سەردانی سەرۆك بارزانی بۆ شاری ئامەد وەك رەجەب تەیب ئەردۆگانی سەرۆك وەزیرانی توركیا ئاماژەی پێكردووە، سەردانێكی مێژووییە و هەوڵێكە بۆ دووبارە بەگەڕخستنەوەی پرۆسەی ئاشتی بۆ چارەسەری كێشەی كورد لەتوركیا، بۆ قسەكردن لەسەر گرنكی ئەم سەردانە، ئەم وتووێژەمان لەگەڵ رۆژنامەنووسی ناودرای توركیا و ستوونووسی رۆژنامەی میللیەتی توركی سامی كۆهین كرد و بەڕێزی بەمجۆرە بۆ گوڵان هاتە ئاخاوتن.

* سەردانی بارزانی بۆ دیاربەكر لەسەر بانگهێشتی سەرۆك وەزیران ئەرۆدغان، جیاوازە لە سەردانەكانی دیكەی بارزانی بۆ توركیا، چونكە ئەمجارە بۆ دیاربەكرە، ئایا گرنگی سەردانەكەی بارزانی چیە و بۆچی لە دیاربەكر پێشوازی لێدەكرێت؟
- ئەمە سەردانێكی زۆر گرنگ و گەورەیە، دوای چەندین ساڵ، بۆ یەكەمجارە بەڕێز بارزانی دێتە دیاربەكر، بە دڵنیاییەوە -هاتنی بۆ دیاربەكر- مانای خۆی هەیە، لەبەر ئەوەی دیاربەكر دڵی ناوچەكەیە، دانیشتوانێكی زۆری كوردی لێیە، لەلایەن كوردەكانەوە بە نیشتمانی راستەقینەی خۆیانی دەزانن. رەنگە ئەوە هەڵگری هێمایەك بێت كە سەردانەكە لە دیاربەكر دەبێت، كە بە دڵنیاییەوە سەرۆك وەزیرانیش سەردانەكەی بەوێ دەستپێكرد. ئەمە دەرفەتێكی باشە بۆ ناردنی پەیامێك بۆ خەڵكی توركیا و هەروەها بۆ خەڵكی ناوچەكەش دەربارەی برایەتی هەردوو نەتەوەی كورد و تورك، كەواتە لەو روانگەیەوە –هەنگاوێكی- گرنگ و سیمبولی یە، و بە ئەنجامدانی چەند كارێكی زۆر جوانیش بەهێزتر دەبێت، وەك هاوسەرگیری بەكۆمەڵی گەنجان و هەروەها ئاهەنگی مۆسیقا بە ئامادەبوونی شیڤان پەروەر و ئیبراهیم تاتڵیساس. كەواتە بە شێوەیەكی گشتی ئەمە ساتەوەختێكی بایەخدارە لە پرۆسەی ئاشتەوایی نێوان توركیا و هەرێمی كوردستانی عێراق.
