جۆشوا لاندیز بەڕێوەبەری سەنتەری دیراساتی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە زانكۆی ئۆكلاهۆما بۆ گوڵان: دروستبوونی دەوڵەتی كوردستان دەبێتە فاكتەری سەقامگیریی زیاتر لەمەودای دووردا

جۆشوا لاندیز  بەڕێوەبەری سەنتەری دیراساتی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە زانكۆی ئۆكلاهۆما بۆ گوڵان: دروستبوونی دەوڵەتی كوردستان دەبێتە فاكتەری سەقامگیریی زیاتر لەمەودای دووردا
جۆشوا لاندیز تایبەتمەندە لە كاروباری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و شارەزای كاروباری سووریایە، بەڕێوەبەری سەنتەری دیراساتی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستە لە زانكۆی ئۆكلاهۆما، وانەبێژی چەند بوارێكی گرنگە، وەك كۆمەڵگە و كەلتوور لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ناكۆكیی عەرەب - ئیسڕائیل. بۆ لێكدانەوەی ئەو تەحەددی و تەنگژانەی رووبەڕووی ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بوونەتەوە، هەروەها بۆ شرۆڤەكردنی چەند پرس و بابەتێكی دیكەی پەیوەندیدار، گوڵان دیمانەیەكی لەگەڵدا ئەنجامدا و ئەویش بەم شێوەیە وەڵام پرسیارەكانی داینەوە.
* هەروەك ئاشكرایە لە ئێستادا چەندین پەرەسەندن و پێشهات لە ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا روودەدەن و دەگوزەرێن، دوایینیان بریتی بوو لەو تەنگژە سیاسی و دپیلۆماسیییەی لە نێوان وڵاتانی عەرەبی كەنداودا هاتەئاراوە، بۆچوونی ئێوە چییە لەم بارەیەوە؟
- تەنگژەكەی كەنداو، ئەمریكا لە ئامانجەكەی دووردەخاتەوە كە شەڕكردنە لەدژی داعش، بەدڵنیاییەوە سوپای ئەمریكا بە قووڵی بەشدارە لەم شەڕەدا، هەم لە موسڵ و هەم لە رەققە، بەڵام لە دەرئەنجامدا ئەم تەنگژەیە نابێتە بەربەستێك لەبەردەم ئەو شەڕەی لە ئێستادا دەگوزەرێت. ئەوەی پەیوەست بێت بە پلانی درێژخایەن و دوورمەوداوە، پلانی پشتبەستن بە هێزەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لاواز دەكات. واتە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جیهانی سوننەدا دابەشبوونێكی زۆر و یەكڕیزییەكی كەم هەیە، ئەمەش وادەكات زەحمەت بێت بۆ چارەسەركردنی كێشە سەرەكییەكانی ناوچەكە پشتیان پێ ببەسترێت، چونكە هاوڕا نین لەسەر ئەوەی كێ تیرۆریستە و كێ پشتیوانی تیرۆریستان دەكات و هۆكارەكانی سەرهەڵدانی تیرۆر چین. هەرچۆنێك بێت، ئاشكرایە ئەمریكا هەنگاوهەڵدەگرێت بۆ پتەوكردنی پەیوەندییەكانی لەگەڵ سعودیە، بەڵام زۆر كەس لە ئەمریكا رەخنە لە فرۆشتنی چەكی ئەمریكی بە سعودیە و بەشداری ئەمریكا لە شەڕی یەمەن – كە نەهامەتیی و ناهەموارییەكی زۆری لێكەوتەوە- و دیارینەكردنی ئامانجی كۆتایی لە شەڕی سووریادا، دەگرن.
* ئایا پێتوایە سەردانەكەی سەرۆكی ئەمریكا دۆناڵد ترەمپ بۆ سعودیە هۆكارێك بوو بۆ ئەوەی سعودیە پتر متمانەی بەخۆی هەبێت و هەڵوێستی یەكلاكەرەوە بگرێتەبەر بە چەشنی ئەوەی لەگەڵ قەتەردا بینیمان؟
- بە دڵنیاییەوە، پشتیوانی ترەمپ لە سعودیە بووە هۆی ئەوەی سعودیە پێگەیەكی بەهێزتری هەبێت بۆ دیسپلینكردنی قەتەر.

