ئەو هەلەی ئێستا بۆ راگەیاندنی دەوڵەتی سەربەخۆی كوردستان هاتۆتەپێشەوە، هەلێكی مێژووییە و دەبێت هەموو حزبە سیاسییەكانی كوردستان، كێشە لاوەكییەكانیان وەلا بنێن و ئامانجی سەرەكیی هەموو لایەك ببێتە سەرخستنی پرۆسەی سەربەخۆیی كوردستان. هەڵگرانی بیری نەتەوەیی كوردستان، جەخت لەوە دەكەنەوە هەر تاك و لایەنێك كوردایەتی بكات، بە دەنگی بەرز هەموو توانای دەخاتەگەڕ بۆ ئەوەی ئەم پرۆسەیە سەركەوتوو بێت. بۆ قسەكردن لەسەر ئەم پرسە ئەم دیمانە تایبەتەمان لەگەڵ فەرهاد عەبدولحەمید پێشمەرگەی دێرینی شۆڕشی ئەیلوول و كادیری دێرینی پارتی سۆشیالیستی كوردستان (پاسۆك) ئەنجامدا. فەرهاد عەبدولحەمید كە لە ئێستادا ئەندامی ناوەندی ئایینی زەردەشتی كوردستانییانە و كار بۆ دووبارە زیندووكردنەوەی ئەم ئایینە دەكات، كە ئایینی هەردوو ئیمپراتۆریەتی كوردی (ماددەكان و ساسانییەكان) بووە، بەمجۆرە را و بۆچوونەكانی بۆ گوڵان دەربڕی.

* لە ئێستادا كە هەنگاو بەرەو سەربەخۆیی هەڵدەگرین و بارودۆخێكی وا هاتۆتە پێشەوە، پێویست بوو بیری نەتەوەیی كوردی لە ئاستێكی كامڵی ئەوتۆدا بووایە كە هێڵی سووری بۆ بیركردنەوەی نەتەوەییمان دابڕشتایە. ئایا تا چەند لەم دۆخەدا پێویستمان بە ژیاندنەوەی بیری نەتەوەیی هەیە بۆ ئەوەی ببێتە هەوێنی ئەم قۆناخە هەستیار و چارەنووسسازە؟
- پرسی سەربەخۆیی كوردستان مەسەلەیەك نییە كە پرسیاری لە بارەوە بكرێت، بەوەی ئایا سەربەخۆ بین، یان نە. لە بەر ئەوەی هەر دەبێت سەربەخۆ بین، ئەوجا ئەمڕۆ بێت، یا سبەینێ بێت، یان شەش مانگی دیكە بێت، وەك كورد دەبێت بە مافی خۆمان بگەین و كوردستانیش دەبێت سەربەخۆ و یەكگرتووش بێت. دیارە ئێمە وەك هەڵگرانی بیری نەتەوەیی كاتێك باسی سەربەخۆیی كوردستان دەكەین، تەنیا مەبەستمان باشووری كوردستان نییە، ئێمە هیوامان بەوەیە رۆژێك لە رۆژان ئەم ئاڵا پیرۆزەی كوردستان بەسەر هەر پێنچ پارچەی كوردستانەوە بشەكێتەوە، شانازیش بەوەوە دەكەم كە كوردێكی نەتەوەییم و باوەڕم بە نەتەوەكەم هەیە. سەبارەت بە دۆخە هەستیارەكەش، بێگومان بارودۆخەكە چەند خراپ بێت، لەم بارودۆخە خراپترمان بە سەر نایەت، دەبێت بڕوامان بەوە هەبێت كە كورد هەر رزگاری دەبێت و كوردستانیش هەر یەك دەگرێتەوە، ئەمە شتێك نییە باس و گفتوگۆی لەسەر بكەین، بەڵام دەبێت بزانین چی بكەین.

