێوەوە بە یەك بڕیار بەشداری لە حكومەتی عێراق بكەن. لە هەڵبژاردنەكانی 2018 كە تەنیا دوای حەوت مانگ لە كارەساتی 16ی ئۆكتۆبەر ئەنجام درا و سەرۆك بارزانی و پارتی وەك تاكە لایەن مانەوە بۆ بەرگریكردن لە مافە دەستوورییەكانی گەلی كوردستان، بۆیە وەك بەرگریكاری ڕاستەقینەی گەلی كوردستان چووە ناو دانوستانەكان و بەشداری لە حكومەتەكەی د.عادل عەبدولمەهدی كرد، بەڵام دوای ماوەیەكی كورت خۆپیشاندانەكانی بەغدا و پارێزگاكانی دیكەی عێراق دەستی پێكرد و عادل عەبدولمەهدی ناچار كرا دەست لەكار بكێشێتەوە.

دوای لە ساڵانی 2018 – 2021 كە ئیرادەی سەرۆك بارزانی جارێكی دی شكۆی كوردستانی لە ناو پرۆسەی سیاسیی عێراقدا بەرز كردەوە، گەلی كوردستانیش متمانەی زیاتری بە لیستی پارتی دیموكراتی كوردستان بەخشتی و ژمارەی كورسیەكانی لە 25 كورسیەوە بەرز كردەوە بۆ 32 كورسی، دیسان لەسەر ڕاسپاردەی سەرۆك بارزانی شاندی پارتی و یەكێتی وەك شاندی كوردستانی و بە سەرۆكایەتی عیماد ئەحمەد ئەندامی مەكتەبی سیاسیی یەكێتی چوونە دانوستانەكان و دەستكەوتی زۆر باشیشیان بۆ كوردستان بەدەست هێنابوو، بەڵام كە هاتە سەر ئەوەی لەناو پەرلەماندا سەرۆك كۆمار هەڵبژێرێت و پرۆسەكە بكەوێتە واری جێبەجێكردن، بە دەستی ئەملا و ئەولا یەكڕیزی لەبار برا و پرۆسەكە بۆ ماوەی ساڵێك دواكەوت و دوای ئەوەی موقتەدا سەدر لە پرۆسەكە كشایەوە، جارێكی دیكە لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگی هاتنەوە سەری بڵند و لەوێ دوای ئەوەی لەگەڵ سەرۆك بارزانی ڕێككەوتنیان كرد و حكومەتی محەمەد شیاع سوودانی پێكهێنرا.

بۆ دانوستاندنی ئەمجارەی بەشداریی لایەنە كوردستانییەكان لە پرۆسەكانی دانوستاندن بۆ پێكهێنانی حكومەتی داهاتووی عێراق، پەیامی تازەی سەرۆك بارزانی لەو پەیامەی بەڕێزیان دەخوێنینەوە كە بۆ پێكهینانی كابینەی دەیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان ڕایگەیاندووە «یەك پەرلەمان، یەك حكومەت، یەك هێزی پێشمەرگە»، ئەم پەیامە سازشی لەسەر ناكرێت، بۆ بەغداش هەمان پەیام دووبارە دەكرێتەوە، ئەویش ئەوەیە «یەك هەرێمی كوردستان، هاوبەشیی ڕاستەقینە، سازان بۆ دووبارە بونیادنەوەی پەیوەندییەكی هاوسەنگ لەنێوان كوردستان و دەوڵەتی عێراقدا». ئەوجا لەگەڵ ئەوەی ئەم پەیامەی سەرۆك بارزانی سازشی لەسەر ناكرێت، بەڵام دەرگاشی بە كراوەیی هێشتووەتەوە بۆ هەر لایەنێكی سیاسی كە ئامانجی قەوارەی سیاسیی هەرێمی كوردستان و جێبەجێكردنی مافە دەستوورییەكانی گەلی كوردستانە، دەتوانێت هاوشانی شاندی پارتی دیموكراتی كوردستان وەك یەك شاند لەگەڵ بەغدا بەشداری بكات و پێداگری لەسەر مافەكانی گەلی كوردستان بكات، ئەگەر ئەمەش نەكەن، شاندی پاری دیموكراتی كوردستان لەبەر ڕۆشنایی ڕێنماییەكانی سەرۆك بارزانی ئەو ئەركە مێژووییە لە ئەستۆ دەگرێت و بە تەنیا داكۆكیكاری مافەكانی گەلی كوردستان دەبێت.

