مارینا ئۆتاوای توێژەری باڵایە لە سەنتەری وودرۆ ویڵسۆن و بۆ ماوەیەكی دوور و درێژە سەرقاڵی شرۆڤەكاریی ئاڵوگۆڕەكانی ئەفریقیا و بەلكان و رۆژهەڵاتی ناوەڕاستە. حاڵی حازر لەم سەنتەرەدا لەسەر پرۆژەیەك كار دەكات كە پەیوەستە بە وڵاتانی بەهاری عەرەبی و عێراقەوە. پێشتریش توێژینەوەی لەسەر ئەفریقیا و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست كردووە و لە چەندین زانكۆ وانەبێژ بووە، وەك زانكۆی ئەمەریكا لە قاهیرە و زانكۆی زامبیا و ئەدیس ئەبابا. بۆ قسەكردن لەسەر ئامادەكارییە سەربازییەكانی گرتنەوەی موسڵ و پرسی پەیوەست بە دۆخی دوای موسڵ و ئەگەری لەبەریەك هەڵوەشانی عێراق و سەربەخۆبوونی كوردستان گوڵان دیدارێكی لەگەڵدا ئەنجامدا و ئەویش بەم شێوەیە وەڵامی پرسیارەكانی داینەوە.

* لە ئێستادا باسی نزیكبوونەوەی پرۆسەی رزگاركردنەوەی موسڵ دەكرێت، كە دەبینین فەرماندە سەربازییەكانی ئەمەریكا و تەنانەت جێگری سەرۆكی ئەمەریكاش سەردانی هەرێمی كوردستانیان كرد، پرسیارەكە ئەوەیە ئایا لە ئێستادا دۆخەكە لەبارە بۆ ئەنجامدانی ئەم پرۆسەیە و ئایا ئامادەكارییەكان تەواو كراون؟
- بە دڵنیاییەوە لە ئێستادا گفتوگۆ لە بارەی چۆنیەتی رزگاركردنەوەی موسڵ لەئارادایە، هەروەها هاوكاری لە نێوان سوپای عێراق و هەرێمی كوردستان و لایەنی ئەمەریكی – كە راوێژكاری سەربازی و هێزی تایبەتی رەوانە كردووە- بوونی هەیە. بەڵام من پێموانییە ئاماژەی راستەقینە هەبێت كە هێرشی سەر موسڵ لە ئان و ساتدا بێت، ئەویش لەبەر دوو هۆكار، یەكەمیان ئەوەیە هێشتا ناكۆكی و بیروبۆچوونی جیاواز هەیە لە نێو حكومەتی عێراقدا، بەتایبەتی لە نێوان حكومەتی عێراق و میلیشیا شیعەكاندا، ناكۆكییەكەش لەوەدا بەرجەستە دەبێت ئایا گرتنەوەی موسڵ بخرێتە پێش رزگاركردنەوەی فەللوجە، یان نا، چونكە میلیشیا شیعەكان فشار دەكەن بۆ ئەوەی سەرەتا فەللوجە رزگار بكرێت، واتە كاركردن لەسەر موسڵ دوابخرێت. هۆكاری دووەم بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە ستراتیژیەتی – رزگاركردنەوەی شارەكە- لەسەر بنەمای خنكاندنی لەسەرخۆ (slow strangulation) بێت، نەك هێرشی راستەوخۆ، واتە ئێمە نابینین پۆل پۆل سەربازانی سوپای عێراق- هاوشان بە راوێژكارە سەربازییەكانی ئەمەریكا- بەرەو ناو شاری موسڵ بڕۆن، بەڵكو ئەمە پرۆسەیەكی خاو دەبێت و كار لەسەر ئەوە دەكرێت رێگاكانی گەیشتنی كۆمەك بە داعش قورستر بكرێن، هەروەك ئەوەی بەدیمان كرد كە پێشمەرگە لە شنگالەوە ئەم كارەی كرد، هەروەها لە باكووری شارەكەشەوە. كەواتە ئەمە پرۆسەیەكی زۆر خاو دەبێت و رەنگە بەلای كەمەوە چەند مانگێكی پێبچێت، پێش ئەوەی دەست بە پرۆسەیەكی جددی بكرێت.
