گەلی كورد بەدرێژایی مێژوو، خەبات و قوربانیدانێكی زۆری لە پێناو رزگاری وسەربەخۆیی خاك وگەلەكەی بەخشیووە ، چەندین شۆڕش وراپەڕینی دژی داگیركەرانی كوردستان ئەنجامداوە، یەكێك لەو راپەرٍینانە ، رٍاپەرینی شكۆدارەكەی ساڵی 1991 بوو دژی رژێمی بەعسی رووخاو.بەدرێژایی مێژوو یەكێك لەو نەتەوانەی چەوسێنراوەتەوە و هەمیشە لە ژێردەستەییدا بووە نەتەوەی كوردە. لەگەڵ ئەوەی هەمیشە كورد ئامادەیی قوربانیدان و گیانبەخشینی هەبووە بۆ ئازادی و سەربەخۆیی، بەڵام هەمیشە لە ژێردەستەییدا بووە، بەردەوام هەموو ئەو هەوڵانەی دراون بە ئاڕاستەی رزگاربوون لە ژێردەستەیی لە لایەن دوژمنانی كوردەوە پوچەڵكراونەتەوە و نەیانهێشتووە خەونی ئازادی و سەربەخۆیی ببێت بەواقیع.یەكێك لەو هۆكارانەی وایكردووە بەردەوام كورد بە ژێردەستەیی بمێنێتەوە نەبوونی یەك گوتاری و یەكهەڵوێستییە، ئەمەش زۆر ئاسان لە لایەن نەیارانی كوردەوە سوودی لێینراوە و توانراوە لەو گۆشەیەوە ئاسانتر خەونەكانی كورد لەبار ببرێن.ئەوەی لە ناخی جوانی ڕاپەرینەوە بینرا و پیشاندانی بەیەك هەڵوێستی، چونكە لەو كاتەشی كە زوڵم و ستەمی رژێمی بەعس گەیشتبوو بە دوا ترۆپكی درەندەیی، بەڵام ئەگەر یەك گوتاری و یەك هەلوێستی ئەوسای كورد نەبووایە هەرگیز نەدەتوانرا راپەرین بەو ئانجامە بگات و سەركەوتوبێت. چونكە خاڵی بەهێزی راپەرین هەتا سەركەوتنیشی، لەپاڵ ئیرادەی پۆلاینی خەڵك یەك دەنگی كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان بوو، لەوكاتەدا كورد هەموو بەیەك دەنگ داوای ئازادی وسەربەخۆیی دەكرد لەلایەك، لەلایەكی تریش بەیەك هەڵوێستی دەیویست خاكەكی لە دوژمن پاك بكاتەوە.
هەر گەلێک بۆی هەیە ریفراندۆم، یان راپرسی، لەبارەی سەربەخۆبوون و دامەزراندنی دەوڵەتی نەتەوەیی، یان هەر پرسێکی تر بکات. نەتەوەیەکگرتووەکان مافی ریفراندۆم، بۆ گەلانی بندەست، یان لکێندراو بە وڵاتانەوە، بە رەوا دەزانێت. لە هەر وڵاتێکدا ریفراندۆم بۆ سەربەخۆبوون، لە چوارچێوەی قانوونی نێودەوڵەتی و بە پێی قانوون و دەستووری نێوخۆیی وڵاتەکە بەڕێوە بچێت، نەتەوە یەکگرتووەکان پشتگیری دەکات و ئەنجامەکەی پەسەند دەکات.لە رێگای خەباتی چەکداری و وەدەرنانی داگیرکار، یان لاوازبوون و داڕمانی دەوڵەتی ناوەند، بۆ نموونە وڵاتە بندەستەکانی ئاسیا و ئەفریقا و ئەمریکای لاتین.سەربەخۆبوون و پێکهێنانی دەوڵەت لە رێگای ریفراندۆمەوە. ئەم حاڵەتە، بە جۆرێکی ئاشتیانە و لە چوارچێوەی قانوونی نێودەوڵەتی و قانوون و دەستووری نێوخۆی وڵاتەکە بەڕێوە دەچێت. نەتەوە یەکگرتووەکان بە رێککەوتن یان ناچارکردنی لایەنی پەیوەندیدار (کە بۆ ئێمە عێراقە) سەرپەرشتی و پشتگیری و هاوکاریی ریفراندۆمەکە دەکات، کە بە قازانجی ئاشتی و ئارامیی ناوچەیی و جیهانی دەبێت. دواتریش دان بە سەربەخۆیی وڵاتەکەدا دەنێت و بە ئەندامی کۆمەڵەی نەتەوە یەکگرتووەکان وەری دەگرێت. دوای رووخانی رژێمی بەعس هیوا كان بۆ دامەزراندنی حكومەتێكی دیموكراسی بوو، بەڵام بە خێرایی هەموو ئەو ئامانجانە ئارٍاستەكەی جارێكی تر بەرەو تاكرٍەویی وسیاسەتی پەراوێزخستن گۆرانكاری بەسەرهات .