بەرژەوەندیی لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە

پێویستی بە مانەوەی سوودانی بۆ چوار ساڵی دیكە هەیە

لەگەڵ ئەوەی بەپێی دەستووری عێراق، پۆستی سەرۆك وەزیران بەرزترین دەسەڵاتی جێبەجێكردن و فەرماندەی گشتیی هێزە چەكدارەكانیشە، بەڵام لەسەر ئەرزی واقیع لە سەرووی دەسەڵاتەكانی سەرۆك وەزیرانەوە «دەسەڵاتێكی قووڵ» هەیە، كە دەگاتە ئەو ئاستەی كە بێجگە لە «بەڕێوەبەرێك « هیچ دەسەڵاتێكی دیكە بۆ سەرۆك وەزیران ناهێڵێتەوە.

لە ماوەی ئەو 37 مانگەی نێوان «ئۆكتۆبەری 2022 تا نۆڤەمبەری 2025» كە محەمەد شیاع سوودانی لە پۆستی سەرۆك وەزیراندا بووە، عێراق بە شێوەیەكی گشتی و لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە بەتایبەتی، بە بارودۆخێكی زۆر ئاڵۆز و ترسناكی سیاسیی لەسەر ئاستی ناوچەكە و نیودەوڵەتی تێپەڕیون، بەتایبەتیش دوای هەڵگیرسانی شەڕی غەززە كە بەشێك لە گرووپە چەكدارەكانی شیعە وەك بەرەی مقاوەمە خۆیان لە شەڕەكە تێوەگلاند و عێراقیان گەیاندە سەر لێواری هەڵدێر، محەمەد شیاع سوودانی بە ڕاوێژ و لێكتێگەیشتن لەگەڵ هەرێمی كوردستان، توانی عێراق لەسەر لێواری هەڵدێر بگێڕێتەوە بۆ دواوە، لە هەمان كاتدا وەك جێبەجێكارێكی سیاسەتی لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگی، توانی بە شێوەیەكی زۆر ئەقڵانی لە چەند لایەنێكدا سیاسەتێكی هاوبەش لەگەڵ هەرێمی كوردستان پیادە بكات و، كۆمەڵێك گرێ كویرە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی لە پەیوەندییەكانی عێراق و دەوڵەتانی جیهان بكاتەوە، لە سەرووی هەموویانەوە سەردانی سوودانی بۆ كۆشكی سپی و پێشوازیكردنی لەلایەن جۆزیف بایدن سەرۆكی ئەو كاتی ئەمریكا، ئەمە گەورەترین دەستكەوت بوو بۆ حكومەتی عێراق و بووە بەربەستێك بۆ ئەوەی عێراق ببێتە بەشێك لەو شەڕەی كە لە غەززەوە دەستی پێكرد و پاشان تەواوی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی گرتەوە.

لەماوەی ئەو سێ ساڵەی كابینەكەی سوودانیدا، لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە هەوڵیانداوە بەو ئاراستەیە سیاسەت بكەن، كە حكومەتەكەی سوودانی نموونەی «شیعەی ئەقڵانی»یە و دەبێت لە گرووپە چەكدارەكان «شیعەی سیلاح» جیا بكرێتەوە. ئەم ئاراستەی سیاسەتە كە هەرێمی كوردستان پشتگیری لێكردووە، لەسەر ئاستی نێودەوڵەتییش پێشوازی لێكراوە، ئەبو میساق ئەلمەساری كە ئەندامی مەكتەبی سیاسیی ڕێكخراوی بەدرە و لە بازنەی گفتوگۆی بەشی ڕۆشنیری و ڕاگەیاندن بۆ یەكێك لە گفتوگۆكان بانگهێشتمان كردبوو و یەكێك بوو لە ئەندامانی شاندەكەی سوودانی بۆ كۆشكی سپی، ڕاشكاوانە پێی گوتین «برایان، لێرەدا ئەمەی پێتان دەڵێم نهێنییە و لەوانەیە لەسەر ئەم نهێنییە باجەكەشی بدەم، بەڵام ئەگەر هیممەتی حكومەتی هەرێمی كوردستان نەبوایە، ئەوا سەرۆكی ئەمریكا ئامادە نەبوو پێشوازی لە سەرۆك وەزیرانی عێراق بكات».

