یاسای وەبەرهێنان لە ساڵی 2006 لە پەرلەمانی كوردستان دەرچوو. دیارە ئەو یاسایە بۆ پاڵپشتیكردنی كەرتی تایبەت و فراوانكردن و راكێشانی وەبەرهێنان بۆ ناو هەرێمی كوردستان بوو، كاریگەرییەكی بەرچاویشی لە گەشە و ئاوەدانكردنەوەی هەرێمی كوردستاندا هەبووە، بەڵام لە هەمان كاتدا كێشە و گرفت و كەموكوڕیی زۆریشی هەبووە. كە هەندێكی بە هۆی قەیرانی دارایی بووە و هەندێكیشی بە هۆی پابەندنەبوونی وەبەرهێن بووە، كە بوونە هۆی ئەوەی چەندین پرۆژەی گەورە بە نیوەچڵی بمێننەوە، هەر بۆیە شارەزایان و پسپۆڕانی بوارەكە بە پێویستی دەزانن یاسای وەبەرهێنان پێداچوونەوە و هەمواركردنەوەی بۆ بكرێت. گوڵان بۆ تاوتوێكردنی ئەو گرفتانە و چۆنیەتیی زاڵبوون بە سەر كۆسپەكانی بەردەم وەبەرهێنان لە كوردستاندا، ئەم دیدارەی لەگەڵ دكتۆر محەمەد شوكر سەرۆكی دەستەی وەبەرهێنانی كوردستان ساز كرد.

بەهێزیی ئەم كابینەیە لەو ئیرادەیەوە هاتووە كە رێزدار مسرور بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێم و لایەنە بەشدارەكانی ناو حكومەت بۆ پرسی چاكسازی هەیانە.
* لەسەروبەندی دانانی یاسای وەبەرهێنان لە كوردستاندا، كوردستان وڵاتێكی پشتگوێخراوی دوای شەڕ بوو، پێویستمان بە هەموو شتێك بوو، بۆیە تەنیا ئامانجمان ئەوە بوو، وەبەرهێنان لە كوردستان دەست پێ بكات، ئایا لە ئێستادا ئامانجی حكومەت لە وەبەرهێنان چییە؟
- كوردستان لە ساڵی 2003وە لە دەستووری فیدڕاڵیی عێراقدا وەكو هەرێمێكی سەر بە عێراقێكی فیدڕاڵی دانرا، بەمەش لە چوارچێوەی وڵاتێكی فیدڕاڵیدا لە رووی دەستوور و یاساوە ئەو مافەی پێ درا، كە یاسا و رێنمایی تایبەت بە خۆی هەبێت، لەم روانگەیەوە یاسای وەبەرهێنانی حكومەتی هەرێمی كوردستانیش كە لە ساڵی 2006 دەرچوو، پێویستییەكی ئەو سەردەمە بوو بۆ پاڵپشتیكردنی كەرتی تایبەت و فراوانكردن و راكێشانی وەبەرهێنان بۆ ناو هەرێمی كوردستان، بەڵام دوای نزیكەی 15 ساڵ بە سەر دەرچوونی ئەو یاسایەدا و لەگەڵ گۆڕانكارییە خێراكانی سەردەمەكە و واقیعی سیاسی و ئابووریی كوردستان و عێراق، هەموو ئەمانە ئەوە دەخوازن كە چاوخشاندنەوە بكەین بە یاساكە و تەنانەت دووبارە هەیكەلی دەستەی وەبەرهێنانیش رێك بخەینەوە، چونكە كەموكورتییەكان تەنیا بۆ یاساكە ناگەڕێتەوە، بەڵكو بۆ شوێنەواری كەڵەكەبووی كۆمەڵێك كێشەو گرفت و دەرهاویشتەی نەرێنیی واقیعە سیاسی و ئابوورییەكەی كوردستان و قەیرانی دارایی دەگەڕێتەوە، كە پێویست بەوە دەكات