باڵیۆز ئیتمارا رابۆنوڤیچ پێشتر باڵیۆزی ئیسرائیل بووە لە ئەمریكا و سەرۆكی شاندی وتووێژی ئیسرائیل بووە لەگەڵ سووریا لە ساڵانی 1992-1996 ئێستاش توێژەری باڵایە لە ئامۆژگای برۆكینگز و پسپۆڕ و تایبەتمەندە لە سەر سیاسەتی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بەتایبەتیش لەسەر سیاسەتی سووریا و پەیوەندییەكانی عەرەب – ئیسرائیل. بۆ قسەكردن لەسەر رەوشی ئێستای رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەتایبەتی دوای رێككەوتنە سەرەتاییەكەی نێوان ئەمریكا و ئێران و رەنگدانەوەی ئەم رێككەوتنە لەسەر هاوكێشەی هێز لە ناوچەكە و مەترسییەكانی ئیسرائیل لەم رێككەوتنە، ئەم وتووێژەمان لەگەڵ ئەنجامداو بەمجۆرە وەڵامی پرسیارەكانی گوڵانی دایەوە.

* ئایا پێتوایە رێككەوتنەكەی ئێران و ئەمریكا هاوسەنگیی هێز لە ناوچەكە دەگۆڕێت نەك ببێتەهۆی هاتنەئارای بەرەوپێشچوون لە پەیوەندییەكانی نێوان ئەمریكا و ئێران، چونكە دەستڕۆیشتوویی ئێران زۆر بەربڵاوە لە ناوچەكە هەر لە یەمەنەوە بۆ باشووری لوبنان، یان تا چەند هاوڕان لەگەڵ ئەو تێڕوانینەدا كە ئەم رێككەوتنە هاوسەنگی هێز لە ناوچەكە دەگۆڕێت، نەك باشتركردنی پەیوەندییەكانی ئەمریكا و ئێران؟
- هەر لە سەرەتای گرتنەدەستی ئیدارەكەوە، ئەوە سیاسەتی سەرۆك ئۆباما بووە كە بگاتە تێگەیشتنێك لەگەڵ ئێراندا و بگاتە چارەسەرێك بۆ پرسی ئەتۆمی ئێران و ئامادە بووە مرونەتی تەواو بنوێنێت بۆ ئەنجامدانی ئەو كارە. ئێستا مەسەلەكە ئەوەیە ئایا رێككەوتنەكەی لۆزان رێككەوتنێكی عەمەلییە؟ كەواتە ئەمە بژاردەی ئەمریكایە و ئەمە سیاسەتی ئیدارەی ئۆبامایە.
* ئیسرائیل ئێران بە هەڕەشەیەكی راستەقینە بۆ سەر خۆی دەزانێت، بەوەی ئەگەر ئێران ببێتە خاوەنی چەكی ناووكی ئەوا تەواوی ناوچەكە دەكەوێتە مەترسییەوە، ئایا تا چەند ئەم مەترسییەی ئیسرائیل لە جێی خۆیدایە و بۆچی ئەمریكا نیگەرانییەكانی ئیسرائیلی لەم رووەوە لەبەرچاو نەگرت؟
- بە دڵنیاییەوە زۆر كەس لە ناوچەكەدا پێیانوایە كێشەی ئەمریكا و ئێران تەنها پەیوەست نییە بە بەرنامە ئەتۆمییەكەوە، بەڵكو بە هەمان شێوە پەیوەستن بە سیاسەتی ئیقلیمییەوە و بە سیاسەتیان لە ئاست لوبنان و سووریا و یەمەن و عێراقیشەوە. ئەگەر رێككەوتنەكە بێتەئاراوە و جێبەجێ بكرێت، چونكە هێشتا رێككەوتنی كۆتایی نەكراوە-، ئەوا بە دڵنیاییەوە دەبێتە هۆی بەهێزكردنی ئێران. من گومانم هەیە لەوەی ئێران و ئەمریكا بگەنە تێگەیشتنێك بە چەشنێك ئێران سیاسەتێكی میانڕەو بگرێتەبەر لە ناوچەكەدا. لە پەیوەندی بە ئیسرائیلەوە، ئەوا جیاوازی بیروبۆچوون هەیە لە نێوان حكومەتی ئیسرائیل- بنیامین نەتنیاهۆ- و ئیدارەی ئۆبامادا، كە ئەمەش جیاوازییەكی بەرچاو و ئاشكرایە لە پەیوەندی بە كێشەی ئەتۆمی ئێرانەوە، نەتنیاهۆ باوەڕی وایە ئەمە رێككەوتنێكی خراپە و ناكرێت متمانە بە ئێران بكرێت. ئێستاش كە دەبینێت رێككەوتنە كراوە، ئەوا سیاسەتەكەی ئەوەیە كە هەوڵبدات گۆڕانكاری گەورە لە سروشتی رێككەوتنەكەدا بكات. بۆچونی ئۆباما جیاوازە و ئامادە نییە كردەوەیەكی سەربازی ئەنجام بدات. لەبەر ئەوە پێیوایە دەتوانێت تەركیز بكاتە سەر رێككەوتنەكە.
