لە هەڵسەنگاندن و شیكردنەوەی كۆمەڵگەی كوردیدا سەبارەت بە ئافرەت و پرسەكانی ئازادی و مافەكانی ئافرەت و ڕێگەچارەسەرییەكان دەردەكەوێت كە خاوەنی دوو دیوە.
هەریەك لەم دوو دیوە بە تایبەتمەندیی خۆی و مۆدیلی جودا لەوی دیكەیان دەناسرێت. دەتوانین بڵێن یەكێك لەو مۆدێلانە كۆمەڵگە مۆدێلی پیاوسالارییە ئەم جۆرەیان لە بەرئەنجامی كۆمەڵێك فاكتەری نێوخۆی و دەرەكی سەرچاوەی گرتووە، فاكتەرە دەرەكییەكە بریتییە لە پێگە جوگرافیاكەی كوردستان كە لە نێوان خۆڕهەڵاتی ناوەڕاست و چواردەوری بەچەندان كۆمەڵگەی دیكە لە تورك و فارس و عەرەب گیراوە. ئەمە سەرەڕای ئەو نەریتە پیاوسالارییەی كە هەیە زمان و ئەدەب و هونەر و سیاسەت كە ڕۆڵی یەكلاكەرەوەیان هەبووە لەوەی كە كۆمەڵگەی كوردەوری ڕەنگی ئەوكۆمەڵگانە بەخۆیەوە بگرێت. ئەو فاكتەرە ناوخۆییەش بە ڕۆڵی خۆی لە چەند فاكتەرێكی دیكە وەدی هاتووە.
لەوانە نوخبەی سیاسیی كوردی نوخبەیەكە هزر لەوێدا پێگە و ڕۆڵی لە ئاستی هەرەخوارەوە دایە و كێشە و گرفتی ئافرەت نەچووەتە ناو هزر و نوخبەی سیاسیی كوردی بەو پێیەی گرفتێكی گەورەی چارەسەرنەكراوە .
لە هەمان كاتدا ئارەزووی چارەسەركردنە چونكە هەرهەنگاوێك بەرەو چارەسەری كێشەی ئافرەت بەواتای پاشەكشە لەڕۆڵ و پێگەی باڵادەستی پیاو دێت.
ئەمەش بە مانای لەدەستدانی گشت ئەو ئیمتیازانەی لەدیدی دەسەڵاتدارییەوە دەست لێ بەرنەدراون و ئاكامێكی بەدواوەیە پیاوی نێو دەسەڵات هەندێ جار لایان ئاسان نییە و كەمتر پێیان قبوڵ دەكرێت .

گەلێك لەو چەمكانەی كە مانا و شێوازی پێناسەكردنیان پەیوەندی بە گرفت و كێشەكانی ئافرەتەوە هەیە، بە نموونە چەمكی ئازادی لەناو ئەم مۆدێلەدا جۆڕێك تێگەیشتن و لێكدانەوەی بۆ دەكرێت. كەواتە پێناسینەكەی لە تێوریدا هەرشتێك بێت لە بواری كرداریدا بەمانای دەسەڵات و بەدەستخستنی دەسەڵات دێت.
هەموومان دەزانین كە پیاوسالاری كۆنترین ئایدیۆلۆژیایە و دەسەڵاتەكەشی بەتەمەنترین دەسەڵاتە كە لە مێژووی مرۆڤایەتیدا دەناسرێت، بۆیە ئەو گرفت و كێشانەی كە بەڕۆكی مرۆڤایەتی دەگرن كاریگەری لەسەر ژیان و گوزەران دەبێت.
لە هەر شوێنێكدا باس لە چەمكی پیاوسالاری بكرێت كێشەیەكی گەورە بە ناوی كێشەی ئافرەت دێت كە كێشەیەكە بە درێژایی هەزاران ساڵ لە مێژووی مروڤایەتیدا بوونی هەبووە.

 

بێلان عاسی