بارودۆخی عێراق و كوردستان هەستیار و ئاڵۆزە، لەلایەك شەڕێكی سەخت لەگەڵ تیرۆریستانی داعش بوونی هەیە، لەلایەكی دیكە قەیرانی ئابووری و دارایی و دابەزینی نرخی نەوت كێشەكەی ئاڵۆزتر كردووە. سەبارەت بە پێوەندییەكانی نێوان هەرێم و بەغداش، لەگەڵ ئەوەی كورد لە حكومەت و پەرلەمانی بەغدا بەشدارە، بەڵام بارودۆخەكە بەو ئاستە ئاسایی نییە كە ئێمە ئاواتی بۆ دەخوازین، لەسەر ئاستی ناوخۆی هەرێمی كوردستانیش هەموو هەوڵەكان خراوەتەگەڕ بۆ ئەوەی هەم هەمانگییەكی باش لە نێوان حزبە بەشداربووەكانی ناو حكومەت لەگەڵ حكومەت هەبێت، هەمیش هەماهەنگییەكی باش لە نێوان فراكسیۆنە كوردییەكانی پەرلەمانی عێراق و پەرلەمانی كوردستان هەبێت و هەماهەنگی لە نێوان حكومەتی هەرێمی و وەزیرە كوردەكانی بەغدا هەبێت، بۆ قسەكردن لەسەر ئەم بارودۆخە ئەم وتووێژەمان لەگەڵ ئارام شێخ محەمەد جێگری سەرۆكی پەرلەمانی عێراق كردو بەمجۆرە وەڵامی پرسیارەكانی گوڵانی دایەوە.

داعش لە ناوچەكانی دیكەی عێراق بە شەڕی تایفەگەرییەوە خەریكە، لەگەڵ كوردا خەریكی شەڕی نەتەوەییە




* ئێستا كوردستان و عێراق بە دۆخێكی زۆر ئاڵۆز و هەستیاردا تێدەپەڕێت، وەك جێگری سەرۆكی پەرلەمانی عێراق ئاگات لە هەردوو بارودۆخەكە هەیە و چ خوێندەوەیەكتان بۆی هەیە؟
- ئەم دۆخە مەترسیدارەی كە هاتۆتە پێشەوە تەنیا بریتی نییە لە پەلاماری دەوڵەتێكی تیرۆریستی پڕچەكی وەك داعش بۆ سەر هەرێمی كوردستان و عێراق و ناوچەكە، بەڵكو بارودۆخێكی سیاسیی تازە و قەیرانی ئابووری و دارایی رووی كردۆتە ناوچەكە، كە پێوەندیدارە بە دابەزینی نرخی نەوت و ئەو كاریگەرییانەی كە لێی كەوتۆتەوە، جگە لەوەش ئێمە لە ناو عێراقدا وەك كورد هەندێ بارودۆخی تایبەتی ترمان هەیە، لە پاش رووخانی رژێم كە بەشداربووین لە دروستكردنی ئەم دەوڵەتە تازەیەی كە پێی دەوترێت عێراقی تازە، كۆمەڵێك كێشەمان بۆ دروستبووە، بەشێك لە كێشەكان كێشەی مێژوویی بوون كە وەك كورد لە عێراقدا هەمانە، بەشی زۆربەیان لەسەردەمی رژێمی رووخاوی پێشوو هەبووە و بەردەوامیش ماوەتەوە تا سەردەمی نووسینی دەستوور و تا دوای رووخانی رژێمی عێراقیش، ئەو گرفت و كێشانەی كە لە نێوان هەرێم و بەغدادا بوو لەسەردەمی حكومەتی نوری مالیكی گەیشتنە ترۆپك و گەیشتە ئەوەی دابڕانی تەواو دروست بێت، هەتا گەیشتە هاتنە دەرەوەی وەزیرەكان و بڕینی بودجە و مووچەی خەڵكی هەرێمی كوردستان لەلایەن حكومەتی ناوەندەوە، ئەمە جگە لە كێشەی ناوچە دابڕاوەكان و كێشەی پێشمەرگە و كۆمەڵێك كێشەی تریش هەبوون كە كێشەی ئیداری و سیاسی بوون لە نێوان هەرێم و بەغدا، بەم كێشانەوە داخڵی ئەم بارودۆخە سیاسییە تازەیە بووین، ئەمانە هەمووی وەك زەڕوورەتی قۆناغەكە ئەوە دەخوازێت كە هەموو هێزو لایەنە سیاسییەكان لە رووی دارایی و ئیداری و سیاسییەوە خەریكی چاكسازی و هەماهەنگی بین و ئەوەش لە ناو كوردستان بەهێزمان دەكات، بۆیە پێویستە هەموو هێز و لایەنە سیاسییەكان لەسەر ئەمە كۆك و هاوڕابن، هەرچی پێوەندی بە دەرەوەی هەرێمی كوردستان هەیە، بە دڵنیاییەوە دوژمن یەخەی