* ئایا پێتانوایە ئیسرائیل تاكلایەنە هێرش بكاتە سەر ئێران؟
- لە ئێستادا نا، پێموایە تاوەكوە ئەگەری رێككەوتن هەبێت لە نێوان كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و ئێراندا، كە بریارە لە مانگی حوزەیراندا بێتەئاراوە، ئەوا ئیسرائیل دژی كۆدەنگیی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی ناوەستێتەوە. بەڵام پێموایە مەسەلەی سەرەكی ئەوەیە كە وڵاتانی دیكەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستیش بێنەپێشەوە. ئەوە خەسڵەتی سعودیە، یان میسر نەبووە كە بە ئاشكرا رەخنە لە سیاسەتی ئەمریكا بگرن بەو شێوەیەی كە نەتنیاهۆ رایگەیاند. واتە زۆرێك لە مشت و مڕەكانی نێو ئەمریكا و سعودیە لە پشت پەردەوە ئەنجام دەدرێن. لە راستیدا ئەگەر گوێ لە چاوپێكەوتنەكەی تۆماس فریدمان بگریت لەگەڵ سەرۆك ئۆبامادا كە چەند رۆژێك پێش ئێستا- ئەنجامیدا، ئەوا رەخنەی توندی تێدایە بەرامبەر بە سعودیە، كە سەروەریی سعودیە كێشەی دەرەكی نییە، بەڵكو ناوخۆییە و حكومەتەكەی دەبێت بایەخ بە گەنجە ناڕازییەكانی ناوخۆی وڵاتەكەی بدات. شتێكی باش نییە كە تەنها هەڵمەتەكە لەلایەن ئیسرائیلەوە ئەنجام بدرێت، چونكە ئەمە لە تێڕوانینی ئەمریكا و ئەوانی دیكەدا وا دەردەكەوێت كە ئەمە كێشەی ئیسرائیلە نەك رۆژهەڵاتی ناوەڕاست. لەبەر ئەوە گرنگە كە لە هەفتەكانی داهاتوودا وڵاتانی دیكەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە ئاشكرا ناڕەزایی خۆیان لە رێككەوتنەكە دەرببڕن.