مامەڵەی حكومەتی سوودانی لەگەڵ ئیدارەی ترەمپ لە ماوەی 11 مانگی ڕابردوو بەو جۆرە بووە كە ئیدارەی ترەمپ نەك هەر لێی ڕازییە، بەڵكو پشتیوانی دەكەن، لەمەش زیاتر گۆڤاری نیوزویكی ئەمریكی لە ڕۆژی 7ی نۆڤەمبەری 2025 واتە سێ ڕۆژ پێش دەستپێكردنی پرۆسەی دەنگدان، بە مانشێتێكی سەرەكی نووسیویەتی «سەرۆك وەزیرانی عێراق لەناو گێژاوی ململانێی ئێران و ئەمریكا و هەڵمەتەكانی هەڵبژاردندا بەرژەوەندی نیشمانی لە سەرووی هەموانەوە سەیر كردووە- «Iraq PM on Putting His Nation ‘First Amid US-Iran Feud and Elections»، بێگومان ئاشكرایە بەبێ زانیاریی هەواڵگری زۆر ورد مانشێتێكی لەمجۆرە نابێتە مانشێتی سەرەكیی گۆڤارێكی بەناوبانگی وەك نیوزویكی ئەمریكی، كە بەشێكە لە دید و بۆچوونی ژوورە داخراوەكانی كۆشكی سپی بەرانبەر بە مانەوەی محەمەد شیاع سوودانی لە پۆستەكەی بۆ چوار ساڵی داهاتوو.

لایەنێكی دیكەی چانسی محەمەد شیاع سوودانی بۆ چوار ساڵی داهاتوو وەك سەرۆك وەزیرانی عێراق، ئەو شێوازە سیاسییە پراگماتییە كە كاتێك بە زمانی عەرەبی لەگەڵ ئیدارەی ترەمپ قسە دەكات و بۆی دەكەن بە زمانی ئینگلیزی، بە شێوازێك قسە دەكات و كاتێكیش هەر بە زمانی عەرەبی قسە بۆ عێراقییەكان دەكات بە شێوازێكی دیكە قسە دەكات. هەر بۆ نموونە لە مانگی ئۆكتۆبەری ڕابردوو لە میانەی پەیوەندییە تەلەفۆنیەكەی ماركۆ ڕۆبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا لەگەڵ سوودانی سەرۆك وەزیرانی عێراق، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا بە جۆرێك بەیاننامەی لەسەر ئەم پەیوەندییە بڵاو كردەوە كە ناوەرۆكەكەی زۆر جیاواز بوو لەگەڵ ئەو بەیاننامەیەی نووسینگەی سەرۆك وەزیرانی عێراق لەسەر هەمان پەیوەندی تەلەفۆنی بڵاوی كردەوە، لە هەمان كاتدا نە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا و نە نووسینگەی سەرۆك وەزیرانی عێراق بەیاننامەی یەكتریان ڕەت نەكردەوە، ئەمەش مانای ئەوەیە لای ئەمریكا گرنگ نییە سەرۆك وەزیران چی بە عێراقییەكان دەڵێت، بەڵكو ئەو لێكتێگەیشتنە گرنگە كە بە ڕێگەی سوودانی لەگەڵ لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە دروستی دەكات. لایەنێكی دیكەی سیاسەتی پراگماتییانەی سوودانی، بەشداریكردنی بوو لە كۆنفڕانسی ئاشتیی غەززە كە مانگی ڕابردوو لە شاری شەرم شێخی میسر كە تیایدا لەگەڵ سەرۆكی ئەمریكا تەوقەیەكی گەرمی كرد و بە پەنجە ڕەزامەندی لەسەر پرۆسەی ئاشتی لە غەززە پیشان دا كە لە ناوەرۆكدا مەغزایەكی سیاسیی قووڵ هەڵدەگرێت لەسەر وەرچەرخانی هەڵوێستی لایەنەكانی چوار چێوەی هەماهەنگی، بەڵام وێڕای ئەوەی بەشی هەرە زۆری لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە زۆر بە توندی ئەو سەردانەیان ڕەت كردەوە، بەڵام ئەو ڕەتكردنەوە لە قسە زیاتر تێنەپەڕی و سوودانی لە پێگەكەی خۆی مایەوە.

