پڕۆفیسۆر گریگۆری گەوس گەورە تۆێژەری ئامۆژگای برۆكینگز و لقی دۆحەی هەمان ئامۆژگایە و ئوستادی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان و سەرۆكی بەشی كاروباری نێودەوڵەتییە لە كۆلیژی بوش بۆ حكومەت و خزمەتگوزاری گشتی لە زانكۆی تەكساس. لەسەر ئاستی جیهانیش وەك تۆێژەر و شرۆڤەوانێكی جیهانی لەسەر سیاسەتی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بەتایبەتی عێراق ناسراوە، بۆ قسەكردن لەسەر رەوشی ئێستای رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و عێراق بەگشتی و كوردستان بەتایبەتی ئەم وتوێژەمان لەگەڵ ئەنجامداو بەمجۆرە بۆچوونەكانی خۆی بۆ گوڵان خستەڕوو.

سەرچاوەی گۆڕانكاری لەنەخشەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا سەربەخۆیی و دامەزراندنی دەوڵەتی كوردستان دەبێت

* ئەگەر ئەو نائارامی و ناسەقامگیرییەی ئێستا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دروستبووە، تەشەنە بكات و شوێنی دیكەش بگرێتەوە، ئایا تاچەند لێرەوە سیستمی جیهانی گۆڕانكاری بەسەردا دێت؟
-پێموایە خەڵكی مەیلی ئەوەیان هەیە زیادەڕەوی بكەن لەبارەی ئەو هەڕەشە و تەحدییانەی كە نائارامی و ناسەقامگیری لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بۆ سەر ئاسایشی جیهان دروستی دەكات. بە دڵنیاییەوە چەند هەڕەشەیەك هەیە، بە تایبەتی لەپەیوەندی بە جیهادییە سەلەفییە رادیكاڵەكانەوە كە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا شەڕ دەكەن و ئەگەری ئەوەی بچنە شوێنەكانی دیكە بۆ ئەوروپا و بۆ چین و بۆ ئەفریقیا، ئەوە هەڕەشەیە، بەڵام پێموا نییە پێویست بە زیادەڕەوی بكەن لەبارەی سروشتی ئەو هەڕەشەیەوە. دەبێت ئەوە بزانین كە لە زۆرێك لە وڵاتانی جیهان ئەو شەڕەی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا روودەدات بە هەڕەشەیەكی بەپەلە و جددی نازانن بۆ خۆیان. دەبێت سەرنجی ئەوە بدەین كە كەموكوڕیی سەرەكی لە ئابووریی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بریتییە لە بازاڕی وزەكەی، كاتێك ئێمە ئەو هەموو ناسەقامگیرییە دەبینین لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئەوا نرخی وزە دادەبەزێت.
* بەڵام لە ئێستادا كێشەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست رایەڵەیەكی توندی لەگەڵ كێشەكانی دیكەی جیهان و هەڵوێستی دەوڵەتان دروستكردووە، هەر بۆ نموونە رووسیا بە زەبری هێز بەشێكی ئۆكرانیای بەخۆیەوە لكاند، لە رۆژهەلاتی ناوەڕاستیش بە ئاشكرا لەگەڵ مانەوەی رژێمەكەی ئەسەدە، چۆن سەیری ئەو رایەڵەیە دەكەیت؟
