زانا سیزن، پسپۆڕی ئابوورییە و لە توێژینەوەكانیدا جەخت لەسەر ئابووریی كوردستانی باكوور دەكاتەوە. لە گفتوگۆی ئەمجارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (كاریگەریی ئابووری و بازاڕی هاوبەش لە بونیادنانی نەتەوەدا)، بەمجۆرە دید و تێروانییەكانی سەبارەت بە ئابووریی باكووری كوردستان خستەڕوو:

سەرەتا سوپاس بۆ بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان بۆ ڕەخساندنی ئەم دەرفەتە و گفتوگۆكردن لەسەر پرسی ئابووری و بازاڕی هاوبەش و بونیادنانی نەتەوە. لەم گفتوگۆیە هەوڵ دەدەم تاوتوێی دۆخی ئێستای باكووری كوردستان بكەم. بەتایبەت لە ڕووی هێزی جیۆپۆلیتیكی و توانای ئابوورییەوە لە بوارەكانی سەرچاوە سرووشتییەكان، كشتوكاڵ، ئاژەڵداری و پیشەسازی. ئامانجم لەم ئاراستەیە ئەوەیە كە دەتوانرێت ئابووری وەك ئامرازێكی هێزی نەرم بەكاربهێنرێت بۆ كەمكردنەوەی گوشارە سیاسییەكان و دروستكردنی پەیوەندیی هاوسەنگ لەگەڵ دەوروبەر، بە شێوازێك كە خزمەت بە بەرژەوەندیی گشتیی باكوور و پارچەكانی دیكەی كوردستان بكات.

 هەر بۆیە خوێندنەوەی پرسی كورد لە ڕوانگەیەكی ئابوورییەوە، دەروازەیەكی پێویست بە ڕووی تێگەیشتن لە هاوكێشە سیاسی و كۆمەڵایەتییەكاندا دەكاتەوە. پێویستە لە شیكردنەوەی دۆخی باكووری كوردستاندا، لەو چوارچێوە كلاسیكییە دەربچین كە تەنیا سەرنج دەخاتە سەر لایەنەكانی هەژاری، بێكاری و كۆچبەری. ئەگەرچی ئەم گرفتانە ڕەهەندی واقیعیی كۆمەڵگەكەن، بەڵام هاوكات دەكرێت لە گۆشەنیگایەكی جیاوازەوە سەیری توانستی ڕاستەقینەی ئەم جوگرافیایە بكرێت كە خاوەنی سەرچاوەی دەوڵەمەند و هەمەجۆرە.

باكووری كوردستان، بە هۆی پێگە جیۆپۆلیتیكییەكەی و سەرچاوە سرووشتییەكانیەوە، خاوەنی پوتانسیالێكی گەورەیە. بوونی حەوزە سەرەكییەكانی ئاوی شیرینی وەك دیجلە و فورات، زەوییە بەپیتە كشتوكاڵییەكان، وزەی هایدرۆئەلەكتریك، یەدەگی نەوت و گاز و كانزاكان، لەگەڵ هێزی مرۆیی گەنج و چالاك، بنەمایەكی بەهێز بۆ گەشەكردن پێكدەهێنن. ئەم سەرچاوانە نەك تەنیا لە ئاستی ناوخۆییدا گرنگن، بەڵكو لە ڕووی بازرگانی و گواستنەوەوە پێگەیەكی ستراتیژی بە ناوچەكە دەبەخشن كە دەكرێت بەڕووی بازاڕەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بكرێتەوە.

لەم سۆنگەیەوە، پرسیاری سەرەكی ئەوە نییە كە ئایا ئەم سەرچاوانە بوونیان هەیە، یان نا، بەڵكو كێشە بنەڕەتییەكە لەوەدایە كە تا چەند ئەم پوتانسیالە دەگۆڕدرێت بۆ سەرمایەی نیشتمانی، پیشەسازیی ناوخۆیی و ڕەخساندنی هەلی كار. بەهێزكردنی ئابووریی ناوخۆیی، كاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر بەرزكردنەوەی هۆشیاریی نەتەوەیی، ڕێكخستنی كۆمەڵایەتی و پەرەپێدانی پایە سیاسییەكان دەبێت. لە كۆتاییدا، كۆكردنەوەی ئەم توانایانە و ئاراستەكردنیان بەرەو گەشەیەكی درێژخایەن، دەتوانێت ببێتە یەكێك لە بزوێنەرە سەرەكییەكانی پڕۆسەی نەتەوەسازیی كورد لە پاشەڕۆژدا.