سەرەتا بەپێی یاسا و رێنماییەكان رێكبخرێتەوە، لەگەڵ راگەیاندنی بەرنامەی كاری كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان رێزدار مسرور بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان بەرنامەی كاری كابینەكەی لەناو هۆڵی پەرلەمانی كوردستان راگەیاند و هێڵە گشتییەكانی كابینەكەی پۆلێن كرد لە سەرجەم بوارەكانی (چاكسازیی و خزمەتگوزاری و پەیوەندییەكان و ئازادی و دیموكراسی و ئابووری و دارایی و كارگێڕی و چەندین بواری دیكە)ی لەخۆگرتبوو. خۆشبەختانە بەرنامەكە لەسەر بنەمای رێككەوتنە سیاسییەكان و پوختەی بەرنامەی هەموو لایەنەكان بوو، لەم بەرنامەیەشدا وەڵامی پرسیارەكەی ئێوەی تێدایە كە لە چەندین بڕگە و خاڵدا باسی بەرزكردنەوەی ئاستی خزمەتگوزاری و چارەسەركردنی كێشەكان و بەرزكردنەوەی كوالێتیی خزمەتگوزارییەكانی كەرتەكانی پەروەردە و تەندروستی و بەشداریكردنی سەرمایەدارانی ناوخۆ و دەرەكی لەم ئەركەدا و رەخساندنی بواری كار لەكەرتی تایبەت كردووە، بگرە لە تەوەرێكی تایبەتدا كە باس لە (ئاستی ئابووری و دارایی) دەكات، زۆر بە روونی باس لەو ئامانجە دەكات كە بریتییە لە (فرەچەشنكردنی ئابووریی هەرێمی كوردستان و ئاراستەكردنی كەرتی تایبەت و راكێشانی وەبەرهێنەرانی ناوخۆ و بیانی بەرەو كەرتەكانی كشتوكاڵ و پیشەسازی و گەشتیاری...)، تەنانەت لە خاڵی چوارەمی تایبەت بەو بوارە دەڵێت: (هانی وەبەرهێنان دەدەین لە هەموو بوارەكاندا، بۆ ئەم مەبەستەش لە ئاستی ناوخۆ و دەرەوەدا دەرفەتی یەكسان و دادپەروەرانە بۆ هەموو لایەك دەڕەخسێنین، لەسەر ئەو بنەمایەش كاردەكەین بۆ داڕشتنەوە و هەمواركردنەوەی یاسای وەبەرهێنان لە هەرێمی كوردستان)، ئەمەش ئامانجی حكومەتە لە وەبەرهێنان، كە دەرفەتێكی یەكسان و دادپەروەرانە زامن بكات و یاساكە هەموار بكرێتەوە، بەو چەشنەی هانی كەرتەكانی ئابووری بدات، بە جۆرێك داهاتی وڵات و داهاتی تاكەكەسی زیاد بێت، نەك تەنیا ئامانج لێی كەڵەكەكردنی سەرمایە و پارە بێت لەسەر حیسابی خەڵك و حكومەت، گومانیشی تێدا نییە، باشترین كەرت بۆ بەدەستهێنانی هەلی كار و بەرزكردنەوەی داهاتی تاكەكەسی، پێشخستن و فراوانكردنی كەرتەكانی كشتوكاڵ و پیشەسازی و گەشتیارییە، دەستەكەشمان لە هەوڵی فراوانكردنی كاری وەبەرهێنانین، ئەمەش پێویستی بە بونیاتنانی ژێر خان هەیە بۆ نموونە لە بوارەكانی دروستكردنی رێگای خێرا و بەنداوی بچووك و مامناوەند و گەورە و چەندین بواری دیكە.