بەشداریكردنی سوودانی بە هاوپەیمانییەك بەناوی هاوپەیمانیی «ئاوەدانی و پەرەپێدان» و بەدەستهێنانی دەنگێكی زۆر كە نزیك دەبێتەوە لەیەك ملێون و نیو دەنگ، دیوێكی دیكەی سیاسەتی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعەیە كە سوودانی بە پراگماتی جێبەجێی دەكات. درێژەپێدان بە ئاراستەی ئەم سیاسەتە پراگماتییە لە بەرژەوەندیی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعەیە و سەركردە دیارەكانی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە بەتایبەتی «نوری مالیكی، هادی عامری و عەمماڕ حەكیم» باش تێدەگەن و پشتگیری لێدەكەن و كاریگەریشی هەبووە لەسەر سەركردە توندڕۆكانی وەك قەیس خەزعەلی سەرۆكی ڕێكخراوی عەسائیبی ئەهلی هەقیش كە ئاراستەی سیاسەتی خۆیان بگۆڕن.

هەڵوەستەكردن لەسەر دیوە نادیارەكەی سیاسەتی پراگماتییانەی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە بۆ ئەوە بوو كە ئاماژە لەسەر ئەوە بكەم، كە مانەوەی سوودانی بۆ ماوەی چوارساڵی داهاتوو وەك سەرۆك وەزیرانی عێراق، پێویستیەكە بۆ مانەوەی لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگیی لە دەسەڵات لە عێراقدا، ئەم بەرژەوەندییە كە لای لایەنە سیاسییەكانی شیعە هێڵی سوورە و سازشی لەسەر ناكرێت، ئامادەن هەموو قوربانییەكی لەپێناودا بدەن و ئەم ئاراستەیەش دەبێتە كلیلی كردنەوەی زۆر دەرگای داخراویش كە یەكێك لە گرنگترین دەرگا داخراوەكان پێویستی بە كردنەوە هەیە، ڕێكخستنەوەی پەیوەندییەكانی نێوان هەولێر و بەغدایە.

 

دەستپێكردنی پرۆسەی دانوستاندن بۆ پێكهێنانی حكومەت

شێوازی گفتوگۆكانی هەولێر و بەغدا

لەم پرۆسەیەدا

لە مانگی ئایاری 2025ـەوە ئەو شێوازی سیاسەتەی لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگی بە ڕێگەی حكومەتەكەی سوودانی لەگەڵ هەرێمی كوردستانی دەكەن، بە ڕاستی شێوازێكە لە سیاسەتی شۆڤێنیی ئەوتۆ كە زۆر ئازاری گەلی كوردستانی داوە بەتایبەتی لە پێنەدانی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستاندا، ئەمەش لە پێناوی ئەوە بووە، بە دژایەتیكردنی هەرێمی كوردستان و برسیكردنی خەڵكەكەی زۆرترین دەنگ بۆ خۆیان كۆبكەنەوە، كە ئەمەش كارێكە دوورە لە هەموو ئاكارێكی مرۆڤایەتی و دوورە لە هەموو مۆڕاڵێكی سیاسییەوە كە حكومەتێك بەرانبەر بە گەلەكەی خۆی پیادەی دەكات. ئیدی ئەمە ئەقڵییەتی سیاسەتمەدارانی عەرەبی عێراقە و بە ناچاری دەبێت مامەڵەی لەگەڵ بكرێت.

