مایكڵ گرانت ئیگناتیف، نووسەر و سیاسەتمەدارێكی كەنەدی و پڕۆفیسۆری پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكانە لە زانكۆی تیڵبێرگ و بۆ چەندین ساڵ توێژینەوەی ئەنجام داوە لەبارەی مافەكانی مرۆڤ و دەستتێوەردانی سەربازییەوە. گوڵان دیمانەیەكی لەگەڵدا ئەنجام دا بۆ تاوتوێكردنی دۆخی ئێستای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئایندەی ئەم ناوچەیە و بارودۆخی هەرێمی كوردستان و پەیوەندییەكانی ئەم هەرێمە لەگەڵ ئەمریكا.

 

* ئێوە پێشتر هاتوونەتە كوردستان، دەكرێت سەرەتا باسی ئەو ئەزموونەتان بكەن؟

- یادەوەریی من لە بارەی كوردستانەوە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 1992، كە لە توركیاوە چوومە زاخۆ و دواتر بەرەو هەولێر بەڕێكەوتم و پاشان چوومە سلێمانی، بە شێوەیەكی گشتی دوو مانگ لە كوردستان مامەوە، و یادەوەرییەكی جوانم لا دروست بووە لەبارەیەوە، لەوێ فیلمێكمان بۆ كەناڵی «بی بی سی» ئامادە كرد، كە بریتی بوو لە زنجیرەیەكی تەلەفزیۆنی بە ناوی «خوێن و ئینتیما»، چەند گەشتێك بەرەو ناسیۆنالیزمی نوێ- (Blood and Belonging: Journeys into the New Nationalism). چاپتەرێك لە فلیمەكە لەبارەی كوردستانەوە بوو، كە تێیدا جەخت لەسەر ئەوە كرایەوە كە كورد گەورەترین گەلی بێ دەوڵەتن لە جیهاندا، واتە فیلمەكە لەبارەی گەلێكەوە بوو كە خاوەنی دەوڵەتی خۆیان نەبوون، بەڵام بە دڵنیاییەوە خاوەنی نەتەوە و شوناسی نەتەوەیی خۆیان بوون، ئەمەم بە دڵێكی پڕ لە هەست و سۆزەوە لە بیرە، لەو كاتەدا پێشوازییەكی گەرم و جوانم لێكرا و پێشمەرگەكان بایەخێكی زۆریان پێدام، ئەوە مایەی دڵگەرمیی من بوو و لەم ڕووەوە هەمیشە خۆم بە دۆستی كورد دەزانم.

* ئایا كوردستان دەتوانێت چی بكات بۆ پەرەپێدانی دامەزراوەكان و بەهێزكردنی پێگەی خۆی؟

- لە ڕاستیدا من دوودڵم لەوەی ڕاسپاردەم هەبێت بۆ دۆستە كوردەكانم، چونكە من بۆ ماوەیەكی زۆرە نەهاتوومەتە كوردستان، بەڵام هەر بۆ وەڵامدانەوەی پرسیارەكە دەڵێم: سەرەتا دەبێت لەوەوە دەست پێ بكەین كە پەرەپێدانی نەتەوەیی چییە، بە تێڕوانینی من بریتییە لە بوونی ڕێگەی باش، قوتابخانە و نەخۆشخانەی باش و پێشكەوتوو، هەروەها بەكارهێنانی سەرچاوە سرووشتییەكان بە باشترین شێوە، بەرگریكردنێكی تۆكمە لە خاكەكەتان و پاراستنی پەیوەندییەكانتان لەگەڵ جیهاندا. من لە ساڵی 1992 لە هەولێر بووم، لەو كاتە ئەم شارە فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتیی نەبوو، بەڵام ئێستا ئێوە بەسەر جیهاندا كراونەتەوە و لە ماوەی 20- بۆ 30 ساڵی ڕابردوودا پێشكەوتنی گەورەتان بەدەست هێناوە. مەبەستم ئەوەیە كە لە ئێستادا دەتوانن برەو بە پێگەی نەتەوەیی و هێزی نەتەوەیی خۆتان بدەن لە ڕێی بەرەوپێشبردنی دامەزراوەكانتان و برەودان بە توانا و بەهرە و باری پەروەردە و خوێندەواریی گەلەكەتانەوە، بە ڕای من ئەمە ستراتیژیەتێكی سەركەوتووە.

