لە تەواوی وڵاتانی جیهاندا، دەوڵەتان لەسەر حیسابی كەمینە و زۆرینە پێناسەی نەتەوە جیاوازەكانی ناو دەوڵەتەكانیان دەكەن و بە كەمینە و زۆرینە ناوزەدیان دەكەن، بەڵام تەنیا لە كوردستان و بە بڕیاری سەرۆكی هەرێمی كوردستان هیچ نەتەوە و پێكهاتەیەك بە كەمینە ناو نابردرێت، نەتەوە هەر نەتەوەیە، ئەوجا ژمارەی كەم بێت، یان زۆر، ئایین هەر ئایینە، ئەوجا ژمارەی شوێنكەوتووانی كەم بن، یان زۆر، ئەم ژینگە سیاسییە لێبووردەیەی كوردستان وایكردووە، پێكهاتە جیاوازەكان بە قەوارەی خۆیان لە پرۆسەی سیاسی و پەرلەمان و حكومەت بەشداربن و لە چوارچێوەی سیستمی كۆتا مافیان پارێزراو بێت بۆ ئەوەی نەبنە قوربانیی زۆرینە و لە ناو بڕیاری سیاسیدا رۆڵێكی گرنگ و بەرچاویان هەبێت. بۆقسەكردن لەسەر ئەم پێكەوەژیانە ئارەزوومەندانەی كوردستان و مامەڵەی سەرۆك بارزانی و حكومەتی هەرێمی كوردستان لەگەڵ هاووڵاتیان بە بێ جیاوازی ئایین و نەتەوە، ئەم دیمانەیەمان لەگەڵ بەڕێز ئایدن مەعروف ئەندامی مەكتەبی سیاسیی بەرەی توركمانی و بەرپرسی مەكتەبی هەرێمی كوردستانی بەرەی توركمانی عێراق، ئەنجامداو بەمجۆرە رای خۆی بۆ گوڵان خستەڕوو.

* توركمان وەكو پێكهاتەیەكی سەرەكیی كوردستان و عێراق بە هۆی كەمتەرخەمیی حكومەتی ناوەندییەوە لەسەر دەستی داعش دوچاری ئاوارەیی و كوشتن بوونەوە، لەم دۆخە سەختەدا تا چەند هێزی پێشمەرگە و سەركردایەتی سیاسیی كوردستان رۆڵیان لە پاراستنی توركمانەكان هەبووە؟
- لە تەواوی ئەو ناوچانەی داعش پەلاماری دان و داگیری كردن، توركمان رووبەڕووی كوشتن و كۆچكردن بوونەوە، بەتایبەتی لەو ناوچانەی وەك تەلعفەر و موسڵ و دیالە و رۆژئاوای كەركووك كە كەوتنە ژێر دەسەڵاتی گروپی تیرۆریستی داعش، هەموو ئەو توركمانانەی لەو ناوچانە نیشەجێبوون، زیانی گەورەیان بەركەوت، لەم شەڕانەدا زیاتر لە 3000 توركمان بوونە قوربانی و ئەوەشی مایەوە ناچاربوون لەدەستی داعش هەڵبێن و بەشی هەرە زۆریان روویان لە هەرێمی كوردستان كردووە، كە ئەوانیش بە زیاتر لە 500 هەزار ئاوارە مەزندە دەكرێن، تەنانەت ژمارەیەكیش لە ئافرەتانی توركمان كەوتنە بەردەستی داعش، بۆیە لەم دۆخە سەختەی كە گەلی توركمان و تەواوی پێكهاتەكانی عێراق پێیدا تێپەڕ دەبن، هەرێمی كوردستان بە ئەركی سەرشانی خۆی هەستا و سەرۆك بارزانی بڕیاری دا دەرگای كوردستان بە رووی هەموو ئاوارەكانی دەستی داعش ئاوەڵا بكرێت، گەلی كوردستان بە سنگ فراوانییەوە پێشوازیان لەو ژمارە زۆرەی ئاوارەكان كردو كەمپ و شوێنی حەوانەوەیان بۆ دابین كردن، ئەمەش جێگای سوپاس و پێزانینە كە لەو بارودۆخە ناخۆش و مەرگەساتەی كە لە11ی حوزەیرانی 2014 روویدا و داعش پەلاماری تەواوی ناوچەكەی دا، سەرۆكی هەرێمی كوردستان و خەڵكی كوردستان بوونە پاڵپشت و پشتیوانی توركمان و بەبێ جیاوازی پارێزگاری لێكردین، بەڵام بەداخەوە حكومەتی ناوەندی بەغدا و سوپاكەی كەمتەرخەم بوون لە بەرامبەر پاراستن و پارێزگاریكردن لە گەلی توركمان و هەموو پێكهاتەكانی دیكەی كوردستان و عێراق، لەمەش زیاتر تەنانەت پێش هاتنی تیرۆریستانی داعش و داگیركردنی ئەو ناوچانەی توركمانی لێیە، ئێمە گلەیی و رەخنەمان لەحكومەتی ناوەندی بەغدا هەبوو بەرامبەر بەپەراوێزخستن و ئەو ناهەقیەی بەرامبەر گەلی توركمان ئەنجام دەدرا. بەڵام ئەو هەڵوێستە بەرزەی سەرۆكی هەرێمی كوردستان و پێشمەرگە كە بەرامبەر ئاوارە و پەناهەندەكان نیشانیان دا بۆ گەلی توركمان و هەموو پێكهاتەكانی تری دەشتی نەینەوا، دەركەوت كە پێشمەرگە هێزێكی مرۆیی وڵاتپارێزە و بەبێ جیاوازی بەرگری و پارێزگاری لە هەموو پێكهاتەكانی كوردستان و عێراق دەكات.