لە ناو ئەم واقیعە سیاسییە تاڵەدا، لە ئایندەیەكی زۆر نزیكدا پرۆسەی دانوستاندن بۆ پێكهێنانی حكومەتی عێراق دەست پێدەكاتەوە، كە مەزەندە دەكرێت سەردانی یەكەمی محەمەد شیاع سودانی سەرۆك وەزیرانی عێراق بۆ هەرێمی كوردستان بێت و ماوەی چەند ڕۆژێكیش بمێنێتەوە و دیدار لەگەڵ سەرۆك بارزانی و سەرۆكی هەرێمی كوردستان و سەرۆك وەزیرانی كوردستان ئەنجام بدات، ئەمەش بەو ئامانجەیە پێش پێكهێنانی فراكسیۆنی گەورەی شیعەكان لەناو پەرلەمانی عێراق و پێش ئەوەی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە بە فەرمی شاندی دانوستاندن پێكبهێنێت، لەم سەردانەدا كە ئەگەری زۆر هەیە بەو جۆرە بێت، ئامادەكاری دەكرێت بۆ ئەوەی هێڵە سەرەكییەكانی پێكهێنانی حكومەت و بەرنامەی پڕۆگرامی وەزاری كە لەساڵی 2022 لەسەری ڕێككەوتن لەگەڵ سەرۆك بارزانی، دووبارە بكرێتەوە بە نەخشە ڕێگە و تەواوكردنی لە كابینەی داهاتووودا.

پێكهێنانی كابینەی ئەمجارەی حكومەتی عێراق مەزندە دەكرێت وەك كابینەكانی پێشوو قورس نەبێت، لەبەر ئەوەی تا ڕاددەیەك جۆرێك لە لێكتێگەیشتن لە نێوان هەر سێ پێكهاتەی سەرەكی «كورد و عەرەبی شیعە و عەرەبی سوننە» دروست بووە، هەروەها لەسەر ئاستی سیاسی و تێڕوانینی لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگی جۆرێك لە قەناعەت دروست بووە، كە بەبێ بەشداری لایەنی كوردستانی و ڕەزامەندیی سەرۆك بارزانی حكومەت لە عێراقدا پێكنایەت و پرۆسەی سیاسی پەكی دەكەوێت. ڕاستە لە ئێستادا و بەپێی ئاكامەكانی دوایین هەڵبژاردن لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە بە ئاسانی دەتوانن فراكسیۆنی گەورە لە پەرلەمان دروست بكەن و تەنانەت حكومەتیش پێكبهێنن، بەڵام ئەو حكومەتە بەبێ ڕازیكردنی لایەنی كوردستانی و عەرەبی شیعە تەمەنی درێژ نابێت، لەمەش زیاتر زەمینە خۆش دەكات بۆ ئەوەی دەستتێوەردانی دەرەكی تێدا بكرێت.

لە پرۆسەی پێكهێنانی حكومەتی داهاتووی عێراقدا، وەك ڕووكەش لایەنی سێییەم نابینرێت و هەموو لایەك دەڵێن «ئەم پرسە پرسێكی ناوخۆییە و عێراقییەكان خۆیان بڕیار دەدەن»، بەڵام دەنگێكی قووڵ «Deep Voice»یش بە چرپە پێمان دەڵێت: «نەك لایەنی سێیەم، بەڵكو لایەنی چوارەم و پێنجەمیش بوونیان دەبێت و ئەوەش كاریگەری لەسەر ئاراستەی پرۆسەكە دەبێت»، هەر بۆیە ئەگەر ئاكامی هەڵبژاردنەكان تووشی حاڵەتی غرووری و پارانۆیا «paranoia»یان نەكات و واقیعی سیاسیی عێراق وەك خۆی بخوێننەوە و تەنیا ئامانجیان ئەوە نەبێت دڵی یەك كاراكتەر ڕازی بكەن، ئەوا دەتوانن پرۆسەكە بە ڕێكوپێكی سەربخەن و گەرەنتی بۆ دەسەڵاتی خۆیان مسۆگەر بكەن، بەڵام بەپێچەوانەوە ئەو ترسەی شیعەی عەرەب بۆ ئایندە لەسەر مانەوەی دەسەڵات لە دەستیان دا، ئەوا ئەو ئایندەیە زۆر دوور نابێت.

