پرسی سەربەخۆیی كوردستان بۆتە رۆژەڤی هەموو دانیشتن و كۆڕ و كۆبوونەوەی سیاسییەكان لە كوردستاندا. ئەم پرسە لەگەڵ ئەوەی خواستی هەر تاكێكی كوردستانە، بەڵام دیسان بە هۆی كێشە ناوخۆییەكانی كوردستانەوە ئێستا جۆرێك لە راڕایی لە ناو حزبە سیاسییەكاندا هەیە، بۆ قسەكردن لەسەر پرسی سەربەخۆیی و ریشەی بیری نەتەوەیی كورد وەك چوارچێوەیەك بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی كوردستان، ئەم دیمانەیەمان لەگەڵ بەڕێز ئەبوبەكر عەلی نووسەر و سیاسەتمەدار ئەنجامداو بەمجۆرە را و بۆچوونەكانی بۆ گوڵان خستەڕوو.

* لەگەڵ ئەوەی پرسی سەربەخۆیی كوردستان یەكێك بووە لە گەورەترین ئاوات و ئامانجەكانی هەر تاكێكی كوردستان، بەڵام ئێستا باردوخەكە بە جۆرێك گۆڕانكاری بەسەردا هاتووە، وەك ئەوەی سەربەخۆیی بەسەر كورددا فەرزكرابێت و بێجگە لە سەربەخۆیی كورد بژاردەی دیكەی لەبەر دەستدا نەبێت. ئایا ئەگەر سەربەخۆیی لەسەرمان فەرز كرابێت، دوودڵی و راڕایی لە سەر پرسی سەربەخۆیی دەوڵەتی كوردستان چ مانایەكی هەیە؟
- بە بڕوای من دوودڵی و راڕایی لەسەر پرسی سەربەخۆیی نەك هەر پێویست نییە، بەڵكو ڕێگریش دەبێت لە بەردەم گەیشتن بەو ئاواتە مەزنەی خەڵكی كوردستان. پرۆژەی گەورە ئیرادەی گەورەی دەوێت، ئیرادەی گەورەش خۆیەكلاكردنەوەی سیاسی و فیكری و رۆحی و جەماوەری و ئەخلاقی دەوێت، بەڵام دەبێت ڕاڕایی لە تەحەفوز جودا بكەینەوە، لەبەر بارودۆخی هەرێمی كوردستان خەڵك هەیە دەشێ نیگەران بن، واتە لە چۆنیەتی خەباتكردن بۆ بەدیهێنانی ئەو مافە و هەنگاوەكان و سیناریۆ چاوەڕوانكراوەكان و جۆری بەڕێوەبردنی ململانێكان و ناسنامەی قۆناغی دوای سەربەخۆیی و دامەزراندنی دەوڵەت نیگەرانییان هەبێت، بەڵام لە سەر ئەسڵی فیكرەكە و لەسەر ئەوەی ئەم دەرفەتە بقۆزرێتەوە بە قازانجی خەڵكی كوردستان و گەیشتن بە ئامانجە نەتەوەیی و مێژینەكەی، كە خۆی لە دیاریكردنی مافی چارەی خۆنووسین و لەدایكبوونی یەكەمین كۆماری كوردستانی سەربەخۆ لە باشووری كوردستان دەبینێتەوە، نابێت ڕاڕایی هەبێت.

