چەند ساڵێكە پرۆژەی دەستووری كوردستان بە تێكڕای دەنگ لەلایەن پەرلەمانی كوردستانەوە پەسەندكراوە و رەوانەی سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان كراوە بۆ ئەوەی فەرمانی بۆ دەربكرێت و بخرێتە راپرسییەوە. گەرچی لیژنەی نووسینەوەی پڕۆژەی دەستووری كوردستان نوێنەرایەتی سەرجەم لایەنە سیاسییەكانی كوردستان و نوێنەرانی تەواوی ئایین و نەتەوەكانی كوردستانی لەخۆ گرتووە، بەڵام لە بەر هەندێك تێڕوانینی سیاسی داوای پێداچوونەوە و هەمواركردنەوەی دەكرێت، پێش ئەوەی بخرێتە راپرسییەوە، لەم قۆناخەشدا كە كوردستان بە قۆناخێكی هەستیار و ناسكدا تێدەپەڕێت، پێداچوونەوە و هەمواركردنەوەی دەستوور ماوەیەكی زۆری دەوێت و هێندەی دیكە بوونی دەستوور لە كوردستان دووردەخاتەوە. سەبارەت بە ئیشكالیەتی ئەم پرسە و چۆنیەتی پێداچوونەوە و هەمواركردنی و رێگەی دەستووری و یاسایی بۆ ئەوەی پڕۆژەی دەستوور بخرێتە دەنگدانەوە، ئەم دیمانەیەمان لەگەڵ دادوەر عەبدولكەریم ئەبوبەكر هەمەوەندی بڕیاردەری لیژنەی نووسینەوەی دەستووری كوردستان ئەنجامدا و بەمجۆرە وەڵامی پرسیارەكانی گوڵانی دایەوە.

دادوەر عەبدولكەریم هەمەوەندی بڕیاردەری لیژنەی نووسینەوەی دەستووری كوردستان بۆ گوڵان:دەستوور بۆ ئەم قۆناخەی كوردستان گرنگە و پڕۆژەی دەستوورەكە ئامادەیە و پێشنیار دەكەم بخرێتە دەنگدانەوە و دواتر پێداچوونەوەی بۆ بكرێت


مسعود بارزانی كاریزمایەكی گرنگە بۆ گەیاندنی كەشتیی خەباتی گەلەكەمان بۆ لێواری سەركەوتن و ئارامی، چونكە جگە لە رابردووی دەیان ساڵەی خەبات و تێكۆشانی لە پێناو بەدیهێنانی ئاواتی گەلەكەمان، توانای سیاسی و دیپلۆماسی و سەربازیی خۆی سەلماندووە


* چەند ساڵێكە پڕۆژەی دەستووری هەرێمی كوردستان لەلایەن پەرلەمانی كوردستانەوە دەنگی لەسەر دراوە بۆ ئەوەی بخرێتە ریفراندۆمەوە، بەڵام ئەم پرسە لەبەر هەندێك كێشەی سیاسی دواخرا، ئایا تاچەند دواكەوتنی پڕۆژەی دەستوور لە كوردستاندا بۆشاییەكی یاسایی دروستكردووە؟
- گرنگیی دەستوور لەوە خۆی دەبینێتەوە كە گرێبەستێكی كۆمەڵایەتییە لەنێوان گەل و دەسەڵات و ئەرك و مافی هەردوولایەن رێكدەخات و رووخسارێكی دیموكراسییانە و پێشكەوتووخوازانە پیشانی ناوخۆ و دەرەوەی وڵات دەدات و مەشروعیەت و رەوایی دەبەخشێتە ئەو یاساو رێسایانەی دەردەچن و بە هۆیەوە دەستاودەستی دەسەڵات بە شێوەیەكی ئاشتییانە ئەنجام دەدرێت و هاووڵاتیان دڵنیا دەبن لە پیادەكردنی ماف و ئازادییەكانیان و دامودەزگاكانی هەرێم بە شێوەیەكی موئەسەساتی ئەركەكانیان پیادە دەكەن، جگە لەوەی كە دەستوور هێمای خودموختاری و خۆبەڕێوەبردنە. راستە كۆماری عێراقی فیدڕاڵ دەستووری هەیە، بەڵام حكومەتەكەی پێیەوە پابەند نییە و جێبەجێی ناكات، حكومەتی هەرێمی كوردستان و لایەنەكانی دیكەش لە پرۆتستۆكردنی پێشێلكارییەكان، پشت بە دەستوورەكە دەبەستن و زوو، یان درەنگ دەبێ ناچاری بكەن كە پابەند بێت بە پرەنسیپەكانیەوە، ئەگەرنا، گەل مافی ئەوەی دەبێت لە دەسەڵات دووری بخاتەوە لە رێگەی سندووقەكانی دەنگدان و لەسەر بنەمای دەستاودەستكردنی دەسەڵات بەپێی دەستوورەكە و حكومەتێكی دیكە بخاتە سەركار.