* لە ساڵی 2006 كاتێك یاسای وەبەرهێنانی حكومەتی هەرێمی كوردستان دەرچوو، ئامانج لێی ئەوە بوو كە زۆرترین پرۆژەی وەبەرهێنان رووبكاتە كوردستان، هەر بۆیەشە كارئاسانیی زۆر بۆ وەبەرهێنەران لە یاساكەدا كرابوو، ئێستا نزیكەی 15 ساڵ بەسەر ئەو یاسایەدا تێدەپەڕێت و، گۆڕانكارییەكی گەورە لە كوردستان روویداوە، ئایا تاچەند ئەم گۆڕانكارییە گەورانە پێویستییان بە هەمواركردنەوەی ئەم یاسایە، یان دەركردنی یاسایەكی دیكەی وەبەرهێنان هەیە؟
- وەكو لە پرسیاری یەكەمدا ئاماژەم پێكرد، یاساكە بۆ ئەو كات و قۆناغە باش بوو، بەڵام دوای تێپەڕبوونی ئەو هەموو ساڵە لە دەرچوونی یاساكە، پێویستی بە چاوپێداخشاندنەوە و رێكخستنەوە و هەمواركردن هەیە، هەموو وڵاتانی پێشكەوتووش هەروایان كردووە، یاسا كۆنەكە دەوڵەمەند دەكەن و هەموو ئەو ماددە و بڕگە و خاڵانەی لەگەڵ ئامانج و ویستەكانی ئەمڕۆدا ناگونجێت، هەموار دەكرێنەوە. گەورەترین تەحەددای بەردەم ئەم كابینەیە چاكسازی و وەڵامدانەوەی پێداویستییەكانی خەڵكە، هەر بۆیە دەبێت وەبەرهێنان فراوانتر بكەین و ئەركی زیاتر بخەینە سەر شانی كەرتی تایبەت تاوەكو كەرتێكی تایبەتی بەهێزی نیشتمانپەروەر دروست بێت و كەمێك لەبارگرانی سەرشانی حكومەت كەم بكاتەوە و دەبێت چین و توێژەكانی كۆمەڵگە هەلێكی زیاتریان بدەینێ بۆ كاركردن لە كەرتی تایبەت و گەنجەكانمان ئاسۆیەكی فراوانی كاركردن و بەدەستهێنانی هەلی كاریان بۆ واڵا بێت، هەلی كارێك كە بەهای كار و كەرامەتی كارمەندانی تێدا زامن بێت و هەموو ئیمتیازات و ئەو دەستكەوتانەشی تێدا بێت كە لە كەرتی گشتی بۆ مووچەخۆرانی حكومەت هەیە، پێش نزیكەی 15 ساڵ لەمەوبەر یاساكە لەلایەن كەسانی شارەزا و پسپۆڕەوە ئامادەكرا، كە زیاتر ئەركی سەرەكیی یاساكە راكێشانی وەبەرهێنان بوو بۆ هەرێمی كوردستان، لەمەشدا توانییان دەستكەوتی باش بەدەست بهێنن و وەبەرهێنان جووڵەیەكی تێكەوت، بەو پێیەی یاسا و رێنماییەكان ئاسانكاری و هاندانێكی زۆری تێدا بوو، بەڵام دوای تێپەڕبوونی ئەو هەموو ساڵە و ئەو گۆڕانكارییە گەورانەی لە ناوخۆی كوردستان و عێراق و ناوچەكە و بگرە جیهانیشدا روویانداوە، ئەوا بە تەئكید یاساكە پێویستی بە هەمواركردنەوە و رێكخستن هەیە، دەبێت دەستەكەش لە رووی دامەزراوە و تواناوە پێش بخرێت و هەیكەلەكەی رێكبخرێتەوە، چونكە وەكو دەبینین و لە قەیرانە داراییەكەدا بە روونی دەركەوت، كە وەبەرهێنان زیاتر روویان لە كەرتی خانووبەرە و شوقە و بازرگانی كردووە و كەرتەكانی دیكەی بەرهەمهێنانیان پشتگوێ خستووە، دەزگاكەش لە رووی چاودێری و بەدواداچوونی كارەكانەوە، وەنەبێت كەموكورتی نەبێت، ئەمە سەرەڕای ئەو هەموو گلەیی و گازندەیەی لە كۆمپانیا و وەبەرهێنەرەكان هەیە، كە هەمووی وا دەخوازێت روو لە چارەسەركردنی كەموكورتییەكانی وەبەرهێنان بكەین و لە بواری جێبەجێكردن و چاودێریدا هەنگاو بنێین، بۆیە بە تەئكید یاساكە پێویستی بە هەمواركردنەوە هەیە و دەستەكەش پێویستیان بە رێكخستنەوە و بەهێزكردن هەیە و هەنگاویشمان لەم رووەوە دەست پێ كردووە.
