بارودۆخی رۆژئاوای كوردستان و كاریگەرییەكانی كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سووریان هەروەها رەنگدانەوەی سیاسەتی پەیەدە لەسەر رەوشی رۆژئاوا و تاوتوێكردنی دۆخی عەفرین كە ئێستا لەژێر دەستی توركیادایە، ئەمانە و چەند پرسێكی هەستیاری هەنووكەیی تەوەری سەرەكیی ئەم دیدارەی گۆڤاری گوڵان لەگەڵ سەڵاح بەدرەدین، سیاسەتمەدار و كەسایەتی ناسراوی رۆژئاوای كوردستان پێكدەهێنن.

* بارودۆخی رۆژئاوای كوردستان زۆر ئاڵۆز دیارە، لەناو ئەم بارە ئاڵۆزەدا رەوشی رۆژئاوا چۆن دەخوێنیتەوە؟
- بەڵێ، بارودۆخەكە زۆر ئاڵۆزە، لەبەر چەند هۆیەك: بەردەوامبوونی رژێم بە پشتیوانیی لایەنی نێودەوڵەتیی دوژمن كە تاوانیان دژی سوورییەكان ئەنجامداوەو بە هەزارانیان لێ كوشتوون و بە ملیۆنانیش ئاوارە كراون و زیاتر لە نیوەی شار و شارۆچكەكانیش خاپوور كراون، هەروەها پیلانەكانی هێزە داگیركارەكانی وەك رووسیا و ئێران و توركیا و ئەمریكا و میلیشیا مەزهەبییەكان و لەسەروویانەوە حزبوڵای لوبنانی و پیلانە چەوتەكانی لەپێناو دەسەڵات و هەژمووندا، هاوكات وەستانەوەی هەمووان دژی ئامانج و خواستەكانی گەلی سووریا بۆ رزگاربوون و ئازادی و گۆڕانكاریی دیموكراسی، هەروەها بنیاتنانەوەی سووریای تازەی فرەیی و هاوبەشیی نێوان پێكهاتە نەتەوەییەكان، لەوانەش كوردانی سووریا، هەموو لایەنە نێودەوڵەتییە داگیركارەكان بەشێوەیەك لە شێوەكان هاوبەشن لەگۆڕنانی شۆڕشی سووریا و لە دابەشكردنی ئۆپۆزسیۆندا، لەوەش مەترسیدارتر گۆڕەپانی سووریا تژی بووە لە گروپە ئیسلامییە توندڕەوەكان، بۆ رێگەگرتن لە هەر پەرەسەندنێكی ئەرێنی و پرۆژەی نیشتمانیی دیموكراسی كە سەدان هەزار كەس لەم هەشت ساڵەی رابردوودا قوربانییان بۆ داوە، ئەو لایەن و هێزانەی تەحەكوم بە چارەنووسی سووریا دەكەن، بەپیر هیچ بانگەوازێكی ئاشتییانە و ئازادییەوە نایەن، هەر خۆیان كۆنتڕۆڵی ناوچەكانیان كردووە و تاكە خەمیان خۆپاراستنە و هەوڵیش دەدەن پشكیان لە ئاوەدانكردنەوەدا هەبێت، پێموایە لە كۆتاییدا یەكلاكردنەوەكە هەر بۆ سوورییەكان دەبێت كە دەتوانن قەیرانەكە چارەسەر بكەن، ئەمەش بە یەكخستنی ریزەكان و سازان دێتەئاراوە لەسەر پرۆژەی یەكگرتوو لەمیانی كۆنگرەی نیشتمانیی سەرتاسەریی گشت پێكهاتە و رەوتە سیاسییە نیشتمانپەروەرەكان.