* ئەگەر وانەیەك پەندی لێوەربگرین، رەفتاری بەغدایە بەرامبەر كوردستان، لەو كاتەی داعش هێرشی كردە سەر كوردستان، عێراق ئامادە نەبوو بەرگری لە كوردستان بكات، لەمەش زیاتر ئامادە نەبوو هاوكاری لۆجیستی سەربازی بكات و تەنانەت ئەو چەك و هاوكارییانەشی لە رێگەی بەغداوە بۆ پێشمەرگە لەلایەن هاوپەیمانانەوە دەهات، بەغدا وەك خۆی نەیدەنارد بۆ كوردستان، ئەمەش مانای ئەوەیە ئێمە مەترسیی گەورەمان تێپەڕاند، پێشمەرگە دەتوانێت كوردستان بپارێزێت، ئایا كە خۆمان خاوەنی سوپای خۆمان بین، بۆچی دەوڵەتی سەربەخۆ رانەگەیەنین؟
- من لایەنگری ئەو تەوژمەم كە نابێت بە هیچ جۆرێك ئەم دەرفەتە بابەتییە لە دەست بدرێت بۆ دروستكردنی دەوڵەت، بەڵام تەنیا بوونی سوپا بەس نییە بۆ راگەیاندنی دەوڵەتی سەربەخۆ، ئێمە لەسەر ئاستی ناوخۆ پێویستیمان بە زەمینەسازی هەیە بۆ ئەوەی دەوڵەتەكەمان بە سروشتی لەدایك ببێت و دەوڵەتەكەمان فۆتۆكۆپی دەوڵەتەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و لە چوارچێوەی رێككەوتننامەی سایكس پیكۆ نەبێت، بە مانایەكی دیكە ئێمە تەنیا نامانەوێت دەوڵەت دروست بكەین، بەڵكو دەمانەوێت دەوڵەت دروست بكەین و لە هەمان كاتدا مۆدێلی دەوڵەتی سایكس پیكۆ تێپەڕێنین، بۆ ئەوەش دەبێت تەوافوقێكی نیشتمانیشمان بیناكردبێت، بۆ ئەوەی لەدایكبوونی دەوڵەتەكە بە سروشتی راستەوخۆ زەمینەسازیش بێت بۆ سیستمێكی دیموكراتی و دادپەروەر، سیستمێك كە هەموومان خەباتمان بۆ كردبێت و هەمووشمان لەخۆ بگرێت و لە كەسایەتیشدا ماف و ئەركی وەك یەك و یەكسانمان هەبێت. كەواتە سازانی نیشتمانی و رێككەوتن لەسەر ناسنامە و مۆدێلی حوكمڕانی و دەوڵەتەكە، هێندەی دەوڵەتەكە گرنگە، بەڵام هەر دەبێت ئەولەوییات بۆ دروستكردنی دەوڵەتەكە بێت.

* بەڵام عێراق بە هیچ شێوەیەك رازی نییە بەوەی كورد حوكمڕانی لەگەڵدا بكات، ئایا كورد بێجگە لە سەربەخۆیی هیچ رێگەیەكی دیكەی لە بەردەمدا ماوە؟
- ئێمە دەبێت لەم بارەیەوە رۆشن بین. من هەرگیز بەوە رازی نیم بوترێت عێراق رازی نییە بە هاوبەشیكردنی كورد لە حوكمڕانیدا، بۆیە ئێمە لەگەڵ عێراق نامێنینەوە، یان عێراق هاوكاری كوردستان و پێشمەرگە ناكات و كێشەكانمان لەگەڵ چارەسەر ناكات و شەراكەتی ئێمە لە بەغدا قبووڵ ناكات، بۆیە ئێمە ناچارین پەنا ببەینە بەر پرسی سەربەخۆیی، بیركردنەوەی ئێمە دەبێت لەسەر بناغەی شایستەبوونی گەلی كوردستان بۆ مافە نەتەوەییەكانی و دروستبوونی دەوڵەت دامەزرا بێت. ئێمە چوارەم نەتەوەی گەورەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستین و گەورەترین زوڵم و ستەمی مێژووییمان لە سەدەی رابردوودا لێكراوە، كە نەهێڵدراوە ببین بە خاوەنی قەوارەی سەربەخۆی خۆمان، لەبەر ئەوە مافێكی سروشتی و ئەخلاقی و دینی و نێونەتەوەیی و مرۆڤایەتیمانە، خاوەنی قەوارەی سەربەخۆی نەتەوەیی خۆمان بین، كە هەر هیچ نەبێت لەم قۆناغەدا لانیكەم بەشێك لە كەرامەت و مافی زەوتكراومان بۆ بگەڕێتەوە. بۆیە ئێمە هەر بە حوكمی كوردبوونمان و بە حوكمی كوردستانی بوونمان شایستەی ئەوەین خاوەنی دەوڵەت بین، ئەگەر عێراق لە دیموكراتیدا هاوشانی بەریتانیا و فەرەنساو كەنەداو ئیسپانیاش بێت، دەبێت داوای مافی چارەنووس و دەوڵەت بكەین. كیوبیكەكان لە كەنەدا لە وڵاتێكی دیموكراسی و زۆر گەشەكردووی دیموكراسیدا دەژین، ئیسكۆتلەندییەكان لە بەریتانیا لە وڵاتێكی زۆر گەشەكردوودان و