* ئایا تا چ راددەیەك سوپای عێراق ئیرادە و ئیمكانییەتی ئەنجامدانی ئەم شەڕەی هەیە و ئایا هەڵوێستی ئەمەریكا چی دەبێت لەسەر بەشداریكردنی میلیشیا شیعەكان لە پرۆسەی رزگاركردنەوەی ئەم شارەدا، چونكە ترسی ئەوە هەیە بە هەمان شێوەی شوێنە رزگاركراوەكانی دیكە ئەم میلیشیایانە دەست بدەنە پێشێلكاری و كارەساتی مرۆیی بخوڵقێنن؟
- خەریكە ئەمەریكا متمانە بە هەندێ یەكەی بچووكی سوپای عێراق پەیدا دەكات، كێشەكە لە ئێستادا ئەوەیە كە ژمارەی ئەو هێزانە كەمە، خاڵی دووەم ئەوەیە تاوەكو داعش هێرشەكانی زیاتر بكات بۆ سەر بەغدا- كە لەم ماوەیەدا زیادبوونی هێرشی تیرۆریستیمان بینی لە بەغدا-، ئەوا ئەگەری كەمترە بەشێكی زیاتری ئەو سوپایە بۆ ئۆپەراسیۆنەكانی باكوور تەرخان بكرێت، بە واتایەكی دیكە رەنگە حكومەتی عێراق بڕیاری ئەوە بدات تەركیزی زیاتر لەسەر پاراستنی بەغدا بكات، ئەمەش خاوبوونەوەی پرۆسەی باكووری لێدەكەوێتەوە، واتە لە حاڵەتی ئەوەی كە بەغدا مەترسی و هەڕەشەی كەوتەسەر، ئەمەش ئەگەری هەیە رووبدات.
* پێشمەرگە هێزێكی متمانەپێكراوە لە لایەن ئەمەریكاوە، پرسیارەكە ئەوەیە ئایا رۆڵی پێشمەرگە لەم پرۆسەیەدا چی دەبێت؟
- بە دڵنیاییەوە پێشمەرگە رۆڵی گرینگ دەبینێت و حاڵی حازر پێشمەرگە رۆڵێكی گرینگی بینیوە لە داخستنی دەروازەكانی موسڵدا. ئەوەی بەلای منەوە بە هیچ شێوەیەكی روون نییە، ئەوەیە ئایا پێشمەرگە بەشداری لە پرۆسەی ئازاكردنەوەی ناو شارەكە دەكەن یان نا، چونكە پێشمەرگە دوودڵ بووە لە چوونی بۆ نێو ئەو ناوچانەی كە زۆرینەی دانیشتووانەكەی عەرەبی سوننە بوون. چونكە تا ئێستا پێشمەرگە لە دەوروبەری شارەكە بووە لە باكوورەوە كە زۆربەی دانیشتووانەكەی كوردن، بەڵام ئەگەر جووڵە بكەن و لە رووبارەكە بپەڕنەوە ئەوا دەكەونە ناوچەی عەرەبە سوننەكانەوە. لەبەر ئەوە بە راستی من نازانم بڕیاری هەرێمی كوردستان چۆن دەبێت، لە رابردوودا بارزانی رایگەیاندووە كە پێشمەرگە ناچێتە ناو موسڵ و ئایا ئێستا تیڕوانینی گۆڕاوە و لێدوانی جیاواز دەدات، ئەوا بە راستی من نازانم پێشمەرگە تا چ سنوورێكی موسڵ دەڕوات. ئەمە بە مانای ئەوە نایەت كە پێشمەرگە رۆڵێكی گرینگی نابێت، چونكە پاراستنی دەروازەكانی شارەكەش رۆڵێكی گرینگە.
* راوبۆچوونی ئێوە چییە لە بارەی هەوڵەكانی سەرۆك بارزانی بۆ ئەنجامدانی ریفراندۆم و چۆن لە هەنگاوهەڵگرتنی كوردستان بەرەو سەربەخۆیی دەڕوانن؟
- ئاشكرایە لەم رووەوە بیروبۆچونی جیاواز هەیە، ئێوە دەزانن كە پێشتر ریفراندۆم كراوە و زۆرینەی دەنگدەرانیش لەگەڵ سەربەخۆییدا بوون، بەڵام هێشتا ئەوە روون نییە ئایا لەگەڵ دەنگدانی زۆرینەشدا بە سەربەخۆیی بارزانی راستەوخۆ سەربەخۆیی رادەگەیەنێت، یان نا، چونكە دووچاری كێشەیەكی گەورەی دانپێدانانی نێودەوڵەتی دەبێتەوە، بە شێوەیەكی گشتی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی تەفزیڵی سەربەخۆیی كوردستان ناكات، ئەمەریكاش تەفزیڵی ناكات، توركیا كێشەی لەگەڵ هەرێمێكی خۆبەڕێوبەر(ئۆتۆمۆنی)دا نییە– كە لەم ساتەوەختەدا لە رووی عەمەلیەوە سەربەخۆیە-، نەك لەگەڵ سەربەخۆییەكی رەسمیدا، كەواتە توركیا زۆر دوودڵ دەبێت لە دانپێدانان بە سەربەخۆیی كوردستان لە باكووری عێراقدا. لێرەدا كێشەكە یاخود پرسیارەكە ئەوەیە نییە ئایا كورد شایستەی دەوڵەت و سەربەخۆییە، یان نا، بەڵكو مەسەلەكە پێوەندیدارە بە سیاسەتی دەرەوەی وڵاتانەوە، ئایا سەربەخۆیی كوردستان بە رووداوێكی باش دەزانن، یان پێیانوایە دەرئەنجامی خراپی لێدەكەوێتەوە، كە پێموایە زۆربەی گەمەكارەكانی ناوچەكە لە روانگەی سیاسەتی دەرەوەی وڵاتەكەیانەوە سەربەخۆبوونی كوردستان بە كارێكی باش نازانن.