* باسی بیری نەتەوەییتان كرد، ئایا ئەو بوارانە چین كە دەكرێت بۆ بونیادی بیری نەتەوەیی كاری لەسەر بكەین؟
- لە دوای ساڵی 1958و كودەتاكەی عەبدولكەریم قاسم لە عێراقدا، بارودۆخێكی وا دروست بوو كە بیری نەتەوەییان بە بڤە دادەنا، واتا كەس جورئەتی ئەوەی نەبوو باسی نەتەوایەتی بكات، بەڵام لە كوردستاندا بە شێوەیەكی زۆر زۆر نهێنی پارتی نەتەوەیی دروست بوو، ئەم پارتە نەتەوەییانە توانییان بیروباوەڕ و فەلسەفەی نەتەوایەتی بڵاوبكەنەوە و ئەوەش كاریگەرییەكی گەورەی لەسەر شۆڕشەكانی كورد هەبوو، كە بە درێژایی ئەو ماوەیە هەڵگرانی بیروباوەڕی نەتەوەیی توانییان خۆیان رابگرن و بە نهێنی خەبات بكەن و بە شێوەیەكی زۆر جوان بیروباوەڕەكە بڵاوبكەنەوە. ئەم بیروباوەڕی نەتەوەییەی كورد هەر لە كۆنیشەوە هەبووە، بەڵام لە دوای 1958 بوژاوەتەوە، واتە بیری نەتەوەیی لەگەڵ بوونی مرۆڤدا سەری هەڵداوە و لە قۆناغێكەوە بۆ قۆناغێكی دیكە بەرەو پێشكەوتن دەڕوات. لێرەدا نموونەیەك باس دەكەم، كاتێك زەینەفۆن دەیەوێت لەگەڵ سوپاكەی بگەڕێتەوە بۆ یۆنان، بە كوردستاندا تێپەڕ دەبێت، خەڵكی كورد ئەو كاتە كە ئەوان پێیان دەوت: (كاردۆخییەكان) بە بەرد و تیر و كەوان رێگری لێ دەكەن، ئەو كاتە گروپی زەینەفۆن زۆر بەهێز بوون و بە كاردۆخییەكان دەڵێن: ئێمە لێرە تێدەپەڕین و هەقمان بەسەرتانەوە نییە. ئەمە مانای ئەوەیە ئەو كاتە كورد خاوەنی بیری نەتەوەیی بووە، بەڵام وەك ئێستا كامڵ و پێشكەوتوو نەبووە. هەر سەبارەت بەوە بیری نەتەوەیی پێوەندی بە ناخ و گیانەوە هەیە، نموونەیەكتان بۆ باس دەكەم. لە سەردەمی ستالین-دا، لە یەكێك لە بۆنەكانی شۆڕشی 17ی ئۆكتۆبەردا، ستالین لە كرملین وەستا و هەموو نەتەوەكانی یەكێتی سۆڤێتی ئەوكات بەلایدا تێدەپەڕین، ستالین بۆ هەموو نەتەوەكان چەپڵەی لێدا، بەڵام كاتێك جۆرجییەكان هاتن كە نەتەوەی خودی ستالین بوون، پاش چەپڵەلێدان، سەلامیشی لێ كردن، یەكێك لەو بەرپرسانەی لە تەنیشتیەوە بووە، لێی پرسی: ئەوە چیت كرد؟ ئەویش وتی: نائاگایانە بوو. ئەمە نیشانەی ئەوەیە كە ئەو فیكری نەتەوەییەی ستالین دژایەتی دەكرد، كەچی سەلامیشی لێدەكات. ئەمە نموونەیەكی بچووكە بۆ ئەو مەسەلەیە كە دەیسەلمێنێت بیری نەتەوەیی لەگەڵ بوونی مرۆڤدایە و لە رەگ و ریشەیدایە. ئێمەی كوردیش تووشی مەینەتی زۆر بووین. ئەو مەینەتییە بە سەر هەر نەتەوەیەكی دیكە بهاتایە، نەدەما، یان كۆڵی دەدا، بەڵام بیری نەتەوەیی ئیرادەی دا بە كورد و هەر مایەوە. بۆیە لەم روانگەیەوە دەڵێم بیری نەتەوەیی بیرێكی پیرۆزە، بەتایبەتی بۆ نەتەوەیەكی پارچە پارچە و بێ ماف كراو كە تازە خەریكە چڕۆ دەكات.


* 100 ساڵی تەواو بە سەر رێككەوتنی شوومی سایكس پیكۆ-دا تێدەپەڕێت، ئەو رێككەوتنەی كە بەبێ خواستی گەلان بەگشتی و نەتەوەی كورد بەتایبەتی سنووری دەستكردی داڕشتووە و نەتەوەی كوردی كردووە بە چوار پارچەوە، ئێستا هەموو مەزندەكان بەو ئاراستەیەن كە سایكس پیكۆ كۆتایی هاتووە، ئایا تاچەند گرنگە لەم قۆناخەدا كورد سوود لەو گۆڕانكارییانە وەربگرێت؟