سەبارەت بە شێوازی دانوستانەكانی لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگی لەگەڵ لایەنی كوردستانی، زۆر باش گەیشتوونەتە ئەو قەناعەتە ڕەهایەی كە هەنگاوی یەكەم بۆ بەشداریی كورد لە پرۆسەكە لە دانوستاندن لەگەڵ سەرۆك بارزانی و پارتی دیموكراتی كوردستانەوە دەست پێدەكات، باش لەوە تێگەیشتوون ئەگەر هەموو لایەنە كوردستانییەكان هاوپەیمانیی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە بن، ئەوا ئەو هاوپەیمانییە نوێنەرایەتیی ڕاستەقینەی گەلی كوردستان لەناو پرۆسەی سیاسیی عێراقدا ناكات و هاوشێوەی بەشداریی كورد لەگەڵ ڕژێمەكانی پێشووی عێراق هەر كارتۆنی دەبێت.

سەرۆك بارزانی لە هەڵمەتەكانی هەڵبژاردنی ئەمجارەدا، ڕاشكاوانە خاڵبەندیی پیتەكانی كرد و پەیامی دایە دەسەڵاتدارانی بەغدا و پێی گوتن: «ئێمە بێجگە لەمافە دەستوورییەكانمان پێداگری زیاتر ناكەین و ئەوەی لە دەستووردا نەبێت داوای ناكەین». ئەم پەیامە ڕاشكاوە لەگەڵ ئەوەی وەك پرانسیپ پێداگرییە لەسەر جێبەجێكردنی دەستوور لە سەرانسەری عێراق وەك خۆی بۆ ئەوەی عێراق بە شێوەیەكی دروست ببێتە دەوڵەتێكی فیدڕاڵی، بەڵام بە پلەی یەكەم پێداگرییە لەسەر جێبەجێكردنی ئەو مافە دەستوورییانەی گەلی كوردستان كە لە دەستوورەكەدا چەسپێنراون، جێبەجێكردنی ئەو ماددە دەستوورییانەش كە تایبەتن بە مافەكانی گەلی كوردستانەوە، زەمینەیەك خۆش دەكات بۆ میكانیزمێكی دروست بۆ دووبارە ڕێكخستنەوە و بونیادنانەوەی پەیوەندییەكانی هەولێر و بەغدا.

ئەو پڕۆگرامە وەزارییەی لە ساڵی 2022 لایەنەكانی ناو چوارچێوەی هەماهەنگی لەسەری ڕێككەوتن بۆ پێكهێنانی حكومەت، بۆ ئێستاش نەخشەڕێگەیەكی تازەیە و پێویستە دووبارە جەختی لەسەر بكرێتەوە و بەڵێن بدەن لەماوەی چوار ساڵی داهاتوو جێبەجێ بكرێن.

بۆ هەندێك لە كێشە سەرەكییەكانی نێوان هەرێمی كوردستان و عێراق، وەك جێبەجێكردنی ماددەی 140 و دروستكردنی ژێرخانێك بۆ داڕشتنی یاسای نەوت و گازی فیدڕاڵی، تا ڕادەیەك هەنگاو هەڵگیراوە، بۆ نموونە لێژنەی ماددەی 140 كارا كراوەتەوە، هەروەها ڕێككەوتنی نێوان «حكومەتی هەرێم، حكومەتی فیدڕاڵی، كۆمپانیاكانی نەوت» كە بەپێی ئەو ڕێككەوتنە چەند مانگێكە نەوتی هەرێمی كوردستان دووبارە هەناردە دەكرێتەوە، خۆی لە خۆیدا ژێرخان و زەمینەیەكی لەبارە بۆ دووبارە داڕشتنەوەی یاسای نەوت و گازی فیدڕاڵی لەم خولەی پەرلەماندا، ئەم ڕێككەوتنە دیسان ژێرخانێكی باشە بۆ ئەوەی كێشەی دابەشكردنی داهات و پشكی هەرێمی كوردستان لە پڕۆژە یاسای دانانی بوودجەی ساڵی 2026 چارەسەر بكرێت، ئەم لێكتێگەیشتنانەی لە ماوەی سێ ساڵی ڕابردوو لەنێوان حكومەتی فیدڕاڵی و حكومەتی هەرێم دروست بوون، ڕاستە گرفتەكانی هەمووی چارەسەر نەكردووە، بەڵام ئەمە ئاماژەیەكە بەوەی كە لە هەردوولاوە نییەتێك هەیە بۆ چارەسەركردنی كێشەكان.