* وەكو ئاگاداری كوردستان شوێنی پێكەوەژیان و لێبووردەیی نێوان هەموو نەتەوە و ئایین و ئایینزاكانە، كەچی حكومەتی بەغدا لە بری ئەوەی پاڵپشتی و هاوكاری كوردستان بكات، ماوەی زیاتر لە 3 ساڵە گەمارۆیەكی توندی لەسەر مووچەخۆران و هێزی پێشمەرگە و خەڵكی كوردستان داناوە، ئێوە وەكو پێكهاتەی توركمان چۆن لەم هەڵوێستەی بەغدا دەڕوانن؟
- هەرێمی كوردستان لە دێرزەمانەوە شوێنی پێكەوەژیان و كۆكردنەوەی هەموو نەتەوە چەوساوەكانی عێراق و ناوچەكە بووە، ئێمەش وەكو نەتەوەی توركمان لەگەڵ برا كوردەكانماندا مێژوویەكی دێرین و دەوڵەمەندمان هەیە، لە رۆژە سەختەكاندا پێكەوە بووین و بەشداری شۆڕش و راپەڕینەكانمان كردووە، لە پەرلەمان و حكومەت و هەموو دامەزراوەكان بەشدارییەكی باشمان هەیە، هەر بۆیە دڵگرانین لە بڕینی بودجەی هەرێمی كوردستان و ئەو مامەڵە خراپەی بەغدا بەرامبەر هەرێمی كوردستان ئەنجامی دەدات، لە چارەسەركردنی ئەم دۆخەشدا حكومەتی ناوەندی كەمتەرخەم بووە و ململانێ سیاسییەكانی تێكەڵ بە بژێوی ژیان و مووچەی فەرمانبەران كردووە و دەرگاكانی چارەسەری داخستووە و بە شێوەیەكی مەزهەبی هەڵسوكەوت دەكات، بەغدا سزای بەكۆمەڵی گەلانی كوردستان دەدات، لە كاتێكدا چۆن هاووڵاتییەكی بەسرا مافی بە سەر حكومەتی مەركەزییەوە هەیە، هەرواش هاوڵاتییەكی توركمان و كورد كلدو ئاشور ماف و ئیمتیازاتیان بەسەر حكومەتی بەغداوە هەیە. ئەم هەڵوێستە مەزهەبی و هەڵەیەی عێراق لە هاوكاری و یارمەتی ئاوارەكان بە روونی دەركەوت، لە كاتێكدا حكومەتی هەرێمی كوردستان و حكومەتەكانی دنیا بەتایبەتی حكومەتی توركیا لە رێگەی رێكخراوە مرۆییەكانیەوە كۆمەك و هاوكاری پێشكەش بە توركمان و كەمپی ئاوارەكان دەكرد، كەچی حكومەتی بەغدا زۆر كەمتەرخەم بوو. لەلایەكی دیكەوە ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ دەستووری عێراق، ئاشكرایە هەرێمی كوردستان هەرێمێكی سەربەخۆیە، بەڵام سەر بە عێراقی فیدڕاڵە و ئەمە لە دەستووردا جێگیر كراوە، ئیتر چۆن دەبێت بەغدا فشاری سیاسی دەرهەق بە حكومەت و خەڵكی كوردستان ئەنجام بدات و ئاوەها كەمتەرخەم بێت لە بەرامبەر هاووڵاتیانی؟ هەروەها ماوەی دوو ساڵە هێزی پێشمەرگەی كوردستان لە شەڕێكی گەورەدایە بەرامبەر دڕندەترین گروپی تیرۆریستی جیهان كە هەڕەشەن لە سەر هەموو ناوچەكە و جیهان، لەمەشدا حكومەتی بەغدا لە بری ئەوەی پاڵپشتی هێزی پێشمەرگەی كوردستان بێت، كەچی مووچەی هێزی پێشمەرگەی چەندین ساڵە بڕیوە، بگرە حكومەتی عێراق هاوكاری پێكهاتەكانی تری لە كوردستان نەكردوە كە ئێستا هەر پێكهاتەیەك هێزی خۆی هەیە و شەڕ لە دژی داعش دەكەن بە هاوبەش لەگەڵ هێزی پێشمەرگە. بۆیە پێویستە حكومەتێك لەبەغدا هەبێت كە دوور بێت لە سیاسەتی مەزهەبگەرایی و تاكڕەویی و دیكتاتۆریەت و بەیەكسانی مامەڵە لەگەڵ عێراقیەكان بكات، هەروەك چۆن حكومەتی