هەموومانی گرتووە، جیاوازی لە نێوان هیچ كەس و لایەنێكدا نەكردووەو ناشیكات، ئەم هەڕەشەیەی دەكرێت هەڕەشەیە بۆ سەر كۆی ئەزموونەكەمان، داعش لە ناوچەكانی دیكەی عێراق بە شەڕی تایفەگەرییەوە خەریكە، لەگەڵ كوردا خەریكی شەڕی نەتەوەییە، پەلامارەكانی خەستكردۆتەوە بۆ ناوچە كوردستانییە كێشە لەسەرەكان و بەتایبەت بۆ ئەوە شوێنانەی ئێمە بە كوردستانی دەزانین، ئەوان هێرشی بەرفراوانی بۆ دەكەن تا داگیری بكەن و دەستی بەسەردا بگرن، بە دڵنیاییەوە لێرەوە ئێمە پێویستیمان بە یەكگوتاری و یەكهەڵوێستی هەیە، ئەمەش لەسەر ئاستی دوو بەشە، بەشێكیان یەكخستنی گوتارمانە لە دەرەوەی كوردستان، بۆ نموونە ئێمە كە رووبەڕووی بابەتی بودجە بووینەوە لە بەغدا، هەروەها ئەوەی پێوەندیشی بە نەوتەوە هەیە، ئێمە بە یەكدەستی و بە یەكگوتاری وەك نوێنەرانی كورد لە بەغدا توانیمان سەركەوتنێكی گەورە بەدەستبهێنین، بەوەی یەكهەڵوێست بووین و لەسەر پرسە جیاوازەكانی دیكەش ئێمە پێكەوە یەكهەڵوێستین، بەتایبەتی بۆ بابەتی حەشدی شەعبی لە ناوچە كوردستانییە كێشەلەسەرەكان، هەروەها بۆ مەسەلەی حەرەسی نیشتمانی ئێمە قسەی خۆمانمان هەیە، رێگە نادەین لەژێر هەر ناونیشان و بە هەر بیانوویەك بووبێت، جارێكی دی هێزێك جگە لە پێشمەرگە لەو ناوچانە دەسەڵاتیان هەبێت، چونكە بە كردەوە پێشمەرگە سەلماندیان كە ئەوان پارێزەری ئەو ناوچانەن، خۆ ئەگەر ئەو ناوچانە پێشمەرگەی بۆ نەچووایە، بە هەمان چارەنووسی موسڵ و دیالە و ناوچەكانی دی دەچوون كە بۆ داعش بەجێهێڵدران، لە كاتێكدا پێشمەرگە بۆتە پارێزەری هەموو پێكهاتەكان و پارێزەری ئەو ناوچانە، بەو ئیزافەیەی كوردستانبوونی ئەو ناوچانە بۆ ئێمە گرنگە، كەواتە بە نیسبەت ئێمەوە مەحاڵە جارێكی دی رێگە بدەین لەژێر هەر ناو و ناونیشانێكدا بێت، ئەو هێزانەی خاكیان بۆ داعش چۆڵ كرد بێنەوە ناو ئەو ناوچانە، ئەمەش پێویستی بە رێككەوتن و یەكگوتاریی هەیە، هێزێكی وەك پێشمەرگە، راستە تا ئێستا حكومەتی عێراقی ئیعترافی بەو هێزە نەكردووەو بودجەی بۆ دانەناوە، چەكداری نەكردووەو لە مەشق و راهێنان بێبەشی كردووە، لە ماوەی ڕابردوودا حكومەتی ناوەندی بە ئەنقەست پێشمەرگەی بە هەموو شێوەیەك فەرامۆش كردووە، بەڵام لەناوخۆشماندا دەبوو ئاوڕێكی زیاتری لێبدرایەتەوە، دەكرا پێشمەرگە لە رووی سەربازییەوە رێكخراوتر بوونایەو لە رووی خۆشگوزەرانییەوە بودجە و مووچەی باشتریان هەبوایە، لە رووی زانستی سەربازییەوە مەشقیان پێبكەین و باشتر ئامادەمان بكردنایە، سەرەڕای هەموو ئەو كەموكورتیانە و ئەو گرفتانەی لە هێزی پێشمەرگەدا هەبوون، كەچی پێشمەرگە توانی ببێتە سیمبۆلێكی زۆر جوان و ئەركێكی پیرۆز لە ئەستۆ بگرێت، ئەمە بەشێكی بە خۆشەویستی و نیشتمانپەروەری كراوە، بەشەكەی دیكەی پێویستی بە ئیدارەیەكی حەكیم هەیە تا بە رێكخراوەتریان بكات و خۆشگوزەرانی پێشمەرگە باشتر بكرێت، پێویستە هەموو هێزو لایەنە سیاسییەكان یەكگوتار بن تا بە ئیرادەوە ئەم چاكسازییانە بكەن و یەكڕا بن لەسەر خیتابێك كە پلان بۆ كوردستانێكی خۆشگوزەران دادەنێت.