* وەزیری دەرەوەی توركیا ئاماژەی بەوەكرد، پێشوازی بارزانی لە ئامەد، نیشانەی بڕوابەخۆبوونی توركیایە و ئاماژەیە بەوەی توركیا جددیە لەبارەی چارەسەركردنی كێشەی كوردەوە، ئایا تا چەند سەردانەكەی بارزانی بۆ توركیا یارمەتیدەرە بۆ چارەسەركردنی ئاشتیانەی كێشەی كورد لە توركیا؟
- بە دڵنیاییەوە لە وەڵامی پرسیارەكەتاندا من جەختم لەسەر بێوێنەیی ئەم سەردانە كردووە، جەختم لەسەر لایەنی سایكۆلۆژی و كۆمەڵایەتی ئەم سەردانە كردووە كە زۆر گرنگە و بێوێنەیە. لە وەڵامی پرسیاری دووەمتاندا من باسی بەشێكی مەسەلەكە دەكەم. كاتێك دوو سەركردە بە تایبەتی لەبارەی پرسەكەوە كۆدەبنەوە، كاتێك رووداوگەلێكی زۆر لە توركیا و كوردستان و ناوچەكە و بە دیاریكراوی لە سوریا روودەدەن، ئەوا بابەتگەلێكی زۆر هەیە كە هەردوولا گفتوگۆیان لەبارەوە بكەن و تێڕوانین و بۆچوونەكانی خۆیان لەم بارەیەوە بسازێنن. بە دیاریكراوی- هەروەك ئێوەش ئاماژەتان پێكرد- كە پرۆسەی ئاشتی هەیە لێرە و لە سەرەتای ئەمساڵدا دەستی پێكرد بۆ چارەسەركردنی كێشەی كورد لە توركیا، بەڵام بە داخەوە پرۆسەكە خاوكرایەوە و زۆر بە سستی دەڕوات. ئەگەرچی بە سستی رۆیشتووە و سەرەڕای هەموو تەحەفوزات و پاشەكشەكانیش، ئەوا ئیرادەیەكی بەهێز و خواستێكی بەهێز هەیە لەلایەن دەسەڵاتی توركیا و حكومەتی توركیاوە بۆ چارەسەركردنی ئەم كێشەیە و بۆ بەرەوپێشچوون لەم پرۆسەیەدا، ئەمەش هەستی گشتی نێو رای گشتیە، هەموو راپرسیەكان و رای گشتی پێشانیان داوە كە زۆرینەی توركەكان و هەوروەها كوردەكانیش دەیانەوێت ئەم پرۆسەیە بەردەوام بێت و ئەم كێشەیە چارەسەربێت. كەواتە ئەو سەردان و گفتوگۆیانەی لەدیاربەكر روودەدەن گرنگن لەم رووەوە. لەبەر ئەوەی بارزانی تەنها سەرۆكی هەرێمی كوردستان نییە، بەڵكو كاراكتەر و یاریزانێكی گرنگیشە لە ناوچەكەدا، و بە دڵنیاییەوە دەزانین كە نفوزێكی زۆری هەیە لەنێو كوردەكانی توركیاش و هەروەها لە نێو پەكەكە و لای بەڕێز ئۆجەلانیش. ئومێدەكە ئەوەیە ئەم سەردانە ئاماژەیەكی هاندان بێت بۆ بەردەوامیدان بەم پرۆسەی ئاشتیە، هەروەها ئیرادەی هەردوولا زیاتر بكات بۆ راماڵینی ئەو ئاستەنگانەی هاتوونەتەپێش پرۆسەكە كە بەم دواییە سستی تێكەوت. چونكە ئەمە پرۆسەیەكی ئاشتیە ئەوەندەی پەیوەندی بە توركیاوە هەبێت. بەڵام بە دڵنیاییەوە كێشەی دیكەش هەن كە دەبنە بابەتی ئەجێندا لە كاتی گفتوگۆكاندا، بە شێوەیەكی سەرەكی دۆخی سوریا بە گشتی و دۆخی باكوری سوریا بە تایبەتی، وەك پرسی پەیەدە و چالاكیەكانی و راگەیاندنی ئەم دواییەی ئۆتۆنۆمی كە هەندێ نیگەرانی لە ئەنقەرە دروست كردووە، ئێمە دەزانین كە بەڕێز بارزانیش گوزارشتی لە هەندێ نیگەرانی كرد لەو بارەیەوە. كەواتە نزیكیەك هەیە لە بۆچوونەكاندا لەم بارەیەوە لە نێوان هەردوو ئیدارەكە، هەردوو حكومەتەكە، ئومێدەكە ئەوەیە هەڵوێستێكی هاوبەش وەربگرن كە ببێتەهۆی گرتنەبەری ستراتیژیەتێكی هاوبەش.
