پرۆسەی ئازادكردنەوەی موسڵ، تەنیا رەهەندێكی سەربازی نییە، بەڵكو ئەوەی زۆر گرینگە ئەوەیە كە دوای ئازادكردنەوەی موسڵ لە دەستی داعش، ئایندەی پارێزگای نەینەوا چۆن دەبێت و چۆن دووبارە رێكدەخرێتەوە، هەروەها چ میكانیزمێك لە دووبارە رێكخستنەوەی ئەو پارێزگایە دەگیریتەبەر بۆ ئەوەی پێكهاتە جیاوازەكانی ئەو شارە لە ئایندەی خۆیان نەترسن؟ بۆ قسەكردن لەسەر ئەم پرسانە و ئامادەباشییەكان بۆ پرۆسەی ئازادكردنەوەی موسڵ و خۆئامادەكردن بۆ ئەگەری شاڵاوێكی دیكەی پەنابەران، ئەم دیمانەیەمان لەگەڵ بەشار حەمید مەحمود كیكی سەرۆكی ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوا ئەنجامداو بەمجۆرە بۆچوونەكانی بۆ گوڵان خستەڕوو.

* لەگەڵ ئەوەی مەسەلەی ئازادكردنی شاری موسڵ بووەتە باسی سەرەكیی میدیا ناوخۆیی و جیهانییەكان، بەڵام پێدەچێت ئەم مەسەلەیە هەر وا ئاسان نەبێت و كاتێكی زیاتری بوێت تاوەكو پلانی ئازادكردنی موسڵ تەواودەبێت، پێتانوایە ئەو ئاستەنگانەی بەردەم پرۆسەی ئازادكردنی موسڵ چین؟

- كۆنتڕۆڵكردنی شاری موسڵ بەندە بەچەندین هۆكار، دەبێت ئەوەش بزانین رزگاركردنی شاری موسڵ وا ئاسان نییە. پێش هەموو شت دەبێت بپرسین: بۆچی موسڵ كەوتە دەستی داعش لە حوزەیرانی 2014؟ دیارە وەڵامی ئەم پرسیارە بەندە بە پرۆسەی بەڕێوەبردنی ئەو شارە لە دوای ساڵی 2003، كە حكومەتی عێراق نەیتوانیوە داخوازی عەرەبی سوننە جێبەجێ بكات، هەر بۆیە كاتێك لە حوزەیرانی 2014 داعش موسڵی داگیركرد، خەڵكی موسڵ لە سەرەتاوە پێشوازییان لێكردن، باسكردنی ئەم باكگراوەندە گرنگ بوو بەوەی ئەو راستییە بزانین كە داگیركردنی موسڵ دوای حوزەیرانی 2014 دەستی پێ نەكردووە، بەڵكو دوای 2003 و پەراوێزخستنی عەرەبی سوننە دەستی پێكردووە و وا بەئاسانیش تەواو نابێت.