* ئاشكرایە هەموو پڕۆژەیەكی دەستوور كە دەنووسرێتەوە بێ كەموكوڕی نییە، هەر لەبەر ئەمەش بەردەوام دەستوور هەموار دەكرێتەوە، پرسیاری ئێمە ئەوەیە: ئایا كەموكوڕییەكانی ئەم پڕۆژەی دەستوورە بەو ئاستەیە نەتواندرێت بخرێتە دەنگدانەوە؟ راشكاوانەتر ئایا كەموكورتیەكانی ئەوەندە زۆرن كە دواتر چارەسەر نەكرێن؟
- من وای بۆ ناچم كە هێندە كەموكورتی هەبێت، چونكە ئێمە وەك لیژنەی یەكەمی پێداچوونەوەی دەستوور كە دەتوانم بڵێم پێكهاتەكەی نوێنەرایەتی زوربەی هەرە زۆری چین و لایەنە سیاسییەكانی سەر گۆڕەپانی هەرێمی كوردستانی دەكرد، هەوڵێكی لە رادەبەدەرمان دا بۆ ئەوەی كەموكورتی كەم بێت، بەڵام وەك دەڵێن: «بێخەوشی تەنها بۆ خوایە و ئادەمیزاد پارێزراو نییە لە هەڵە و لەسەر چوون». تەنانەت ئەگەر ئێستا رەخنەشی لەسەر بێت، بەو ئەندازەیە نییە كە ئەو هەڵلایەی بۆ دەكرێت، چونكە ئێمە لەكاتی پێداچوونەوەی پڕۆژە دەستوورەكە سوودمان لە گەلێك سەرچاوەی دەستووری و یاسایی وەرگرتووە وەك دەستوورەكانی: ئەمریكا، رووسیا، بەریتانیا، فەرەنسا، كەنەدا، ئیتاڵیا، ئیسپانیا، ئەڵمانیای فیدراڵ، كۆماری ڤەنزوێلا، سوودان، باشووری ئەفەریقیا، بۆسنیاهەرزەگوڤینا، جزرولقەمەر، ویلایەتی كالیفۆڕنیا. جگە لە دەستوورەكانی وڵاتە عەرەبییەكان و راوێژكردن بە پسپۆڕانی دەستووریی بیانی و خۆمانە و ئەكادیمیەكانی ئەو بوارە، هەروەها دەرگای لیژنەكە واڵابووە بۆ هەر پێشنیار و رەخنەیەكی هاووڵاتیان لە هەر چین و توێژێك بووبن، لەدەرەوەو ناوەوەی كوردستان. لێرەدا مەبەستمە كە دووپاتی بكەمەوە كە پێكهاتەی لیژنەكەی ئێمە نوێنەرایەتی گشت پارتە سیاسییەكان و چین و نەتەوە و ئایینەكانی هەرێمی كوردستانی دەكرد وەك موسڵمان، كریستیان و ئێزیدی و لایەنە سیاسییەكانیش پارتی و یەكێتی بە گوڕانیشەوە كە ئەو كات لە رەحمی یەكێتی جیانەبووبوونەوە، یەكگرتووی ئیسلامی، كۆمەڵی ئیسلامی، شیوعی وسۆشیالیست. بۆ سەلماندنی ئەم راستییەش، ناوی ئەندامانی لیژنەی پێداچوونەوەی پڕۆژە دەستووری هەرێمی كوردستان
دەخەمە بەرچاوی خوێنەری بەڕێز بۆ ئەوەی خۆیان حەكەم بن كە پێكهاتووە لەم بەڕێزانە:
دەستەی سەرۆكایەتیی لیژنە
1. فرسەت ئەحمەد عەبدوڵڵا، سەرۆكی لیژنە.