- خۆشبەختانە ئێستاكە لە رادیۆ و تەلەفزیۆن و رۆژنامەكان زۆر قسە لەسەر مەسەلەی سایكس پیكۆ دەكەن، ئەمەش وایكردووە خەڵك زیاتر بزانن سایكس پیكۆ چییە و چۆن بەپێی ئەو رێككەوتنە گەورەترین خیانەت لە كورد كراوە، بەڵام ئەو مەسەلەیە كۆتایی هات و ئیتر بەسەرچوو، گرینگ ئەوەیە بزانین چۆن سوود لەم مەسەلەیە وەربگرین، ئەم مەسەلەیە مەسەلەیەكی زۆر قووڵە و دەبێت لێی ورد ببینەوە، ئەو كات زیاتر هەوڵی بۆ بدەین. بۆ نموونە كاتێك باسی ویلایەتی موسڵ دەكرێت، دەبێت بزانین ئەوە پێویست بە ریفراندۆم ناكات، یان پێویستی بە مۆڵەت وەرگرتن لە وڵاتە زلهێزەكان و وڵاتانی ئیقلیمی نییە. دیارە ویلایەتی موسڵ تایبەتمەندییەكی جوگرافیایی و مێژوویی هەیە، هەر لە بەدرەو جەسان و خانەقین تا دەگاتە دهۆك و زاخۆ هەمووی ویلایەتی موسڵ بووە، واتا پێویست بەوە ناكات ریفراندۆم بكەین، با لاپەڕە مێژووییەكان هەڵبدەینەوە و بزانین ئەم رێككەوتنە چۆن دروست بووە، لەم بەڵگەنامانەش دەوڵەمەندین و هەموو داتا و زانیارییەك هەیە، بەڵام دەبێت دەریانبهێنین و ئاشكرایان بكەین. ئەوەی زۆر گرینگە بۆ ئێمە و حەزرەتی زەردەشت رێنمایی كردووە، ئەوەیە نابێت هەرگیز هیوامان بپچڕێنین، دەبێت هەمیشە هیوا و ئاواتمان بۆ ئاكاری نەتەوەیی هەبێت. باوەڕ ناكەم خەڵكانێك هەبن باوەڕیان بە نەتەوەكەی خۆیان نەبێت، مەگەر تاك و تەرا، ئەگینا هەموومان باوەڕمان بەم نەتەوە رەسەن و ئاشتیخواز و ئاشتیپەروەرە هەیە. ئێمە هەمیشە وەك كورد ئازا و چاونەترس بووین، ئێمەش وەك تەواوی نەتەوەكانی جیهان با بۆ باسكردنی بیری نەتەوەیی خۆمان ئازا بین و شەرم نەكەین. ئەگەر دەڵێن دەوڵەتی نەتەوەیی باوی نەماوە، با هەموو دەوڵەتەكانی دنیا هەڵبوەشێتەوە، بەڵام ئەوە ناكرێت و هەر نەتەوەیەك دەوڵەتی خۆی دەوێت. بۆیە دەبێت بزانین ئەم سەردەمە سەردەمی نەتەوەیە، لە جیهاندا هەموو نەتەوەكان دەوڵەتی خۆیان هەیە، بێجگە لە چەند نەتەوەیەكی كڵۆڵ نەبێت، كە یەكیان كوردە. من باسی شۆڕشە كۆنەكان ناكەم. با تەنیا باسی شۆڕشی ئەیلوول بكەین و بزانین تا ئەمڕۆ چەند هەزار شەهیدمان داوە و چەند ماڵوێرانیمان دیوە و چیمان بەسەر هاتووە؟ ئەگەر هەر لەو رۆژانەدا بڕیارمان بدایە بەوەی دەمانەوێت رزگارمان بێت لە دەستی داگیركەران، هەر ئەوەندە قوربانیمان دەدا، ئێستاش باشترە لە سبەی، بەتایبەتی ئەم دۆخەی ئێستا بە سەر حكومەتی بەغدا هاتووە، دەبێت بیقۆزینەوە و نابێت هەڵخەڵەتێین بە قسەی بریقەداری هەندێك لەوانەی كە بۆ بەرژەوەندی خۆیان دێن بە شان و باڵماندا هەڵدەدەن.


* لەگەڵ ئەوەی بە درێژایی مێژوو كورد خاوەنی دەوڵەت نەبووە و ژێردەستەی داگیركاران بووە، بەڵام هەتا ئێستا بیری نەتەوەیی كورد نەگەیشتۆتە ئەو ئاستەی كە بتوانێت ببێتە خەتی گشتی بۆ هەموو حزبە سیاسییەكانی كوردستان، ئایا بۆچی بیری نەتەوەییمان بەو ئاستە پێگەیشتوو نییە؟
- من نەموتووە كورد دەوڵەتی نەبووە، ئێمە وەك كورد دوو ئیمپراتۆریەتی گەورەمان لە مێژوودا هەبووە، ئەویش ئیمپراتۆریەتی مادەكان و ساسانییەكان بووە، كە لە ئیمپراتۆریەتی ساسانییەكان بەتایبەتی ئایینی فەرمی زەردەشتی بووە، بەڵام ناشتوانین بڵێین لەو دوو ئیمپراتۆریەتە هەڵە نەكراوە، چونكە ئەگەر هەڵە نەكرایە، هەر دوو ئیمپراتۆریەتەكە نەدەڕووخان، بەڵام دوای ئەوەش و دوای دابەشكردنی كورد، بیروباوەڕی كوردایەتی لە باكوور و باشوور رۆژئاوا و رۆژهەڵاتدا بەردەوام بووە و تەنانەت هەندێكیان وەكو كۆماری كوردستان لە مەهاباد تەمەنێكیان هەبووە، بەڵام پرسیارەكە لەوەدایە كە بۆچی زوو پووكایەوە؟ ئەوەش هۆكاری زۆرە و با هەمووی نەخەینە ئەستۆی بێگانە و داگیركەر، چونكە هەڵەی خۆشمانی تێدایە. تەنانەت لە شۆڕشی قازی محەمەد كە مێژووی دوێنێ بووە و شتێك نییە بڵێین ئەفسانە و پڕوپاگەندەیە، ئەوە بوو لە ناوخۆدا یەكڕیز نەبوون، لە شۆڕشی پیرۆزی ئەیلوولیش هەمان كێشەمان هەبووە، بەڵام بە ئەندازەی ئەوانەی دیكە نییە، چونكە لە دوو شۆڕشی ئەیلوول و گوڵاندا كەمتر ئەم مەسەلانەمان بینیوە، بەڵام دواتر بە دروستبوونی كۆمەڵێك حزب بە ئایدیۆلۆژیەتێكی جیاواز بووە هۆی ئەوەی زۆر بە راشكاوی بڵێین بەرژەوەندی حزبی و شەخسی بە سەر بەرژەوەندی نەتەوەییدا زاڵ بوو، ئەم پەتایەش هەتا ئێستا بەردەوامە، بەڵام بێئومێد نین و دڵنیاین بە هۆی هێز و بازووی پێشمەرگە قارەمانەكان و ئەو كەسانەی لە حزبە جیاوازەكانی كوردستاندا بیرێكی نەتەوەییان هەیە، بە ئامانج دەگەین، ئێستا لەم قۆناغەدا دەبێت هەمووان كار بۆ ئەوە بكەن كە یەكڕیزی و یەكگرتن دروست بێت، من ئەوەندە گەشبینم ناگاتە مانگێكی دیكە هیچ نەبێت بە تیۆری بە مافە نەتەوەییەكەمان دەگەین و دەتوانین لەو كاتە بەرنامەڕیزی بۆ بكەین كە بزانین چی بكەین، ئێمەش لەم قۆناغەدا ئەگەر جیهانبینییەكەی زەردەشت باس بكەین، دەبێتە هۆكاری ئەوەی كە نەتەوەكەمان و بەخۆیدا بێتەوە و بە رابردووی خۆی بزانێت، چونكە بەدبەخت ئەو نەتەوەیە كە مێژووی خۆی نازانێت، بەدبەختتر لەو نەتەوەیە، ئەوانەن كە نایانەوێت مێژووی خۆیان بزانن، لەمانەش بەدبەختتر ئەوانەن كە گاڵتە بە مێژووی خۆیان دەكەن. من لەو بڕوایەدام لە ئێستادا تەنانەت زۆڵە كوردێكیش جورئەتی ئەوەی نییە كە بە ئاشكرا بڵێت دژی دەوڵەتی كوردستان و دژی نەتەوەی خۆمم، مەگەر لە ژێرەوە خەریكی پیلانگێڕان بێت، ئەویش خۆشبەختانە میللەتەكەمان چاوی كراوەیە و وەكو جاران نییە و چاك و خراپ بە ئاسانی لە یەك جیادەكاتەوە.


* ئێستا هەلومەرجێكی نێودەوڵەتی و لەبار بۆ پشتگیریی كورد هاتۆتەئاراوە. سەرۆك بارزانی لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی توانیویەتی كۆمەڵێك پێوەندیی باش دروست بكات و خۆشتان دەبینن لەسەر دەوڵەتانی گەورەی ئەنجومەنی ئاسایش و هەروەها دەوڵەتە گەورەكانی ناوچەكەش وەك سەرۆك دەوڵەت پێشوازی لێدەكرێت. ئایا كاتی ئەوە نەهاتووە هەموو پشتگیری سەرۆك بارزانی بكەین بۆ ئەوەی ئەم كیانەی لە كوردستان دروست بووە ببێتە دەوڵەتێكی سەربەخۆ؟

-زۆر بە راشكاوی دەیڵێم تا ئێستا ئێمە هەلی وامان دەست نەكەوتووە، ئەمانەی باست كردن و و لە پرسیارەكەدا هەبوون، هەر هەمووی راستییە و ئەمڕۆ ئەركی سەرشانی هەموو كوردێكە كە ئەم مەسەلەیە بقۆزێتەوە و هەموو پرسێكی حزبایەتی و ناكۆكی و ململانێی ناوخۆیی بەلاوە بنێت و هەموو یەكڕیز بین و هەموو توانامان بخەینەگەڕ بۆ ئەوەی بە هەر جۆرێك بێت پاڵپشتی لەم بارودۆخە بكەین كە بۆمان هاتۆتەپێش بۆ ئەوەی بتوانین هەر یەكە لە ئێمە لە شوێنی خۆمان سەربازێكی گومناو بین بۆ دروستكردنی دەوڵەتی سەربەخۆی كوردستان. هیوا دارم هەموو پارتە سیاسییەكان ئەوەندە لەخۆبردوو بن و لەو ئاستەدا بن كە پرسی نەتەوایەتیمان بخەنە پێش هەموو پرسێكی دیكە و بتوانین بە یەكڕیزی بە ئامانجەكانمان بگەین.