* ئایا پێتوایە ئەم تەنگژە و ناكۆكییەی لە نێو وڵاتانی ئەنجومەنی هاریكاریی كەنداودا دروست بووە بە سوودی ئێران دەشكێتەوە؟
- بەڵێ راستە، هەروەها ئێمە لە رۆژانی دواییدا بینیمان كە هێزە عێراقییەكان و هێزە سوورییەكان گەیشتنە سەر سنووری سووریا و لە راستیدا چواردەوری هێزەكانیان لە تەنەف گرتووەو كار لەسەر جێبەجێكردنی پلانێك دەكەن بۆ دووبارە داگیركردنەوەی سووریا و خستنەوە ژێردەستی ئەسەد. ئێمە دەزانین ئەمریكا رایگەیاندووە كە دەیەوێت دەستڕۆیشتوویی ئێران لە ناوچەكەدا كەم بكاتەوە، بەڵام پێدەچێت ستراتیژییەتی ئەمریكا لە زۆربەی ناوچەكەدا بریتی بێت لە هاوكاریكردن و چەكداركردنی سوپا و میلیشیا پرۆ ئێرانییەكان بۆ گرتنەوەی ئەو خاكانەی لەژێر دەستی داعشدان، ئەمەش دژیەكییەكی گەورەیە لە سیاسەتی ئەمریكا. تاوەكو ناكۆكی قەتەر و سعودیەش درێژە بكێشێت، ئەوا چارەسەرێكی بۆ ئەو دژیەكییە لە سیاسەتدا نایەتەئاراوە، ئەمەش هەلومەرجێكی دروستكردووە كە سوپای ئەمریكا هاوكار بێت لە تێكشكاندنی داعشدا، بەڵام دواتر لە دۆخێكدا دەبێت كە دەست بە كشانەوە بكات لە ناوچەكەدا، بەلای كەمەوە لە خاكی سووریادا. بێگومان ئەمەش لە بەرژەوەندی ئێران و پشتیوانانی ئێران لە ناوچەكەدا دەشكێتەوە كە دەتوانێت دەست بەسەر ئەو خاكانەدا بگرن كە چیتر لە ژێر كۆنتڕۆڵی داعشدا نەماون. بە دڵنیاییەوە كوردیش، كە ئەمریكا پشتیوانیان لێدەكات، ئەوانیش بەشێكی زۆر خاكی ئەو وڵاتە دەخەنە ژێر كۆنتڕۆڵی خۆیانەوە. پرسیاری گەورە لە پەیوەندی بە سووریاوە ئەوەیە ئایا چۆن رژێمی ئەسەد و یەپەگە پێكەوەكار دەكەن، ئایا پێكەوە دەست بە گفتوگۆ دەكەن، یاخود دوچاری شەڕ دەبنەوە لەگەڵ یەكتردا بە ئامانجی كۆنتڕۆڵكردنی باكوور و رۆژهەڵاتی سووریا، ئێمەش وەڵامی ئەم پرسیارە نازانین. لە رووی تیۆرییەوە دەبێت ئەمریكا رۆڵی هەبێت لەم پرسەدا، بەڵام ئێمە نازانین بە راستی ئەو رۆڵی چییە، چونكە ئێمە هیچ سیاسەتێكمان نەبینیوە كە لەلایەن ئیدارەی ئێستاوە گوزارشتی لێكرابێت لەم بارەیەوە. راستە ئەوان زۆر باسی رەققە دەكەن، بەڵام هیچ پلانێكیان نییە بۆ دوای رزگاركردنی رەققە، چونكە هەر كاتێك شەڕی رەققە كۆتایی هات، دەبێت سەركردەكانی ئەمریكا كۆببنەوە و بڕیار بدەن هەنگاوی داهاتوویان چی دەبێت، بەڵام تاوەكو ئەم ساتەوەختەش ئەوان نازانن ئەو هەنگاوانە چی دەبێت، یاخود بەلای كەمەوە گوزارشتیان لێ نەكردووە. كەواتە ئێمە نازانین چی لە دەیرەزور و چی لە ئەبو كەمال و لە تەواوی دۆڵی فوراتدا روودەدات.