2. تاریق محەمەد سەعید جامباز، جێگری سەرۆك.
3. شێروان ناسیح حەیدری، جێگری سەرۆك.
4. عەبدولكەریم ئەبوبەكر هەمەوەندی، بڕیاردەری لیژنە.
5. عەونی كەمال سەعید بەزاز، بڕیاردەری لیژنە
ئەندامانی لیژنە:
1. محەمەد ساڵح ئیسماعیل
2. كەریم بەحری عەبدوڵڵا
3. پەخشان زەنگەنە
4. خەلیل ئیبراهیم
5. قادر سەعید
6. كەرخی نەجمەدین
٧. دادوەر ئەمیر حەوێزی
٨. رۆمیۆ هەكاری
9. د.شێرزاد ئەحمەد نەجاڕ
10. شۆڕش حەسەن
11. پیر خدر
12. د.محەمەد عومەر مەولود
١٣. دلێر محەمەد شەریف
١٤. د. نوری تاڵەبانی
بۆ بەرچاوڕوونیی خوێنەری بەڕێز، دەمەوێت ئاماژە بەوە بكەم كە بە حوكمی ئەوەی ئەندامانی لیژنە، ئینتیمای سیاسی و ئایینی و نەتەوییان بۆ یەكێك لەو لایەنانەی سەرەوە هەبوو، رۆژانە ئەو لایەنانە ئاگاداری كاری لیژنەكە بوون و لە رێگەی نوێنەرانیانەوە راوبۆچوونیان دەگەیشتە لیژنەكە و لیژنەش بەو پەڕی خۆنەویستییەوە بۆچوونەكانیانی دەخستە بەرباس.
كەواتە نابێ پڕۆژەكە كەموكورتی هێندە زۆر بێت، كە شیاوی خستنە راپرسی نەبێت. ئەوەی كە زۆر رەخنەی لێدەگیرێت لەلایەن نەیارەكانی پڕۆژەكەوە دوو خاڵە كە ئەگەر لێكیان بدەیتەوە، یەكتر دەگرنەوە بەرەو یەك خاڵ، بەم جۆرەی خوارەوە:
أ) پڕۆژەكە سیستەمی حوكمی كردۆتە سەرۆكایەتی.
ب) دەسەڵاتی ڕەهای بە سەرۆكی هەرێم داوە.
بۆ وەڵامی ئەم خاڵانەش دەڵێین:
1. ئەگەر ئەم خاڵانەیان لەلا هێندە گرنگ بوو، بۆچی نوێنەرانیان لە لیژنە تێنەدەگەیاند بەرهەڵستی بكەن و نەهێڵن ماددە دەستوورییەكە بەو ئاقارەدا بڕوات؟ خۆ پڕۆسەی كاری لیژنەكە بە تەوافوقی بەڕێوە دەچوو، زۆریش دیموكراسییانە بوو، هەر ئەندامێك دەیتوانی لەمپەر بێت لە پێش دەرچوونی هەر ماددەیەك.
2. ئێستاش نازانم كام دەسەڵاتی سەرۆكی هەرێم لە پڕۆژە دەستوورەكە رەهایە، زۆربەی هەرە زۆری پرۆتۆكۆڵییە، ئەوانی تریشی پەیوەست كراوە بە رەزامەندی و پەسەندكردنی پەڕلەمانی كوردستان. فەرموون ئەوانەش سەرجەم دەسەڵاتەكانی سەرۆكی هەرێمن كە لە پڕۆژەكەدا هاتوون:
دەسەڵاتەكانی سەرۆكی هەرێم
ماددەی (65)
سەرۆكی هەرێم سەرەڕای هەر دەسەڵاتێك كە بەیاسا پێی بدرێ، ئەم دەسەڵاتانەی خوارەوەش پیادە دەكا:
یەكەم: پێشكەشكردنی پڕۆژەی یاسا و بڕیارەكان بۆ پەرلەمانی هەرێمی كوردستان.