بە شێوەیەكی گشتی لەگەڵ ئەوەی هێشتا زووە باس لە وردەكاریی پرۆسەی دانوستاندنەكانی نێوان هەرێمی كوردستان و بەغدا بكرێت، بەڵام خاڵی بەهێز كە دەكرێت بە گەشبینییەوە لێی بڕوانین، ئەوەیە هەردوو لایەنی هاوكێشەكە لە دانوستاندنەكاندا گۆڕانیان بەسەردا نەهاتووە و پێگەیان لەسەر دەنگەكانیان لە هەڵبژاردنی پێشوو بەهێزترە، هەر بۆیە كاتێك شاندی لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگی شیعە دێنە هەولێر و لەگەڵ سەرۆك بارزانی و شاندی پارتی دیموكراتی كوردستان كۆدەبنەوە، لێكتێگەیشتنێكی پێش وەختەیان هەیە كە دووبارە بونیادنانەوەی هاوپەیمانیەتیی ستراتیژیەتی نێوان كورد و شیعە، چەند لە خزمەتی كوردایە زیاتر لە خزمەتی مانەوەی لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگی شیعەیە لە عێراقدا، ئەم ئاراستەیە كە لەلایەك خواستی كۆماری ئیسلامیی ئێران دێنێتەدی بەوەی لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگی لە دەسەڵاتدا بمێننەوە، لەلایەكی دیكەش پشتگیری ڕۆژئاوا و ئەمریكاش بۆ حكومەتی عێراق دروست دەكات كە پێداگری لەسەر هەرێمێكی كوردستانی بەهێز لە چوارچێوەی عێراقدا دەكەن.

 

مەغزای سیاسیی دەنگەكانی لیستی 275

زیاترە لە كورسییەكانی پەرلەمانی عێراق

لە هەڵبژاردنەكانی ساڵی 2021 بۆ پەرلەمانی عێراق، پارتی دیموكراتی كوردستان بە بەدەستهێنانی نزیكەی 800 هەزار دەنگ 31 كورسی پەرلەمانی عێراقی بەدەست هێنابوو، بەڵام ئەمجارە لە هەڵبژاردنەكانی 11ی نۆڤەمبەری 2025 بە بەدەستهێنانی زیاتر لەیەك ملیۆن و سەد هەزار دەنگ تەنیا 28-29 كورسی بەدەستهێناوە، جەماوەری پارتی دیموكراتی كوردستانیش هێندەی شانازی بە هێنانی دەنگی یەك ملیۆن و زیاتر دەكەن، هێندە شانازی بە بەدەستهێنانی كورسییەكانی پەرلەمان ناكەن، ئەوجا ئەو كورسییانە هی پەرلەمانی كوردستان بن، یان هی پەرلەمانی عێراق.