* حاڵی حازر توركیا و هەرێمی كوردستان پەیوەندیەكی ئابووری و بازرگانی بەتین لە نێوانیاندا هەیە، لەڕووی سیاسی و دیپلۆماسیشەوە شەراكەتێكی گرنگ هەیە لە نێوانیاندا، كە لەئاست چەندین مەسەلەی سیاسیدا هەڵوێستی هاوبەشیان هەیە، بۆ نموونە لە ئاستی كێشەی سوریادا، پرسیارەكە ئەوەیە ئایا لە چوارچێوەی سەردانەكەی بارزانیدا، تا چەند كێشەی سوریا و دۆخی ناوچەكە و باری عێراق دەبنە بابەتی گفتوگۆكان و كۆبوونەوەكانیان؟
- هەروەك ئاماژەم پێكرد چەندین پرسی سیاسی هەیە كە گفتوگۆیان لەبارەوە دەكرێت، بە دڵنیاییەوە یەكێك لەو پرسانە پرۆسەی ئاشتی توركیا دەبێت، و یەكێكی دیكە بریتی دەبێت لە دۆخی سوریا بە گشتی و دۆخی باكوری سوریا بە تایبەتی. هەروەها ئەگەرێكی باش هەیی بۆ برەودانی زیاتر بەو پەیوەندیە ئابووریانەی لە ماوەی دوو بۆ سێ ساڵی رابردودا دروستبوونە لە نێوان هەردوو وڵاتدا. لە راستیدا پرۆژەی پڕ لە تموح لە هزری هەردوولادا هەیە، یەكێك لەو پرۆژانە بریتییە لەو بۆریە نەوتیەی كە ئەنجامدراوە لە ئێستادا و رەنگە ئەوی دیكەیان گفتوگۆی تێر و تەسەلی لەبارەوە بكرێت كە بریتییە لە غازی سروشتی یان ئەو بۆریەی باسی لێوەدەكرێت. سەرەڕای ئەو بازرگانیە ئاساییەی كە برەوی پێدراوە و سەرەڕای پەیوەندیە ئابووریەكانی دیكە، وەك وەبەرهێنان و بنیاتنانەوە و جۆرەكانی دیكەی بزنس لە هەرێمەكەدا، ئەوا ئەوەی زیاتر دەبێتەهۆی دروستبوونی هاوكاری لە نێوان ئەم نەتەوەیەدا، بریتییە لەو پرۆژانەی لە ئارادان كە پەیوەستن بە وەزەوە، كە بەرژەوەندی هەردوولای تێدایە، بە دڵنیاییەوە دەبێت لەلایەن هەردوولاوە بایەخ بەوە بدرێت، هەروەها لەلایەن حكومەتی توركیاوە، كە كارێك نەكات پەیوەندیەكانی بخاتە مەترسیەوە لەگەڵ بەغدا، لەگەڵ حكومەتی مەركەزی، هەروەها پەیوەندی نێوان هەولێر و بەغدا. كەواتە دەبێت دیپلۆماسیەتێكی زۆر بە حەزەر و لێهاتووانە پیادە بكرێت لەم رووەوە. بە دڵنیاییەوە پەرە بە پەیوەندیە ئابووریەكان بدرێت لەگەڵ هەرێمی كوردستاندا، بەڵام نابێت راوێژكردن و رێككەوتن لەگەڵ حكومەتی مەركەزیدا بكرێتە دەرەوەی ئەم پرۆسەیە. هەروەك ئێوە دەزانن ئێستا حكومەتی توركیا دەستپێشخەری نوێی خستۆتەڕوو بۆ گەڕاندنەوەی پەیوەندی ئاسایی لەگەڵ حكومەتەكەی مالیكی، كە لە ماوەی دوو بۆ سێ ساڵی رابردودا ئەو پەیوەندیانە خراپ ببوون، سەردانەكان ئاڵ و گۆڕكران و پەیام و لێدوانی باش دران، كەواتە بە شێوەیەكی بەرچاو كەشی نێوان ئەنقەرە و بەغدا باشتر بووە، كە نابێت بخرێنە مەترسیەوە، پێموایە دەبێت توركیا لەسەر هەردوو رێگا بڕوات، هەم پەیوەندیەكانی لەگەڵ بەغدا پەرە پێبدات، هەم لەگەڵ هەولێریش.