* ئایا مەبەستتان لەوە چییە كە دەڵێن وا بەئاسانی داگیركاری موسڵ كۆتایی نایەت؟
- موسڵ شارێكی گەورەیە و وا بەئاسانی كۆنتڕۆڵ ناكرێتەوە، چونكە دەبێت ئەوە لەبەرچاو بگیرێت ئەو خەڵكە مەدەنییە بەرەو كوێ بچن، ئەمەش مانای ئەوەیە دەبێت شوێنێك دابین بكرێت ئەو خەڵكە ئاوارەیە لەخۆی بگرێت، بەڵام تا ئێستا لێكتێگەیشتنی سیاسی لە نێوان حكومەتی ناوەندی بەغدا و ئەو هێزانە نییە كە خۆیان بە نوێنەری خەڵكی موسڵ دەزانن كە حكومەتی ئێستای خۆجێی و ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوا دەگرێتەوە، یان ئەوانەی لە دەرەوەی حكومەتی خۆجێی موسڵ كە دەبێت بۆ ئەوانیش بەرچاوڕوونییەك هەبێت، بەوەی ئایندەی موسڵ و پێكهاتەكانی پارێزگای نەینەوا بەرەو چ ئاراستەیەك دەڕۆن، لەلایەكی دیكەوە هەتا ئێستاش سوپای عێراق بەرچاوڕوونی تەواوی نییە بۆ ئامادەباشی لە رووی دابینكردنی لۆژیستی، هەروەها دابینكردنی چەك و تەقەمەنی پێویست بۆ ئەو پرۆسەیە، ئەمانە هۆكاری گرینگن، بەڵام هۆكاری سەرەكی ئەوەیە لێكتێگەیشتنی سیاسی لەسەر ئایندەی موسڵ نییە، كە بەتەئكید موسڵ جارێكی دیكە ناگەڕێتەوە بۆ پێش 10ی حوزەیرانی 2014و، دەبێت ئاراستەیەكی دیكەی بەڕێوەبردن بگیرێتەبەر كە خەڵكی پارێزگای نەینەوا قبووڵی بكات. لەبەر ئەوەی ئێستا نزیكەی دوو ملیۆن خەڵك لەناو شاری موسڵ لە ژێر كۆنتڕۆڵی تیرۆریستانی داعشن، پرسی سەرەكیی ئەو خەڵكە ئەوەیە چۆن موسڵ رزگار بكرێت، بەڵام قبووڵیشیان نییە حەشدی شەعبی بەشدار بێت. ئەم بابەتانە هەمووی بە یەكترەوە گرێدراوە. هەربۆیە ئێمە وەكو ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوا بڕیارماندا كە نابێت حەشدی شەعبی بەشداری پرۆسەی ئازادكردنەوەی موسڵ بكات، چونكە زۆرینەی خەڵكی پارێزگای نەینەوا پێی باش نییە.


* ئامادەكارییەكان لە رووی سەربازییەوە بۆ ئازادكردنەوەی موسڵ گەیشتوونەتە كوێ؟
- لەسەر ئاستی سەربازی پلان بۆ كۆنتڕۆڵكردنەوەی موسڵ هەیە، بەڵام بە شێوەیەكی گشتی تا ئێستا ئەو پلانە روون نییە، پێویستە لەم پلانەدا ئامادەكاری ئەوە بكرێت چۆن خەڵكی پارێزگای نەینەوا و عەرەبی سوننەی هۆزەكان بەشداری دەكەن لە ئازادكردنەوەی موسڵ، ئەمەش لەبەر ئەوەیە دوای ئازادكردنەوەی موسڵ بەرپرسیاریەتی دەكەوێتە سەر شانی ئەوان، بۆیە دەبێت ئەم دۆسیەیە بە هەماهەنگی بەڕێوە بچێت، دەبێت حكومەتی خۆجێی نەینەوا بەجۆرێك هێزەكانی ئاسایش رێكبخاتەوە كە لە خەڵكی ئەو پارێزگایە پێكهاتبن، ئەمەش دەبێت بە هەماهەنگیكردن بێت لەگەڵ حكومەتی هەرێمی كوردستان و حكومەتی ناوەندی بەغدا و ئەمریكا و هێزەكانی هاوپەیمانی. هەروەها هەر لە چوارچێوەی ئەم ئامادەباشییە، ئێستا سەربازگەی حەشدی وەتەنی بە سەرۆكایەتی ئەسیل نوجێفی بەڕێوەدەبرێت كە بەغدا هیچ پێوەندی پێوە نییە، بەڵام نوجێفی بەپێی پەیوەندییەكانی خۆی و بە هەماهەنگی لەگەڵ هەرێمی كوردستان و هێزەكانی هاوپەیمانان و توركیا ئەو سەربازگەیە بەڕێوەدەبات، ئەوجا حكومەتی عێراق ئیعترافی پێ بكات، یان نا، لەدواییدا هەر مامەڵە لەگەڵ ئەم بابەتە دەكرێت، ئێستا بارودۆخەكە بەمشێوەیە و دەبێت خەڵكی پارێزگای نەینەوا بەتایبەتی عەرەبی سوننە خۆیان یەكبگرن و داخوازی بەرچاویان هەبێت، بەڵام من دڵنیام دۆخەكە ناگەڕێتەوە بۆ 10/6 خەڵكی موسڵ و ئەو پارێزگایە قبووڵی ئەوە ناكەن فەرماندەیەكی سەربازی نەناسراو بێت و لەو پارێزگایە بكەوێتە گیانی خەڵك و دەستدرێژی لە خەڵكی بكات، ئیتر ئەمە قبووڵ ناكرێت .