* ئەوەی ئێستا لە سەر ئەرزی واقیعی عێراق دەیبینین، ئەوەیە عێراق وەك دەوڵەت بوونی نەماوە و بۆتە سێ دەوڵەت، بەڵام بەداخەوە هەتا ئێستا لەلایەن هەندێك حزبی سیاسییەوە باس لەوە دەكرێت بگەڕێنەوە بۆ بەغدا، ئایا گەڕانەوە بۆ بەغدا، لەم دۆخەدا بۆ كورد جۆرێك لە خۆكوشتن نییە؟
- من زۆر دەمێكە ئەو قسەیەم كردووە، نەك مەسەلەی گەڕانەوە بۆ بەغدا ماقووڵ نییە، بەڵكو هەتا ریفراندۆمیش بە دروست نازانم، چونكە ریفراندۆم وەكو ئەوە وایە كە ئەم بینایە هی منە، بەڵام تۆ دێیت و دەڵێیت نەخێر هی منە، منیش ئەوەندە لاواز بم كە بڵێم با بپرسین بۆ ئەوەی بزانین بیناكە هی منە یان نا. لەبارەی كوردستانیشەوە نەتەوەكەم خوێنی لە پێناو خاكی خۆی داوە، چۆن دەبێت ریفراندۆم بۆ ئەوە بكەین كە ئایا چی لە خاك و نیشتمانمان بكەین؟ لەگەڵ ئەوەشدا ئەم هەلەی ئێستا هاتۆتەپێش، باشترین هەلە و پێویستە یەك تۆز ژیرێتی بەكاربێنین. با لە خۆمان بپرسین: ئایا لە ساڵی2003وە تا ئێستا كە خۆمان بە حكومەتی ناوەندیی عێراقەوە خەریك كردووە، یەكجار پیاوانی دەوڵەتی مەركەزی عێراق باسی ئەوەیان كردووە كە ئێمە هاوبەشین لەگەڵ ئەوان؟ كامیان باسی دەوڵەتی فیدڕاڵی عێراق دەكەن؟ بێگومان ئەوا تەنیا خۆمانین كە باسی دەكەین. لە كتێبی بیرەوەرییەكانی رۆحی شاد بێت مەسعود محەمەد كە بیرمەندێكی نەتەوەیی كورد بووە، باسی شتێك دەكات كە حەز دەكەم لێرەدا بیخەمەڕوو، كاتێك كە نوێنەری كۆیێ بوو لە پەرلەمانی عێراق لە یەكێك لە دانیشتنەكاندا هێرشی كردۆتە سەر ئینگلیز و دەڵێت: پاش ماوەیەك بە رێككەوت چاوم بە نوری سەعید كەوت و نوری سەعید پێیگوتم: پێمخۆشە بەو شێوەیە قسە دەكەیت، بەڵام با شتێكت پێ بڵێم، هیچ عەرەبێك نییە لەبەر بەرژەوەندی خۆی نەبێت مەرحەبای كورد بكات، بۆیە ئاگادار بن و لە هەركاتێك لێتان دێنەپێشەوە و ماستاوتان بۆ دەكەن، ئەمەش لە بەرژەوەندی خۆیانە و ئیشێكیان پێتان هەیە، ئەگەر ئیشێكیان پێتان نەبێت، ئەوە هیچ عەرەبێك مەرحەباتان ناكات. نوری سەعید پیاوێكی زیرەك بووە، بۆیە دەبێت ئەمە بۆمان ببێتە وانە. هەر بۆ نموونە چەند ساڵێك پێش ئێستا هەندێك بەرپرس لە بەغدا وتیان ئێستا ئێمە وەكو ئەوەین كە دەستمان بەرامبەر كورد شكاوە و لە گەچ گیراوە، بۆیە ناتوانین چییان دەرهەق بكەین، بەڵام با دەستمان چاك بێتەوە و گەچەكەی لێ بكەینەوە، ئینجا خۆمان دەزانین چی لە كورد دەكەین. ئەمە یەكێك لە قسەكانی بەرپرسێكی عێراقی بووە. بەداخەوە ئێستاش ئێمە سوود لەم قسانە وەرناگرین و هەر بە براگەورەیان دەزانین و تا ئێستاش لە باشووری كوردستان عێراقچێتی هەیە، بەڵام ئەگەر لە بری ئەوەی عێراقچێتی بكرایە، باسی نەتەوەییمان بكردایە و كارمان بۆ نەتەوەی خۆمان بكردایە، ئەوا حاڵمان بەم شێوەیەی ئێستا نەدەبوو. لەگەڵ ئەوەشدا دەرفەت ماوە و ئەمڕۆ لە سبەی باشترە ئەگەر لە بەغدا دووربكەوینەوە.