دووەم: دەركردنی ئەو یاسا و بڕیارانەی كە پەرلەمانی كوردستان دایاندەنێ، لەماوەی پازدە رۆژ لە وەرگرتنیەوە، بۆیشی هەیە لەو ماوەیەدا ناڕەزایی لەسەر هەموو، یان بەشێكیان دەرببڕێ و بیاننێرێتەوە بۆ پەرلەمان بۆ چاوپێداخشاندنەوەیان و دواتر بڕیاری پەرلەمان لە بارەیانەوە بنبڕ دەبێ، ئەگەر سەرۆك لەو ماوەیەدا یاسا و بڕیارەكانی دەرنەكرد، بێ ئەوەی ناڕەزاییان لەسەر دەرببڕێ، ئەوا بە دەرچوو دەژمێردرێن و سەرۆكایەتی پەرلەمان بڵاوكردنەوەیان لە رۆژنامەی فەرمیدا لە ئەستۆدەگرێت.
سێیەم: دەركردنی مەرسوومێك بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنی گشتیی پەرلەمان، لەكاتی هەڵوەشانەوەی، یان تەواوبوونی خولەكەیدا، ئەمەش بەپێی ماددەی (57)ی ئەم دەستوورە.
چوارەم: دەركردنی مەرسومێك بۆ بانگهێشتكردنی پەرلەمان بۆ یەكەم دانیشتنی خولی كۆبوونەوەی خولی هەڵبژاردنی لە ماوەی پازدە رۆژ دوای راگەیاندنی دوائەنجامەكانی هەڵبژاردن، ئەگەر بانگهێشتكردنەكەشی نەكرد، پەرلەمان رۆژی دوای تەواوبوونی ئەو ماوەیە سەربەخۆ كۆدەبێتەوە.
پێنجەم: دەركردنی مەرسوومێك بۆ هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان، لەو حاڵەتانەی كە لەم دەستوورەدا هاتوون.
شەشەم: دەركردنی مەرسوومێك بۆ لەسەر كار لابردنی وەزیر، لەسەر پێشنیازی سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران.
حەوتەم: دەكردنی ئەو مەڕسوومانەی كە هێزی یاساییان هەیە، پاش راوێژكردن لەگەڵ سەرۆكی پەرلەمان و ئەنجومەنی وەزیران، ئەگەر هەرێمی كوردستان و سیستمە سیاسییەكەی، یان ئاسایشی، یان دامودەزگا دستوورییەكانی كەوتنە بەر مەترسییەكی لەناكاو و پەرلەمانیش نەیتوانی كۆبێتەوە، بە مەرجێك ئەو مەڕسوومانە بخرێنە پێش چاوی یەكەمین كۆبوونەوەی پەرلەمان، ئەگەر نەشخرانە بەرچاوی پەرلەمان، یان خرانە بەرچاوی پەرلەمان و ئەویش پەسەندی نەكرد، ئاكاری یاساییان نامێنێ.
هەشتەم: جاڕدانی باری نائاسایی، پاش راوێژكردن و رێككەوتن لەگەڵ سەرۆكی پەرلەمان و سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران لە حاڵەتی شەڕ، داگیركردن، یاخیبوون، ئاژاوە، كارەساتی سروشتی، یان بڵاوبوونەوەی پەتا، یان هەر حاڵەتێكی لەناكاوی دیكەدا، بە مەرجێك ماوەكە لە مانگێك پتر نەبێ و درێژكردنەوەی دواتریش بە رەزامەندیی زۆرینەی رەهای ئەندامانی پەرلەمان و بۆ ماوەیەك دەبێ كە بۆ هەر درێژكردنەوەیەك، لەسێ مانگ تێنەپەڕێ. حوكمەكانی حاڵەتی نائاساییش بە یاسایەك رێكدەخرێن.
نۆیەم: لێبووردنی تایبەتی زیندانیان بە دەركردنی مەڕسوومێك بەپێی یاسا.
دەیەم: پەسەندكردنی حوكمی ئیعدام، یان سووككردنی بۆ زیندانی هەتاهەتایی.
یازدەم: بانگهێشتكردنی ئەنجومەنی وەزیران بۆ كۆبوونەوەی نائاسایی لەكاتی پێویستدا بۆ باسكردنی هەندێ پرسی دیاركراو كە كۆبوونەوەیان بۆ ئەنجام دەدرێ، هەر بۆخۆشی سەرۆكایەتی كۆبوونەوەكە دەكا.