* وەك دەزانن ئەمریكا بە ئاشكرا رایگەیاند لە رۆژئاوا دەكشێتەوە، ئایا ئەم كشانەوەیەی ئەمریكا تا چەند دەبێتە هۆی لاوازبوونی رۆژئاوا لە هاوكێشە سیاسییەكاندا؟
- ئەمریكا بە هێزی سەربازییەوە لە هەندێ ناوچەی كوردیی سووریا پەیدابوون، نەك بۆ سەرخستنی كوردو پارێزگاریكردنیان، بەڵكو ئەوان هاتوون لەپێناو بەرژەوەندییەكانیان و ركابەریكردن لەگەڵ رووسیای داگیركار لەسەر ناوچەكانی دەسەڵات لە سووریا و سەوداكردن لەسەر هەندێ كێشەی نێودەوڵەتی كە لەسەریان ناكۆكن لە كیشوەرەكانی دیكە، ئەوەی مایەی سەرسامییە، ئەوەیە كە هەموو داگیركاران دەڵێن بۆ قەڵاچۆكردنی تیرۆر هاتوون، بەڵام هەندێكیان رۆژانە لە دژی سوورییەكان كاری تیرۆریستی ئەنجام دەدەن، وەك: رووسیا و ئێران، بۆیە هۆكارەكانی بوونی ئەمریكا پەیوەستە بە چەند پرسێكەوە، ئەگەر هۆكارەكان نەمان، ئەوانیش دەڕۆن، دیارە مامەڵەی ئەمریكییەكان لەگەڵ پەكەكەی سووریا پشت بە رێككەوتننامە، یان پەیماننامەی واژۆكراوی نێوانیان نابەستێت، بەڵكو هەركاتێك بیانەوێت رایدەگرن، واتا لەئێستادا بەرژەوەندیی كورتخایەنیان هەیەو درێژە ناكێشێت، لە راستیدا ئەمریكییەكان هەڵەیەكی گەورەیان كرد كە پشتیان بەست بە گرووپێكی سەر بە پەكەكە كە خودی ئەمریكییەكان و هاوپەیمانە ئەوروپییەكانیان بە تیرۆریستیان دادەنێن، ئەمەش بەو واتایە كە ئەمریكییەكان ئاگایان لە وردەكاریی رەوشی كوردی سووریا نییە و ئیرادە و هەڵوێستی زۆرینەیان پشتگوێ خستووە، ئەگەر بایەخیان بە گەلەكەمان بدابایە، بەشدارییان لە یەكخستنەوەیدا دەكرد، بۆیە بوون و نەبوونیان كاریگەریی نییە بۆ سەر چارەنووسی گەلەكەمان، دەرفەتێكیشیان لەبەردەمدایە بۆ گۆڕینی سیاسەتەكەی ئێستایان بەرامبەر بەكورد، ئەوكاتە دەكرێ هەڵوێستێكی دیكەیان هەبێت، بۆ بیرخستنەوەش پێشنیارێك هەیە تایبەت بە ناوچەی ئارام لیەر سنووری توركیا-سووریا كە تائێستا مایەی مشتومڕو گفتوگۆیە لای ئەمریكییەكان، پەیوەستە بە هێزی چەكدار لە پێشمەرگەی رۆژ و هۆزە عەرەبییەكان و هێزەكانی دیكەی بێلایەن، بەشێوەیەك توركیا رازی بكات و بە گوێرەی خواستەكانی ئەو گرووپانەی سەر بە پەكەكە نەبێت، كە هیچ چارەسەر بۆ كێشەی كورد دانانێت و پێی وانییە كە پێشنیارەكە دەچێتە بواری پرۆژەیەكی پیادەكراوی و پراكتیكی.