* ئایا پێتوایە سەقامگیركردنەوەی دۆخەكە لە دوای شەڕ و زەمینەسازكردنی بۆ گەیشتن بە چارەسەرێكی سیاسی لە عێراق و سووریادا پێویست بەوە دەكات بەشێك لە هێزەكانی ئەمریكا لەم دوو وڵاتە بمێننەوە؟
- لە راستیدا ئێمە نازانین، بەڵام مەزەندەی ئەوە دەكەم بەشێكی هێزەكانی ئەمریكا لە ناوچە كوردییەكانی سووریا بمێننەوە. بە رەچاوكردنی ئەوەی لە درعا روودەدات، ئەوا ئەمریكا بڕیارێك نادات كە قابیلی گۆڕین و پێچەوانەوەكردنەوە نەبێت. پێموایە زۆرێك لە مەسەلەكان بەندە بەوەی تا چەند رووسیا و موعارەزە پابەندن بە درێژەدان بە شەڕەكەوە. ئەگەر موعارەزەی سووری بتوانێت بەر بە پێشڕەویی هێزەكانی سووریا بگرێت، ئەوا لەو باوەڕەدام كە ئەمریكا هاوكاریان بێت، بەڵام ئەگەر نەتوانن ئەم كارە بكەن، ئەوا پێموانییە ئەمریكا بتوانێت لە بری ئەوان بەرپرسیارێتییەكە لە ئەستۆ بگرێت.

* هەروەك ئاشكرایە بارودۆخەكە لە عێراق و سووریادا بەچەشنێك ئاڵوگۆڕیان بەسەردا هاتووە كە ناكرێت جارێكی دیكە بیر لەوە بكرێتەوە كە بگەڕێتەوە بۆ هەلومەرجی رابردوو، پرسیارەكە ئەوەیە ئایا پێشبینی دەكەن لەوەی حوكمڕانییەكی نامەركەزی، یان تەنانەت دابەشبوونیش لەم دوو وڵاتەدا رووبدات، ئایا ئەمە رێی تێدەچێت؟
- بە دڵنیاییەوە لە ناوچە كوردییەكەدا رێی تێدەچێت، مایەی سەروسوڕمانێكی زۆر دەبێت بۆ من ئەگەر حكومەتی سووریا ناوچە كوردییەكان داگیربكاتەوە، چونكە لەو باوەڕەدا نیم كە ئەمریكا بێلایەن بێت، ئەمە زۆر دژوار دەبێت بەتایبەتی دوای ئەوەی كورد ئەو كەلوپەلە سەربازییە نوێیانەیان لە ئەمریكا وەرگرت. هەروەها دیار نییە ئایا رووسیا پشتیوانیی ئەسەد دەكات، ئەگەر هاتوو هەنگاوێكی لەم چەشنەی هەڵگرت، چونكە رووسیا پشتیوانی لەوە كرد كە كورد و رژێمی ئەسەد لە رێی گفتوگۆوە بگەنە رێككەوتن. بەڵام ئەگەر بێتوو رژێمی سوریا رایبگەیەنێت كە خوازیاری گفتوگۆ نییە و دەیەوێت شەڕیان لە دژ بەرپا بكات، ئەوا هەڵوێستی رووسیا دیار نییە چی دەبێت. واتە ئێمە نازانین چی روودەدات، هێشتا خەڵكانێكی زۆر هەن لە سووریا كە پێیانوایە سوپای سووریا بەرەو ناوچە كوردییەكان پێشڕەوی دەكات و بە رەوتێكی خێرا تێكیان دەشكێنێت، بەڵام باوەڕكردن بەمە زەحمەتە بەلای منەوە.

