ئۆفرا بینگیۆ توێژەرە لە سەنتەری مۆشێدایان بۆ دیراساتی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقیا لە زانكۆی تەلئەبیب، تایبەتمەندە لە بواری مێژوویی هاوچەرخی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، سیاسەتی هاوچەرخی عێراق و پێشتر هەر لەهەمان زانكۆ بڕوانامەی دكتۆرای لە بواری زانستی سیاسی بەدەستهێناوە. گوڵان لە میانەی دیدارێكدا چەند پرسێكی لەگەڵدا تاوتوێ كرد كە پەیوەست بوون بە ململانێكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و رێككەوتنی سایكس پیكۆ و ئەنجامدانی راپرسی لەلایەن كوردەوە، ئەویش بەم شێوەیە گوزارشتی لە تێڕوانینەكانی خۆی كرد.

ئۆفرا بینگیۆ شارەزای كاروباری كورد بۆ گوڵان:دەرفەتی ریفراندۆم بۆ سەربەخۆیی كوردستان لەدەست مەدەن

بڕیاری سەربەخۆیی ئەمری واقیعێك درووستدەكات كە ناتوانرێت نكۆڵی لێبكرێت



* ساڵی ١٩١٦ پەیمانی سایكس پیكۆ لە نێوان فەرەنسا و بەریتانیا ئیمزاكرا بۆ دابەشكردنی میراتی ئیمراتۆریەتی عوسمانی، بەپێی ئەو پەیماننامەیە، نەخشەیەكی نوێ بۆ وڵاتانی ناوچەكە دانرا و لەو كاتەوە ئەو دەوڵەتانەی لە ماوەی 100 ساڵدا بەهۆی ئەم پەیماننامەیەوە درووستكراون،/ بوونەتە چەوسێنەری زۆر لە نەتەوەكان، بەتایبەتی كوردەكان. هەروەها هەمان ئەم دەوڵەتانە بوونەتە هۆكاری ناسەقامگیری و پشێوی لە ناوچەكەدا، بەڕای تۆ تا چەند جیهان گەیشتووەتە ئەو دەرئەنجامەی ئێستا كاتی كۆتاییهێنان بە سنوورەكانی سایكس پیكۆیە و كاتی ئەوەیە دیسانەوە سنوورە ناوچەییەكان بكێشرێتەوە بەشێوەیەك كە ئاشتی و سەقامگیری بۆ ناوچەكە بگەڕێنێتەوە؟
- ناتوانین وەك قەوارەیەك باسی جیهان بكەین. لەوانەیە سەبارەت بەم مەسەلەیە چەند گۆڕانكاری و تێگەیشتنێكی باشتر لە نێو رای گشتیدا هەبێت، بەڵام بەگشتی حكومەتەكان سەرجەمیان، بەتایبەتی ئیدارەی ئۆباما نەگەیشتوون بەم دەرئەنجامە و هێشتا باوەڕیان بە ئەگەری هێشتنەوەی عێراق وەك دەوڵەتێكی یەكگرتوو هەیە.
* بەپێی نەخشەی سایكس پیكۆ و پاشان لە ناو رێككەوتنی سیڤەر-دا لە فەڕەنسا چەند هەوڵێك هەبوون بۆ درووستكردنی دەوڵەتێك بۆ كوردەكان، بەڵام لەبەر ئەوەی سایكس پیكۆ بەو شێوەیەی كە داڕێژرابوو جێبەجێ نەكرا، موستەفا كەمال ئەتاتورك توانی توركیا لە نەخشەی سایكس پیكۆ دەربكات و بەم شێوەیە ئەم رێككەوتنە بووە راستی پاش جەنگی یەكەمی جیهان لە جیهاندا. پاشان لە ساڵی ١٩٢٣دا لە رێی پەیماننامەی لۆزانەوە واقیعێكی دیكە بۆ لەباربردنی دەوڵەتی كوردستان هاتەئاراوە، بەڕای تۆ ئەو فاكتەرانە چی بوون بوونە هۆی گۆڕینی سایكس پیكۆ بۆ ئەنجامی وتوێژەكانی پاش جەنگی یەكەمی جیهان؟
- نەخشەی سایكس پیكۆ كاریگەری كەم بوو لەسەر ئەوەی چۆن نەخشەكە لە كۆتاییدا كێشرا. گرنگترین فاكتەر سەركەوتنی ئەتاتورك بوو لە ماوەی شەڕەكەدا و هەروەها پێویستی بەریتانیاش بۆ رێككەوتن لەگەڵ ئەنقەرەدا. بەهەمان شێوە ولایەتی موسڵ لكێندرا بە حكومەتی بەغدادەوە، لە بەر ئەوەی خزمەتی بەرژەوەندییەكانی ئەوكاتەی بەریتانیای دەكرد، هەرچەندە بەڵێنی ئۆتۆنۆمی بە كوردەكان دابوو، بەڵام جێبەجێی نەكرد، چونكە وای بیر نەدەكردەوە كە هێزێك بن لە گەڵیان رێكبكەون.