باسكەكان لە ئیسپانیا لە وڵاتێكی ئەوروپایی و دیموكراسیدا دەژین، كەچی هەر هەموویان داوای سەربەخۆیی و دروستكردنی قەوارەی سەربەخۆی خۆیان دەكەن، چ جای لە عێراقێكی وێرانە و خراپ و نغرۆ لە خوێن و كوشتن و تایفەگەریی و توندوتیژی و بەناو جیهادگەرایی فاشیستی و توندڕەویی مەزهەبی و ناسیۆنالیستیدا، گوتارەكەمان لەمەڕ سەربەخۆیی پێویستە بگاتە قووڵایی و ریشەی ئەوەی كە هیچ پێوەندی بە بارودۆخی عێراقەوە نەبێت، تەنیا ئەوەندە نەبێت ئێمە بۆ كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و رای گشتی بڵێین لەگەڵ ئەوەی شایستەی دەوڵەتی سەربەخۆین، كەچی لە 2005دا چووینە چوارچێوەی شەراكەتێكی سیاسی لەگەڵ عێراق بۆ ئەوەی دەستوورێكی هەمیشەیی جێبەجێ بكات، كەچی لەو چوارچێوەیەشدا لەگەڵ ئەو شایستەبوونەی ئێمەشدا، عێراقییەكان و نوخبەی سیاسی وا مامەڵە لەگەڵ ئێمەدا دەكەن. بە بڕوای من عێراق كۆتایی پێهاتووە و تەنیا لەسەر نەخشە و لە چوارچێوەی قانوونی نێودەوڵەتیدا ماوە، ئێمە دەبێت لەم چوارچێوەیەدا بیر بكەینەوە و شەرعییەت بەم هەنگاوەی خۆمان و مافی چارەی خۆنووسین لە كوردستانی باشووردا بدەین.


* ئەوەی جێگای سەرسامییە، ئێستا جیهان وەك دەوڵەت مامەڵە لەگەڵ كوردستان دەكات. تەنیا لە ساڵی رابردوودا نزیكەی 250 شاندی باڵای دەوڵەتان سەردانی هەرێمی كوردستانیان كردووە، لە بەرامبەریشدا لەسەر ئاستی شكۆی دەوڵەت پێشوازی لە شاندەكانی هەرێمی كوردستان دەكرێت. ئایا ئەو جەدەلەی لە كوردستان لە سەر سەربەخۆیی و راگەیاندنی دەوڵەت دەكرێت، چۆنی دەخوێنیتەوە؟ راشكاوانەتر جیهان بە دەوڵەتمان دەزانێ، بەڵام بۆچی خۆمان دەوڵەت بە خۆمان رەوا نابینین و خۆمان بە شایستەی دەوڵەت نازانین؟
- جیهان بە دەوڵەتمان نازانێت، بەڵام مامەڵەی دیفاكتۆی گەورەتر لە فیدڕاڵییەتمان لەگەڵ دەكات، واتە مامەڵەی نیمچە دەوڵەتمان لەگەڵ دەكات. ئەگەرچی هەندێك وڵات ئامادەن بە دەوڵەتی كوردستان رازی بن، بەڵام كورد نابێت چاوەڕێی ئەوان بكات، دەبێت لەگەڵ كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی قسە بكات و پەیامەكەی روون بكاتەوە و لەم رووەوە لەگەڵ كۆمەڵێك دەوڵەتدا لە یەك تێگەیشتنی هەبێت، بەڵام دەبێت خۆی هەنگاوەكە بنێت و لێپرسراوێتی یاسایی و ئەخلاقی و سیاسی دابەشكردنی عێراق لە ئەستۆ بگرێت و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی پشتیوانی لێ بكات. ئەوەی ئێمەی والێكردووە كە بە یەك دەنگ و رەنگ و لە چوارچێوەی یەك پرۆژەی نیشتمانی هاودەنگدا كار بۆ ئەم پرسە نەكەین، یان وا دەردەكەوێت كاری بۆ ناكەین، كێشە ناوخۆییەكانی هەرێمی كوردستانە و بێ متمانەیی لە نێوان هێزە سیاسییەكاندا هەیە. ئێمە ئەگەر ئامانجی وا گەورەمان هەبێت، دەبێت ئەم كێشە ناوخۆییە بچووكانە تێپەڕێنین و دەوڵەتبوون بكەینە كەرنەڤاڵێك بۆ دووبارە خۆنیشانەدانەوەی ئیرادەیەكی یەكگرتووی خەڵكی كوردستان بۆ نێوخۆ و دەرەوە، تاوەكو كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی ناچار بێت رێزی لێبگرێت. دەبێت گەل وێنایەك لە خۆی پیشان بدات، كە پرسی چارەی خۆنووسین قابیلی گەڕانەوە بۆ دواوە نییە و مافێكی رەوای ئێمەیە. ئەگەر وامان كرد، كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لە ئێستاشدا بە ئاشكرا پشتیوانیمان لێنەكەن، لە دواییدا پشتیوانیمان لێ دەكەن و دەبێت رێز لە ئیرادەمان بگرن و دەشیگرن.