 

توانای ستراتیژیی ئابووریی باكووری كوردستان:

لە سەرچاوە سرووشتییەكانەوە بۆ سەرمایەی مرۆیی و دیاسپۆرا

هەڵسەنگاندنی توانای ئابووریی هەر ناوچەیەك تەنیا لە ڕێگەی ژمارەی كارگەكان، یان ئاستی بەرهەمهێنانی ناوخۆیی ئێستاوە ناكرێت، بەڵكو پێویستی بە تێڕوانینێكی گشتگیر و فرەڕەهەند هەیە، كە تێیدا سەرچاوە سرووشتییەكان، توانای مرۆیی، لۆجیستیك و سەرمایە دەرەكییەكان پێكەوە گرێ بدرێن. باكووری كوردستان بەهۆی پێگەی جوگرافی، دەوڵەمەندیی سەرچاوە سرووشتییەكان و هێزی مرۆیی لە ناوخۆ و دەرەوەدا، خاوەنی تایبەتمەندییەكی ستراتیژییە. لەمەدا، توانای ئابووریی ئەم ناوچەیە لە پێنج ئاستی سەرەكیدا دەنرخێندرێت و چۆنیەتی گۆڕینی ئەم سەرچاوانە بۆ بەهای زیادكراو شی دەكرێتەوە.

 

یەكەم: پێنج ئاستی بنەڕەتیی توانای ئابووری

بۆ تێگەیشتن لە نەخشەی ئابووریی ناوچەكە، پێویستە پێكهاتەكان بەم شێوازەی خوارەوە پۆلێن بكرێن:

- سەرمایەی سرووشتی: ئەمە بەردی بناغەی ئابووریی ناوچەكەیە كە سەرچاوە ئاوییەكان (بە تایبەت حەوزەكانی فورات و دیجلە)، خاكی بەپیتی كشتوكاڵی، كانزاكان، دارستانەكان، لەوەڕگە پان و بەرینەكان، و سەرچاوەكانی وزەی وەك نەوت، گاز و وزەی نوێبووەوە دەگرێتەوە.

- سەرمایەی بەرهەمهێنان: توانای گۆڕینی سەرچاوە خاوەكانە بۆ بەرهەم لە ڕێگەی كەرتەكانی كشتوكاڵی مۆدێرن، ئاژەڵداری، پیشەسازیی خۆراك، كانزاكاری و بەرهەمهێنانی وزەی كارەبا.

- سەرمایەی بازرگانی: پێگەی جوگرافیی ناوچەكە وەك پردێك لە نێوان توركیا، ئێران، عێراق و سووریا، دەرفەتێكی گەورە بۆ بازرگانیی سنووری، لۆجیستیك، هەناردە و هاوردەكردن، و كاركردن لە بازاڕەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەڕەخسێنێت.

- سەرمایەی مرۆیی: بوونی پێكهاتەیەكی گەنج و خوێندەوار، لەوانەش ئەندازیاران، پزیشكان، ئەكادیمیستان، بازرگانان و پسپۆڕانی تەكنەلۆژیا كە دەتوانن ببنە بزوێنەری نوێكاری و گەشەپێدانی تەكنیكی.

- سەرمایەی ڕەوەند (دیاسپۆڕا): لایەنێكی گرنگی هێزی ئابووریی باكوور، ئەو بازرگان، ئەكادیمیست و پسپۆڕە كوردانەن كە لە شارە گەورەكانی ڕۆژئاوای توركیا (وەك ئەستەنبوڵ و ئیزمیر) و وڵاتانی ئەوروپادا دەژین. یەكگرتنی ئەم سەرمایە دارایی و زانستییە لەگەڵ سەرچاوەكانی ناوخۆ، ڕەهەندێكی نوێ بە ئابووریی ناوچەكە دەبەخشێت.

 

دووەم: ئاو وەك هێزێكی ستراتیژی و جیۆپۆلیتیكی

لە هاوكێشە ئابوورییەكانی سەدەی نوێدا، ئاو لە ڕیزی پێشەوەی سەرچاوە ستراتیژییەكان دێت و گرنگییەكەی لە وزە و نەوت كەمتر نییە. بەشێكی زۆری سەرچاوە سەرەكییەكانی هەردوو ڕووباری فورات و دیجلە لە جوگرافیای باكووری كوردستانەوە هەڵدەقوڵێن.

بەپێی ئامارە فەرمییەكانی پڕۆژەی گەورەی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئانادۆڵ (GAP)، تا كۆتایی ساڵی ٢٠٢٤، لەم حەوزانەدا ١٨ بەنداو تەواو كراون و ١٤ وێستگەی كارەبای ئاوی (هایدرۆئەلەكتریك) خراونەتە گەڕ. توانای بەرهەمهێنانی ساڵانەی ئەم وێستگانە گەیشتووەتە ٢٠.٦ ملیار كیلۆوات-سەعات (kWh)، كە نزیكەی ٢٧.٦٪ی تێكڕای كارەبای بەرهەم هاتوو لە وزەی ئاوی لە توركیادا پێكدەهێنێت. لە هەمان كاتدا، ڕووبەری ٦٧٥،٢٥٠ هێكتار زەوی بەهۆی ئەم بەنداوانەوە خراوەتە ژێر ئاودێرییەوە.