* لە ئێستادا ئەو تایبەتمەندییانەی لە بواری وەبەرهێنان لە كوردستاندا چین كە پێویستیان بە یاسایەكی تازە هەیە؟
- بۆ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە سەرەتا دەبێت بزانین ئەو بوارانەی كەموكورتی تێدا دەركەوتوون، چین. لایەنی بێهێزی یاسای وەبەرهێنان و دەستەكە لە چیدا بوو، تاوەكو كەموكورتییەكان دەربكەوێت، كەرتی بیزنیس و وەبەرهێنان بە شێوەیەكی زۆر سەرسوڕهێنەر و بە خێرایی گەشە دەكات، ئەگەر ئەدای دەستەی وەبەرهێنان لە رووی شارەزایی و تواناییەوە پێش نەخرێت و واقیعبینانە و زانستییانە نەڕوانێتە دۆخەكە، لە توانایدا نابێت هەموو ئەو كەموكورتییانە چارەسەر بكات. بۆ نموونە لە یاساكەدا چۆن بتوانین وەبەرهێنەر ئاراستەی كەرتەكانی بەرهەمهێنان بكەین، چۆن یاسایەك داڕێژینەوە كە ئاسانكارییەكانی بەردەم وەبەرهێنان بۆ كاركردن لەسەر حیسابی بودجەی گشتیی حكومەت و خەڵكی نەبێت، یان گەورە سەرمایەدارانی وڵات چۆن بخرێنە ژێر چاودێری و لێپرسینەوەوە و بە هیچ شێوەیەك بوار بۆ گەندەڵی و فرتوفێڵ نەهێڵینەوە و دەبێت سیستەم و میكانیزمی دژە گەندەڵی پێش روودانی پیادە بكەین، چونكە رێگرتن لە گەندەڵی لە بەدواداچوون و چاودێری گرنگترە، واتا یاساو رێنمایی و ئیجرائاتی وا بكەین كە دژە گەندەڵی لێ بكەوێتەوە، ئەمە وێڕای بوارەكانی قۆرخكاری و تاوانە گەورەكانی دیكەی وەكو سپیكردنەوەی پارە و بەهەدەردانی ماڵی گشتی كە پێویستە لە یاساكە بە روونی بەنچەی لەسەر دانرێت و سەرپێچیكاران و تۆمەتباران سزا بدرێن، ئالێرەدا بۆمان دەردەكەوێت كە بواری وەبەرهێنان ئەوەندە فراوان و ئاڵۆزە، پەیوەندی بە زۆر وەزارەت و سێكتەرو بوارەوە هەیە، ئێمە لە قۆناغی ئامادەكردنی كارنامە و كۆكردنەوەی هەموو ئەو هەڵە و كەموكورتی و نادادپەروەرییانەداین، كە دەبێت لەمەدا هاوسەنگی رابگرین، خۆ نابێت بێ گفتوگۆ و را وەرگرتنی خەڵكی خاوەن كار و وەبەرهێنانیش ئەم كارە بكەین، كە لە داڕشتنەوەی یاساكە و بەندەكانیدا بەشدارییان پێ دەكرێت، چونكە لەناو وەبەرهێنەرانیشدا كەسانی نیشتمانپەروەر و دڵسۆز بوونیان هەیە، هەموومان بینیمان لە كاتی كەوتنەوەی قەیران ژمارەیەك لەو بیزنێسكارو وەبەرهێنەرانە كوردستانیان بەجێنەهێشت و بگرە لە كارەكانیان بەردەوام بوون.