* ئێوە وەك سیاسەتمەدار و رۆشنبیرێكی ئیسلامی، بڕواتان بەوە هەیە بیری نەتەوەیی كورد رەنگدانەوەی واقیعی حاڵی كوردستان بێت، دەشتانەوێت بیری نەتەوەیی كورد و ئایینی ئیسلام ئاوێتەی یەك بكەن. ئایا ئەم بیركردنەوە لە چییەوە سەرچاوەی گرتووە و تاچەند زەمینە لەبارە بۆ ئاوێتەبوونی بیری نەتەوەیی كورد و ئایینی پیرۆزی ئیسلام؟
- پێویستە یەك تایبەتمەندی بزووتنەوەی نەتەوەیی كوردمان لەبیر بێت، كە جیای دەكاتەوە لە هەموو بزووتنەوە نەتەوایەتییەكانی دەوروبەری خۆی، ئەویش ئەوەیە كە ئەم ناسیۆنالیزمە لە باوەشی ئیسلامی میللی كۆمەڵگەدا سەری هەڵداوە و سوودی لە تۆڕەكانی ئەوەوە وەرگرتووە، ئەگەر سەیری مێژووی سەرهەڵدانی بزووتنەوەكانی نەتەوایەتی توركی و فارسی و عەرەبی بكەین، دەبینین دوو جۆر كەس رۆڵی سەرەكییان لە خەمڵاندن و گەشەدان بە بیری نەتەوەییاندا هەبووە.، یەكەمیان كەمینە ئایینییە ناموسڵمانەكانی كۆمەڵگە، دووەمیان رۆشنبیرە غەربگەراكان، بەڵام بەپێچەوانەوە لە كوردستانی ئێمەدا یەكەمجار بیری نەتەوایەتی لە ناو تۆڕە ئیسلامییە میللیەكانی كۆمەڵگەدا سەریان هەڵداوە، من شێخ عوبەیدوڵای نەهری بە باوكی رۆحی و نەتەوەیی كورد و شۆڕشەكەشی بە سەرەتای سەرهەڵدانی بیری نەتەوایەتی كورد لە قەڵەم دەدەم، دوایی ئەم شۆڕشە بە شێخ عەبدولسەلامی بارزانی-دا تێپەڕیوە بۆ شێخ مەحموود و دواتر بۆ شێخ سەعیدی پیران و قازی محەمەد، تا ساڵانی سی و چلەكانیش لەگەڵ بوونی كۆمەڵێك رۆشنبیری مۆدێڕن، بەڵام رێبەرایەتییەكە بە دەست رەمزە ئیسلامییە میللییەكانی كۆمەڵگەوە بووە، لەمەش زیاتر هەتا بزووتنەوەی نەتەوایەتی كوردی ئیسلام مەشرەب بووبێت، سەقفی داخوازییەكانی بەرزتر بووە و سەربەخۆیی بووە. بەپێچەوانەشەوە چەند لەو رۆح و هەناسە ئیسلامییە میللییە كوردییە دووركەوتبێتەوە و كەوتبێتە ژێر كاریگەری چەپ و ماركسیستەكان، سەقفی داخوازییەكانی بۆ ئاستی لامەركەزی و ئۆتۆنۆمی دابەزیوە، لە ئێستاشدا كە جارێكی دیكە لە باشووری كوردستاندا سەقفی داخوازی نەتەوەیی كورد بەرزدەبێتەوە بۆ سەربەخۆیی، ئەمە دووبارە پێكەوەلكاندنەوەی ئەو مەودایەیە كە لە چلەكانەوە بۆ دوو هەزارەكان دروست ببوو، واتە جارێكی دیكە پێكەوە لكاندنێكی سروشتی بزووتنەوەی نەتەوایەتی كوردییە بە ڕەگ و ریشە ئیسلامییە میللییەكەوە. خۆشبەختانە لە مێژووی كوردستانی خۆماندا هیچ بزووتنەوەیەكی ئیسلامی نابینین، دژایەتی سەربەخۆیی كوردستان یان دژایەتی بزووتنەوەی نەتەوایەتی كوردی كردبێت، ئێستاش لە كوردستاندا هەموو هێزە ئیسلامییەكان لەگەڵ هێڵی سەربەخۆخوازی و بزووتنەوەی نەتەوایەتی كوردستاندان، سەبارەت بەم پرسەش من هەر لە ساڵی 1995 كاری زۆرم لەسەر كردووە، زنجیرە كتێبێكم بە ناوی ناسیۆنالیزم و ناسیۆنالیزمی كوردی، خستۆتە كتێبخانەی كوردییەوە، كتێبی یەكەمیان بە ناونیشانی (ناسیۆنالیزم و ناسیۆنالیزمی كوردی دیدێكی ئیسلامی هاوچەرخ) كە 320 لاپەڕەیە، لە دواهەمین كتێبیشمدا كە چوارەمین كتێبمە دوو فەسڵم بۆ مەسەلەی ئیسلامییەكان و سەربەخۆیی تەرخان كردووە بە ناوی (ئاسۆكانی مافی چارەنووس و دەوڵەتی باشووری كوردستان)، ئەوجا سەبارەت بە پرسیارەكەتان كە دەڵێن تیكەڵاوی دەكەن، نەخێر، ئێمە تێكەڵاوی ناكەین، بەڵكو ئێمە لەسەر ئاستی بەهاكان مامەڵە لەگەڵ ئیسلام دەكەین. ئیسلام كۆمەڵێك بەهای هەیە، لەوانە بەهای دادپەروەری و میهرەبانی و دژایەتی زوڵم و پشتیوانیی هەق و لێبووردەیی و بەهای شورا و دژایەتی بەزۆر سەپاندن، هەموو ئەم بەهایانە پشتیوانی خواستەكانی ئێمە دەكەن. بۆ نموونە ئەوە لووتكەی نادادپەروەرییە كە هەموو نەتەوەكانی دەوروبەرمان قەوارەی سەربەخۆیان هەبێت و ئێمە نەمانبێت. لووتكەی دژایەتیكردنی ئیسلامە ئەو هەموو زوڵم و زۆردارییەی بە ناوی كوردبوون لە ئێمە دەكرێت، لە كاتێكدا كوردبوونمان بەشێكە لە رەنگدانەوەی ئیرادەی خوای گەورە، بۆیە دژایەتی كورد و خواستی سەربەخۆیی، پێش ئەوەی شەڕ بێت لەگەڵ كورد و نەتەوەكەماندا، شەڕە لەگەڵ خودا و ئاسمان و ئیسلام و بەهاكانی ئەخلاق، لێرەوە ئەگەر لە ئایینی ئیسلامدا (لا اكراه في الدین)هەبێت كە زۆركردن رەتدەكاتەوە، ئەدی دەبێ لە دراوسێیەتی سیاسیدا چۆن خەڵك بێ ئیرادە و خواست و مۆدێلی خۆ و زمان و فەرهەنگی خۆی بە سەر ئێمەدا بسەپێنێت؟ خۆشبەختانە بەهاكانی ئیسلام لە سەنگەری ئێمەدان، هەر بۆیە هەر كەسێك بە ناوی ئیسلامییەوە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بەرگری لە نەخشەی سایكس پیكۆ بكات، كە ئێمەی تێدا زیندانی كراین و بێبەش كراین لە مافی سەربەخۆیی، بەرگری دەكات لە كەلەپووری ئیمپیریالیزمی رۆژئاوا كە ئەوان بانگەشە بۆ دژایەتیكردنی ئەو كەلەپوورە دەكەن و لە هەمان كاتدا رۆحی عەدالەتخوازانەی ئیسلام ئازار دەدەن.
