پڕۆفیسۆر ئوریلییەن مۆندۆن لە بەشی سیاسەتی فەڕەنسی و بەراوردكاری لە زانكۆی باس، بایەخ بە پرسەكانی رەگەزپەرستی و پۆپۆلیزم و رەوتە راستڕەوەكان و قەیرانی دیموكراسی دەدات، لە ئێستاشدا كار لەسەر چەند پرۆژەیەكی پەیوەست بە پۆپۆلیزمی راستڕەو و كاریگەری پۆپۆلیزم لەسەر لیبڕاڵ دیموكراسی دەكات. هەورەها لە چەند بوارێكی گرنگدا توێژینەوە دەكات، وەك رەگەزپەرستیی نوێ و ئیسلامۆفۆبیا لە گوتاری نوخبەدا. گوڵان لە میانەی دیمانەیەكیدا چەند پرسیارێكی ئاڕاستەكرد كە پەیوەست بوون بە هۆكارەكانی سەرهەڵدانی پۆپۆلیزم لە رۆژئاوا و مەترسییەكانی پۆپۆلیزم لەسەر دیموكراسی و چۆنیەتی گۆڕانی ژینگەی رۆژئاوا بۆ كەشێكی لەبار بۆ بەرهەمهێنانی توندڕەوی و تیرۆر، ئەویش بەم شێوەیە وەڵامی پرسیارەكانی داینەوە.

پڕۆفیسۆر ئوریلییەن مۆندۆن
پسپۆڕی بواری پۆپۆلیزم و رەگەزپەرستی بۆ گوڵان:




* ئەوەی بۆتە مەترسی لەسەر دیموكراتیەتی رۆژئاوا دروشمی حزبە راستڕەوەكانە كە بەشێوازی پۆپۆلیستی مامەڵە لەگەڵ واقیعی ئەوروپا دەكەن، ئایا ئەمە جۆرێك لە مەترسی لەسەر دیموكراتی دروست نەكردووە؟
- من دەڵێم لەم ساتەوەختەدا جۆری جیاوازی پۆپۆلیزم لە وڵاتە جیاوازەكاندا دروست بوون. ئەگەر دیاردەیەكی هاوبەش هەبێت لە نێو دیموكراسیەتە رۆژئاواییەكان، ئەوا بریتییە لە ناڕازیبوونی سیاسی، كە پۆپۆلیزمیش سوودی لێ وەردەگرێت، لە كاتێكدا دەكرێت هەندێ حاڵەتەكانی پۆپۆلیزم فۆرمێكی پێشكەوتنخواز وەربگرن، بەڵام زەقترین حاڵەتەكانی پۆپۆلیزم ئەوانەبوون كە ریشەیەكی ئایدیۆلۆژیایی هەبووە و تەنانەت لەسەر بناغەی سیاسەتێكی رەگەزپەرستی دروست بوون. لە راستیدا بەشێكی هۆكاری گەڕانەوەی فۆرمێكی دواكەوتووخواز و تاكڕەوی ناسیۆنالیستی بۆ نەبوونی بەدیلێكی ئیجابی دەگەڕێتەوە كە پارتە تەقلیدییەكان نەیانتوانیوە بیخەنەڕوو، هەروەها بۆ شكستی ئەم پارتانە دەگەڕێتەوە لە پاراستنی خەڵكانی خۆیاندا.
* پێشتر دیموكراتیەتی رۆژئاوا بە دیموكراتی نوێنەرایەتی و فرەحزبی ناسرابوو، حزبی سیاسی ئەڵقەی سەرەكیی بونیادی لیبڕاڵ دیموكراتی بووە، بەڵام بەهۆی ئەوەی حزبەكانی رۆژئاوا سەركردە پۆپۆلیستییەكان كاندید دەكەن بۆ هەڵبژاردنەكان، ئەمە مانای ئەوەیە حزبی سیاسی بۆتە هەڕەشە لەسەر دیموكراتی، ئایا كاتێك حزبی سیاسی دەبێتە هەڕەشە لەسەر دیموكراسی چ مانایەك بۆ دیموكراتی دەمێنێتەوە؟
- تا ئێستاش پارتە سیاسییەكان بناغەی دیموكراسیەتی لیبڕاڵین و هێشتا لە زۆربەی وڵاتاندا حزبە میانڕەوەكانیان وەك بەهێزترین حزب ماونەتەوە. ئەگەر هەڕەشەیەك هەبێت لەسەر دیموكراسی، ئەوا ئەو بێتواناییەی ئێستایە لە رازیكردنی دەنگدەراندا و بێتواناییە لە پێشكەشكردنی پرسێك پێیان بۆ ئەوەی لە پێناویدا خەبات بكەن. كاتێك پرسی دەنگنەدان لەبەرچاو دەگرین، ئەوا پارتە پۆپۆلیستیەكان تەنیا دەرئەنجامێكی ئاسایی -ئەگەرچی نیگەرانگەریشن- بەدەست دەهێنن. ئەگەر سەرباری ئەمانە پرسی ئەو كەسانەش باس بكەین كە لە روانگەیەكی ستراتیژییەوە دەنگ دەدەن، واتە ئەوانە لە دژی كەسێك دەنگ دەدەن، نەك لەبەر خاتری پرسێك، یان بابەتێك، ئەوا ئەو كاتە بۆت دەردەكەوێت كە كێشەیەكی سیستماتیكی راستەقینەت هەیە.
* هەندێك لە پسپۆڕان گەیشتوونەتە ئەو قەناعەتەی كە ئەم سەرهەڵدانە بەرفراوانەی پۆپۆلیزم سەرەتای كۆتاییهێنانە بە سیستمی لیبڕاڵ دیموكراتی، بەتایبەتی وەك لە ریفراندۆمەكەی بەریتانیا لە یەكێتی ئەوروپا بینیمان و هەروەها ئێستاش وەك لە كاندیدی كۆمارییەكان دۆناڵد ترەمپ دەیبینین، ئایا چۆن رووخانی دیواری بەرلین بووە هۆی كۆتایی كۆمۆنیزم، سەرهەڵدانی پۆپۆلیزمیش دەبێتە مایەی كۆتاییهاتنی دیموكراسی؟
- پێموایە ئەمانە سەردەمگەلێكی زۆر جیاوازن. من خۆم بە دوور دەگرم لە ئەنجامدانی هەر بەراوردكارییەكی مێژوویی، لەبەر ئەوەی هەرگیز سیاقەكان چوونیەك نابن. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەگەر ناچاربم بەرواردكارییەكی مێژویی بكەم، ئەوا –حاڵەتەكە لە ئێستادا- بە رۆژگاری ساڵانی سییەكانی سەدەی رابردوو دەبینم، كە تێیدا چەندین بزووتنەوەی دواكەوتووخواز سەریانهەڵدا، كە لەكۆتاییدا بوونەهۆی ئەوەی ئەوروپا بەرەو فاشیزم سەربكێشێت. بۆ ئەوەی مەبەستەكەم بە روونی بگەیەنم، من ناڵێم فاشیزم لە شێوەی نازییەتدا دەگەڕێتەوە، بەڵام ئێمە شایەتحاڵی هەڵكشانی سیاسەتە فاشییەكانین.
* دیارە هەندێ پسپۆڕ دەڵێن، ژینگەی رۆژئاوا بۆتە باشترین ژینگە بۆ بەرهەمهێنانی تیرۆر و توندڕەوی و توندوتیژی، وەك ئەو تیرۆریستانەی لە ئەوروپاوە تێكەڵی داعش دەبن، ئایا ئەمە مانای ئەوەیە ناتۆ و ئەمەریكا و یەكێتی ئەوروپا توانای كێشەكانی جیهانیان نەماوە؟
- لە راستیدا پۆپۆلیزمی راستڕەو خۆی لە خۆیدا رەوتێكی بەهێز بوو، تەنانەت پێش دروستبوونی ئەوەی پێی دەڵێن قەیرانی كۆچبەران. هەرچۆنێك بێت، هاتنی كۆچبەران نەبووە هۆی بەهێزكردنی ئەم رەوتە، بەڵكو ئەوە شێوازی ئیدارەدانی كۆچبەران بوو لەلایەن سیاسی و راگەیاندنەكانەوە، كە بوونە هۆی پتەوكردنی رەوتی پۆپۆلیزم.
* كەواتە ئایا پێتوایە كە سەرهەڵدانی پۆپۆلیزم لە ئەوروپا خزمەت بە رەوتە توندڕەوە و تیرۆریستییەكان، بەتایبەت رەوتە ئایینییە توندڕەوەكان دەكات، ئەمەش خۆی لە خۆیدا دەبێتە هۆی باسك ئەستوربوونی رەوتە پۆپۆلیستەكان؟
- ئەمە خاڵێكی زۆر گرنگە. ئەم حاڵەتەی –ئێوە ئاماژەی پێدەكەن- بازنەیەكی داخراوی دروست كردووە، چونكە تیرۆریستان بەو ئامانجە هێرش دەكەنە سەر رۆژئاوا كە لێكترازانی تێدا دروست بكەن، رۆژئاواش سیاسەتێكی پیادە و پەیڕەو دەكات كە لێكترازانی لێدەكەوێتە، ئیدی حاڵەتەكە بەو شێوەیە بەردەوام دەبێت. لەبەر ئەوە پێویستە رێگاچارەیەك بدۆزینەوە بۆ دەربازبوون لەم بە بنبەست گەیشتنە و كاربكەین بۆ گرتنەبەری سیاسەتێك كە نەبێتە هۆی پەراوێزخستنی هیچ لایەك.