بەشداریی فراوان و سەرتاسەریی جەماوەری پارتی دیموكراتی كوردستان لە پرۆسەی دەنگدان، پیشاندانی پشتیوانی ئەو جەماوەرەیە بۆ سەرۆك بارزانی و پارتی دیموكراتی كوردستان، كە بە چەندین شێوازی جیاواز دیزاینی یاساكانی هەڵبژاردن لەسەر ئاستی هەڵبژاردنی كوردستان و عێراق دەكەن، بۆ ئەوەی شكۆ و ئیرادەی سەرۆك بارزانی و پارتی دیموكراتی كوردستان بە قەوارەی خۆی لەسەر ئاستی هەرێمی كوردستان و كۆی پرۆسەی سیاسیی عێراق دەرنەكەوێت، هەر بۆ نموونە:

لەسەر ئاستی پرۆسەی هەڵبژاردنەكانی كوردستان كە لە پرۆسەی هەڵبژاردنی 2024 بە بڕیاری دادگای فیدڕاڵی یاسای هەڵبژاردنی كوردستانیان هەموار كرد و كۆتای پێكهاتەكانیان ڕەت كردووە «كە دواتر بە گوشاری پارتی دیموكراتی كوردستان پێنج كورسیی كۆتا گەڕایەوە» هەروەها كوردستانیان لە یەك بازنەی هەڵبژاردنەوە گۆڕی بۆ چوار بازنە و پێش ئەنجامدانی هەڵبژاردن كورسییەكانی پەرلەمانیان بەسەر بازنەكاندا دابەش كرد، ئامانج لێی ئەوە كە پارتی دیموكراتی كوردستان ژمارەی كورسییەكانی نەگاتە» 50% +1» لەناو پەرلەمانی كوردستان، بۆیە بەپێی ئاكامی هەڵبژاردنەكانی 2024ی پەرلەمانی كوردستان، پارتی وەك ڕێژەی دەنگ لە سەرووی «50% +1»بووە، بەڵام ژمارەی كورسییەكان 39 كورسییە لە كۆی 95 كورسیی پەرلەمانی كوردستان.

لەسەر ئاستی پرۆژەی هەڵبژاردنەكانی عێراقیش كە عێراق دابەشی 18بازنە كراوە، ڕێژەی كورسی لە هەر چوار پارێزگاكەی هەرێمی كوردستان بە 44 كورسی دیاری كراوە، ڕاستە بە شێوەیەكی گشتی ئامانج لە پیادەكردنی ئەم سیستمە هەوڵێكە بۆ سنوورداركردن و بچووككردنەوەی ئیرادەی هەرێمی كوردستان لەناو پەرلەمانی عێراقدا، لە هەمان كاتدا بە پلەی یەكەم هەوڵێكە بۆ لێدان و بچووككردنەوەی ئیرادەی پارتی دیموكراتی كوردستان لەناو پەرلەمانی عێراقدا، بەڵام دەنگدانی كورد لە ناوچەكانی دەرەوەی هەرێمی كوردستان بە پارتی دیموكراتی كوردستان و لایەنە كوردستانییەكان كە هەمیشە وەك جۆلانە لە نێوان 16-20 كورسییە و دەچێتە سەر لیستی فراكسیۆنە كوردستانییەكان، ئەمەش مانای ئەوەیە حكومەتی عێراق كە بەخۆی دەڵێت «حكومەتی فیدڕاڵی» هەتا ئێستا 50%ی خاكی كوردستانی داگیر كردووە و ڕێگە نادات ئەو ناوچە كوردستانییانە بگەڕێنەوە سەر هەرێمی كوردستان.

لەم چوارچێوەیەدا بەشداریی خەڵكی كوردستان بە «هەرێم و ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێم» بەم فراوانییە لە پرۆسەی هەڵبژاردنەكانی عێراقدا، ئەگەر وەك ڕووكار بۆ بەشداری و بەدەستهێنانی كورسییەكانی پەرلەمانی عێراق بێت، بە دیوەكەی دیكەدا پێداگریی خەڵكی كوردستان پیشان دەدات لەسەر كوردستانیبوونی ناوچەكەكانی دەرەوەی هەرێم و پاراستنی قەوارەی سیاسیی هەرێمی كوردستان و كاتێكیش بە ڕێژەی سەرووی 50%ی دەنگەكانی خۆیان دەدەن بە سەرۆك بارزانی و پارتی دیموكراتی كوردستان، ئەمە ئەو شەرعییەتەیە بۆ سەرۆك بارزانی كە بتوانێت وەك نوێنەری ڕاستەقینەی گەلی كوردستان پێداگری لەسەر مافە دەستوورییەكانیان بكات.