- بە دڵنیاییەوە پێموایە كردەوەكانی رووسیا لە ئۆكرانیا بارگرژیی نوێی دروست كردووە لە پەیوەندییەكانیدا لەگەڵ ئەوروپا و ئەمریكادا، گومان لەمەدا نییە، بەڵام باوەڕم وا نییە ئەو هەنگاوەی لە ئۆكرانیا هەڵگیراوە، پەیوەندیەكی بە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە هەبێت، بەڵكو پاڵنەرەكەی بریتییە لەوەی كە روودەدات لە نێوان ئۆكرانیا و رووسیادا، بەڵام كاریگەری هەیە لە سەر جۆری پەیوەندیی نێوان رووسیا و ناتۆ. ئەمە بە مانای ئەوە نییە كە هیچ هەماهەنگییەك روونادات لە هەندێ بواردا، ئێمە دەزانین رووسیا پشتیوانی رژێمەكەی ئەسەد دەكات، هیچ گۆڕانكارییەكیش لەمەدا رووینەداوە. بەڵام جێی بایەخپێدان دەبێت ئەگەر ببینین رۆڵێكی ئیجابی ببینێت لە لە گفتوگۆكانی نێوان ئێران و گروپی 5+1 لەبارەی پرۆسەی ئەتۆمییەوە كە بە دڵنیاییەوە لە نێویاندا رووسیا رۆڵی بەرچاوی هەیە. ئەگەر رووسیا دەیەوێت پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئەمریكا و وڵاتانی ئەوروپادا باشتر بكات، ئەوا هەڵگرتنی هەنگاوێكی ئیجابی لە پەیوەندی بە گفتوگۆكانی پەیوەست بە توانا ناوەكییەكانی ئێرانەوە ئەو شوێنە دەبێت كە ئەو كارەی تێدا ئەنجام بدرێت، جێی بایەخپێدان دەبێت ئەو بەرەوپێشچوونە ببینین. من پێموایە بارگرژی نێوان رووسیا و رۆژئاوا زیاتر بووە، هەم بەهۆی هەڵوێستی رووسیا لە ئاست سووریا، هەم بەهۆی رووداوەكانی ئۆكرانیاوە. بەڵام باوەڕم وا نییە سەربكێشێت بۆ جەمسەرگیرییەكی تەواو بەو شێوازەی لە سەردەمی شەڕی سارددا بینیمان. هێشتا دەكرێت رووسیا لەسەر چەند پرس و هەنگاوێكی دیاریكراو هەماهەنگی بكات لەگەڵ ئەمریكا و هێزە ئەوروپییەكان و تاقیكردنەوەی راستەقینەش بۆ ئەو كارە ئێران دەبێت.
* ئەوەی بۆتە هەڕەشەی جددی لە ناوچەكە دەركەوتنی دەوڵەتی خەلافەتی ئیسلامی داعشە، ئەم دەوڵەتە تیرۆریستە لەسەر ئەرزی واقیع نەخشەی سیاسیی ناوچەكەی گۆڕیوە، لەبەرامبەردا هاوپەیمانییەك لە 60 دەوڵەت دروستبووە، كە تەنها لە ئاسمانەوە هێرش دەكەنە سەر داعش، لەسەر زەوی هێزی كاریگەر هەتا ئێستا هێزی پێشمەرگەی كوردستانە، ئایا تاچەند ئەمریكا و هاوپەیمانان بۆ ئەوەی تیرۆریستانی داعش لەناو ببرێن، لەسەر زەوی بەشداری لەم شەڕە گەورە و مەترسیدارەدا دەكەن؟
- پێموایە ئەمریكا زۆر دوودڵ دەبێت لەوەی خۆی پابەند بكات بە هێرشی زەمینی، جگە لە بڵاوكردنەوەی ژمارەیەكی سنوورداری راوێژكار و راهێنەر لە دژی داعش، پێموا نییە هێشتا ئەم ئیدارەیە ئامادە بێت ژمارەیەكی زۆری سوپا رەوانەی عێراق بكات. پێموایە ئەوان هەوڵدەدەن كە یەكەم: مەشق بە هێزی زیاتری سووریا بكەن و باوەڕم وا نییە ئەوە ئەگەری سەركەوتنی هەبێت، مەسەلەی دووەم بریتیە لە پشتیوانی پێشمەرگە لە هەرێمی كوردستان، كە باوەڕم وایە ئەوەیان زیاتر ئەگەری سەركەوتنی لێدەكرێت. سێیەم كار لەگەڵ حكومەتی عێراقدا لە بەغدا دەكرێت، بۆ هاندانیان كە یەكەی مەحەلی لە ناوچە سوننەكان لە عێراقدا دروست بكرێت، ئەگەرچی ئەمەش مایەی كێشەیە دەبێت، بەڵام هێشتا لە واشنتۆن ئومێدی ئەوە هەیە كە سوپای عێراق لە دژی داعش رۆڵ ببینێت، بەتایبەتی لەسەر سنوورەكانی عێراق و سووریا كە داعش تێیدا چالاكە. ئایا توركیا چالاكتر دەبێت لە شەڕكردن لە دژی داعش، ئەوا ئەمە پرسیارێكی دیكەیە و دڵنیا نین لە سەركەوتنی ئەو سیاسەتە، بەڵام پێموا نییە بیر لەوە بكەنەوە كە ژمارەیەكی زۆری هێزی ئەمریكی رەوانەی عێراق بكەنەوە.