* سەرۆكی وڵاتەیەكگرتووەكان وۆدرۆو ویلسۆن چواردە خاڵی دەركرد كە بەپێی ئەوە نەتەوە میراتییەكانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی دەبوایە مامەڵەیان لەگەڵدا بكرایە. بەپێی ئەو چواردە خاڵە، كورد یەكێك بوو لەو نەتەوانەی كە مافی چارەنووسی خۆی هەیە، بەڵام بەهۆی گۆڕانی هاوكێشەی هێزەوە لە داوی جەنگی یەكەمی جیهان و سەرهەڵدانی واقیعێكی نوێ، ئەم مافە بۆ گەلی كورد بە رەوا نەبینرا. ئایا لە ئێستادا تا چەند بارودۆخەكە لەبارە بۆ گەلی كورد كە بڕیار بدەن و ریفراندۆمی سەربەخۆیی بكەن؟ هەروەها تا چەند جیهان پەسەندی دەكات و لەگەڵ ئەنجامەكانی ئەو ریفراندۆمەدا مامەڵەدەكات و رێز لە ویستی گەلی كورد دەگرن؟
- بەڕای من كاتی ریفراندۆم هاتووە، كوردەكان چەندین دەرفەتی گرنگیان لەدەستداوە و ئەمەش یەكێكی ترە لەو دەرفەتانە. ئەوەی من بزانم سەبارەت بە كاردانەوە جیهانییەكان ئەوەیە كە سەربەخۆیی هەمیشە لەلایەن ئەوانی ترەوە نانرخێندرێت. ئەگەر زەمینە رەخسێندرا، ئەوا وەك شتێك قبووڵی دەكەن كە ناتوانن خۆیانی لێ لادەن و بیگۆڕن )(fait accompli)).
* یەكێك لە یاسا ئینتیدابییەكانی بەریتانیا و فەرەنسا لە سایكس پیكۆدا ئەوە بوو رێیان نەدەدا بە دەوڵەتان كە خۆیان حوكمی خۆیان بكەن، بۆیە ئینتیدابەكە تا ئەو كاتە بوو كە بتوانن خۆیان حوكم بكەن. لە ناو ئەم هاوكێشە ئاڵۆزەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا و تەواوبوونی سایكس پیكۆ، هەرێمی كوردستان سەلماندوویەتی كە دەتوانێت خۆی حوكم بكات. پێتوانییە ئەمە مەرجێكی بەهێز بێت بۆ جیهان كە دانی پێدا بنێن كوردەكان شایەنی دەوڵەتی سەربەخۆی خۆیانن؟
- پرسیارەكە ئەوە نییە ئاخۆ كوردەكان دەتوانن حوكمی خۆیان بكەن (كە لام وایە دەتوانن)، بەڵكو ئەوەیە تا چەند رێكخراوە نێودەوڵەتییەكانی وەك نەتەوەیەكگرتووەكان و یەكێتی ئەوروپا و وڵاتانی دراوسێ دەیانەوێت لەگەڵ ئەرزی واقیعدا بسازێن. بۆیە لەوانەیە بەناچاری ئەمە بكەن، ئەگەر بگەنە ئەو دەرئەنجامەی كە دەوڵەتی ئیسلامی، یان وڵاتانی ناوچەكە و ئەوەی لێیان ماوەتەوە خراپترین ئەلتەرناتیڤن. بە رای من هێشتا بەو ئەنجامە نەگەیشتوون.