* ئاماژەتان تەنیا بە عەرەبی سوننە كرد، بەڵام لە موسڵ پێكهاتەی دیكە وەك كوردی ئێزیدی و شەبەك و كریستیان و توركمان و هی دیكەش هەن، ئایا ئەوان چارەنووسیان لەو پارێزگایە چۆن دەبێت؟
- سەبارەت بە پێكهاتەكانیش لە كوردی ئێزیدی و كریستیان و شەبەك و كاكەیی و توركمان چارەسەری تەواو بۆ ئەوان ئەوەیە دابەشكردنێكی ئیداری لە پارێزگای نەینەوا بكرێت، ئەمەش بەو جۆرەی شەنگال ببێتە پارێزگا، تەلعەفەریش بۆ توركمانەكانی سوننە و شیعە ببێتە پارێزگا و دەشتی نەینەواش ببێتە پارێزگایەكی دیكە بۆ كریستیان و ئەو پێكهاتانەی لەو ناوچەیە دەژین، ئەگەر ئەمە كرا، ئەو كات جۆرە دڵنیاییەك بەم پێكهاتانە دەدرێت كە چیتر داهاتوویان لە مەترسیدا نابێت. لەم حاڵەتەشدا ئەگەر ئەو پارێزگایانە دروست بوو، ئەوا خۆیان بڕیار دەدەن دەچنە سەر هەرێمی كوردستان، یان خۆیان وەك پارێزگایەكی سەربەخۆ دەمێننەوە، یان سەر بە حكومەتی ناوەندی (بەغدا) دەبن.


* هەموو شارەزایانی سەربازی باس لەوە دەكەن موسڵ تایبەتمەندی خۆی هەیە و جیایە لە پارێزگاكانی وەك تكریت و رومادی، تەنانەت ژمارەیەكی زۆری خەڵكی موسڵ لەو شارە ماونەتەوە و لە ژێر دەستی داعشن، ئێوە وەكو سەرۆكی ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوا كە لە نزیكەوە شارەزاییتان لە دۆخی خەڵك لەناو شاری موسڵ هەیە، ئایا جیاوازی كۆنتڕۆڵكردنەوەی موسڵ لەگەڵ ئەنبار و رومادی و تكریت چییە؟
- جیاوازییەكی زۆر هەیە، چونكە كۆمەڵگەی موسڵ كۆمەڵگەیەكی فرەپێكهاتەیە، ئەنبار و سەڵاحەدین لە رووی پێكهاتە و رووبەری زەوی و بوونی ئیمكاناتەوە جیایە، داعش ئێستا موسڵ وەكو پایتەختی خۆی دەزانێت، هەڵەیەكی زۆر گەورەیە هێزە هەواڵگری و ئەمنییەكانی عێراق بێ ئەوەی هەماهەنگی لەگەڵ هێزێك لەناو شاری موسڵ بكەن بەرەو ئەو شارە بچن، ئەوا بۆ دوو ساڵ دەچێت داعش لەناو شارەكە خۆی بینا كردووە و دەبێت دڵنیاییش بە خەڵكی موسڵ بدرێت كە ئەو هێزەی رزگاریان دەكات لە خەڵكی خۆیانە و نایەت دەستدرێژییان لێبكات، سەرەتا دەبێت شاری موسڵ گەمارۆ بدرێت بۆ ئەوەی لەناو موسڵدا ناڕازیبوون رووبدات و چەكداران دەربكرێن، هەروەها نابێت وەك هێزێكی سەربازی مامەڵە لەگەڵ داعش بكرێت، لەبەر ئەوەی داعش شەڕی ناو شار و ماڵە و ماڵ دەكات، دیارە زۆر كەسیش هەیە لەناو موسڵ ئامادەیی ئەوەیان نابێت دەربچن، زۆر خەڵك هەیە ماڵی خۆیان جێناهێڵن، تەنانەت لەسەرەتادا خەڵكانێك هەبوون لەناو شارەكە دەرچوون كەچی دواتر گەڕانەوە، ئەمە تایبەتمەندی خەڵكی سەنتەری شاری موسڵە كە زۆربەیان پیشەگەر و فەرمانبەرن، نەسیجی كۆمەڵایەتی شاری موسڵ وایە كە ئەو خەڵكە وا بەئاسانی راناپەڕن، دەبێت یەكەمجار لەگەڵ هێزە سەرەكییەكانی ناو شاری موسڵ بەتایبەتی عەرەبی سوننە هەماهەنگی هەبێت. هەروەها دەبێت سەرەتا چەند شارێكی دەوروبەری موسڵ ئازاد بكرێت، بەتایبەتی گەیارە، دەبێت سوپای عێراق و حەشدی عەشائیری سوننە ئەوانەی خۆبەخشن لەناو پرۆسەكە بن، بۆ ئەوەی روون بێت كە خەڵكی موسڵ بەشداری سەرەكییان لە رزگاركردنی شارەكە هەیە . بەگشتی دەبێت ئێمە بزانین كە خەڵكی ناو شاری موسڵ ئەوانەی ئێستا لە ژێر كۆنتڕۆڵی داعشدان، راوبۆچوونی خۆیان دەبێت، ئەمە مانای ئەوە نییە ئەوان لە موسڵن، واتا لەگەڵ داعشدان، نەخێر. ئەوانە دەیانەوێت بزانن دوای داعش كێ لە موسڵ حوكم دەكات.