* پێشبینی دەكرێت لەگەڵ دەستپێكردنی پرۆسەی رزگاركردنەوەی موسڵ، نزیكەی 500 هەزار ئاوارەی دیكە رووبكەنە كوردستان، ئایا كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بۆ لە خۆگرتنی ئەو ژمارە زۆرەی ئاوارەكان هاوكاری ئەم هەرێمە دەكات؟
- من پێموایە ئەمە لەبەرچاو دەگرن، بەڵام ئایا هاوكاری و پشتیوانی پێویست دەستەبەر دەكەن، من نازانم، بەڵام بە دڵنیاییەوە ئەمە لەبەرچاو دەگرن.
* ئێمە دەزانین سەرچاوەی كێشەكان لە عێراقدا سیاسین، واتە نابێت تەنیا تەركیز لەسەر یەكلاكردنەوەی سەربازییانەی كێشەكان بكرێت، پرسیارەكە ئەوەیە ئایا ئەمەریكا پلانێكی تۆكمەی بۆ دۆخی داعش لە موسڵدا هەیە؟
- من هیچ پلانێك بەدی ناكەم و ئەوەی نیگەرانم دەكات ئەوەیە كە ئامادەكارییە سەربازییەكان بۆ گرتنەوەی موسڵ لە زۆر رووەوە لە پێشترن بە بەراورد بە ئامادەكارییە سیاسییەكان، واتە ئەوە یەكلانەكراوەتەوە ئایا ئەگەر داعش تێكشكێندرا لە موسڵدا كێ كۆنتڕۆڵی ئەو شارە دەكات و كێ حوكمڕانی دەكات. بەڵام ئەگەر میلیشیا شیعەكان جڵەوی ئەم كارە بگرنە دەست لە موسڵدا، یاخود ئەو قسە و باسانەی دەكرێن لەبارەی چوونیان بۆ موسڵ، ئەوا ئەمە مایەی كارەسات دەبێت. هەروەها ئەوەی مایەی نیگەرانییەكی گەورەیە كە هێزێكی سوننە نەبێت توانای كۆنتڕۆڵكردنی ئەو ناوچەیەی هەبێت. لەبەر ئەوە تەنانەت ئەگەر داعشیش تێكبشكێندرێت، مەترسیی راستەقینەی سەرهەڵدانی چەندین ناكۆكی لە نێو موسڵدا هەیە.
* ئایا پێشبینی دەكرێت سەرۆكی داهاتووی ئەمەریكا چۆن مامەڵە لەگەڵ پرسی عێراقدا بكات؟
- زەحمەتە مەزەندەی ئەوە بكەین، چونكە جارێ روون نییە كێ دەبێت سەرۆكی ئەمەریكا، ئەگەر هیلاری ببێتە سەرۆك، ئەوا ئەگەری ئەوە هەیە پشتیوانی زیاتری حكومەت بكات بۆ شەڕكردن لە دژی داعش، چونكە هیلاری پتر لە ئۆباما لەگەڵ ئەم كارەدایە. بەڵام ئەگەر ترامپ ببێتە سەرۆك، ئەوا من نازانم چی دەكات و چ هەڵوێستێكی دەبێت، چونكە ئەو كەسێكی پێشبینی نەكراوە و تۆمارێكی دیاریكراوی نییە كە پەیوەست بێت بە سیاسەتی دەرەوە.
* بیرۆكەی دابەشكردنی عێراق بیرۆكەی جۆزێف بایدن بوو لە ساڵی 2006 كاتێك سیناتۆر بوو، بەڵام ئێستا جێگری سەرۆكی ئەمەریكایە و خۆی سەرپەرشتی ئەو بارودۆخە خراپەی عێراق دەكات، ئایا ئەگەر هەوڵبدات بە ئاشتی عێراق دابەش بكات، لەوە باشتر نییە ئەو هەموو خوێنڕشتن و كوشتنە كە لە دوای ساڵی 2003وە لە عێراقدا روودەدات؟
- ئەمە بەندە بەوەی خودی عێراقییەكان خۆیان چی دەكەن، كەس لە دەرەوەڕا عێراق دابەش ناكات و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بڕیاری ئەوە نادات دەبێت عێراق دابەش بێت. خۆ ئەگەر عێراق دابەش بێت- كە ئەمە پرۆسەیەش بە جیابوونەوەی كوردستان دەست پێدەكات- ئەوا ئەمە بە تەواوەتی بڕیاری، یان دەرئەنجامی بڕیاری خودی عێراقییەكان خۆیان دەبێت، نەك دەرئەنجامی بڕیاری هێزە دەرەكییەكان.