دوازدەهەم: ڕێگەدان بە هاتنی بەشێك لە هێزە چەكدارە فیدڕاڵییەكان بۆ كوردستان-عێراق لە كاتی پێویستدا، پاش وەرگرتنی رەزامەندیی پەرلەمانی كوردستان –عێراق لەسەر هاتنە ژوورەوەی ئەم هێزانە لەگەڵ دیاركردنی ئەرك و فەرمانیان و جێگە و ماوەی مانەوەیان لە هەرێمدا.
سێزدەیەم: ناردنی هێزەكانی پێشمەگەی (پاسەوانی هەرێم) یان هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ بۆ دەرەوەی هەرێم بە رەزامەندی پەرلەمان.
چواردەیەم:
1. ڕاسپاردنی پاڵێوراوی ئەو فراكسیۆنەی زۆرترین ژمارەی هەیە بۆ پیكهێنانی وەزارەت لە ماوەی چل وپێنج رۆژ لە مێژووی راسپاردنیەوە.
2. ڕاسپاردنی پاڵێوراوێكی دیكە لە هەمان فراكسیۆن بۆ پێكهێنانی وەزارەت، ئەگەر پاڵێوراوی یەكەم لە ماوەی چل و پێنج رۆژی دوای راسپاردنی نەیتوانی وەزارەت پێكبهێنێ.
3. ئەگەر پاڵێوراوی دووەمیش نەیتوانی كابینە پێكبهێنێ، سەرۆكی هەرێمی كوردستان بۆی هەیە هەر كەسێك پێی باش بوو هەڵیبژێرێ و رای بسپێرێ بۆ پێكهێنانی وەزارەت.
4. دەكرێ ئەوەی رادەسپێردرێ وەزارەت پێكبهێنێ، یەكێك بێ لە ئەندامانی پەرلەمان، یان كەسێكی دیكە بێ.
پازدەهەم: دەركردنی مەرسوومێك بۆ پێكهێنانی وەزارەت پاش ئەوەی متمانەی پەرلەمانی وەرگرت.
شازدەهەم: دەركردنی مەرسوومێك بۆ لەسەر كارلادانی وەزارەت، یان وەزیر، ئەگەر متمانە لە هەریەكێكیان وەرگیرایەوە.
حەڤدەهەم: دەركردنی مەرسوومێك بۆ رەزامەندیدان لەسەر دەست لە كاركێشانەوەی وەزارەت، یان وەزیر و راسپاردنی بۆ ئەنجامدانی كارەكەی هەتا پێكهێنانی وەزارەتێكی نوێ.
هەژدەیەم: دەركردنی مەڕسوومێك بۆ پێكهێنانی ئەندامانی دادگای دەستووری، پاش رەزامەندیی پەرلەمانی كوردستان لەسەر پاڵێوراوەكان.
نۆزدەیەم: دەركردنی مەڕسوومێك بۆ دامەزراندنی دادوەرەكان و سەرۆكی دەستەی سەرپەرشتیاری دادوەری و سەرۆك و ئەندامانی داواكاریی گشتی، دوای پاڵاوتنیان لەلایەن ئەنجومەنی دادوەری لە هەرێمی كوردستان.
بیستەم: دەركردنی مەڕسوومێك بۆ دامەزراندنی سەرۆكەكانی ئەو دەستە و كۆمیسیۆنانەی كە لە ماددەی (107)ی ئەم دەستوورەدا دەقنووس كراون، پاش رەزامەندیی پەرلەمان لە سەر پاڵاوتنیان.
بیستویەكەم: دەركردنی بڕیارێك بۆ دامەزراندنی نووسینگەی تایبەت بە هەرێمی كوردستان لە وڵاتانی بیانیدا لە سەر پێشنیازی سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران، بە هەماهەنگی لەگەڵ لایەنی تایبەتمەند لە حكومەتی فیدڕاڵیدا.
بیست ودووەم: دەركردنی مەڕسوومێك بۆ دامەزراندنی خاوەن پلە تایبەتەكان، لەسەر پاڵاوتنی وەزیری پەیوەندیدار و رەزامەندیی ئەنجومەنی وەزیران.
بیستوسێیەم: بەخشینی پلە سەربازییەكان بە ئەفسەرانی پێشمەرگەی (پاسەوانی هەرێم) و هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ و دەركردن و خانەنشینكردنیان بە مەڕسوومێك، بەپێی یاسا كارپێكراوەكان.
بیست وچوارەم: بەخشینی نیشانە و میدالیا بە مەڕسوومێك و بەپێی یاسا.