* وەك باس دەكرێت پەیەدە دەیەوێت نموونەی پەكەكە لە رۆژئاوا دووبارە بكاتەوە و كۆی لایەنە سیاسییەكانی رۆژئاوا پەراوێز بخات، ئایا تا چەند ئەم سیاسەتەی پەیەدە كاریگەریی لەسەر رەوشی رۆژئاوا كردووە؟
- دیارە گواستنەوەی گرووپە چەكدارەكانی پەكەكە و لقەكانی لە سووریا (پەیەدە) لە قەندیلەوە بۆ ناوچە كوردییەكانی سووریا لە كۆتایی ساڵی 2011، بەپێی رێككەوتنی نێوان لیوا ئاسف شەوكەت سەرۆكی هەواڵگریی سەربازی و زاواكەی ئەسەد كە كوژرا و لەنێوان موراد قەرەیلانی سەركردەی مەیدانی بوو لە سلێمانی، بە تەگبیری راستەوخۆی سەرۆكی كۆچكردووی عێراق و بە سەرپەرشتیی قاسم سولێمانی، كە چەكدارانی پەكەكە بگەڕێنەوە و پەیوەندییەكانیش وەك پێشانیان لێ بێتەوە و رووبەڕووی توركیاش ببنەوە و دژی شۆڕشی سووریا بن، هەروەها كاربكەن بۆ دوورخستنەوەی كورد لە شۆڕشی سووریا، بەو ناوەی كە پەیەدە نوێنەری كوردی سووریایە، تا ئێستاش بەندەكانی ئەو رێككەوتننامەیە هەر كاریان پێدەكرێت، زانراویشە كە ئایدیۆلۆژیەتی ئەو گرووپانە لەسەر بنەمای رەتكردنەوەی بەرامبەری جیاواز و تەخوینكردن و پاكتاوكردنی بنیات نراوە، ئەمەش سیاسەتێكی وێرانكەرەو ئاژاوە دروست دەكات و ورە لاوازدەكات و كۆمەڵگاش پەرتەوازە دەكات، لە ئەنجامی ئەو سیاسەتەشدا هاووڵاتیان ئاوارە بوون، بەتایبەتیش لاوان، تەنانەت رێژەی كورد لە هەندێ ناوچەی جەزیرە گەیشتە كەمتر لە 40%، كە پێشتر 60% بوو، هەروەها كێشەی كوردی سووریا لەنێو دانوستانەكاندا بوونی نەما، چونكە ئەو گرووپانە بڕوایان بە مافی چارەی خۆنووسینی گەلان نییە، خۆشیان بە خاوەنی مافە نەتەوەییەكانی كورد نازانن، دروشمی بریقەداری بێ واتا (نەتەوەی دیموكراسیخواز) بەرزدەكەنەوە، ئەو گرووپانە لەگەڵ خۆیاندا چەمك و كولتووری نامۆیان لە كۆمەڵگەی كوردی سووریا هێناوە، كە پێچەوانەی دابونەریت و مێژووی بزووتنەوەی نیشتمانیی كوردیی سووریایە.

* باس لەوە دەكرێت كە پەیەدە لە هەوڵی ئەوەدایە لەگەڵ حكومەتی سووریا رێكبكەوێت، ئایا داواكارییەكانی پەیەدە لە دیمەشق چۆن دەبێت و دیمەشق چ وەڵامدانەوەیەكی بۆ پەیەدە دەبێت؟
- پەیەدە وەك لقی سووریای پەكەكە تا ئێستا پابەندە بە رێككەوتنی (شەوكەت- قەرەیلان) لە رووی پرەنسیپەوە، ئەوەش دیارە كاتی زۆر لەبەردەستەو پێویستە و ئەركەكەی پەیەدە كۆتایی نەهاتووە دەربارەی ئەو خزمەتگوزارییانەی پێشكەشیان دەكات، بەتایبەتی لە تێكچرژانی بەرژەوەندیی نێوان هێزەكان وەك ئەمریكا و ئێران كە پاڵپشتییان دەكەن.