* ئایا لەسەر ئەو میتۆدانە دەتەوێت عیشق و خۆشەویستی كوردستان ئاوێتەی ئایینی پیرۆزی ئیسلام بكەیت؟
- لە دوایەمین كتێبی خۆمدا كە كتێبێكی 300 لاپەڕەییە بە ناوی (ئیسلامی بوون لە قۆناغی پاش ئیسلامی)دا نووسیومە، لەوێدا ئاماژەم بە دەقێكی پرۆگرامی داد و گەشەپێدانی توركیا كردووە كە دەڵێت: «ئێمە وەكو پارتی دادوگەشەپێدانی توركیا، ئیش دەكەین بۆ توركیای مەزن» بۆیە بە پشت بەستن بەو دەقە لە كتێبەكەمدا نووسیومە: «دەبێت ئێمەی ئیسلامییەكانی كوردستانیش بە عیشق و خۆشەویستییەوە ئیش بكەین بۆ كوردستانی مەزن وخاوەن شكۆ، بۆ میللەتەكەی خۆمان بە ناسنامەی ئیسلامیی خۆمانەوە.» بەڵێ دەبێت بەو عیشق و ئەوینەوە ئایینی رەسەن و دێرینی كوردەواری ئێمە كە ناسنامەی ئیسلامی و بەشێكی رەسەنی ناسنامەی نیشتمانی و كەسیەتییان پێكدەهێنێت، هەروەها بەو رۆحە مەعنەوییەوە كار بكەین، هەر گوتارێكیش جیاوازی بخاتە نێوان ناسنامەی نیشتمانی و ناسنامەی ئیسلامی لەگەڵ پیادەكردنی دیموكراسیەت لە واقیعی كوردستاندا، لای من دژ بە بەرژەوەندییەكانی خەڵكی كوردستانە، بۆیە راشكاوانە دەڵێم: بەڵێ ئێمە ئەو ئەوینە تێكەڵ بە مەسەلە نیشتمانی و نەتەوەییەكان دەكەین، هەر ئەمەش هەستی نیشتمانی و نەتەوەیی ئێمە دەكات بە هەستێكی نیشتمانی و نەتەوەیی دیموكرات و لێبووردە. ئێمە هەستێكی نەتەوەیی رەق و وشكی وەك ناسیۆنالیزمی كەمالیستەكان و عێراقی بەعسیزم لە كوردستاندا نابووژێنینەوە. ئێمە ناسیۆنالیزمی كوردستانی و بزووتنەوەی نەتەوایەتی گەلی كوردستان بە جۆرێك بینا دەكەین كە گەلی كوردستان بە كورد و توركمان و عەرەب و كلد و ئاشووری و ئێزیدی و مەسیحی و موسڵمان پێكەوە هەستێكی نیشتمانی و كوردستانییان بۆ دروست بكەین كە خاوەنی ناسنامەیەكی هاوبەش بین، واتە دەبێت ئێمە بەو رۆحیەتەوە ئیش بكەین و تەنیا دەوڵەتی نەتەوەیی دروست نەكەین و رۆحی نەتەوایەتی كوردی بە تەنیا نەبووژێنینەوە، بەڵكو نەتەوایەتی شارستانی و لێبووردە و دیموكرات و ئەخلاقی و ئیسلامی، پیشانی گەلانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بدەین.
* كەواتە بۆچی تا ئێستا حزبە ئیسلامییەكانی كوردستان ترسیان هەیە ئەگەر پاشكۆی ئیسلامی لە حزبەكانیان بكەنەوە و دەستبەرداری گوتاری بانگخوازی بن، دەپووكێنەوە؟
- بە بڕوای ئێمە لە قۆناغی رابردوودا، حزبە ئیسلامییەكان یەكێك لەو خاڵەی ترسیان لێی هەبووە، واقیعی كوردستان بووە، كە بەداخەوە واقیعێكی نادامەزراوەیی بووە و بە گوێرەی پێویست سەروەریی یاسا و سەربەخۆیی دامەزراوەیی تیایدا نەپارێزراوە، ئەمە ترسێكی بۆ دروست كردن، هۆكاری دووەمیش دەگەڕێتەوە بۆ ئەو پاشخانە فیكری و پەروەردەییەی لەسەری دروستبوون، كە لە بنەڕەتدا تەوژمێكی بانگخوازی ناسیاسی بوون، لە سیاسەتدا تەنیا توخمی رێكخستنی حزبیان وەرگرتبوو، لە قۆناغی رابردوودا نەیانتوانی وەك پێویست لەو پاشخانە بانگخوازی و ئیسلامییە تەقلیدییەی دەربازبن، بەڵام پێموایە