* ئایا رای گشتی ئەمریكا لە پەیوەندی بە پرسی هەناردەكردنی هێزی زەمینی لە دوای سەربڕینی رۆژنامەنووسەكانیشەوە گۆڕانكاری بەسەردا نەهاتووە؟
- پێموایە هەڵكشانێك هەبوو لە پشتیوانی رای گشتیدا بۆ گرتنەبەری رێوشوێنی بەهێزتر لە دژی داعش لە سەرووی هەڵمەتە ئاسمانییەكانەوە، بەڵام كاردانەوەی جیاواز لە رای گشتیدا دەبینین، بۆ ئەوەی ئەمریكا ژمارەیەكی زۆری هێزی زەمینی رەوانەی ناوچەكە بكات.
* تاكە هێزێك كە بكرێت لەسەر ئەرزی واقیع رووبەڕووی داعش ببێتەوە، بریتیە لە هێزی پێشمەرگە و هەرێمی كوردستانیش لە ناوچەكەدا هەمان ستراتیژیەتی رۆژئاوای هەیە بۆ رووبەڕووبوونەوەی داعش، تا چ راددەیەك ئەمە دەبێتە هۆی ئەوەی لە رووی مرۆیی و سەربازییەوە هاوكاری كوردستان بكرێت بۆ ئەوەی لەبری هاوپەیمانێتی نێودەوڵەتی شەڕی داعش بكات؟
- یەكێك لە دەرئەنجامە گرنگە دوورمەوداكانی شەڕی داعش بریتییە سەرەتای پەیوەندییەكی سەربازیی راستەوخۆی نێوان هەولێر و واشنتۆن و زۆرێك لە هێزە ئەوروپییەكان، كە پێشتر واشنتۆن لەبەر بەغدا ئەو كارەی نەدەكرد، بەڵام ئێستا ئەو ترسە بەسەرچووە و، هاوكارییەكی سەربازی روو لە زیادبوون دەبینین لە نێوان هەرێمی كوردستان و نەك هەر تەنها ئمەریكا بەڵكو لەگەڵ ژمارەیەك لە وڵاتە ئەوروپیەكانیشدا.
* ئایا كۆتایی هاتنی ئەم شەڕە دەبێتە هۆی گۆڕینی سنوورەكان، هەروەك ئەوەی شەڕی ئایینی سی ساڵە لە ئەوروپا ئەو دەرئەنجامەی لێكەوتەوە؟
- من باوەڕم وا نییە سنورەكان بەهۆی داعشەوە گۆڕانكارییان بەسەردا بێت، چونكە ئەگەرچی ئێستا ئەوان خاكیان بەدەستەوەیە، بەڵام ناتوانن لە مەودای دووردا كۆنتڕۆڵی ئەو خاكانەیان بەدەستەوە بێت، تەنانەت ئەگەر بشتوانن، ئەوا دانپێدانانی نێودەوڵەتی بەدەست تاهێنن. ئەوەی لە ناوچەكەدا بەدی دەكرێت، شەڕێكی ناوخۆیی درێژخایەن دەبێت، لە عێراق و سووریا بە چەشنی شەڕی ناوخۆیی لوبنان، كە سنووری لوبنانیش گۆڕانكاری بەسەردا نەهاتووە، چیتر حكومەتێكی مەركەزی دەسەڵاتی سیاسی بەدەستەوە نییە، بەڵام بەهۆی لاوازبوونی بەغدا و زیادبوونی پەیوەندیی سەربازیی راستەوخۆ لە نێوان هەولێر و چەند وڵاتێكی مەزندا، ئەوەی زیاتر ئەگەری لێدەكرێت وەك سەرچاوەی گۆڕانكاری لە نەخشەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بریتییە لە سەربەخۆبوونی كوردستان.