* ترسی گەورە لە رزگاركردنی موسڵ بەشداری حەشدی شەعبی-یە، كە لە دوو لایەنەوە مەترسی هەیە، لەلایەك بەشداری حەشدی شەعبی دەبێتە كارتێك بە دەست داعشەوە بۆ ئەوەی شەڕی شیعە و سوننەی پێبكات، لەلایەكی دیكەوە ترسی ئەوە هەیە كۆمەڵكوژی لەسەر دەستی حەشدی شەعبی دژی سوننە بكرێت، ئایا چۆن حیسابتان بۆ ئەو دوو مەترسییە كردووە؟
- پێش هەمووشت وەك ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوا بڕیارمان داوە كە نابێت حەشدی شەعبی بەشداری ئەو پرۆسەیە بكات، ئەویش لەبەر ئەوەیە هەستیاری بواری مەزهەبی نەكەوێتە دۆخێكی مەترسیدارەوە، پێمانوایە ئەگەر بڕیار بدرێت حەشدی شەعبی بەشدار بێت لە رزگاركردنەوەی موسڵ، خەڵكی موسڵ قبووڵی ناكەن، چونكە خەڵكی شاری موسڵ نە داعشیان قبووڵە، نە حەشدی شەعبی، تەنانەت ئەگەر حەشدی شەعبی بەشدار بێت، خۆكوژییە بۆ ئەوانیش، چونكە مومكینە خەڵكی پارێزگای نەینەوا لە دژی حەشدی شەعبی راپەڕین بكەن، خۆتان دەزانن پێشتر موسڵ لە ژێر كۆنتڕۆلی حكومەتی ناوەندی، فەرماندەی عەمەلیاتیان هەبووە، سێ فرقەی گەورەی پڕچەكیان هەبووە و قیادەی ئەو ئۆپەراسیۆنەیان كرد، بەڵام هەڵهاتن و ئەو سوپا زەبەلاحە داڕما، هەربۆیە نابێت حەشدی شەعبی بەشداری پرۆسەی رزگاركردنەوەی موسڵ بكات، چونكە ئەو كاتە ئێمە نازانین بە چ شێوەیەك دۆخی موسڵ تەواو دەبێت، رەنگە ئەم بابەتە ببێتە هۆی ئەوەی خەڵكی ناو شاری موسڵ لە دژی حەشدی شەعبی راپەڕن، بۆیە ئێمە دەمانەوێت خەڵكی میانڕەوی ناو موسڵ و خۆبەخشەكان و حەشدی هۆزەكان بەشداری بكەن، ئەو كات دڵنیایی بە خەڵكی موسڵ دەدرێت كە ئەو هێزانە لە خۆیانن و دروشمی تائیفی و جیاجیا كە لەسەر ئاستی جیا جیا بانگەشەی بۆ دەكرێت، نامێنێت.