وادیارە ئاستی داواكاریی پەیەدە لەوە زیاتر بڕناكات كە دداننان بێت پێیاندا وەك تاكە نوێنەرانی كورد و بە ئیدارەكەیان و هێزەكانیشیان بێنە نێو سوپای رژێم و دەزگا ئەمنییەكانی، بەڵام مافە رەواكانی كورد كە بوار نییە باس بكرێن، هاوكات نزیكەی دوو ملیۆن كوردی سووریا ئاوارەن، زۆرینەی ئاوارەكانیش لایەنگری گرووپەكانی پەكەكە نین، بەڵكو لەبەر سەركوتكردن و سیاسەتە هەڵەكانیان ئاوارە بوون، چەند لایەنێكی دیكەی حزبی كوردیی لە سووریا هەن ئاواتەخوازن لەگەڵ دیمەشق پێكبێن و ركابەریی پەیەدە بكەن، لەوانەش حزبەكانی بەناو هاوپەیمانیی نیشتمانی و حزبی راستڕەوی كوردی و هەندێ حزبی وەك ئەنەكەسە، لە راستیدا زۆربەیان ئەگەر هەموو حزبە كوردییەكانی سووریاش نەبن، متمانەو راستگۆییان لەبەردەم گەلدا لەدەستداوە، هیچ رۆڵێكیان لە جووڵاندنی كێشەی كورددا نییە، دواجار تەنانەت رژێمی سووریاش بەو لاوازییەی خۆیەوە رێزیان ناگرێت، ئەم راستییەش بەڵگەیە لەسەر ئەوەی كە پێویستە سیستەمی حزبایەتی لە بزووتنەوەی كوردیی سووریا بەلاوە بنرێت و بەدوای دەرچەیەكدا بگەڕێن بۆ چارەسەری قەیرانی كوردی، تا سەرلەنوێ یەكبخرێتەوە و بنیات بنرێتەوە.
* رەوشی عەفرین كە ئێستا لەژێر دەستی توركیادایە، بە شێوەیەكە كە سووریاو رووسیا لەسەر هاتنی توركیا بۆ عەفرین بێدەنگن، بۆچی دیمەشق و مۆسكۆ بێدەنگن؟
- ئەوەی لەوەتەی ساڵی 2011وە لە سووریا روودەدات، دەچێتە خانەی تەوافوقی هێزە دەرەكییەكانی پەیوەست بە دۆسێی سووریا، بۆ نموونە داگیركردنی قەلەمون لەلایەن حزبوڵا، جێگیربوونی ئێرانییەكان لە دیمەشق و حەلەب و ناوچەكانی كەنار و قامیشلی و دامەزراندنی ناوچەی دوورەشەڕ لەزۆر شوێن، هەروەها گواستنەوەی ئۆپۆزسیۆن بۆ ئیدلب و دواتر بۆ عەفرین، ئەمەش لە چوارچێوەی سازانی سێ لایەنەی (رووسیا و توركیا و ئێران)دا، جگە لە سازانی ژێربەژێری رووسیا و ئەمریكا، پێش داگیركردنی عەفرین لەلایەن توركیاوە هێزی گرووپەكانی سەر بە پەكەكە دەسەڵاتدار بوون، ئەوان هەموو ئەو كەسانەیان سەركوت و زیندانی دەكرد كە سەرپێچیی سیاسەتەكانیان دەكرد، خەریك بوو عەفرین رادەستی رژێم بكەن، بەڵام توركیا پەلەی كرد و داگیری كرد. دواتر ئەو گرووپانەی لەو ناوچەیە دەركرد، بەڵام هەڵەیەكی گەورەیان كرد، كاتێ ئیدارەی ناوچەكەیان رادەستی چەند هێزێك كرد كە زۆربەیان لە گرووپەكانی ئیسلامیی سیاسی بوون، باشتر وابوو رادەستی خەڵكەكەی خۆی بكردایە لە رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنیی هەڵبژێردراو، مافی خۆمانە داوا لە توركیا بكەین ددان بەوەدا بنێت كە دەوڵەتێكی داگیركەری ناوچەی عەفرینە، ئەو بەرپرسە لە هەر دەستدرێژییەك بۆسەر خەڵكی ئێمە لەو شوێنەدا، چونكە خەڵكی ئێمە لەوێ شایەنی ژیانێكی سەربەرزو ئاسوودەیە و لە كۆنداو لە ئێستاشدا رۆڵی مێژووییان هەبووە و هەیە لە بزووتنەوەی كوردی و ئەو ناوچەیەش جوانترین و دەوڵەمەندترین ناوچەی كوردییە لە سووریا.