* ئێوە پێشتر كارتان لە بۆسنە و كۆسۆڤۆ كردووە. ئایا دەبێت چ وانەیەك هەبێت كە جێبەجێ بێت، یان جێبەجێ نەبێت لە پەیوەندی بە حوكمڕانی و بنیادنانی دەوڵەتەوە لە هەرێمی كوردستاندا؟

-  ئەمە پرسیارێكی باشە. من لە ساڵانی 1998 و 1999 كاتێكی زۆرم لە كۆسۆڤۆ بەسەربرد و بەشێك بووم لە لێژنەیەكی نێودەوڵەتی بە سەرۆكایەتیی دادوەر «گۆڵدستۆن» كە خەڵكی ئەفریقای باشوور بوو. ئەو لێژنەیە پێشنیاری سەربەخۆییەكی مەرجداری بۆ كۆسۆڤۆ كرد، مەرجەكەش بریتی بوو لە ددانپێدانان بە مافە ڕەواكانی كەمینەی سربەكان لە نێو وڵاتەكەدا، ئەوە بوو كۆسۆڤۆش سەربەخۆییەكی مەرجداری بەدەست هێنا، بەڵام هێشتا سربیا ئامادە نییە ئیعتیراف بە سەربەخۆیی كۆسۆڤۆ بكات و هێشتا ناكۆكی هەیە لەنێوان دانیشتووانی كۆسۆڤۆ و كەمینەی سربەكاندا. هەمووان خوازیاری چارەسەرێكی خێران كە ڕەنگە یەكێتیی ئەورووپا لەخۆ بگرێت، كە بۆی هەیە بریتی بێت لە وەرگرتنی سربیا و هەروەها كۆسۆڤۆ، بەڵام لە ئێستادا ئەمە لە نێو كارنامەدا نییە، واتا لە ئێستادا ئەم ئەگەرە لە ئارادا نییە. لێرەدا دەمەوێت ئەوە بڵێم كە كوردستان بۆ پرسی سەربەخۆیی ڕووبەڕووی دژواری دەبێتەوە، بەتایبەتی كە لە ناوچەیەكدایە بەرژەوەندیی دەرەكیی بەهێزی تێدایە. ئەمە دۆخەكەیە لە دوای كۆتاییهاتنی جەنگی یەكەمی جیهانی و لە ئێستاشدا بەردەوامە، بەڵام ئەمە ڕێگری ناكات لەوەی خۆتان سەرقاڵ بكەن بە بەهێزكردنی نەتەوەی كوردەوە، بە پاراستنی زمان و كولتوورتانەوە و بە پەرەپێدانی توانا و لێوەشاوەیی خەڵكەكەتان و بە برەودان بە سەرچاوەكانتان و بە بەهێزكردنی ڕەوتی گەشەكردنتانەوە، واتە هەموو ئەمانە لە دەسەڵات و توانای ئێوەدایە كە ئەنجامی بدەن.

* چۆن لە پەیوەندییەكانی هەرێمی كوردستان و ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا دەڕوانن؟ ئێمە دەزانین ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا پابەندە بە پاراستنی یەكپارچەیی خاكی عێراقەوە، ئەویش لەبەر ئەوەی نایەوێت تێكڕای دۆخی ناوچەكە بشڵەژێت، چونكە سەربەخۆبوونی كوردستان ئاكام و دەرهاویشتەی لەسەر وڵاتانی دراوسێ دەبێت؟

- بە دڵنیاییەوە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا دەتوانێت هاوكاریتان بكات و هەر كارێكی لەدەست بێت ئەنجامی بدات بۆ هاندانی پەرەپێدان و ئاڵۆگۆڕ و هێنانەئارای گەشە و بەرەوپێشچوون لە هەرێمەكەتاندا، چونكە هەم لە بەرژەوەندیی ئەمریكایە و هەم دەبێتە هۆی بەدیهێنانی بەرژەوەندییەكانی هەرێمی كوردستانیش.