* بابەتی گەرمی ناوچەكە رووخانی رژێمەكەی ئەسەد و سازدانی كۆنفرانسی جنێڤ 2وە، ئامانجی هەرێمی كوردستان و توركیا كۆتایی هێنانە بە كێشەی سوریا و ئەو ناكۆكیەی لەو وڵاتەكەدا هەیە، تا چەند بارزانی و ئەردۆغان هەڵوێست لە ئاست دۆخی سوریادا وەردەگرن، ئایا پێشبینی ئەمە دەكەن؟
- هەڵوێستی توركیا باش زانراوە، هەڵوێستی توركیا زۆر بەهێزە، هەمیشە حكومەتی توركیا جەختی لەسەر ئەوە كردۆتەوە كە هەر چارەسەرێك بۆ سوریا دەبێت دەركردنی ئەسەد لە دەسەڵات لە خۆبگرێت، بە داخەوە هێشتا ئەمە رووینەداوە، ئەمە تێڕوانینی توركیایە. حكومەتی توركیا رەخنەی لە هەندێ وڵاتی ئەوروپی گرتووە لەبەر ئەوەی هەڵوێستێكی نەرمیان هەبووە لەئاست ئەسەددا. سەركردەكانی توركیا جار لە دوای جار داوایان لە هاوپەیمان و دۆستە رۆژئاواییەكانیان كردووە كە زیاتر كارا بن و ئەوە لەیاد نەكەن كە هەر چارەسەرێك دەبێت دوورخستنەوەی ئەسەد لە دەسەڵات لە خۆبگرێت. ئەمە زۆر روونە، كە سیاسەتی توركیا زۆر توندە لەم رووەوە تا ئەو راددەیەی هەندێ لە رەخنەگرانی حكومەتی توركیا پێیانوایە- بە تایبەتی سەرۆك وەزیران ئەردۆغان- یەكێكە لە هەڵۆكان و هەڵوێستێكی هەڵۆئاسای هەیە، بەڵام مەسەلەكە بەم شێوەیەیە و ئەمە هەڵوێستی توركیایە. بە دڵنیاییەوە لە گفتوگۆكانی نێوان بارزانی و ئەردۆگان لە دیاربەكر، ئەمە پرسێكی گەورە دەبێت كە هەردوولا ئاڵوگۆڕی بیروڕا بكەن لەبارەیەوە. من حەزدەكەم بۆچوونی بارزانی لەم رووەوە بزانم، ئەگەرچی بەپێی تێگەیشتنی من بەڕێز بارزانیش باوەڕی وایە بە شێوەیەك لە شێوەكان دەبێت ئەسەد بڕوات، ئەگەر وابێت، ئەوا هەردوولا بۆچوونی چوونیەكیان هەیە.
* لە چوارچێوەی مێژووی توركیاو مێژووی پەیوەندی نێوان توركیا و هەرێمی كوردستان، بۆ یەكەمجارە لە مێژوودا سەركردەیەكی كورد بانگهێشت بكرێت بۆ سەردانكردنی شارێكی كوردی لە توركیا، ئەمەش ئاماژەیە بە گۆڕانی سیاسەتی توركیا لە ئاست هەرێمی كوردستاندا، ئایا تا چەند بارزانی دەتوانێت رۆڵی هەبێت لەوەی كێشەی كورد بە ئاشتیانە چارەسەر بكرێت لە توركیا و تا چەند ئەردۆغان ئامادەیە بۆ گوێگرتن لە بارزانی لەبارەی چارەسەركردنی كێشەی كوردی وڵاتەكەیەوە؟