* ئایا رێی تێدەچێت رووسیا و ئەمریكا بگەنە جۆرێك لە تێگەیشتنی هاوبەش بۆ هێوركردنەوەی بارودۆخی سووریا و رێگاخۆشكردن بۆ چارەسەرێكی سیاسی لەو وڵاتەدا؟
- نەخێر، من لەو باوەڕەدا نیم كە ئەمریكا رازی بێت بە داخوازییەكانی رووسیا، چونكە داخوازیی رووسیا ئەوەیە ئەسەد كۆنتڕۆڵی سووریا بكات و سووریا بە یەكگرتوویی بمێنێتەوە. راستە ئەمریكا بە توندی بەرهەڵستی ئەمە ناكات، بەڵام بە ئاشكراش پشتیوانی لێناكات. پێموایە ئەمریكا تەفزیڵی ئەوە دەكات بەردەوام بێت لە سەرزەنشتكردنی ئەسەد وەك كەسێكی دیكتاتۆر و پێشێلكاری مافەكانی مرۆڤ و هێزێكی پرۆئێرانی و پرۆحزبوڵا و پشتیوانكار لە تیرۆریزم، بەڵام، لەگەڵ ئەوەشدا، كارێكی زۆر ئەنجام نادەن بۆ بەرهەڵستیكردنی. كەواتە ئەم هەڵوێستە ئاشكرایەی ئەمریكا بە رەتكردنەوەی رەفتارەكانی ئەسەد رێگر دەبێت لە گەیشتن بە چارەسەرێكی راستەقینەی سیاسی لەگەڵ رووسیادا، لەبەر ئەوەی ئەو چارەسەرە سیاسییە راستەقینەیە ئەوە لە ئەمریكا دەخوازێت كە ئەسەد قبووڵ بكات و سزاكانی سەری هەڵگرێت و دەست هەڵگرێت لەوەی بە ئاشكرا كار لەسەر گۆڕینی رژێمی سووریا بكات. منیش دڵنیا نیم لەوەی ئەمریكا ئەم كارە بكات، چونكە ئەمریكا خۆی پابەند كردووە بەوەی دەبێت ئەسەد دەسەڵات جێبهێلێت، ئەگەر لە ئێستاشدا نەبێت ئەوا لە ئایندەدا. واتە هەر چارەسەرێك بەند دەبێت بەوەی ئەسەد دەسەڵات جێبهێڵێت، بەلای كەمەوە رووسیا ناچاری بكات بەوەی لە ماوە چوار بۆ پێنج ساڵدا ئەم كارە بكات، نەك ئەوەی بۆ هەمیشە وەك دیكتاتۆرێك قبووڵ بكرێت، من وای نابینم ئەمریكا وەك دیكتاتۆرێكی هەمیشەیی قبووڵی بكات و ئەوەش بەدی ناكەم رووسیا ناچاری بكات دەسەڵات جێبهێڵێت.

* چۆن لە پێگەی توركیا دەڕوانیت، ئایا پێتوایە هیچ دەستڕۆیشتوویی و كاریگەرییەكی لە رەوتی پەرەسەندنەكاندا هەبێت؟
- توركیا كاریگەرییەكی زۆر هەیە، سنووری كراوەی هەیە لەگەڵ ناوچەكانی ژێردەستی یاخیبوواندا، ئیدی ئەو یاخیبووانە وەكیلی توركیان، یان گرووپێكی وەك (هیئە تحریر الشام) یان ئەلقاعیدەن كە پشتیوانیان لە رێی سنووری توركیاوە پێبگات، ئەمەش دەستڕۆیشتووییەكی زۆر بۆ توركیا دەستەبەر دەكات. بە دڵنیاییەوە ئەسەد و توركیا بەرژەوەندیی هاوبەشیان هەیە كە بریتییە لە سنوورداركردنی تمووحی كورد، كەواتە مەسەلەگەلێكی زۆر هەن بۆ ئەوەی توركیا و ئەسەد گفتوگۆی لەبارەوە بكەن، رەنگە ئاڵوگۆڕەكە بەو شێوەیە بێت كە ئەگەر توركیا دەستی لە پشتیوانیی گرووپە یاخیبووەكان هەڵگرت، ئەوا ئەسەدیش دەست لە پاڵپشتیی كورد بەردەدات، بەڵام من نازانم ئایا دەگەنە رێككەوتن و چارەسەرێك یان نا.