* ئەگەر پرسیارەكان لەبارەی تەوەرێكی دیكەوە بكەین، ئەوا ئێوە چۆن لە بارگرژییە نێودەوڵەتییەكان دەڕوانن، بە تایبەتی لەنێوان ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا و چین، بە دیاریكراوی لە دوای دەستتێوەردانی ئەمریكا لە ڤەنزویلا و شەڕەكەی لەگەڵ ئێراندا؟

- ئەوە ڕاستە كە لە ئێستادا ئەگەری دروستبوونی ناكۆكی لەنێوان چین و ئەمریكادا لە ئارادایە، ئەویش بەهۆی پشتبەستنی چین بەو نەوتەوە كە بە گەروی هورموزدا تێدەپەڕێت، خۆ ئەگەر تەقەكردن لەنێوان هێزە دەریاییەكانی ئەمریكا و كەشتییەكی چینیدا ڕوو بدات، ئەوا ئەگەرێكی ڕاستەقینە دروست دەبێت بۆ سەرهەڵدانی ناكۆكی و شەڕ لەنێوان هێزە گەورەكاندا. دواتر ئەوە ئاشكرایە كە لە مانگی داهاتوودا، سەرۆك دۆناڵد ترەمپ كۆبوونەوە لەگەڵ سەرۆكی چین ئەنجام دەدات، ئەمەش پاڵنەرێكی بەهێزی پێ دەدات، بۆ ئەوەی چارەسەرێك بۆ گەرووی هورموز بەدی بهێنێت، هەروەها دەبێت چارەسەرێك بۆ ئەو پرسە بێتە ئاراوە، لەبەر ئەوەی بڕێكی زۆری نەوتی جیهان بەم گەرووەدا تێدەپەڕێت و بەشێكی زۆری ئەم نەوتەش بۆ چین دەچێت، كە لە ئێستادا هەر سێ هێزە گەورەكە، ئەمریكا و چین و ڕووسیا بە چەشنێك كار دەكەن كە كۆتوبەندێكی زۆریان لەسەر نییە، مەبەستم ئەوەیە ئەو سیستمە نێودەوڵەتییەی كە جڵەوی دەكرد، گۆڕدراوە بۆ شتێكی دیكە، كە ئەویش چەكی ناوكییە. مەبەستم لەوەیە هەر یەكێك لەم هێزانە خاوەنی چەكی ناوكییە و هیچیان ئامادە نین، سەركێشی بە پەنابردنەبەر شەڕی نێوان هێزە مەزنەكان بكەن. هەرچەندە ئەمە ڕێگری ناكات لە بوونی چەند ڕووبەڕووبونەوەیەكی نەخوازراو. لە ئێستادا هەوڵەكانی ئەمریكا بۆ ڕێگریكردن لە گەیشتنی نەوت بە چین سەردەكێشێت بۆ ئەوەی زۆر بە خێرایی دۆخەكە بە بارێكی مەترسیداردا بەرەو هەڵكشان ببات.

* كەواتە ئایا ئەوەی لە ئێستادا بەدی دەكرێت فرەجەمسەرییە، یان دۆخێكی نێودەوڵەتییە كە پتر پشێوی باڵی بەسەردا كێشاوە؟