ئەوەی من تێبینیم كردووە، رەخنەی سەرەكییان لە شێوەی راستەوخۆی هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێمە لەلایەن گەلەوە كە ئەمە هەلی كێبڕكێ كەم دەكاتەوە بۆ دەرچوونی پاڵێوراوانی زۆربەی لایەنەكانی سەر گۆڕەپانی كوردستانی باشوور، چونكە ئەو جۆرە هەڵبژاردنە پاڵێوراوی كاریزمای دەوێت، بۆ ئەوەی پانتاییەكی زۆر لە دەنگی دەنگدەران بۆ خۆی دەستەبەر بكات.
* ئێستا جارێكی دیكە باس لە پرۆسەی پێداچوونەوە و هەمواركردنی پڕۆژەی دەستووری هەرێمی كوردستان دەكرێت، ئەم كارە دەبوو لەماوەی دوو ساڵی رابردوو پەرلەمانی كوردستان ئەنجامی بدایە، بەڵام ئەوەش دواكەوتووە، ئایا لەم ماوە كورتەی كە چەند مانگێكە دەتواندرێت پرسی هەمواركردنی دەستوور چارەسەر بكرێت؟
- ئەمە رێك وەك ئەو كەسە وایە كە ماڵی لەسەر پشتی وڵاخ بێ و بڵێ: «دەبێ ئێستا كوڕكەم فێرە خوێندن بكەیت» فەرموو، كەی لیژنەی پێداچوونەوە بۆ جاری دووەم پێك دێت؟ كەی لیژنەكە لە پێداچوونەوەی دەبێتەوە؟ كەی پێشكەش بە پەرلەمانی كوردستان دەكرێت و دەنگی بۆ دەدرێت؟ كەی وەك جاری پێشوو، چاپ دەكرێت و بە ملیۆنان دانەی لێ كۆپی دەكرێت؟ كەی كۆپییەكانی دەبەخشرێنەوە بەسەر هاووڵاتیانی دەنگدەر بۆ ئەوەی لە ناوەڕۆكی دڵنیا بن و دەنگی پێ بدەن؟ جگە لەو ماوەیەش كە كۆمسێۆنی باڵای هەڵبژاردنەكانی هەرێمی كوردستان پێویستیەتی بۆ ئامادەكاری ئەنجامدانی راپرسییەكە كە بەلای كەمەوە شەش مانگی بۆ داوا دەكات. خۆ هەر باسی گوژمەی تێچوونی پڕۆسەی راپرسییەكە مەكە كە بیستوومە زیاتر لە شەست ملیۆن دۆلاری تێدەچێت، كە ئەو بڕە پارەیەش بۆ ئێستای هەرێمی كوردستان زۆر ئەستەمە دابین بكرێت، لەكاتێكدا ماوەی ساڵێكە بەغدا بودجە و مووچەی هەرێمی كوردستانی بڕیوە.
* وەك بڕیاردەری لیژنەی نووسینەوەی دەستووری كوردستان ئایا چ ئیشكالیەتێك دەبینن ئەگەر ئەم پڕۆژەدەستوورەی ئێستا بخرێتە دەنگدانەوە و لەلایەن گەلەوە پەسەند بكرێت؟ ئایا ئەگەر ئەم دەستوورە پەسەند بكرێت دواتر ناتواندرێت هەموار بكرێتەوە؟
- نەخێر، هیچ رێگرییەكی دەستووری و یاسایی نییە لە پێش ئەنجامدانی راپرسی لەسەر ئەم پڕۆژە دەستوورەی كە ئێستاكە خراوەتە بەردەستی سەرۆكایەتیی هەرێمی كوردستان بۆ ئەوەی فەرمان بدات راپرسی لەسەر بكرێت، ئینجا دوای ئەوەی گەلی كوردستان پەسەندی كرد، دەكرێ، ئەگەر هەر خەوشێكی لێ بەدیكرا، بەزووترین كات هەموار بكرێتەوە. بەپێچەوانە، ئەنجامنەدانی راپرسی و كێشانەوەی پڕۆژەكە لە سەرۆكایەتی هەرێم پێش ئەوەی ڕاپرسی لەسەر ئەنجام بدرێت بۆ ئەوەی جارێكی دی پێداچوونەوەی بۆ بكرێت، نادەستوورییە و پێچەوانەی عورفی دەستوورییە و تا ئێستا پێشینەی ئاوا لە هیچ وڵاتێك رووی نەداوە.