* بەڵام ئێمە دەزانین كە بەرژەوەندییەكان، یان تێڕوانینی توركیا و ئەمریكا لە ئاست دۆخی سووریا و بەتایبەتی ئەوەی پەیوەست بێت بە كوردی ئەو وڵاتەوە جیاواز، یان ناكۆك بەیەكن، خوێندنەوە و بۆچوونی ئێوە لەم بارەیەوە چییە؟
- من لەو باوەڕەدانیم توركیا پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئەمریكادا بپچڕێنێت، ئەگەرچی زۆر نائاسوودەشە بەرامبەر ئەمریكا، پێموایە ئەوپەڕی هەوڵی توركیا لەوەدا بەرجەستە دەبێت كە كار لەسەر سنوورداركردنی پشتیوانیی ئەمریكا بۆ كورد بكات و دژواری بۆ ئەمریكا و ناوچە كوردییەكە دروست بكات و رەنگە هاوكاری رژێمی ئەسەد بكات بۆ گفتوگۆكردن لەگەڵ كورددا، هەموو ئەمانە بۆی هەیە ببنەهۆی ئەوەی ئەمریكا هەندێ لە سەربازەكانی لە ناوچەكە بكشێنێتەوە لە دوای تێكشكاندنی داعشەوە. من باوەڕم وا نییە كە توركیا لە دژی ئەمریكا هەڵگەڕێتەوە. ئێمە دەزانین توركیا لەگەڵ ئەوەدا نییە كە رووسیا دەیكات، بە هەمان شێوە لەگەڵ ئەسەد و لەگەڵ شێوازی مامەڵەی ئەمریكاشدا نییە لەبەرامبەر كورددا، لەبەر ئەوە دەبێت توركیا كار بكات لەسەر ئەوەی رووسیا و ئەمریكا لە دژی یەك بەكار بهێنێت بۆ بەرفراوانكردنی دەستكەوتەكانی خۆی، كە ئەوەش بارودۆخێكی دژوار و سەختە و لە سوودی توركیا نییە. هەروەها دەبێت ئەمریكا و رووسیاش ئاگادار بن كە ئەوەندە لێكدوور نەكەونەوە كە توركیا بتوانێت زیان بە هەردووكیان بگەیەنێت.
* ئەی بۆچوونتان لەبارەی ئەگەری چارەسەركردنی كێشەكانی سووریا لە رێی گفتوگۆوە چییە؟

- لە راستیدا من هیوادارم ئەو پرۆسەیە بەم شێوەیە بەڕێوەبچێت، بەڵام زۆر گەشبینیش نیم، لەبەر ئەوەی شەڕێكی زۆر روویداوە لەم وڵاتەدا و ئێمە دەزانین كە ئەسەد ناوبانگێك باشی نییە لە پەیوەندی بە گفتوگۆكردنەوە، هەرچەندە لە بەرژەوەندی رژێمی سووریایە كە كەمینەكانی وڵاتەكەی وەك هاوپەیمان بهێڵێتەوە، بەڵام ئەوە زەحمەتە بە ئاشكرا خۆبەڕێوبەری كورد رابگەیەنێت، رەنگە ناچار بكرێت كە ئەو كارە بكات و ئەویش لەو راستیە تێگەیشتووە كە ناتوانێت بە چەشنی رابردوو ئەو ناوچانە داگیربكاتەوە. لەبەر ئەوە پێموایە بۆ ماوەیەكی زۆری دیكەش پەیوەندییەكان بە بارگرژی دەمێننەوە. لەلایەكی دیكەوە كورد پێیوایە ئەمە دەرفەتێكی گەورەیە و ئەوان قوربانییەكی زۆریان داوە بۆ ئەوەی بگەنە ئەم رۆژە و لەو باوەڕەدا نیم كە ئامادەبن دەستبەرداری ئەو خۆبەڕێوبەرییە بن كە بەدەستیان هێناوە.