- پێموایە ئەوەی لە ئێستادا بەدی دەكرێت پتر پشێوییە، بەڵام لە ڕاستیدا سێ گەمەكاری سەرەكی هەن، ئەمریكا و ڕووسیا و چین، كە ئەم هێزانە ڕێسا بۆ باقی جیهان دادەڕێژن و مومارەسەی دەستڕۆیشتووییەكی زۆر بەسەر جیهانەوە دەكەن. ئەوەتا چین دەستڕۆیشتووییەكی ستراتیژیی هەیە لە ڕۆژهەڵاتی ئاسیا. ڕووسیا توانایەكی زۆری هەیە بۆ دروستكردنی ترس و نیگەرانی لای ئەورووپیەكان و لە ئەورووپای ڕۆژهەڵاتدا. ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكاش پێشتر و ئێستاش پارێزەری ئاسایشی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بووە – ڕەنگە لە ماوەی ژیانی ئێمەشدا هەروا بمێنێتەوە-، بەڵام لە ئێستادا دۆخەكە گۆڕاوە، واتە ڕاستە هێشتا ئەمریكا هێزی هەژموونگەرایە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، بەڵام دیار نییە تاكەی ئەمە بەردەوام دەبێت. یەكێك لە گەورەترین گۆڕانكارییەكان لەم ڕووەوە بریتییە لەوەی هەر كەسێكی نێو ئەمریكا هۆشیارە بەو ڕاستییەی كە ئەمریكا كەمتر و كەمتر پێویستی بە نەوتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە، ئەمەش بووەتە هۆی ئەوەی بەرژەوندیی ستراتیژیی نەبێت بۆ باڵادەستبوون بەسەر ئەم ناوچەیەدا، واتە ڕاستە ئەمریكا بەرژەوەندیی لەوەدایە كە ڕێگە نەدات ڕووسیا و چین هەژموونی خۆیان بەسەر ئەم ناوچەیەدا بسەپێنن، بەڵام ئێمە دەزانین كە چیتر ئەم دوو وڵاتە هێزی باڵادەست نین لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. بەشێك لە هۆكاری ناسەقامگیریی ئەم ناوچەیە ئەوەیە كە كەس بە دڵنیاییەوە نازانێت تا چەند ئەمریكا لەم ناوچەیەدا دەمێنێتەوە و ئایا سەرقاڵی چ گەمەیەكە، ئەوەتا ئەورووپییەكانیش هەمان پرسیار دەكەن، واتە ئەورووپاش پرسیاری ئەوە دەكات، ئایا ئەمریكا زامنی ئاسایشی كیشوەرەكەیان دەكات، كە پێدەچێت وەڵامەكە نەخێر بێت، بە هەمان شێوە دەوڵەتانی كەنداویش هەمان پرسیار دەكەن، ئایا ئەمریكا زامنی ئاسایشی ئەوان دەكات، پێدەچێت وەڵامەكەش نەخێر بێت، خۆ ئەگەر ئەمە وەڵامەكە نەخێر بێت، ئەوا عەرەبستانی سعودیەش هەوڵی بەدەستهێنانی چەكی ناوكی دەدات.

* كەواتە هیچ شتێك هەیە ئێوە گەشبین بكات لەبارەی ئایندەوە و لەبارەی پەیوەندیی نێوان هێزە مەزنەكانەوە؟

- لە ڕاستیدا من گەشبینم، ئەویش لەبەر ئەوەی پێموایە بوونی چەكی ناوكی خۆی لە خۆیدا ڕێگرە لە ڕوودانی كارەساتی مرۆیی، بۆیە پێموانییە شارستانیەتی مرۆیی لە ژێر هەڕەشە و مەترسیدا بێت، هەروەها زۆر بە خێرایی چارەسەری تەكنەلۆژی بۆ قەیرانە ژینگەییەكان دەدۆزینەوە، ئەمە بۆ كوردستان و عێراقیش گرنگە، چونكە ئێوە لە ناوچەیەكدا دەژین كە ڕووبەڕووی گوشاری ژینگەیی بووەتەوە. من گەشبینم لەبەر ئەوەی پێموانییە ئێمە پەنا بۆ خۆلەناوبردن ببەین، گەشبینم لەوەی جیهان لەبەردەم كارەساتێكی ژینگەییدا نییە، زۆر گەشبینم بە زانست بە گشتی و بە زانستی پزیشكی بەتایبەتی.