* بە حوكمی ئەوەی یەكێك بوون لە بەشداربووانی كۆبوونەوەكەی سەرۆكایەتی حكومەت و هەر پێنج لایەنە سیاسییەكان كە لەو كۆبوونەوەیە بەشدار بوون، دەزانن بەڵێنتان دابوو تا هەمووان پێكەوە هاوكار بن تا بەرنامەو پلانەكانی حكومەتی هەرێمی كوردستان بەردەوام بێت و سەركەوتووی بكەن، ئەم هاوڕابوونە تا چەند مژدە دەداتە خەڵكی كوردستان و تا چەند پرسەكان و چارەسەرەكان لە بەرژەوەندی خەڵكی كوردستاندا تەواو دەبێت؟
- ئێمە كاری لەسەر دەكەین، لە كۆبوونەوەكەی سەرۆكایەتی حكومەت كە پێكهاتبوون لە سەرۆكی حكومەت و جێگرەكەی و وەزارەتە پێوەندارەكان بە وەزارەتی دارایی و سامانە سروشتییەكان و پلاندانان و لیژنەی نەوت و گاز و نوێنەری سەرۆكایەتی هەرێم و ئێمەش وەك لایەنی پەرلەمان وەك سەرۆكی فراكسیۆنە كوردییەكان و جێگری سەرۆكی حكومەتی فیدڕاڵ و وەزیرەكانی كورد لە بەغدا كۆبووینەوە، پاشانیش سەردانی سەرۆكایەتی پەرلەمانمان كرد و لەوێش بەشێك لە رێككەوتنەكەكان بریتی بوو لەو خاڵانە:
یەكەم زەڕوورەتی قۆناغەكە، دووەمینیان هەندێ وردەكاری زیاتر هەیە پێویستی بە بڕیاردانی سیاسی هەیە، هەروەها لە بواری جیا جیادا پێویستی بە پسپۆڕی و شارەزایی هەیە، لە بواری پسپۆڕیدا لیژنەی نەوت و گازی پەرلەمانی عێراقی لە بەغدا ئەندامانی كورد لەو لیژنەیەدا كە لە بواری نەوت و گازدان ناكرێت پێوەندییان بە وەزارەتی سامانە سروشتیەكان و لیژنەی نەوت و گازی حكومەتی هەرێمی كوردستان نەبێت، لە وردەكارییەكانی كە پێوەندی بە نەوت و گاز و رێكخستنی پێوەندی نێوان مەركەزو هەولێر هەیە بۆ نموونە لە بواری تەشریعدا، ناكرێت پەرلەمانی كوردستان ئاگاداری ئەو یاسایانە نەبێت كە لە بەغدا دەردەچن و ناشكرێت لە بەغداش ئاگامان لە پەرلمانی كوردستان نەبێت بۆ هەر بڕیار و رایەك لەسەر ئەو ناوچانەی كە یەكتربڕینمان هەیە لە ناوچە كوردستانییە كێشە لەسەرەكان، دواتر هەندێ شتی خێرا دێتە پێشەوە پێویستی بەوەیە بڕیار بدرێت لەسەر ئەوەی ئایا ئێمە لە پرۆسەیەكدا بەشدار بین، یان نەبین، موقاتەعە بكەین یان نا، هەندێ بابەتی باڵاتر هەیە پێویستی بە بڕیاری سیاسی باڵا هەیە لەسەر ئاستی سەركردایەتی سیاسی هەرێمی كوردستان، ئەم بابەتانە پێویستی بە رێكخستن هەیە، پێویستی بەوە هەیە كە ئەم پێوەندییە بكەینە پێوەندییەكی دامەزراوەیی، نەك تەنیا هەر كەسەو لە رێی حزبەكەی خۆیەوە خەریك بێت، چونكە دەبێ لە خۆمان بپرسین: ئایا ئێمە لەوێ نوێنەرایەتی هەموو كورد دەكەین، یان حزبێك؟ ئێمە نوێنەری هەموو هاووڵاتیان و لایەنگرانی هەموو حزبەكان و بێلایەنەكانیشین، كەواتە ئێمە لە بەغدا پێویستمان بە هەماهەنگی زیاتر هەیە، هەرێمیش پێویستی پێیەتی، چونكە هەندێ پرسی گشتی نەتەوەیی هەیە، بێ جیاوازی حزب و رەنگەكانمان پێوەندی بە هەموومانەوە هەیە، هەر دوێنێ ئەو لیژنەیەمان لە پەرلەمانی عێراقیدا كە بریتین لە هەشت خوشك و برای بەڕێز كە لە بواری تەشریعات كار دەكەن، رامانسپاردن كە لەگەڵ لیژنەیەكی كوردستان هاوئاهەنگ بن و بە بەردەوامی پێوەندییان بە یەكەوە هەبێت، لەگەڵ حكومەتی هەرێمی كوردستانیش و نوێنەرانی ئێمە لە حكومەتی فیدڕاڵ و ئێمە لە پەرلەمانی عێراقی بڕیارمان داوە كە لەسەر ئاستی باڵا پێوەندییەك لەگەڵ سەرۆكایەتی حكومەت دروست بكەین و میكانیزمێك بدۆزینەوە تا ئەمە رێكبخەین و بە سیفەتە وەزیفییەكانمانەوە پێوەندییەكانمان بكەینە پێوەندییەك وەك یەك جەستەی لێ بێت لەگەڵ سەرۆكایەتی هەرێم، بە سیفەتە وەزیفییەكانمان ئێمە لەوێوە ئەم هاماهەنگییە بكەین و تەنیا لە قەیرانەكاندا نەبێت چاومان بە یەكتر بكەوێت، ئەگەر ئەمەمان كردە میكانیزم و بۆمان دامەزرێنرا، دوای ئەوە ئەگەر منیش لە وەزیفە نەمێنم و بە سیفەتی وەزیفەكە كەسێكی دی بێتە پۆستەكەوە لەو شوێنەدا كە كارەكە دەكات، ئەم هەماهەنگییە ئۆرگانیزە دەكات، بەمە یەكگوتاریمان لە خیتابەوە تەرجەمە دەكرێتە سەر پراكتیك، واتە پێوەندییەكانمان ئۆرگانی و روون دەبێت دەزانین لە چ كاتێكدا چ هەڵوێستێك بگرین، ئەمەش بۆ خۆی پردی زانیاری لە نێوان لایەنەكان دروست دەكات تا لەوێشەوە بەخەڵكی كوردستان بگەیەندرێت. بە فیعلی لەمەدا دەركەوتووە كە بە تەجروبە هەر كاتێك كورد یەكگوتار بووبێت و توانیبێتی هەڵوێستی خۆی یەكبخات و لەسەر مێزی گفتوگۆ بە ئاشكرا و شەفافانە بیروڕاكانیان بە یەكتری بڵێن، توانراوە دەستكەوت بەدەست بهێنن، باشترین نموونەمان لە نووسینی دەستووری عێراقیدا بوو، كە كورد ئەو كاتە یەكگوتارو یەكهەڵوێست بوو، بۆیە توانرا زۆرترین دەستكەوتەكانی خۆی لە دەستووری عێراقدا جێبكاتەوە، ئێمەش توانیمان لە بودجەدا بیكەین و لە زۆر پرسی تردا كراوەو لەو بارودۆخە سەختەی لە عێراقدا هەیە تا ئێستا نەمانهێشتووە شتێكی قەبە لە دژایەتی كورد تێپەڕێت، هۆكارەكەشی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە پێوەندییەكانمان ئۆرگانییە و توانیومانە گوتارمان یەك بخەین، ئەمە لە ئایندەی نزیك و لە كۆتاییدا بۆ پرسی گەورەی جۆراوجۆر كە ڕووبەڕوومان دەبێتەوە، گرنگیەكی باشی دەبێت، تا بتوانین لەبەردەم نەیار و دوژمنانمان بە هێزەوە دەربكەوین.