* وەك دەزانن پرۆسەی هەمواركردنی دەستوور لەلایەن لیژنەیەكی یاساییەوە لە دەرەوەی پەرلەمان دەكرێت، بۆ ئەمەش پێویستە پەرلەمان سەرلەنوێ لیژنەیەك بۆ هەمواركردنەوەی دەستوور دابمەزرێنێت، دوای هەمواركردنەكەش دەبێت پڕۆژەی دەستوورەكە چاپ بكرێت و دابەش بكرێت بەسەر هاووڵاتیاندا بۆ ئەوەی لەماوی مانگیكدا هاووڵاتیان سەرنج و تێبینی خۆیان بنێرن، ئایا لەو ماوە كەمەی ماوە ئەم هەموو كارە پێكەوە دەكرێت؟ وەك ئەندامی لیژنەی نووسینەوەی دەستوور پێشنیارت لەو بوارەدا چییە؟
- هەر وەك لە پێشەوە روونم كردەوە، ئەو ماوە كورتەی لەپێش پێداچوونەوی پڕۆژەكە و راپرسی لەسەری ماوە زۆر لەوە كەمترە كە نیازی هەمواركردنی پڕۆژەكە بخەیتە بەر گەنگەشە پێش ئەنجامدانی راپرسی لەسەری، بۆیە من ئێستاش پێشنیار دەكەم پڕۆژەكە بخرێتە بەر پڕۆسەی راپرسی و دواجار ئەگەر كەموكورتییەكی هەبوو دەكرێ لە رێگەی هەمواركردنەوەی كەموكورتییەكە لاببرێت، هەر وەك دەستووری زۆرینەی وڵاتە پێشكەوتووەكان چەندین جار هەمواركراونەتەوە بەپێی هەلومەرج و پێشهاتەكان. ئەوەتا دەستووری هیند زیاتر لە بیست هەمواری بۆ ئەنجامدراوە، دەستووری ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكاش بەهەمان شێوە.
* ئێستا كوردستان بە قۆناخێكی زۆر هەستیار و مەترسیدار و شەڕێكی نەخوازراودا تێدەپەڕێت، نەبوونی دەستوور بۆشایەكی دروستكردووە كە پەیوەستە بە پۆستی سەرۆكی هەرێمی كوردستانەوە، ئەگەر لەو ماوەیەی كە ماوە پرسی پۆستی سەرۆكی هەرێمی یەكلا نەكرێتەوە، ئایا مەخرەجی قانوونی بۆ ئەم پرسە چۆن دەبێت؟
- بۆ دەرچوون لەم تەنگژەیە دەبێ هانا ببرێتە بەر هەمواركردنەوەی یاساكانی پەیوەست بە هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێم، بەتایبەتی كە ئەو یاسایانە لە پەرلەمانی كوردستان دەرچوون و هەرخۆشیان دەتوانن هەمواریان بكەنەوە، چونكە بەداخەوە، لەبەر ناتەبایی لایەنەكانی سەر گۆڕەپانی سیاسی، تا ئێستا هەریمی كوردستان نەبۆتە خاوەن دەستوورێكی نووسراو و پەسەندكراو لەلایەن گەلەوە، تاكو پابەند بین پێیەوە و بڵێین دەستوور رێگرە لەپێش هەنگاوێكی لەم جۆرە.