* دیارە سەرۆك بارزانی بارودۆخی پارێزگای نەینەوا دوای ئازادكردنەوەی لەدەستی داعش زۆر لە لای گرینگە، بۆ ئەمەش جەخت لەوە دەكاتەوە دوای ئازادكردنەوەی موسڵ دەبێت بزانرێت چۆن بەڕێوەدەبرێت، پرسیاری ئێمە ئەوەیە ئێوە وەكو ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوا پلانتان بۆ بەڕێوەبردنی نەینەوا دوای ئازادكردنی لە دەستی داعش چۆنە؟ ئایا بۆ ئەم مەبەستە لەگەڵ سەرۆك بارزانی كۆبوونەتەوە و ئەگەر كۆبوونەتەوە بەچی گەیشتوون؟
- ئێمە دوو جار لەگەڵ جەنابی سەرۆك بارزانی دانیشتووین، ئەو پێیوایە دەبێت زەمانەتی تەواو بە پێكهاتەكانی شاری موسڵ بدرێت، كە تووشی ئەو كارەساتە نەبنەوە، هەروەها شتێكی گرینگ هەیە كە دەبێت شاری موسڵ بە شێوەیەكی بەرچاو لە رووی ئەمنییەوە روون بێت كێ ئەو مەلەفە بەڕێوەدەبات، لەبەر ئەوەی بۆ هەرێمی كوردستانیش زۆر گرینگە كە موسڵ ئارام بێت، چونكە كاریگەری لەسەر هەرێمی كوردستان دەبێت، ئێمە لە ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوا، باش دەزانین بە خوێنی شەهیدانی پێشمەرگە زیاتر لە 12 یەكەی ئیداریی نەینەوا ئازاد كراوە، ئەوەش بۆ ئەوەیە كە ئێمە بزانین چۆن مامەڵە لەگەڵ ئەو دۆخە بكەین. من دەڵێم خەڵكی موسڵ رازی نابن دۆخەكە بگەڕێتەوە بۆ پێش حوزەیرانی 2014، ئاراستەكە بەو جۆرەیە نەینەوا زیاتر بەرەو هەرێمبوون دەچێت، ئەمە لە رووی سیاسییەوە، بەڵام لە رووی مرۆیی پلانمان هەیە و لە كۆنگرەی رۆژنامەوانی ئەو پلانە ئیدارییەمان راگەیاند كە چۆن دوای كۆنتڕۆڵكردنەوەی موسڵ لە رووی ئیدارییەوە كار بكەین و یارمەتی خەڵك بدەین.