* كاتێك مێژووی سەربەخۆیی گەلان دەخوێنینەوە، دەبینین هیچ گەلێك سەربەخۆیی پێشكەش نەكراوە، بەڵكو گەل خۆی بڕیاری داوە سەربەخۆ بێت. پرسیاری ئێمە ئەوەیە بۆچی كورد ناوێرێت ئەو بڕیارە بدات؟ یان بۆچی لە باسكردنی دەوڵەتی كوردستان دوودڵە؟
- من لەو باوەڕەدا نیم ئەو یەكڕیزییە كە ئومێدم زۆر پێی هەیە، لەم ماوەیە و بەم نزیكانە دەست پێ بكاتەوە، بەڵام ئەگەر ئەو یەكڕیزییە كەوتە بواری كردارییەوە، وامان لێ دەكات ئەو شەرم و پەردانە لابەرین و بە شێوەیەكی زۆر ژیرانە داوای مافی خۆمان بكەین. بێگومان كاتێكیش ئەو یەكڕیزییە دروست بێت، ئەوا هیچ هێزێك ناتوانێت بەرامبەرمان بوەستێت و سەردەكەوین و سەركەوتن بۆ ئێمەیە. من ماوەیەك لەمەوبەر شتێكم بیست كە برادەرێكی كورد لە ئەوروپا بە رێكەوت كەسێكی جوولەكە دەبینێت و باسی بابەتی سیاسەت دەكەن، جوولەكەكە پرسیار دەكات: بۆچی تائێستا ئێوە وەكو نەتەوە نەتانتوانیوە دەوڵەتێك بۆ خۆتان دروست بكەن؟ لەمبارەیەوە گفتوگۆیەكی دوور و درێژیان دەبێت. جوولەكەكە دەڵێت: ئێمە دەوڵەتمان نەبوو، بەڵام ویستمان هەبوو، دەمانویست دەوڵەت دروست بكەین و نەتەوەكەمان پەرش و بڵاو بوو، كۆمان كردنەوە. ئێمە خاكمان نەبوو، ئێوە خاكتان هەیە، تەنیا شتێك كە ئێمە هەمانبووە و ئێوە نیتانە و بۆتە هۆی ئەوەی كە ئێوە نەتوانن دەوڵەت دروست بكەن، ئەوە ئایینە. ئەم قسەیە هەر هەموومان رادەچڵەكێنێت، بۆچی؟ چونكە راست دەكات، ئایینی جوولەكە كە بە شەعبوڵلاموختار خۆیان ناوناوە، بۆتە هۆی ئەوەی كە نەتەوەكەیان هەر هەمووی كۆببێتەوە و یەكڕیز بن و بۆ خۆیان دەوڵەتێك دروست بكەن.
* هەندێك لە رۆشنبیران و بیرمەندان سەبارەت بە یەكڕیزیی نەتەوە باس لەوە دەكەن، ئەگەر نەتەوە خاوەنی دەوڵەتی خۆی نەبێت، هەرگیز یەكڕیز و یەكهەڵوێست نابێت. ئایا تا چەند بوونی دەوڵەت لە دروستبوونی یەكڕیزیدا گرنگی هەیە؟


- بێگومان بوونی دەوڵەت زۆر زۆر پێویستە. پێم سەیرە لە هەندێك رۆشنبیر ئەوەم بیستووە كە دەڵێن: ئێمە بەو هەموو دیالێكتە جیایە چۆن دەتوانین دەوڵەتێكی نەتەوەیی دروست بكەین؟ ئەمە بێ ئاگایی ئەو كەسانە پیشان دەدات. لە دنیادا كەم دەوڵەتی گەورە هەیە هەموویان بە یەك شێوەزار قسە بكەن. بۆ نموونە ئایا عەرەبی بەغدادی لەگەڵ عەرەبێكی حیجاز، یان مەغریبی بە یەك دیالێكت قسە دەكەن؟ دیارە ئەمە هەموو شتێك نییە. من راوبۆچوونم وایە لە كاتێكدا كوردستان یەك دەگرێت كە خاوەنی دەوڵەت بێت، ئەو كات سەرجەم شێوەزار و پێكهاتەكانی دەتوانن لەناو ئەو دەوڵەتەدا پێكەوە بە ئاشتی بژین. گرنگ ئەوەیە ئێمە دەوڵەتەكەمان هەبێت، واتا هەر پێنچ پارچەكەی كوردستان یەك بگرێتەوە، با هەر پارچەیەك فیدڕاڵییەتێكی تایبەت بەخۆی هەبێت و بە شێوەزاری خۆیان قسە بكەن، دواتر ئەوەندە لێك نزیك دەبینەوە شێوەزارەكان دەبنە یەك و دەتوانین شێوەزارەكان یەك بخەین. بۆیە دەڵێم: بەڵێ لە كاتێكدا دەوڵەت هەبوو، یەكڕیزیش دەبێت. تۆ سەیری هێزی پێشمەرگە بكە، سەد ساڵی دیكەش ئاوا بێدەوڵەت بین، هێزی پێشمەرگە یەك ناگرێتەوە، بەڵام لە دەوڵەتی كوردستاندا بە ناچاری دەبێت هێزێكی سەربازی نەتەوەییمان هەبێت، نەك حزبی، چونكە هیچ عورف و عاداتێك لەگەڵ ئەوەدا نییە دوو سوپا لە یەك وڵاتدا هەبێت. دروستبوونی دەوڵەتێكی كوردی لە باشووری كوردستان زۆربەی كێشەكانمان، چ كێشەی ئابووری بێت، یان سەربازی، چارەسەر دەكات، ئەوكات ململانێكانی ناوخۆش لە پێناوی بەهێزكردنی دەوڵەتەكەدا دەبێت، نەك لاوازكردنی.