* لەم قۆناخەدا كەسایەتیی بەڕێز مسعود بارزانی وەك سەرۆكی هەرێمی كوردستان بۆ تێپەڕاندنی ئەم بارودۆخە زەروورەتێكی مێژووییە، لەم قۆناخەدا كوردستان پێویستی بەوەیە كە لە پۆستەكەی بمێنێتەوە، نەك بەڕێزیان پێویستی بە پۆستی سەرۆكی هەرێمی كوردستان بێت، ئایا لە رووی یاساییەوە چۆن دەتوانین سوود لە كەسایەتی مسعود بارزانی وەربگرین تا ئەم قۆناخە هەستیارە تێدەپەڕێت، وەك سەرۆكی هەرێمی كوردستان بمێنێتەوە؟
- بێگومان لە هەلومەرجی ئێستادا مسعود بارزانی كاریزمایەكی گرنگە بۆ گەیاندنی كەشتی خەباتی گەلەكەمان بۆ لێواری سەركەوتن و ئارامی، چونكە جگە لە رابردووی دەیان ساڵەی خەبات و تێكۆشانی لە پێناو بەدیهێنانی ئاواتی گەلەكەمان، توانای سیاسی و دیپلۆماسی و سەربازیی خۆی سەلماندووە بەجۆرێك كە بۆتە داشی یەكلاكەرەوە لە یاریی هەستیاری شەترەنجی سیاسی و سەربازیی ناوچەكە، هەرچەندە ئەگەر لە پۆستەكەشی نەمێنێتەوە، كاریگەری سیاسی و سەربازی خۆی لە دەست نادات و بڕوام وایە ئەو كاتیش لەو سەرۆكەی كە دێتە شوێنیەوە بەهێزتر و كارامەتر دەبێت و هەر خۆی مەرجەعی یەكلاكەرەوەی گرێ كۆڵەكان دەبێت.
* تاچەند گرنگە لە پرۆسەی هەمواركردنەوەی دەستووردا حزبە سیاسییەكان موزایەداتی سیاسی تێكەڵ بە پرۆژەی دەستوور نەكەن؟ ئایا تێكەڵكردنی موزایەداتی سیاسی لە پڕۆژەی دەستووردا لە رووی یاساییەوە چ زیانێك بە ئایندەی كوردستان دەگەیەنێت؟
- لە وڵاتی دیموكراتیدا هەموو كەسێك ئازادە لە دەربڕینی را و بۆچوونی خۆی و چی بە پەسەندی دەزانێ بیخاتە بەر دەم رای گشتی و رەخنە و پێشنیاری بنیادنەری خۆی لە كێشە سیاسییەكاندا پێشكەش بە سەركردایەتی سیاسیی وڵاتەكەی بكات، بەڵام ئەم ئازادییە ئەمە ناگەیەنێت كە بەم بیانووە ببیتە رێگر لە بەردەم پێشهاتەكانی پڕۆسەی سیاسی و هەرێمی كوردستان بخەیتە دووڕیانی دواڕۆژێكی تەمومژاوی كە دوواجار دەربازبوون لێیەوە ببێتە كارێكی ئەستەم و پەشیمانی بەدواوە بێت. هیوادارم و بڕواشم هەر وایە لایەنەكان وحزبە سیاسییەكانی كوردستان زۆر لەوە وشیارترن كە موزایەدەی سیاسی بەم بابەتەوە بكەن، بەتایبەتی كە ئێستا وڵاتمان و نیشتمانی كوردستان و گەلی كوردمان بەتایبەتی لە هەموو كاتێك زیاتر كەوتۆتە بەر شاڵاوی دڕندانەی ڕێكخراوێكی تێرۆڕیستی بە ناوی «دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام» و ئەگەر بە تەبایی و یەكدەستی بەرەو رووی نەبینەوە، نیازی داعش و ناحەزانی دیكەی گەلەكەمان ئەوەیە بەرخودان و خەباتی سەدان ساڵەی گەلەكەمان لە پێناو ئازادی و سەربەخۆیی لەگۆڕ بنێن. دەبێ ئەمەش لەیاد نەچێت كە لە ئەنجامی بەرگری وچاونەترسیی پێشمەرگە قارەمانەكانی كوردستان و پێشكەشكردنی نزیكەی دوو هەزار شەهیدی گەلی كورد و كوردستانمان، گرەوەكەی بردۆتەوە و بۆتە سیمبوڵی بەرخودانی گەلانی ناوچەكە و لەسەر ئاستی دەوڵەتە زلهێزەكانەوە بۆتە پێشەنگی خەبات دژی تێرۆریستان و بەربەستێكی پۆڵایین بۆ بەرگری لە ئازادی و هێمنی و ئارامیی سەرجەم گەلانی جیهان. لە ئاكامدا جیهان دانی بە لێهاتوویی گەلەكەماندا ناوە كە گەلێكی لێبوردە و شیاوی دەوڵەتداری و خۆبەڕێوەبردنە و دەبێ لەمەودوا حیسابێكی دیكەی بۆ بكرێت و چیتر ئاوات و ئامانجە سیاسییەكانی پشتگوێ نەخرێت.