* چۆن لە پەیوەندی ئەمریكا و كوردی سووریا دەڕوانیت، بە تایبەتی دوای ئەوەی بەم دواییە یەكێك لە بەرپرسەكانی ئیدارەی ئەمریكا باسی لەوە كرد كە ئەوە تەنیا پەیوەندییەكی كاتی و تاكتیكییە؟
- ئەمریكا دەیەوێت بڵێت، ئەوە تەنیا پەیوەندییەكی تاكتیكییە و رەنگە ئەوە قەناعەتی ئەوان بێت، بەڵام پێموایە ئەگەری زۆرە بە تێپەڕبوونی كات ئەم پەیوەندییە قووڵ ببێتەوە، زۆر كەس كە لە واشنتۆن بایەخ بەم پرسە دەدەن، تێڕوانینێكی باشیان لەبارەی كوردەوە هەیە، هەندێكیان لە ماوەی چەند دەیەی رابردوودا كاریان لەگەڵ كورد كردووە لە شوێنێكی وەك عێراقدا، تێڕوانینی ئەوان ئەوەیە كورد موسڵمانێكی رۆشنگەرن و باوەڕیان بە ئوسووڵگەرایی نییە و ئەمریكاش هاوكاری كوردی كردووە لە باكووری عێراق و لە دروستكردنی زانكۆدا، واتە پەیوەندییەكی باش هەیە لە نێوان داڕێژەرانی سیاسەت لە ئەمریكا لەگەڵ كورددا، راستە لە ئێستادا ئەوە نەبۆتە سەرمەشقی پەیوەندییەكان، بەڵام هەرچۆنێك بێت بوونی هەیە و لەئارادایە. بارگرژبوونی پەیوەندیی ئەمریكاش بە جیهانی عەرەبییەوە هاوكارە بۆ كورد، هەروەها لەبەر ئەوەی بۆ ماوەیەكی زۆر داعش باڵادەست بوو لە رۆژهەڵاتی سووریا، ئەوا ئەمریكا، كورد بە بەربەستێكی گرنگ دەزانێت لەبەرامبەر ئوسووڵگەرایی ئیسلامیی. لەلایەكی دیكەوە بێ متمانەییەكی قووڵ هەیە لە ئەمریكادا لە ئاست توركیا، زۆرێك لە یاساداڕێژەرانی ئەمریكا، توركیا بە شەریكێكی جێ متمانە بۆ ئەمریكا نازانن، ئەمەش دەبێتەهۆی ئەوەی مەیلی ئەوەیان بۆ دروست بێت كە هەڵبستن بە پاراستن و قووڵكردنەوەی پەیوەندییەكان لەگەڵ كورددا، لەبەر ئەوەی متمانە بە حكومەتە عەرەبییەكان ناكەن و متمانە بە حكومەتی توركیاش ناكەن. پێموایە پەیوەندییەكانی تەواوی ناوچەی كوردی لە عێراق و سووریا لەگەڵ ئەمریكادا زیاتر و زیاتر گرنگی بەدەست دەهێنن و ئەمەش دەستڕۆیشتوویی دەستەبەر دەكات لەبەرامبەر توركیا و هەروەها جیهانی عەرەبیدا، واتە لە كاتێكدا كە رووسیا و ئێران دەستڕۆیشتوویی خۆیان لە ناوچەكەدا زیاتر دەكەن، لە عێراق و سووریا و توركیا و لوبناندا، ئەوا ئەمریكا كورد وەك هاوپەیمانێكی گرنگ دەبینێت لە ناوچەیەكدا كە زۆر مەیلی بۆ ئەمریكا نییە.