- لە وەڵامی یەكەم پرسیاردا وتم كە بە دڵنیاییەوە ئەمە مانایەكی زۆر گەورەی هەیە، لەبەر ئەوەی دیار بەكر بە دڵی ئەو ناوچەیە دادەنرێت كە كوردەكانی توركیای تێدا دەژین، بە دڵنیاییەوە بانگهێشتكردنی سەركردەیەكی كوردی وەك بارزانی، كە رێزلێگیراو و خاوەن نفوزە، تەواو مانادارە. من لە وەڵامی پرسیاری پێشوومدا وتم كە پرۆسەی ئاشتی- هەروەك ئێمە لێرە وای پێ دەڵێین-، پرۆسەی چارەسەركردنی كێشەی كورد لە توركیا بەردەوامە و لەسەرەتای ئەم ساڵەوە دەستی پێكردووە، ئەمە كەناڵێكی كراوەیە و هێشتا بەردەوامە، بەڵام زۆر بە سستی. بەڵام ئامادەبوونی بارزانی و ئەوەی دەیڵێت بە ئاشكرا یان لە دانیشتنی تایبەتیدا دەبێتەهۆی خێراتركردنی ئەم پرۆسەیە و ئومێدەكە ئەوەیە ببێتەهۆی نزیكبوونەوە لە كۆتایی هێنان بەم پرۆسەیە. هەروەك پێشتر وتم ئەو نفوزێكی زۆری هەیە لەنێو كوردانی توركیادا و كوردەكانی توركیا گوێ بەوە دەگرن كە دەیڵێت، ئەوەی پەیوەندی بە حكومەتی توركیا و بەڕێز ئەردۆغان و بەڕێز داود ئۆغڵۆوە هەبێت ئەوا بە جددیەوە قسەكانی بارزانی وەردەگرن كە لەبارەی چارەسەرەوە گوزارشتیان لێدەكات. بەرپرساتی توركیا دەڵێن ئێمە سیاسەتی خۆمان هەیە و پیادەی دەكەین. بە مانایەكی دیكە ئێستا سیاسەتێك خراوەتەگەڕ، بەڵام ئەگەر ئەم گفتوگۆیانەی دیاربەكر ببنەهۆی خێراتركردنی پرۆسەكە و ئەگەر ئەم كۆبوونەوەیە رێگاخۆش بكات بۆ بەرەوپێشچوون، ئەوا دەبێتە دەستكەوتێكی مەزن.
* بەڕێزت وەك رۆرژنامەنووسێكی بە ئەزموون لەسەر ئەم پرسە دوا وتەت چیە؟
- لە كۆتاییدا دەڵێم كە من بۆ چەندین ساڵە لەم پیشەیەدام و مامەڵەم لەگەڵ كێشە ئیقلیمیەكاندا كردووە، كاتێك لە رابردو دەڕوانم، رابردویەكی دوور نا، بەڵكو شەش بۆ هەشت و تەنانەت دە ساڵ پێش ئێستا، ئەوا پەیوەندی نێوان توركیا و كوردەكانی عێراق، لە نێوان حكومەتی توركیا و سەركردایەتی بارزانی بە تایبەتی، زۆر خراپ بوو و زۆر گرژ بوون، وتە و لێدوانی توند لە دژی یەكتر دران. ئەگەر بگەڕێیتەوە بۆ كتێبەكانی مێژووی ئەم دواییە و رۆژنامەكان، هەموو ئەمانە دەبینیت. بەڵام ئەم ساتەوەختەو و ئەم قۆناغەی پێیگەیشتووین ئاماژەیە بە پێشكەوتنێكی گەورە و گۆڕانێكی گەورە، كە هاوشێوەی فەڕەنسا و ئەڵمانیایە لە دوای جەنگی جیهانی دووەمەوە، كە لە دووژمنەوە بوونە دۆست و بگرە هاوپەیمان، بۆچی ئەمەش لە نێوان تورك و كورد و باقی ناوچەكەدا روونەدات. كەواتە ئەوەی لە دیاربەكر روودەدات رەمزیەتێكی بێئەندازە گرنگی هەیە، ئەوە پێشان دەدات كە بە بوونی ئیرادەی باش و لەبەرچاوگرتنی واقیعیانەی بەرژەوەندیە راستەقینەكانی نەتەوەكان، ئەوا دەگەنە ئاشتی و سەقامگیری و دۆستایەتی.