* ئایا تاچەند دروستبوونی ئەم هاوكێشەیە كە هاتنەناوەوەی توركیای لێكەوتەوە بەرەنجامی سیاسەتی هەڵەی پەیەدەیە؟
- دیارە كە پەیەدە بەرپرسیاری گەورەیە لە داگیركردنی عەفرین و لە چۆڵبوونی ناوچە كوردییەكانی دیكە و ئاوارەبوون، لەسەرەتای شۆڕشی سووریا و بەپێی رێككەوتنی(شەوكەت قەرەیلان) ئەم گرووپە ویستیان ململانێیەكانیان لەگەڵ توركیا بۆ ناوچەكانمان بگوازنەوە، كێشەكەشمان بووە قوربانیی سەركێشییەكانی ئەوان، لەكاتێكدا گۆڕەپانی بنەڕەتیی خۆیان لە توركیا و كوردستانی ئەوێی بەجێهێشتووە، سوورییەكان و كوردیش هیچ بەرژەوەندییەكیان لە گۆڕینی ململانێیە سەرەكییەكە لەگەڵ رژێمدا نییە بۆ ململانێ لەگەڵ توركیا، چونكە كێشەی ئێمە وەك سووری و وەك كورد لەگەڵ ئەو رژێمەیە كە دەمانچەوسێنێتەوەو هەڕەشە لە بوونمان دەكات و تاوان دژی بوون و مافەكانمان ئەنجامدەدات، هەر ئەو بوو كە دیكتاتۆریەتی حزبی و تاكڕەوی و تایفەگەری دەرحەق سوورییەكان پەیڕەوكرد، هەروەها پیلانەكانی پشتێنەو سەرژمێریی بەرامبەر كوردی سووریا و بێبەشكردنیان لە مافی هاووڵاتیبوون جێبەجێ كرد، هاوكات دوژمنایەتیی كوردستانی عێراقی كرد لەوەتەی سەربەخۆیی راگەیاندبوو.
* كەواتە چ چارەسەرێك بۆ ئەو قەیرانەی رۆژئاوای كوردستان بە چاك دەزانن؟
- فرەقەیران لە كوردستانی سووریادا لەئارادایە، جگە لە ئاوارەبوون و چۆڵكردنی ناوچەكان و دەسەڵاتی سەركوتكاری ئەمری واقیع، هەروەها كەڵەكەبوونی ئاژاوەكانی كورد-كورد، كورد لەگەڵ پێكهاتە نەتەوەییەكانی دیكە، ونبوونی پڕۆژەی نەتەوەیی كوردی، دەبینین رۆژ دوای رۆژ بۆشایی لەنێو خودی كورددا لەلایەك و لەنێوان بزووتنەوەی دیموكراسیی نیشتمانیی سووریا لە لایەكی دیكەوە فراوانتر دەبێت، بەكورتی قەیرانی فرەلایەنە (نەتەوەیی-كۆمەڵگەیی- نیشتمانی- بوونیی نەتەوەیی- چارەنووسسازی)،بێگومان قەیرانی جەوهەریی مەترسیدار ئەویش قەیرانی شەرعییەتی بزووتنەوەی نیشتمانیی كوردیی سووریایە، ئەو حزبانە كە دوچاری لاساری و چەقبەستوویی و لاوازی بوون، بەتایبەتیش بەرنامەو سیاسەت و سەركردایەتییان، چی دیكە ئامادەییان تێدا نەماوە بۆ رابەرایەتیكردنی گەل و بەرگری لە كێشەكە و بەرزكردنەوەی پرۆژەی نەتەوەیی، لەئێستادا لە گۆڕەپانی كوردیی سووریادا (52) حزب و رێكخراوی سیاسی هەن، لێكترازان و جیابوونەوەش هەموو رۆژ روودەدەن، نەك لەبەر