* پاش جەنگی یەكەمی جیهان و كۆتایی ئیمپراتۆریەتی رووسی و سەركەوتنی شۆڕشی سۆشیالیستی لینین، رووسیا لە هاوپەیمانی رۆژئاواوە بووە دوژمنی رۆژئاوا و لە ئەنجامدا واقیعێكی نوێ لە نێوان هەردوولادا هاتەئاراوە، هەروەها پاش لكاندنی دورگەی قەرم لەلایەن پۆتین-ـەوە بە رووسیاوە، دووبارە رووسیا بووەوە مونافیسێكی بەهێزی رۆژئاوا و تێوەگلانەكانیشی لە سووریا ئەم بارەی زیاتر ئاڵۆز كردووە، بەتایبەتی كە رووسیا پاڵپشتیی بەهێزی مانەوەی ئەسەد لە حوكمدا دەكات. تا چەند گۆڕانی پێگەی رووسیا لە هاوپەیمانی رۆژئاواوە بۆ دوژمن دووبارە داهاتووی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ناڕۆشن دەكات؟
- بێگومان سەرهەڵدانەوەی رووسیا وەك یاریزانێكی سەرەكی لە ناوچەكەدا بارودۆخی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست زیاتر ئاڵۆز دەكات. «جەنگی سارد» وادەكات قورستربێت چارەیەك بدۆزرێتەوە بۆ كێشە بەیەكداچووەكان كاتێك رۆژئاوا و رووسیا بە ئاڕاستەی جیاوازدا دەڕۆن.
* داعش بە راگەیاندنی خەلافەتی ئیسلامی لە سووریا و عێراق یەكەم هێز بوو سنوورەكانی سایكس پیكۆ-ی گۆڕی، هەرچەندە شەرعییەتی نێودەوڵەتی نییە، بەڵام سەرتاپای ناوچەكە لە ئێستادا لەسەر بنەمای دابەشبوونی تائیفی شیعە و سوننە بەش كراوەتەوە و گەیشتووەتە ئاستێك كە دەتوانین بە سادەیی بڵێین: رووسیا پاڵپشتی جەمسەری شیعە و وڵاتەیەكگرتووەكان و رۆژئاواش پاڵپشتی جەمسەری سوننە دەكەن. سەرەڕای هەموو ئەمانە، كوردەكان نەبوونەتە بەشێك لەو دابەشبوونە و تەنیا لە بەرەكانی پێشەوە لە سنوورەكانی هەرێمی كوردستان شەڕی دژی داعش دەكەن. تاچەند درووستكردنی دەوڵەتی كوردستان گرنگە بۆ كورد تا بتوانێت بە بێلایەنی بمێنێتەوە و تەنیا شەڕی تیرۆریزمی داعش بكات، بەبێ تێوەگلان لە ناكۆكی، یان دابەشبوونی سوننە و شیعە؟
- درووستبوونی دەوڵەتی كوردستان لە پێشدا بەرژەوەندی كوردە، بەڵام هەنگاوێكی لەم جۆرە گەرەنتی ئەوە ناكات كە بە بێلایەنی بمێننەوە، ئەمەش لەبەر ئەوەی كە فشاریان دەخرێتە سەر لەهەر دوو كامپەكەوە. ئەمە هێڵێكی زۆر باش دەكێشێت لە نێوان كامپی سوننی و شیعی و سەركەوتنی بەندە بەوەی تاچەند كۆمەڵگەی كوردی خۆی لە ئیسلامی سیاسی بەدوور دەگرێت.
* لە كۆتاییدا دەتوانین پرسیاری ئەوە بكەین پێشبینییەكانتان بۆ دوای سنوورە دەستكردەكانی سایكس پیكۆ لە رۆژهەڵاتی ناوەڕستدا چییە؟ كورد چ داهاتوویەكی دەبێت دوای سایكس پیكۆ؟ پێتوایە دەوڵەتی كوردستان ببێتە بەشێك لە واقیعی پاش سایكس پیكۆ؟
بڕیاردان لەسەر سنوورەكانی سایكس پیكۆ لە دوو ناوەنددا لەبەرچاو دەگیرێت: كوردەكان خۆیان و بواری نێودەوڵەتی. ئەگەر كوردەكان دەستپێشخەری بكەن و هێندە ئازا و دانا بن هەوڵی زیاتر بدەن بۆ هێنانەدی ئامانجەكانیان، لەوانەیە بتوانن ناوندە نێودەوڵەتییەكەش لەگەڵ خۆیاندا رێكبخەن. بەدڵنیاییەوە بەربەستی زۆریش لەسەر رێگاكەیان دەبێت، بەڵام كاتێكی باشتر درووست نابێتەوە بۆ رازیكردنی پاڵپشتیكەرانیان كە لە هەرسێ بژاردەكە: دەوڵەتی ئیسلامی و داڕووخانی دەوڵەتانی سووریا و عێراق، هەروەها دەوڵەتی كوردستان، ئەمەی دوواییان كە دەوڵەتی كوردستانە، باشترین بژاردەیە.