* بە شێوەیەكی گشتی چۆن لە سیاسەتی ئەمریكا دەڕوانن لە ئاست كوردی عێراقدا؟
- ئەمریكا سیاسەتێكی دژبەیەكی هەیە لە ناوچەكەدا، لەبەر ئەوەی لەلایەكەوە لەگەڵ بزووتنەوەی ناسیۆنالیستی كوردیدا كاری كردووە لە ساڵی 1991دا و تەنانەت لە نەوەتەكان بناغەی سەربەخۆیی كوردی داڕشت لە رێی سەپاندنی ناوچەی دژەفڕینەوە، دواتر هاوكار بوو لە داڕشتنی دەستوورێك بۆ عێراق كە خۆبەڕێوبەرییەكی بەرفراوانی بۆ كورد دەستەبەركرد. ئێستاش هەنگاوی هاوشێوە لە سووریا هەڵدەگرێت، كەواتە پشتیوانیی ئەمریكا نەبووایە كورد لە پێگەیەكدا نەدەبوو بتوانێت ریفراندۆمی سەربەخۆیی ئەنجامدات. بەڵام بە دڵنیاییەوە ئەمریكا خوازیاری پاراستنی پەیوەندییەكانییەتی لەگەڵ عێراق و توركیا، لەبەر ئەوە رایناگەیەنێت كە لەگەڵ سەربەخۆیی كورددایە، بەڵام ئەگەر كورد سەربەخۆ بوو، ئەوا بە دڵنیاییەوە ئەمریكا پەیوەندییەكانی لەگەڵیاندا ناپچڕێنێت، ئەمریكا دەیەوێت بە وریاییەوە هەنگاوهەڵبگرێت لەم كێڵگەی مینەدا، بەڵام ئەمریكا لە هەموو لایەكی دیكە زیاتر هاوكار بووە لە دروستكردنی ئەو كێڵگەی مینەدا و لۆژیكی راستەقینەی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا لەم ناوچەیەدا ئەوەیە هەرێمێكی سەربەخۆیی كوردی هەبێت، هەر ئەمەش هۆكاری ئەوەیە كە توركیا ئەوەندە ترسی لێنیشتووە كە رۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ لە دەست بدات.

* كەواتە هاوڕایت لەگەڵ ئەوەدا كە دروستبوونی دەوڵەتی كوردی دەبێتەهۆی ئەوەی دەستڕۆیشتوویی ئەمریكا لەم ناوچەیەدا زیاتر بێت و رۆژهەڵاتی ناوەڕاستیش سەقامگیری زیاتر بەخۆوە ببینێت؟
- بە باوەڕی من دروستبوونی ئەو دەوڵەتە سەردەكێشێت بۆ سەقامگیریی زیاتر لە مەودای دووردا، پێموایە هێنانەدی خەونە نەتەوەییەكانی كورد گرنگە. كەواتە بەشێكی زۆری مەسەلەكان بەندن بە هاوسەنگییە هەستیارەكەوە لەنێوان سەربەخۆیی كورد و بەرژەوەندی عەرەبدا.
* پێشبینییەكانت بۆ ئایندەی ئەم ناوچەیە چین؟
- لەو باوەڕدام كە رژێمەكەی ئەسەد هەوڵدەدات زۆرترین خاكی وڵاتەكەی بخاتەوە ژێر كۆنتڕۆڵی خۆی، بەڵام ئێمە نازانین ئایا دەتوانێت هەموو خاكی وڵاتەكە – لە دەرەوەی ناوچە كوردییەكان- كۆنتڕۆڵ بكاتەوە، ئەوەش لە بەشێكی زۆریدا دەوەستێتەسەر توركیا و ئەمریكا. لەلایەكی دیكەوە ئێمە هەندێ پەرەسەندنی ئابووری و هەندێ ئاماژەی ئیجابی و چالاكیی ئابووری بەدی دەكەین، بەڵام بە دڵنیاییەوە ئەوەش گەندەڵییەكی زۆری تێدا دەكرێت و كێشەیەكی زۆر لەسەر خاوەندارێتی زەوی دروست دەبێت، بۆ نموونە زۆرێك لەو كەسانەی كە پشتیوانییان لە یاخیبووان دەكرد لە حەما و وڵاتیان جێ هێیشت، دەست بەسەر زەوییەكانیاندا گیراوە، ئەمەش دژوارییەكی زۆری لێدەكەوێتەوە.
Top