ئێستا سەرەتای ژانی لەدایكبوونێكی نوێ لە ناو تەوژمی ئیسلامی كوردستانەوە دەستی پێكردووە، لە قۆناخی داهاتوودا شاهێدی لەدایكبوونی مۆدێلێكی نوێی خزمەتە رۆحی و بانگخوازی و پەروەردەییەكان و شێوازێكی نوێی كاری سیاسی و ئیسلامی دەبین، كە بە بێ پاشكۆ و ناوی ئیسلامی، ژێرخانێكی ئیسلامی هەبێت، واتە حزبێكی پاشخان ئیسلامی و نیشتمانی و دیموكرات كراوە بێت، هەر بۆیە دوای ئەوەی مەسەلەی ناسنامەی حوكم لە كوردستان یەكلایی دەبێتەوە، پشتیوان بەخوا دەگەین بە رێككەوتن لە سەر دەستوور و دەستوورمان دەبێت، و لە سەر پرسی دەوڵەت رێكدەكەوین و دوای ئەوەی شوێنی ئیسلام و شەریعەتی ئیسلامی لە دەوڵەتدا یەكلایی بووەوە، ئەو كات هیچ پاساوێك بۆ ئیسلامی بوون بەم شێوەیەی ئێستا نامێنێتەوە، دەبێت حزبەكان خۆیان ئامادە بكەن بۆ ئەوەی كێبڕكێ و ململانێی یەكتر بكەن نەك لەسەر ئیسلامی بوون و عەلمانی بوون، بەڵكو لەسەر خزمەتكردنی كۆمەڵگە. لەبەر ئەوەی هەموومان رێككەوتووین لەسەر ناسنامەی ئیسلامی و دیموكراتی بوونی سیستم لە چوارچێوەی دەستوورێكدا، ئەوە ئیسلامی بوون و علمانی بوون، بە ناوەڕۆكە كۆنەكەیانەوە كاڵ دەبنەوە، پێموایە ئەمەش سەرەتایەكی گرنگە و بەرەو ئەو قۆناغە دەڕۆین و گەشبینم بە دواڕۆژی ئیسلامییەكانی كوردستان كە دەبن بە مۆدێلێكی سیاسیی نوێ و لە ئاستێكی گەورەتردا بەشداری ژیانی سیاسی و دروستكردنی بڕیار و خزمەتكردنی كۆمەڵگەكەیان دەكەن.
* لە ئێستادا باس لە ئامادەباشی بۆ ریفراندۆم دەكرێت، پرسیاری ئێمە ئەوەیە ئایا ئەنجامدانی ریفراندۆم بۆ سەربەخۆیی پێویستە، لەكاتێكدا ئاكامی ریفراندۆمەكە ئاشكرایە كە زۆرینەی رەهای خەڵكی كوردستان دەنگ بۆ سەربەخۆیی دەدات؟
- من لە ساڵی (2005)دا ئەندامی لێژنەی باڵای بزووتنەوەی ریفراندۆم بووم لە كوردستان و ئەندامی ئەو شاندەش بووم كە چووین بۆ لای ئەنجومەنی حوكمی كاتیی عێراق و نزیكەی دوو ملیۆن كارتی دەنگدانی خەڵكی كوردستانمان بۆ سەربەخۆیی لەگەڵ خۆماندا برد، كە لە %98.8 ی هاووڵاتیان دەنگیان بۆ سەربەخۆیی دابوو. رەنگە ئێستا رێژەی ئەو دەنگە كەمتر بێت، ئەوەش لەبەر ئەو هەستیارییە حزبییەیە كە بەداخەوە لە كوردستاندا هەیە، بەڵام دڵنیام زۆرینەی رەهای خەڵكی كوردستان دەنگ بە سەربەخۆیی دەدەن. پرسی ریفراندۆم مەسەلەیەكی یاسایی و سیاسییە، مەسەلەكە ئەوە نییە پێویست دەكات، یان پێویست ناكات، ئەم پرسە پێویستی بە هەڵسەنگاندنێكی یاسایی و سیاسی هەیە، ئەگەر ئێمە لە دوای ساڵانی نەوەتەكانەوە سەیر بكەین، دەبینین نزیكەی 27 وڵاتی سەربەخۆ دروست بوون، كە بەشێك لەم وڵاتانە لە رێگەی ریفراندۆمەوە نەبووە، بەڵكو لە رێگەی بڕیاری پەرلەمانی وڵاتەكانیان دروست بوون، یان لە رێگەی بڕیاری پەرلەمانی هەرێمەكانیانەوە بووە.، پەرلەمانی وڵاتێك كە نوێنەرایەتی ئیرادەی خەڵكی ئەو وڵاتە بكات، دەتوانێت بڕیاری سەربەخۆیی بدات، بەڵام پرسیار لێرەدا ئەوەیە، ئایا ریفراندۆم بكەین؟ ئەگەر ریفراندۆم بكەین بۆ دەیكەین؟ ئایا وەڵامی چ پرسیارێك دەدەینەوە و چ پێگەیەكی خۆمانی پێ بەهێز دەكەین و چ كەلێنێكی پێ دەگرین؟ پاشان ئەگەر ریفراندۆم ناكەین بۆچی نایكەین؟ سەبارەت بەم پرسە من پێشنیارێكی گەورەترم بۆ ئەو مەبەستە خستۆتەڕوو، ئەویش ئەوەیە كۆنگرەی نیشتمانی باشووری كوردستان بە بەشداری هێزە سیاسییەكان و پێكهاتەكان و كۆمەڵگەی مەدەنی و كەسایەتییەكان پەرلەمان رابسپێرێت بۆ سەربەخۆیی و پەرلەمانیش رەوایەتی یاسایی پێبدات. كەواتە ئەم پرسە دەمێنێتەوە سەر تاوتوێكردن و گفتوگۆكردن لە چوارچێوەی یاسایی و سیاسی و مەسەلە گشتییەكان، بۆ ئەوەی بزانین كام هەنگاو و ئامرازە بەرژەوەندی زیاتری تێدایە. بەڵام بە بڕوای من ریفراندۆم بكەین باشترە، ریفراندۆمەكەش بە دوو هەنگاو بكەین، لەسەرەتادا لە ناوچە دابڕاوەكان ئەنجامی بدەین، بۆ ئەوەی خۆمان ماددەی 140 جێبەجێ بكەین، دوای ئەوەی ئەم ناوچانە دەگێڕینەوە، ئەوجا ریفراندۆم لەسەر ئاستی هەموو كوردستانی باشوور بۆ سەربەخۆیی كوردستان ئەنجام بدەین. ئەو دیفاكتۆیەی ئێستا هێزی پێشمەرگەی كوردستان دروستی كردووە، نابێت بە هیچ جۆرێك بخرێتە سەر مێزی دانوستاندن بۆ سازشكردن، دەبێت وەكو كارتی هێز بە دەستی خەڵكی كوردستانەوە بێت، سنوورەكانمان دیاری كردووە، تەنیا ئەوە ماوە رووپۆشی یاسایی پێ بدەین.
* قۆناغەكانی سەربەخۆیی لە كوردستان چۆن دەبینیت و هەوڵەكانی جەنابی سەرۆك بارزانی لە رووی دیپلۆماسی و سەرپەرشتیكردنی هێزی پێشمەرگە و بەرەنگاربوونەوەی داعش بۆ كوردستان چۆن ئاماژەی پێ دەكەیت؟
- ئێمە چەند شتێكمان كردووە و زۆر گرنگە ئێمە شەرعییەتی شەڕی دژی داعشمان پەیداكردووە. زۆر گرنگە توانیومانە پشتیوانی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لەم شەڕەدا بەدەست بێنین، تا دەگاتە ئاستی پشتیوانی سەربازی بۆ بەرگریكردن لە وڵاتەكەمان، پێوەندییەكی بەرفراوان و زۆرمان لەگەڵ وڵاتانی دەرەوە پەیدا كردووە و لە ئێستادا كورد لە پێوەندییەكانیدا وەك كاراكتەرێكی سەربازی و سیاسی و خەریكە ئابووریش لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەردەكەوێت، ئەو پێوەندییەی لەگەڵ توركیاشدا دروستمان كردووە گرنگە، چونكە ئێمە پێویستیمان بە پێوەندی و هاوپەیمانی هەرێمایەتی هەیە و ناكرێت خەڵكی كوردستان لە هەموو لایەكەوە ئابڵووقە بدرێت. بێگومان بارزانی لە هەموو ئەوانەی ئاماژەم پێدا رۆڵی دیاری هەبووە. ئەوەشی كە ماوە و بارزانی لە ئێستادا ئەركیەتی و پێویستە بیكات، دەستپێشخەرییەكی شایستەیە بە پێگەكەی بۆ ئاشتەوایی نیشتمانی لە كوردستان و دروستكردنی سازانێكی نیشتمانی و وەگەڕخستنەوەی دامودەزگاكان و لەوانەش پەرلەمان و رێككەوتن لە سەر پرۆژەیەكی نیشتمانی سەبارەت بە پرسی سەربەخۆیی لە هەرێمی كوردستاندا. ئەم هەنگاوانە رۆڵی بارزانی لە پرسەكەدا بەهێزتر دەكات، بێ ئەم هەنگاوانەش هەرچی بكات بەو جۆرە نابێت كە هەموومان چاوەڕوانی دەكەین.