هەرێمی كوردستان بە چاوی رێز و یەكسانی مامەڵە لەگەڵ هەموو پێكهاتە جیاوازەكانی كوردستان دەكات، لەم رووەوە ئێمە سوپاسگوزاری جەنابی نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستانین و پێمانوایە كەسایەتییەكی دیار و دیموكراتی و لەبەر چاوە لە ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و پشتگیری و هاوكارێكی بەردەوامی داواكارییەكانی سەرجەم پێكهاتەكان بووە، بەتایبەتی گەلی توركمان.
* ریفراندۆم بۆ دەستنیشانكردنی مافی چارەنووسی كوردستان مافێكی شەرعی خەڵكی كوردستانە، ئایا ئێوە وەكو توركمان كە پێكهاتەیەكن لەگەڵ كوردستان تا چ ئاستێك لەگەڵ ریفراندۆمن و داواكاری ئێوە وەكو توركمان لە كاتی ئەنجامدانی ریفرانۆم چییە؟
- ریفراندۆم بابەتێكی چارەنووسساز و هەستیارە و بە مافێكی دیموكراتی و ئازادی هەموو گەلانی كوردستان و هەموو نەتەوە و هاووڵاتییەكی دەزانین، توركمان وەكو نەتەوەی دووەم لە كوردستاندا پێگەی خۆمانمان هەیە، هەر بۆیە ئەگەر هەر بڕیار و پرۆسەیەكی سیاسی لەناوخۆ و ناوچەكەدا هەبێت، پێویستە پێشنیار و پرس و ڕای ئێمە وەكو توركمان وەربگیرێت، چونكە ئێمە راوپێشنیاری خۆمانمان هەیە و نەتەوەیەكی گرنگین لە ناوچەكەدا و پێویستیمان بە پێكەوەژیان هەیە. ئێمە وەكو توركمان كە لە30%ی توركمان لە هەرێمی كوردستانن و لە 70%ی لە دەرەوەی هەرێمی كوردستانن و نەگەڕاونەتەوە سەر كوردستان بگرە بەشی زۆری ناوچەكانمان لە ژێر دەسەڵاتی تیرۆرستی داعشدایە، هەر بۆیە هەندێك تێبینیمان هەیە بەوەی دەبێت ریفراندۆم لە حاڵەتێكی ئاسایی و سروشتیدا بكرێت، بۆ ئەوەی هەموو توركمان بەشداری تێدا بكات، تێبینیەكانی ئێمە جیاوازە لە تێبینیەكانی حزبە كوردستانییەكان كە زیاتر مۆركی ململانێی حزبی و كێشەی نێوان هەولێر و سلێمانی بەسەردا زاڵە، تا ئێستاش بەرەی توركمانی عێراق هیچ بڕیارێكی لەمبارەیەوە نەداوە، ئێمە وەكو توركمانەكانی كوردستان هەر تێبینیەكمان هەبێت، راستەوخۆ ئاراستەی سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان و سەركردایەتی سیاسی كوردستانی دەكەین. هەموو كات و سەردەمێكیش بەڕێز سەرۆكی هەرێمی كوردستان پاڵپشت بووە لە پشتیوانیی پێكەوەژیان و پارێزگاریكردن لە مافەكانی توركمان لە پەرلەمان و حكومەتیشدا، هەر بۆیە ئێمە زۆر سوپاس و دەستخۆشی لە سەرۆكی هەرێمی كوردستان دەكەین لە بەرامبەر ئەو هەڵوێستانەیان هەروەكو چۆن لە نووسینەوەی رەشنووسی دەستووری عێراق، سەرۆكی هەرێمی كوردستان رۆڵێكی باڵای هەبوو لە داكۆكیكردن لە مافەكانی پێكهاتەكان بە پێكهاتەی گەلی توركمانیشەوە، ئەم پاڵپشتییەی جەنابی بارزانی بۆ ئێمە لە عێراق و لە هەرێمی كوردستانیشدا گرنگە. دەبێت لە دەستووری هەرێمیشدا ڕەچاوی مافەكانی توركمان بكرێت بۆ ئەوەی ئەم پێكەوەژیانە ببێتە نموونەیەك بۆ دیموكراسی و گیانی لێبووردەیی بۆ ناوچەكە.