* شەڕی داعش لەگەڵ ئەوەی شەڕێك بوو ئەمجارەش بە سەر كورددا سەپێندرا، بەڵام بڕیاری بوێرانەی سەرۆك بارزانی و بەرگریی قارەمانانەی پێشمەرگە وایكرد دەرگایەكی گەورەی هاوكاریی نێودەوڵەتی لە رووی سەربازییەوە بە رووی كورددا بكرێتەوە، ئەمەش خەریكە دەبێتە ژێرخانێكی باش بۆ سوپای ئایندە. ئایا تاچەند سوپای بەهێز بۆ پاراستنی كوردستان پێویستە؟
- بوونی سوپای بەهێز زۆر زۆر پێویستە لە رووی دوو چەمكەوە؛ یەكەمیان مەسەلەی چەك و تەقەمەنی و لۆجیستیكییە، چونكە ئێستا وەكو رابردوو نییە كە لە شۆڕشی ئەیلوول لە نزیك پردی سەید سادق پێشمەرگەیەك بە خەنجەر پەلاماری تانكێكی سەربازی دا و شەڕی كرد تا شەهید بوو. ئەو شۆڕشە كە دەستی پێكرد، بەدەگمەن تفەنگی بڕنۆ و چەكی كڵاشینكۆف و رەشاش هەبوو، بە تفەنگی سادە شەڕ دەكرا، دواتر رۆژ بە رۆژ شۆڕشەكە لە رووی و چەك و تەقەمەنییەوە پێشكەوت و بارودۆخەكەی باشتر بوو. ئەمڕۆ بارودۆخ زۆر زیاتر گۆڕدراوە، چەكی باش و پێشكەوتوو دروست كراون و كاریگەریی زۆریان هەیە. باشووری كوردستان وێڕای ئەوەی شەڕی داعش و قەیرانی دارایی و گەمارۆی بەغدای لەسەرە، كەچی هیچ هێزێك نییە وەكو پێشمەرگە ورەبەرز و خۆڕاگر بێت، پێشمەرگەكان چەندین مانگ مووچەیان وەرنەگرتووە، بەڵام بە نەبەردییەوە پارێزگاری لە نیشتمان و نەتەوەی خۆیان دەكەن، لە شەڕەكاندا جیاوازی لە نێوان پێشمەرگەیەك و پلەدارەكەی نابینیت و وەكو یەك لە بەرەكانی پێشەوەی جەنگ دژ بە داعش دەجەنگن، زۆربەی شەهیدەكانمان فەرماندە و دەرەجەدارەكانی ناو ریزەكانی پێشمەرگەن، كوردایەتی پاڵ بە هێزی پێشمەرگەوە دەنێت بەرگری لە خاك و نیشتمان و نەتەوەكەیان بكەن، جێگای داخە لەو شەڕەدا شەهیدی زۆرمان داوە، بەڵام بەهۆی ئەو قارەمانانەوە ئەمە بووەتە هۆی ئەوەی خەڵكەكەمان هۆشیارتر ببنەوە. چەند رۆژێك لەمەوبەر بیستم سەركردایەتی هەرێمی كوردستان داوایان كردووە لە عێراق و ئەمەریكا پێش ئەوەی شەڕی رزگاركردنی موسڵ دەست پێ بكات و پێشمەرگە بەشدار بێت، دەبێت پێمان بڵێن دوای رزگاركردنی موسڵ چیمان دەست دەكەوێت؟ ئەمە بۆ یەكەمینجارە كورد بەو عەقڵییەتە ژیرەوە بە مەرج بەشداری لە هاوپەیمانییەك بكات، كە بۆ رزگاركردنەوەی شاری موسڵە، با سوود لە ئەزموونی میللەتی خۆمان و ئەزموونی میللەتانی دیكەش وەربگرین، كاتی ئەوەیە بە مەرج كارەكان لەگەڵ عێراق بكەین. خۆشبەختانە ئەمڕۆ ئەمە دەستی پێكردووە.