* كێشەكانی پرۆژەكانی وەبەرهێنان زۆر زۆرن، بەشێك لە پرۆژەكان راگیراون و كاریان تێدا ناكرێت، ئەم یاسایەی ئێستای وەبەرهێنانیش چارەسەری بۆ ئەو كێشانە تێدا نییە كە ئێستا دروست بوون، ئایا چۆن مامەڵە لەگەڵ كێشەی وەبەرهێنەران دەكرێت لە چوارچێوەی یاسای تازەی وەبەرهێنان؟
- مامەڵەكردن لەگەڵ یاساكە لەچوارچێوەی كارنامەی كابینەی نوێی حكومەتی هەرێمی كوردستان دەبێت، بەچەند قۆناغێكی پراكتیكی و دیراسەتكراو هەنگاو دەنێین، راوبۆچوونی شارەزایان و پسپۆڕانی ئابووری و خاوەن كار و وەبەرهێنەرانیش وەردەگرین، ئێمە كۆپی ئەزموونەكانی وڵاتانی دەرەوە بۆ هەرێمی كوردستان ناهێنین، بەڵكو سوود لەو ئەزموونانە وەردەگرین و لەگەڵ واقیع حاڵ و ژینگەی وەبەرهێنانی هەرێمی كوردستان دەیگونجێنین، واتا كار بۆ هەمواركردنەوە و داڕشتنەوەی یاسایەكی وەبەرهێنانی خۆماڵیی وا دەكەین، كە لە ئاست قۆناغەكە و خواستەكانی گەلەكەماندا بێت و وەبەرهێنەرانی نیشتمانپەروەری لێ بكەوێتەوە و كۆمەڵگەو حكومەتیش لێی سوودمەند بن، بۆیە پێویستمان بەوەیە ئەو یاسایە وەبەرهێنان بە جۆرێك ئاراستە بكات، كە پێگەی ئابووریی هەرێمەكە بگەڕێنێتەوەو وەبەرهێنانێكی تایبەتی وا بەرهەم بهێنێت كە توانای خۆڕاگری و هەموو ئەو قەیران و گرفت و كێشە ئابووری و داراییانەی هەبێت كە رووبەڕووی گەل و حكومەت دەبێتەوە، لەمەشدا پێویستییەكی زۆرمان بە راگەیاندنی ئابووری و هاوكاریی میدیایەكی پڕۆڤیشناڵ و راست و دروست هەیە، بۆ ئەوەی بێ هیچ مەبەست و مەرامێك كەموكورتییەكانمان بۆ دەستنیشان بكات و لەلایەن تیمێكی شارەزای خۆمانەوە گەڵاڵە بكرێت و لە كاتی راستگۆیی میدیاكەدا سوپاسیان بكەین و ئێمەش لە رووی یاسایی و ئیدارییەوە هەنگاو بۆ چارەسەركردنی بنێین، میدیایەك دەرگای گفتوگۆ و قسەكردن لەسەر ئەو بابەتە گرنگانە بكاتەوە كە بۆ هاووڵاتیان و خاوەن یەكەكانی نیشتەجێبوون و خاوەنی كارگە و هۆتێل و میوانخانە و شوێنە گەشتیارییەكان و پرۆژەكانی كشتوكاڵ و پیشەسازی گرنگن. ئێمە ئەمڕۆ لە دەستەی وەبەرهێنان پێویستیمان بە كۆكردنەوەی هەموو را و پێشنیار و بۆچوونە جیاوازەكان هەیە. خۆتان دەزانن ئەم كابینەیە دوای قەیرانێكی سەخت و قەرزاری و راوەستان و ئیفلیجبوونی زۆر لە پرۆژەكان هاتووە و تەحەددا و ئاستەنگی گەورە لە رووی ئابووری و داراییەوە هەیە و لە رووی سیاسیشەوە وەنەبێت رێگری نەبێت لە چارەسەركردنی زۆر لە كێشەكان، هەر بۆیە ئەگەر هەمووان و لایەنە سیاسییەكانی كوردستان و بەتایبەتی هەرسێ لایەنی سەرەكی لە ناو پێكهاتەی حكومەت (پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتی نیشتمانی كوردستان و بزووتنەوەی گۆڕان) هەماهەنگ و پاڵپشت نەبن، زۆر لە گرفت و كێشە گەورەكانی ئابووری و دارایی لە ناویشیاندا وەبەرهێنان، بێ چارەسەر دەمێننەوە، چونكە تێكەڵ و پێكەڵییەك لەنێوان فەزای سیاسی و ئابووریی كوردستاندا بوونی هەیە و هەندێك لە بیزنێسمان و وەبەرهێنەران كەموكورتی گەورەیان هەیە و لە ژێر باڵی كەسانی دەستڕۆیشتووی سیاسی خۆیان حەشار داوە. بەڵام بەهێزیی ئەم كابینەیە لەو ئیرادەیەوە هاتووە كە رێزدار مسرور بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێم و لایەنە بەشدارەكانی ناو حكومەت بۆ پرسی چاكسازیی هەیانە، چونكە هەموومان ئەو راستیە دەزانین كە ئەگەر یاساو رێنماییەكان و واقیعەكە راست نەكەینەوە لە ئاست تەحەدییە گەورەكانی ناوچەكە و جیهان نابین و زیانی گەورەترمان بەردەكەوێت.