* بە پێچەوانەی ئیسرائیلەوە نیگەرانی سعودیە و ئەردەن و وڵاتانی كەنداو بەرنامە ئەتۆمییەكەی ئێران نییە، بەڵكو نفووزی ئێران و شەڕی بەوەكالەتە لە یەمەن و بەحرەین و سووریا و لوبنان، ئایا بۆچونتان لەم بارەیەوە چییە؟
- نەخێر، ئیسرائیل لە بارەی هەردووكیانەوە نیگەرانە، لەبارەی بەرنامە ئەتۆمییەكە و لەبارەی هەڵوێستی گشتی ئێرانەوە، هەروەها سعودیە و ئەردەن و میسر و وڵاتە سوننەكانیش، چونكە ئەم دوو پرسە پێكەوەگرێدراون، چونكە ئەگەر ئێران لەم پرسەدا بێتە وڵاتێك كە لە سەروبەندی بەدەستهێنانی چەكی ئەتۆمیدا بێت و ئەگەر رەسیدەكانی وشك نەكرێت، ئەوا داهاتێكی زۆرتری لەبەردەستدا دەبێت بۆ ئەوەی لە لوبنان و سووریا و عێراق و یەمەن و شوێنەكانی دیكەدا بیانخاتەگەڕ، ئەوا ئەمە هەم وڵاتە سوننەكان و هەم ئیسرائیلیش نیگەران دەكات. بۆیە ئەم دوو پرسە پێكەوە گرێدراون، ئەوەی دەمەوێت بیڵێم ئەوەیە كە وڵاتە عەرەبییەكان پێویستە ئەم نیگەرانییەی خۆیان پتر بە ئاشكرا دەرببڕن لەبەرامبەر ئەمریكا و ئەوروپادا و ئەنجامدانی ئەم هەڵمەتە تەنها بۆ ئیسرائیل جێنەهێڵن.
* دوای دوو مانگ لە گرتنەدەستی دەسەڵات شا سەلمان بڕیارێكی قورسیدا و سەركردایەتی هێرشێكی كرد- هاوپەیمانێتی 10 وڵات بۆ سەر یەمەن، ئایا سعودیە دەیەوێت بە هەر نرخێك بێت كاریگەری و هیلالی شیعە لە ناوبەرێت، یان ئەمە كاردانەوەی گفتوگۆكان و نزیكبوونەوەی ئێران و ئەمریكا بوو لە بارەی پرسی ئەتۆمییەوە؟
- ئەمریكا پشتیوانی ئۆپەراسیۆنەكەی یەمەنی كرد، لەبەر ئەوەی ئەمریكاش زۆر نیگەرانە لەبارەی ئەوەی لە یەمەن روودەدات، لەم پرسەدا جیاوازییەك نییە لە بۆچوونەكاندا لە نێوان ئەمریكا و سعودیەدا.
* واتە كاردانەوە نەبوو بەرامبەر رێككەوتنە ئەتۆمییەكە؟
- نا، ئەمە لە سەر سنووری سعودیە روویدا و گرنگییەكی راستەوخۆی هەبوو بۆ سعودیە، ئەمە گرێدراو نەبوو بە كێشە ئەتۆمییەكە و پەیوەستە بە كێشەی ناوخۆییەوە.
* دوو وڵاتی غەیرە عەرەبی هەن لە ناو هاوپەیمانێتییەكەدا كە (توركیا و پاكستان)ـن و دوو هێزی ناوچەیین و پشتیوانی سعودیە دەكەن دژی دەستڕۆیشتویی ئێران، توركیا ئەندامی ناتۆیە و پاكستانیش خاوەنی چەكی ناوەكییە، ئایا ئەگەر سنوورێك بۆ ئەم شەڕە دانەنرێت، ئەگەری ئەوەی لێناكرێت بەرفراوان بێت و سەرناكێشێت بۆ شەڕێكی دیكەی جیهانی؟
- پێموا نییە ئێمە لەم ساتەوەختەدا لە بەردەم مەترسیی جەنگی جیهانی سێیەمدا بین. دەرفەت بدەن باسی توركیا بكەم، دەكرا توركیا ببێتە پارسەنگی ئێران، چونكە وەك وڵاتێكی سوننە نزیكەی هەمان قەبارەی ئێرانە و دانیشتووانەكەی نزیكەی 80 ملیۆن كەسن و ئابوورییەكی پتەو و بەهێزی هەیە، بەڵام هەمیشە سیاسەتەكانی روون نەبوون. تمووحی ئەم وڵاتە لە چەند ساڵی پێشوودا بۆ ئەوەی ببێتە هێزێكی خاوەن هەژمون زۆر سەركەوتوو نەبووە. پێموایە پتر بایەخ بە كێشەی كورد لە ناو خاكی خۆیان و كوردەكان لە سووریا و هەروەها سووریا بەگشتی دەدەن. لەبەر ئەوە بەداخەوە ئەو رۆڵە نابینێت كە دەتوانێت بیبینێت، دەڵێم بەداخەوە، چونكە دەكرێت ببێتە پارسەنگێكی تەواو لە بەرامبەر ئێراندا.