* ئەوەی مایەی نیگەرانییە ئەوەیە كە سیاسەتی دەوڵەتە هاوپەیمانەكان لە ناوچەكەدا لەگەڵ سیاسەت و ستراتیژیەتی ئەمریكا ناگونجێت، ئایا ئەم جیاوازییانە لە تێڕوانین و لە بەرژەوەندییەكاندا تا چەند كاریگەری نەرێنییان دەبێت و چۆن بارودۆخەكە دەخوێنیتەوە؟
- بە دڵنیاییەوە من لەگەڵ ئەوەدا هاوڕام كە ژمارەیەك لە هاوپەیمانەكانی ئەمریكا ئەولەوییەتی جیاوازیان هەیە، ئەوەی گرنگە هەموو لایەك دژی داعشن، بەڵام هەموو لایەنەكان هەمان ئەولەییەتی ئەمریكایان نییە لە پەیوەندی بە رووبەڕووبوونەوەی داعشەوە، ئەمە ئەو دۆخەیە كە ئەمریكا دەبێت ئەم كارە بكات و هەوڵ بدات بۆ ئەوەی هاوپەیمانەكانی قەناعەت پێ بهێنێت كە هەڵوێستێكی بەهێزتر بگرنەبەر. ئەوەش مایەی سەرسوڕمان نییە و لە رابردووشدا و لە چەندین بۆنەدا ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لە هەندێ پرسدا تێڕوانینی جیاوازیان هەبووە، كەواتە ئەمە لە زۆر رووەوە مایەی سەرسوڕمان نییە، بەڵام ئەمە تەحەددیەكە بۆ دیبلۆماسیەتی ئەمریكا.
* جیهان رووبەڕووی هەڕەشەیەكی مەترسیداری وەك دەوڵەتی ئیسلامی بۆتەوە، كە رێگە بە رۆژنامەنووسان نادات روماڵی شەڕەكە بكەن، واتە ئەمە یەكەم شەڕە كە رێگە بەوە نادرێت رۆژنامەنووسان بە رووماڵكردنی روداوەكان هەستن، تا چ راددەیەك ئەم تاكتیكەی داعش بۆتەهۆی دژوارتربوونی جیهان؟
- پێموایە یەكێك لە خاڵە زۆر بەهێزەكانی داعش بریتییە لە ستراتیژییەكەی لە ئاست زانیاریدا و دەیەوێت كۆنتڕۆڵی ئەو زانیارییانە بكات كە لەو شوێنانەوە سەرچاوە دەگرن كە لە ژێر كۆنتڕۆڵی خۆیدان، لەبەر ئەوە رێگە نادات بە بوونی سەرچاوەی بەدیلی زانیاری. ستراتیژیەتی زانیاری ئەوان خزمەت بە چەند ئامانجێك دەكات، لەلایەك دەبێتە هۆی درێژكردنەوەی كاریگەری ئەوان بۆ هێنانەڕیزی ئەندامی نوێ و زیادەڕۆییكردن لە رۆڵی مەركەزی ئەوان لە بەرامبەر گرووپەكانی دیكەدا كە یارمەتی دەدەن، ئەمەش وایان لێدەكات بەهێزتر بن، لەبەر ئەوەی خەڵكی دەیانەوێت بچنە نێویان. من پێموایە داعش ستراتیژیەتێكی راگەیاندنی زۆر پێشكەوتووی هەیە و بەشێك لەو ستراتیژیەتە بریتییە لەوەی رێگە بە كەسی دیكە نەدەن و خۆیان كۆنتڕۆڵی هەواڵ دەكەن لەو شوێنانەی كە داگیری دەكەن.