بۆیە، گەلی كورد و سەركردایەتی كوردستان بۆ گەیاندنی پەیامێكی توند بە دەسەڵاتدارانی بەغدا ، ئەوا بانگی سەربەخۆیی گەیاندە گەلانی ناوچەكە ، دونیا و بەتایبەت داگیركەران و دەسەڵاتدارانی بەغدا ، بەوەی كە
گەلی کوردستان، وەک گەلانی تر، مافی خۆیەتی ریفراندۆم بکات و دەوڵەتی خۆی دابمەزرێنێت. ئایا خاوەنی خاکی خۆتان، واتە خاکی کوردستان، خۆتانن یان عەرەبی ئێراقی؟ئایا ئەنفاڵ و هەڵەبجەتان لەبیر چووەتەوە؟- ئایا دەسەڵاتداریی کوردتان پێ باشە یان دەسەڵاتداریی عەرەب (کە هیچ دوور لە بڕوا نییە دووبارە کەسێکی وەک سەدام لە نێوانیان هەڵنەقوڵێت)؟کاتی هێرشی داعش، پێشمەرگەی کوردستان ئێوەی پاراست یان عەرەب؟تا کەی دەتانەوێت ببنە نێچیری کایەسیاسییەکانی وڵاتانی داگیرکەری کوردستان؟- ئایا ژێردەست‌مانەوەی عەرەبتان پێخۆشە یان دەسەڵاتداریی کورد؟- ئایا دەتانەوێت خەونی سەربەخۆبوونی کوردستان لەگەڵ خۆتان ببەنە گۆڕ؟- ئایا مێژووی شۆڕش و خەباتی خۆتان لەبیر کردووە کە هەمووی بۆ ڕزگاری و سەربەخۆیی کوردستان بووە؟ئایا تێرتان نەخواردووە لە کۆیەلەتی و چەوساندنەوە؟پیلانی داگیركاری 16ی ئۆكتۆبەر و ئینجا گەمارۆدان و هەوڵی سرٍینەوەی قەوارەی دەستووری هەرێمی كوردستان كە هیچ كاتێ‌ لە بیرناچن و مەحاڵە متمانە دروست ناكاتەوە نێوان هەولێر و بەغدا .. لە ئێستاشدا و دوای 29 ساڵ لەڕاپەرین، بەسوود وەرگرتن لە ئەزموونی راپەرین وەك پیشاندانی یەك هەلوێستی و دەستكەوتنی ئەنجامێكی دڵخۆشكەر كە ئازادی و دواتر دروستكردنی حكومەت و پەرلەمان بوو. بۆئەم قۆناغە كە بەگشتی ناوچەكە بە كۆمەڵێک گۆڕانكاریدا گوزەردەكات پێویستە كورد یەك هەڵوێستی و كۆدەنگی زیاتری هەبێت، چونكە وەك چۆن لە ئێستادا مێژوو راپەرین بەدەسەكەوت و شانازی بۆنەوەی نوێ دەگێرێتەوە، بێگومان ئەو قۆناغەی ئێستاش كە یەكگوتاری و یەكگرتووی هەمووان، نەخشەرێی كاركردن نەبێت ئەمڕۆ، وەك دوێنێی راپەرین، وەك خۆی دەچێتە ناو لاپەڕەكانی مێژوو و دواتر نەوەی نوێ وەك خۆی رووداوەكان وەردەگرێـت و هەرگیز ستایشی ئەو قۆناغە ناكات. بۆیە، دەتوانین بڵێین كە راپەڕین هەڵكردن و بەرزكردنەوەی سەربەخۆیی كوردستانە و راپەرینە شكۆدارەكەی بەهاری 1991 و ریفراندۆمی سەربەخۆیی ئەو سەربەرزییەبوو کە میلەتی کوردستانی بە درێژایی مێژوو لە دۆخی ڕاڕاییەوە گەیاند بە دۆخی بڕیار.