* دەستەی وەبەرهێنانی كوردستان، پەیوەندیی راستەوخۆی لەگەڵ چەندین وەزارەتی گرنگ هەیە، بەتایبەتی وەزارەتی كشتوكاڵ بۆ كوژاندنەوەی زەوی، هەروەها وەزارەتی شارەوانی بۆ گواستنەوەی ناوی زەویی پرۆژەكان بۆ وەبەرهێنەران، ئایا بەرنامەتان لەگەڵ هەردوو وەزارەتی ناوبراو بۆ چارەسەكردنی كێشەی زەوی چۆنە؟
- پرۆسەی چاكسازیی لە بەرنامەی حكومەتی هەرێمی كوردستاندا گرنگییەكی زۆری پێ دەدرێت، ئەمەش لەو راستییەوە هاتووە كە بە بێ چاكسازی، ناتوانرێت كەموكورتییەكان چارەسەر بكرێن و متمانەی نێوان هاووڵاتیان و حكومەت بگەڕێنینەوە، هەربۆیە چاكسازی لە بەرنامەی كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستاندا وەكو ستراتیژیەت دانراوە، لەم ستراتیژیەتەشدا رێكخستنەوە و بەهێزكردنی حكومەت و دامەزراوەكانی كاری پێشینە و ریزبەندی یەكەمی پێ دراوە، چونكە بێ بەهێزبوونی حكومەت ناكرێت هەنگاو بەرەو كەرتی تایبەت و وەبەرهێنان بنێین. تۆ چۆن لێپرسینەوەو بەدواداچوون بۆ پرۆژەكانی وەبەرهێنان دەكەیت، لەكاتێكدا دەستەی وەبەرهێنان لەو ئاستەدا نەبێت؟ چۆن دەتوانرێت كەرتی تایبەت و وەبەرهێنان ئاراستە بكەیت، بەرەو كەرتێكی بەرهەمهێن، یان بەرەو كەرتێكی بەهێزی نیشتمانپەروەر، ئەگەر وەزارەت و دامودەزگاكانت ئەوەندە بەهێز نەبن و پێگەیەكی وا توندوتۆڵیان نەبێت، كە چەقی گۆڕانكاری و چاكسازییەكان بن و هەمووان بەدەوریدا بسووڕێنێتەوە؟ دوای رێكخستنەوە و بەهێزكردنی هەیكەلی دەستەكە و بەڕێوەبەرایەتییە گشتییەكانی و بەش و هۆبەكانی، راستەوخۆ كار بۆ دروستكردنی ئەو هەماهەنگی و پەیوەندییە دەكەین، چونكە وەبەرهێنان و كاری دەستەی وەبەرهێنان پەیوەندییەكی بەهێز و راستەوخۆی لەگەڵ هەندێك وەزارەت هەیە، وەكو وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزار و كشتوكاڵ و داد، دواتریش وەزارەت و دەستەكانی دیكەی وەكو كارەبا و پیشەسازی و پەروەردە و تەندروستی و پلاندانان دێت، بە بوونی ئەو هەماهەنگی و پەیوەندییە ئەو كات هەمووان پێكەوە وەكو یەك تیم كار بۆ بەهێزكردنی حكومەت و كەرتی تایبەت دەكەین، لەبەرنامەشماندایە بەتایبەتی قسە لەگەڵ هەردوو وەزارەتی شارەوانی و كشتوكاڵ بكەین بۆ گواستنەوەی ناوی زۆر لەو