* وەك ئاگادارن سەرۆك بارزانی داوای لە عێراق و هاوپەیمانان كردووە، پێش رزگاركردنەوەی موسڵ پێویستە پرسی بەشداریكردنی كورد و پێكهاتەكان لە بەڕێوەبردنی ئەو پارێزگایە لە دوای داعش، یەكلایی بكرێتەوە، پێتوانییە ئەم پرسە بۆ چارەنووسی كورد و پێكهاتەكانی دیكە لەو پارێزگایەو لەعێراقدا گرنگە؟
- موسڵ و تەلعفەر بۆ ئێمەی توركمان و پێكهاتەكانی دیكە گرنگە، لەبەر ئەوەی بەشێكی گرنگی توركمان نشینە و ناوچەیەكی پێكەوەژیانە و دەبێت رەچاوی ئەم پرەنسیپانە بكرێت، ئەمە سروشتی ئەم ناوچانەیە، بۆیە دەبێت بە جددی مامەڵەی لەگەڵدا بكرێت، تەنانەت لە دوای ئازادكردنیشی دەبێت لە پرۆسەی سیاسی ئەو پارێزگایە هەموو لایەنەكان بەشدار بن، بەتایبەتی ئەو نەتەوەو لایەنانەی لە ناو موسڵدا دەژین، ئێمە وەكو لایەن و پێكهاتەی توركمانی لەگەڵ ئەوەداین، بە زووترین كات پرۆسەی ئازادكردنەوەی موسڵ ئەنجام بدرێت و مەسەلەی بەڕێوەبردنی پارێزگاكەش یەكلایی بكرێتەوە، لەگەڵ ئەوەشدا نین هێزی چەكداری لە دەرەوەی پێكهاتەی پارێزگاكە بهێندرێت، ئەمە كاریگەری سلبی لەسەر پێكەوەژیان و ئایندەی ئەم ناوچانە دەبێت، پێویستە هەموو پێكهاتەكانی ئەو پارێزگایە بەشدار بن لە پرۆسەی سیاسیدا. ئێمە لەگەڵ ئەوەداین بە بەشداری هێزی پێشمەرگە و حەشدی وەتەنی و هێزە عەشائیری و هێزەكانی توركمانی و پێكهاتەكانی كلد و ئاشووری ئەو شارە ئازادبكرێتەوە.
* هەوڵەكانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان بۆ پێوەندییە دیپلۆماسییەكانی كوردستان لەگەڵ وڵاتانی دەرەوە دیار و لەبەرچاوە، بەتایبەتی لەگەڵ وڵاتی توركیادا بۆ پێشكەوتنی ئابووریی هەرێمی كوردستان، چۆن لەم پێوەندییانە دەڕوانیت؟
- توركیا دەوڵەتێكی گەورە و گرنگە لە ناوچەكەدا و بۆ هەرێمی كوردستانیش دەوڵەتێكی گرنگە، بەرەوپێشەوەچوونی پێوەندییەكانی نێوان توركیا و هەرێمی كوردستان بۆ هەردوولا گرنگە، بەڵام بۆ هەرێمی كوردستان گرنگترە، لەبەر ئەوەی دەروازەی یەكەمی كوردستانە لەگەڵ جیهانی دەرەوە، بۆیە بوونی ئەم پێوەندییە فراوان و گەورەیە لە نێوان توركیا و كوردستان، هەروەها پێوەندییەكانی دیكەی كوردستان لەگەڵ وڵاتانی دیكە وەرچەرخانێكی گەورەی دروست كردووە، لەمەشدا دەبێت رۆڵی سەرۆكی هەرێمی كوردستان لەبەرچاو بگیرێت و بەرز بنرخێندرێت، لەبەر ئەوەی بوونی ئەم پێوەندییانەی كوردستان گرنگە بۆ هەموو پێكهاتەكانی كوردستان، بۆیە لەم روانگەیەوە ئێمە پشتیوانی لە پێوەندییەكانی هەرێمی كوردستان لەگەڵ دەوڵەتی توركیا دەكەین، چونكە ئێمە باش دەزانین توركیا كاریگەری ئابووری و بازرگانی باشی لە سەر ئایندەی هەرێمی كوردستان هەیە.