جیاوازیی سیاسی و فیكری، بەڵكو بە پاڵنەری پارەو سامانی سیاسی، هاوكات لەبەر دەستێوەردانی دەسەڵاتی رژێم و گرووپەكانی قەندیل، بەم دواییەش دەستێوەردانی (لاهور تاڵەبانی)، هەموو حزبە كوردییەكانی سووریا شەرعییەتیان نییە لە رووی (رێكخراوەیی و نەتەوەیی و نیشتمانی و شۆڕشگێڕی و دیموكراسی)یەوە، ئەوانە بریتین لە زنجیرەیەك جیابوونەوەی بەردەوام، بۆیە لەو حاڵەتەدا كە لێكترازان و جیابوونەوەو نەمانی شەرعییەت دەبینین، كەس نییە بە قسەو كردار نوێنەرایەتیی گەلەكەمان بكات، هیچ پرۆژەیەكی نیشتمانی و كۆدەنگیی نەتەوەیی و تەنانەت نیمچە كۆدەنگییەكیش نییە، هیچ سازانێكی نیشتمانی لەگەڵ شەریكەكانی نیشتماندا نییە، هەروەها سیستەمی دیموكراسی لەئارادا نییە، ئەوانە هەموویان مەرجن بۆ چارەسەری كێشەی نەتەوەیی، پێش چەند ساڵێك مەرجەعییەتی نەتەوەیی دانای كورد، كاك مسعود بارزانی هەموومانی كۆكردەوەو ناوبژیی حزبەكانی كردو لە ئەنجامدا رێككەوتننامەكانی هەولێرو دهۆكی لێكەوتەوە، بەڵام پەیەدە پابەند نەبوو و حزبەكانی ئەنەكەسە نەیانتوانی بیسەپێنن، دوای تێپەڕبوونی كات بەسەر ئەم ئەزموونە و رووداوەكان، ئێمەی كوردی سووریا دوای ئەو هەموو خۆدزینەوەی حزبەكان و بێتواناییان و بەدەنگەوەنەهاتنیان بۆ بانگەوازی نیشتمانپەروەرانی بێلایەن، ئەوەی لەبەردەمماندایە تەنیا گەڕانە بەدوای گێڕانەوەی شەرعییەت بۆ بزووتنەوەكەمان، ئەویش بەكاركردن لەپێناو سازدانی كۆنگرەی نەتەوەیی- نیشتمانیی سەرتاسەری بە زۆرینەی بێلایەن، هەروەها بەشداریكردنی حزبەكان بە شێوەیەك كە بڕیاری تاكڕەوی نەدەن، بێگومان بەستنی ئەم كۆنگرەیە بێ پاڵپشتیی برایانمان لە هەرێمی كوردستان ئەنجام نادرێت، لێرەدا داوا لە مەرجەعییەتی نەتەوەییمان سەرۆك مسعود بارزانی دەكەم كە بەردەوام بێت لە پشتیوانیكردنی بزووتنەوەی كوردیی سووریا كە لەوەتەی چەند دەیەیەك و چەند ساڵێكە دەستی پێكردووە، ئێمەش پێكەوە بەشداردەبین لە رووبەڕووبوونەوەی دوژمن و نەیاران كە هەموومانیان بەئامانج گرتووە، لەو هەلومەرجە ناسك و مەترسیدارەی كە گەلەكەمان و بزووتنەوەكەمان لە كوردستانی سووریا پێیدا تێدەپەڕن، ئەوە دێنمەوە یاد چۆن بارزانی-ی نەمر خۆی لە ساڵی 1970 سەرپەرشتیی كۆنگرەی یەكگرتووی كوردیی سووریای كرد لە ناوپردان و هەوڵی زۆریشی دا لەپێناو بەهێزكردنی بزووتنەوەی گەلەكەمان.