پرۆژانەی نیشتەجێبوون تاوەكو خەڵكانێكی زۆری ئەم هەرێمە لە بەناوكردنی خانووەكانیان سوودمەند بن، هەروەها كار بۆ بەگەڕخستنەوەو كاركردنی زۆر لە پرۆژە راگیراوەكانیشمان دەكەین و دەستمان پێ كردووە، لەلایەكی دیكەوە گەیاندنی خزمەتگوزارییەكانی ئاو و كارەبا و ئاوەڕۆ و دروستكردنی پرۆژەكانی پەروەردە و تەندروستی و چەندین بواری دیكەی تایبەت بە باخچە و جوانكاری لەو پرۆژانە دەست پێ دەكەین، ئەمانەش هەموویان پەیوەندییان بەو هەماهەنگی و پەیوەندییەوە هەیە كە دەستەكەمان لەگەڵ ئەو وەزارەتانە دروستی دەكەن.
* گەورەترین سەرمایە لە پرۆژەكانی نیشتەجێبوون وەبەرهێنانی تێدا كراوە، ئێستا بەشێك لە پرۆژەكانی نیشتەجێبوون بە تەواونەكراوی بەجێهێڵدراون، هەروەها پرۆژەكان لەلایەن كۆمپانیاكانەوە بەڕێوەدەبرێن، ئایا پلانی ئەوەتان هەیە یەكەكانی نیشتەجێبوون لەسەر ناوی خاوەنەكانیان تۆمار بكەن، بۆ ئەوەی هاووڵاتیان هەست بەدڵنیایی بكەن؟
- بەرنامە و پلانمان هەیە بۆ ئەوەی یەكەكانی نیشتەجێبوون لەسەر ناوی خاوەنەكانیان تۆمار بكەین، ئەمەش مافێكی ئاسایی و سرووشتیی ئەو خەڵكەیە و دەبێت كاری بۆ بكەین، بەڵام سەرەتا دەبێت ئەو ئاستەنگ و گرفتانە هەڵبگرین كە لەبەردەم بەناوكردنی ئەو پرۆژانەدا هەن، دەبێت هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتە پەیوەندیدارەكان دروست بكەین، لەلایەكی دیكەوە وەكو بەڕێزتان لە پرسیارەكەدا ئاماژەتان پێ دا، بەشێكی پرۆژەكانی نیشتەجێبوون بە هۆی قەیرانی دارایی، یان پابەندنەبوونی وەبەرهێنەكان و بوونی كێشە و گرفت لەنێوان وەبەرهێن و بەڵێندەران و بەشداربووانی پرۆژەكەوە راگیراون. بۆ نموونە خاوەنی یەكەكانی نیشتەجێبوون بە هۆی قەیرانی دارایی و پاشەكەوتی مووچە و كزی و راوەستانی بازاڕ نەیانتوانیوە ئیلتیزاماتی خۆیان جێبەجێ بكەن و وەبەرهێنەریش نەیتوانیوە پارەی بەڵێندەرەكان بدات و تەنانەت زۆر لە وەزارەتە خزمەتگوزارییەكان نەیانتوانیوە ئاو و كارەبا بگەیەننە زۆر لە پرۆژەكان، ئەمە وێڕای ئەوەی كەموكورتی لە وەبەرهێنەرانیش هەبووە و پابەندی ماوە و كوالێتی پرۆژەكان باش نەبوون، ئەمانە هەمووی گرفت و كێشەی كەڵەكەبوون و لەم كابینەیەدا كار بۆ چارەسەركردنی دەكەین.