* سەرۆكی توركیا، ئەرۆدغان پەیامێكی زۆر بەهێزی دا بە ئێران و داوای كشانەوەی هێزەكانی ئێرانی لە یەمەن و عێراق و سووریا كرد، ئەوە چ خوێندنەوەیەكی بۆ دەكرێت ؟
- ئەگەر پەیامێك بنێریت و ئەوانیش وەڵامیان نەبێت و كار بە پەیامەكە نەكەن، ئایا چی دەكەیت و هەنگاوی دواترت چی دەبێت؟ ناردنی پەیام سیاسەت نییە، چونكە دەبێت لە خۆت بپرسیت ئەگەر پەیامێكم نارد و فەرامۆشیان كرد، ئایا چی دەكەم؟
* دوای رووبەڕووبوونەوەی رۆژگارێكی سەخت و ناسەقامگیری لە دوای بەهاری عەرەبیەوە، ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست تووشی دوو كێشەی سەرەكی بۆتەوە، یەكێكیان شەڕی بە وەكالەتی ئێرانە و ئەوی دیكەیان شەڕی داعشە، ئایا چۆن ئەم كێشانە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا چارەسەر دەكرێن؟ گەشبین یان رەشبینن لە بارەی چارەسەرێكی كورتخایەنەوە؟
- ئاشكرایە ناكرێت تەنها لە ناوچەكەدا هەردوو كێشەی داعش و شەڕی بە وەكالەت لەلایەن ئێرانەوە چارەسەر بكرێن، وڵاتانی ناوچەكە لە پێگەیەكدا نین خۆیان چارەسەری بكەن، بەڵكو پێویستیان بە هاوكاری دەرەكی دەبێت و هاوكاری دەرەكی و جددیش تەنها لەلایەن ئەمریكاوە دەكرێت. لەم ساتەوەختەشدا پێداگیریەك لەلایەن ئەمریكاوە هەیە كە زۆر تێوە نەگلێت لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست. من دڵنیام ئەمەش گۆڕانكاری بەسەردا نایەت، تا ئەو كاتەی ئۆباما سەرۆك بێت، دەبێت چاوەڕێ بكەین و ببینین كە سەرۆكی داهاتوو كێ دەبێت.
* ئەی لە بارەی ئەگەری بەدەستهێنانی سەربەخۆیی كوردستانییەكان راتان چییە؟
- دوو ئاستەنگی گەورە هەن، یەكێكیان توركیا، كە ئاشكرایە رێگەنادات كوردستان بە شێوەیەكی رەسمی سەربەخۆ بێت، لەبەر ئەوەی دەبێتە هۆی هاندانی كوردی توركیا. هەروەها ئەمریكاش دەیەوێت عێراق وەك وڵاتێكی یەكگرتوو بمێنێتەوە، ئەمە سەرەڕای شكستی ئەمریكا لە دوای داگیركردنی عێراقەوە لە ساڵی 2003دا، پێموایە ئەوانە دوو ئاستەنگی سەرەكی دەبن، بەڵام ئیسرائیل هاوسۆزییەكی زۆری هەیە بۆ كورد، بەڵام ناكرێت تەنها دەوڵەت بێت بۆ سەربەخۆیی پشتیوانیتان بكات، ئەمەش بۆ ئێوە باش نییە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، لەبەر ئەوە پێویستە وریا بن.
* دوا پەیامتان چییە؟
- پێموایە هەمیشە رای گشتی ئیسرائیل وا بووە بە ئیعجاب و پشتیوانییەوە لە كوردیان روانیوە.