* ماوەی پێشوو سەرۆك بارزانی لەگەڵ سەرۆك هۆز و كەسایەتییەكانی پارێزگای نەینەوا كۆبووەوە. ئایا ئامانجی سەرۆك بارزانی لەو كۆبوونەوەیە چی بووە و داواكاری ئەوان لە سەرۆك بارزانی چی بوو؟
- بە روونی و ئاشكرایی كۆبوونەوەی سەرۆك بارزانی لەگەڵ سەرۆك هۆز و كەسایەتییەكانی پارێزگای نەینەوا بۆ ئەو پێوەندییە كۆمەڵایەتی و مێژووییە دوور و درێژەی نێوان كورد و عەرەب دەگەڕێتەوە، لەسەرجەم بوارەكانی كۆمەڵایەتی و ئابووری و سیاسی. ئاشكرایە لە دوای داعش بمانەوێت و نەمانەوێت ئەو پێوەندییە كەوتە بوارێكی ترەوە، واتا جۆرێك لەدەستدانی متمانە هاتە پێش، چونكە زۆر لە گوندنشینانی عەرەب هەبوون لە پشتەوە لەپێشمەرگە و پێكهاتەكانیان دا و جۆرە خیانەتێكیان كرد. ئەمەش مانای ئەوەیە دووبارە چاو بەو پێوەندییەدا بخشێندرێتەوە، جەنابی سەرۆك بارزانی كە لەگەڵیان دانیشت، نامەیەكی پێ بوو، كە ئەوەی بەو دۆخە رازی بێت، برای ئێمەیە و مافی پارێزراوە، ئەوشی دەستی لە دەستدرێژی و كوشتنی خەڵك هەبووە، ئیتر ئەوە نابێت بگەڕێتەوە و رێگەش نادرێت بگەڕێتەوە، ئەو كۆبوونەوەیە لەگەڵ هۆزە عەرەبەكان زۆر گرینگ بوو، چونكە داعش لە سەرەتاوە دەیویست مەسەلەی قەومی بهێنێتە پێشەوە و بیكاتە شەڕی كورد و عەرەب، سەرۆك بارزانی ئەو موبادەرەیەی كرد و نەیهێشت ویستی داعش بە قۆزتنەوەی دۆخەكە بێتەدی و شەڕەكە ببێتە شەڕی كورد و عەرەب.


* باس لەوە دەكرێت ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوا لە قۆڵەكانی رۆژهەڵات و رۆژئاوای موسڵ هەماهەنگیتان لەگەڵ هێزی پێشمەرگە هەیە بۆ ئەوەی لەو قۆڵانەوە سەرپەرشتی رزگاركردنی موسڵ بكەن، هەروەها لەو قۆڵەوە خزمەتگوزاری پزیشكی بۆ هێزەكانی پێشمەرگە دابین بكرێت، ئایا ئەو هەماهەنگییەتان لەگەڵ هێزی پێشمەرگە و پارێزگای دهۆك دروست كردووە؟
- ئێمە هەماهەنگیمان لەگەڵ پارێزگای دهۆك و هەولێر هەیە، سوپاسیشیان دەكەین و ئامادەكاریمان لە رووی تەندروستی و شارەوانی هەیە، پێشمەرگە لەو ناوچانە رۆڵی سەرەكی و باڵا دەبینێت بۆ ئەو بابەتانە، پێشمەرگە هێزێكی رێكخراو و رێكوپێك و مەقبوولە و ئێستا خەڵكی ئەگەر بیانەوێت ئازاد بن و دڵنیا بن، بەبێ ترس روو دەكەنە پێشمەرگە و تەنسیقی تەواومان لەگەڵ پێشمەرگە هەیە و لەبەرەكان بەسەریان دەكەینەوە و دەزانین رۆڵی سەرەكییان لە رزگاركردنی موسڵ هەیە.


* دواپرسیارمان ئەوەیە ئەوەی مەزەندە دەكرێت لەگەڵ دەستپێكردنی پرۆسەی ئازادكردنی موسڵ ژمارەیەكی زۆری خەڵكی ئەو شارە ئاوارە بن، تاچەند ئامادەكاریتان بۆ ئەم مەسەلەیە كردووە؟
- ئێمە نوێنەرمان هەیە لە ناوەندی هەماهەنگیی هاوبەش كە حكومەتی هەرێمی كوردستان و بەغدا و هێزەكانی هاوپەیمانانی تێدایە، ئاگادارین و پلانیش هەیە و ئەو شوێنانەمان دەستنیشان كردووە كە ئاوارە رووی تێدەكەن، بەڵام چەند دەبێت و چۆن دەبێت، تا ئێستا بە تەواوەتی روون نییە، بەڵام خەڵك ئاراستەی ئەو شوێنانە دەكەین كە ئامادەكاریمان تێدا كردووە تاوەكو رووبكەنە ئەو شوێنانە و خزمەتگوزارییان بۆ دابین بكرێت.