* وەبەرهێنان لە دوو كەرتی گرنگ (خوێندن و تەندروستی) زۆر بە فراوانی دەستی پێ كردووە، ئێستا بە سەدان قوتابخانە و باخچەی ساوایان و زانكۆ و نەخۆشخانە وەبەرهێنانی تێدا كراوە، ئایا ئێوە بەنیازن لەم بوارە وەبەرهێنانی زیاتر بكەن، یان دەتانەوێت رێكی بخەنەوە؟ ئایا كەموكورتییەكانی وەبەرهێنان لەم دوو بوارە گرنگەدا چین؟
- مەبەست لە وەبەرهێنان لە هەردوو كەرتی پەروەردە و تەندروستی بۆ ئیستغلالكردنی هاووڵاتیان و كەڵەكەكردنی سامان و پارە نییە لەسەر حیسابی كەرتی گشتی و بەرژەوەندیی گشتی، ئێمە دەبێت دوو بوار لە یەكتر جیا بكەینەوە، قازانج و كەڵەكەكردنی پارە و سامان بە نایاسایی و نامەشروعی، راستە وەبەرهێن مافی خۆیەتی بە دوای قازانجدا بگەڕێت، بەڵام دەبێت ئەمە لەسەر حیسابی خەڵكی و بەرژەوەندیی گشتی نەبێت، پەروەردەو تەندروستی دوو بواری هەستیار و گرنگن و راستەوخۆ پەیوەندی بە ئاسایشی نەتەوەیی و ژیان و بژێویی هەموو تاكێكی ناو كۆمەڵگەوە هەیە، ئەركی دەستەكەشمانە وەبەرهێنەران بەرەو ئەو دوو كەرتە ببەین، بەڵام بە دیراسەت و هەنگاوی ورد و زانستیی وا كە زیان بە خەڵكی نەگەیەنێت و نەبێتە هۆی بەرزكردنەوەی نرخ و دروستبوونی نادادپەروەری. دەستەی وەبەرهێنان بە وردی بەدواداچوون و چاودێریی كارەكانی پێشوو دەكات، هەروەها هەنگاو بەرەو كاری داهاتوو لەم دوو كەرتەدا دەنێت، ئەمەش بە هەماهەنگی و رێكخستنەوەی كارەكان لەگەڵ هەردوو وەزارەتی پەروەردەو تەندروستی ئەنجام دەدرێت، چونكە ئەوانیش ئێستا سەرقاڵی ئامادەكردنی كارنامەی وەزارەتەكەن و دواتر بۆ ئەنجومەنی وەزیرانی بەرز دەكەنەوە و لێژنەیەكی پسپۆڕ دوای دیراسەتكردن و گونجاندنی لەگەڵ كارنامەی وەزارەتەكانی دیكە بۆ سەرۆكی حكومەتی بەرز دەكاتەوە. ئالێرەدا مەرجە سەرجەم وەزارەتە پەیوەندیدارەكان ئاگاداری ئامانج و بەرنامە و پلانەكانیان لەگەڵ یەكتر بن، تاوەكو هاودژی یەكتر نەبن و پێكەوە هەنگاو بەرەو حكومەتێكی بەهێز و كەرتێكی تایبەتی بەهێزی نیشتمانی بنێین. وابزانم ئێستا باشترین دەرفەتە لە بەردەم دامەزراوەكانی دەوڵەتدا بۆ رێكخستنەوەی وەبەرهێنان و بەهێزكردنی كەرتی تایبەت، بەتایبەتی كە فەوزای سیاسی هێور بووەتەوە و قەیرانی داراییش رووی لەكەمی كردووە، بۆیە كاتی ئەوە هاتووە هەنگاو بەرەو چارەسەركردنی گرفتەكان بنێین، ئێمەش كار دەكەین لەپێناو بووژانەوەی وەبەرهێنان و دروستكردنی بناغەیەكی یاسایی پتەو و بەگەڕخستنی پرۆژە راگیراوەكان و ئاراستەكردنی وەبەرهێنان بەرەو كەرتەكانی كشتوكاڵ و پیشەسازی و گەشتیاری و دووبارە رێكخستنەوەی وەبەرهێنان لە هەردوو كەرتی پەروەردەو تەندروستیدا.