* ئێستا ململانێی سیاسی و باڵادەستیی ئیقلیمی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ململانێی نێوان شیعە و سوننەی چڕتر كردووە، ئەمە بە ئاشكرا لە سەر ئاستی دەوڵەتەكانی ناوچەكە وەك ئێران لە لایەك و سعودیە و توركیا لەلایەكی دیكەوە دیارە، خۆشبەختانە كورد نەبۆتە بەشێك لە ململانێی شیعە و سوننە، بەڵام هەندێك لایەن چوونەتە میحوەری ئێرانەوە و پشتیان لە میحوەری هاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعش كردووە، ئایا تاچەند گرنگە لەم قۆناخەدا كورد وەك بەشێك لە هاوپەیمانی دژی تیرۆر و هاوپەیمانی دژی داعش بە یەكگرتوویی بمێنێتەوە؟
- مەسەلەی شەڕی سوننە و شیعە بە هیچ جۆرێك پێوەندی بە ئێمەوە نییە. زۆربەی مەزهەب و ئایینزاكان كە لە ئیسلامدا دروست بوون، لە عەقڵ و هۆشی كورددا رێزی هەبووە و كورد ئەوەندە ژیر بووە، لە خۆیەوە هیچ كارێكی نەكردووە. سەیری ژیانی سوهەیلە وەرزی بكەن كە بە شەهیدی ئیشراف ناوبانگی دەركردووە و زانایەكی زۆر گەورەی ئیسلامی بووە. ئەو زانایە بیری لە زەردەشت كردۆتەوە و فەلسەفەی زەردەشتییەتی هێناوەتە ناو ئیسلامەوە، ئێزیدی و كاكەیی و یاراساكان و عەلەوییەكان هەموویان لە كوردستاندان و مەزهەبی جیاوازیان هەیە، بەڵام چونكە ژیریەتییان هەبووە، تووشی شەڕ و ململانێ نەبوون، بۆچی ئێمە خۆمان تێكەڵی شەڕی شیعە و سوننە بكەین؟ وشەی دین وشەیەكی ئاڤێستایی و زەردەشتییە لە ویژدانەوە هاتووە، ئایین لە زەردەشتیدا ویژدانە كە ویژدانمان ئاسوودە و ئارام بوو، ئەمە بریتییە لە ئایینی ئێمە، هەر بۆیە زۆر بە راشكاوی دەڵێم ئێمە كاتێك خۆمان بخەینە ناو ململانێی شیعە و سوننەوە، ئەوە نائاگاهییە، ئەركی ئێمە ئەوەیە ئاگاهی بدەین بە خەڵك بۆ ئەوەی هۆشیار بكرێنەوە بەوەی كە نابێت لە دژی شیعە و سوننە و هیچ مەزهەب و ئایین و حزبێك بین. ئێمە ملیۆنەها كوردی شیعەمان هەیە، لە باكووری كوردستان چوار ملیۆن عەلەویمان هەیە، ژمارەیەكی زۆر كوردی ئێزیدیمان هەیە كە كاك مسعود بارزانی دەڵێت كوردی رەسەنن و بە تەئكیدیش وایە، چونكە ئایینەكەیان سەرچاوەی لە زەردەشتیەتەوە وەرگرتووە و پێوەندی قووڵیان پێكەوە هەیە. هەموو ئەو پێكهاتانە لە كوردستان بە ئاشتی ژیاون.
* وەك كەسێك كە خۆت بە نەتەوەیی دەزانیت، ئایا پێویستە لەم قۆناخەدا چۆن دووبارە بیری نەتەوەیی كورد بكەینەوە بە هەوێنی سیاسەتكردن بۆ هەموو حزبە سیاسییەكان، نەك تەنیا لایەنێكی دیاریكراو، لەبەر ئەوەی چەند ئایدیۆلۆژیەتی حزبەكان جیاواز بێت، دەبێت لە رەهەندە نەتەوەییەكەوە هەموویان یەكبگرنەوە؟


- بەداخەوە وشەی نەتەوەیی لە زۆر شوێندا بازرگانی پێوە دەكرێت، ئەمە بیرۆكەی خۆمە كە لە جیاتی نەتەوایەتی، كوردایەتی بكەین، من پێموایە هیچ كەسێك ئەوەندە بێشەرم نییە، باسی كوردایەتی بكات و گەندەڵی بكات. دەبێت گەندەڵ بنبڕ بكرێت و پێویستە كوردایەتی بكرێتە میساقێكی نەتەوەیی. دەبێت سوێند بخۆین بە بیروباوەڕی كوردایەتی و رۆحی ئەو شەهیدانەی كەوا لە پێناوی ئازادی و سەربەخۆیی كوردستاندا شەهید بوون، دەبێت لێپرسینەوە هەبێت، بەداخەوە هەتا ئێستا لێپرسینەوە نییە و باش و خراپ لە یەك ریزدان. جاران دوو رێگا زیاتر نەبوو، یان باشێتی، یان جاشێتی. ساڵی 1974 ئەو هەموو خەڵكە چوونە دەرەوە، خۆ زۆربەیان نەیاندەتوانی چەك هەڵبگرن، تەنیا بۆ ئەوە بوو بیسەلمێنن كوردایەتی دەكەن، هەر بۆیە لە هەموو شارۆچكە و ناوچە ئازادكراوەكان قوتابخانە كرایەوە، لە قەڵادزێ دانشگا كرایەوە، كە بەداخەوە ئەو كات لە بۆردومانەكەی قەڵادزێ شەهیدێكی زۆرمان دا. ئەمە بیروباوەڕی كوردایەتی بوو.