ئەم ژمارانە نیشانی دەدەن كە ئاو تەنیا بەرهەمهێنەری كارەبا نییە، بەڵكو بڕبڕەی پشتی كشتوكاڵ، پیشەسازیی خۆراك، ئاسایشی خۆراك و سەرچاوەی سەرەكیی گەشەی شارنشینییە.

 

سێیەم: گۆڕینی سەرچاوەی خاو بۆ بەهای زیادكراو (Katma Değer)

ستراتیژیی بنەڕەتی بۆ گەشەپێدانی ئابووری، دووركەوتنەوەیە لە فرۆشتنی كەرەستەی خاو و كاركردنە لەسەر دروستكردنی بەهای زیادكراو. بۆ نموونە:

* فرۆشتنی گەنمی خاو داهاتێكی كەم دروست دەكات، بەڵام پرۆسێسكردنی و گۆڕینی بۆ ئارد و مەعكەرۆنی بەهایەكی ئابووریی بەرزتر بەدەست دەهێنێت.

* فرۆشتنی لۆكە بەراورد ناكرێت بە گۆڕینی بۆ قوماش و جلوبەرگی ئامادەكراو لە ناوخۆدا.

* بەخێوكردنی ئاژەڵ كاتێك كاریگەریی تەواوی دەبێت كە پیشەسازیی گۆشت، شیرەمەنی و پێستەی لەسەر بونیاد بنرێت.

چوارەم: ئابووریی ژێرخان وەك سەرمایەی نادیار

ژێرخان بە بزوێنەری شاردراوەی ئابووری دادەنرێت. هەرچەندە كەرتی ژێرخان (ڕێگاوبان، هێڵی ئاسن، فڕۆكەخانەكان، هێڵەكانی وزە، ئینتەرنێتی خێرا و ناوچە پیشەسازییە ڕێكخراوەكان) ڕاستەوخۆ داهاتێكی خێرا دروست ناكەن، بەڵام بەبێ بوونی ئەمانە، هیچ كەرتی دیكەی بەرهەمهێنان ناتوانێت گەشە بكات.

كارگەیەك ناتوانێت بەبێ كارەبای جێگیر كار بكات، بەرهەمە كشتوكاڵییەكان بەبێ زنجیرەی ساردكەرەوە و لۆجیستیكی خێرا تێكدەچن، كەرتی تەكنەلۆژیاش بەبێ هێڵی پەیوەندی و ئینتەرنێتی پێشكەوتوو گەشە ناكات. لێرەوە، ژێرخان سەرمایەیەكی نادیارە كە بەهای ڕاستەقینە بە كەرتەكانی دیكە دەبەخشێت.

لە ژێرخانەوە بۆ سەرخان:

نەخشەڕێگای ئابووریی بەهای زیادكراو لە باكووری كوردستان

كاتێك بنەماكانی ژێرخانی ئابووری (ڕێگاوبان، ئاو، كارەبا و پەیوەندییەكان) بەردەست دەبن، قۆناغی دووەمی گەشەپێدان دەست پێدەكات كە پێی دەوترێت «سەرخانی ئابووری». ئەم قۆناغە لەسەر بنەمای بەهای زیادكراو (Value-Added) بونیاد دەنرێت. بازدانی ڕاستەقینەی ئابووریی باكووری كوردستان لەم خاڵەوە دەست پێدەكات، چونكە دەوڵەمەندیی ڕاستەقینە تەنیا بە بوونی سەرچاوەی خاو لەژێر زەوی، یان لەسەر زەویدا پێوانە ناكرێت، بەڵكو بە توانای كۆمەڵگە لەسەر پرۆسێسكردن، پیشەسازی كردن و براندكردنی ئەو سەرچاوانە دیاری دەكرێت.

 

1- پارادۆكسی ئابووریی هاوچەرخ

ئەو دۆخە دژبەیەكەی كە ئەمڕۆ لە باكووری كوردستاندا دەبینرێت، سەرنجڕاكێشە، لە لایەكەوە ناوچەكە خاوەنی سەرچاوەی سرووشتی و ئاویی زۆر دەوڵەمەندە، بەڵام لە لایەكی دیكەوە داهاتی ساڵانەی تاكەكەس لە نزمترین ئاستدایە.

بەپێی ئامارە فەرمییەكانی دەستەی ئاماری توركیا (TÜİK) بۆ ساڵی ٢٠٢٤، لە كاتێكدا تێكڕای داهاتی ساڵانەی هەر تاكێك لەسەر ئاستی توركیا ٥٠٣،٠٧٦ لیرە بووە، ئەم ڕێژەیە لە پارێزگاكانی باكووری كوردستان بەم شێوازە بووە: « وان: ٢٠٣،٠٤٩ لیرە، ئاگری: ١٩٤،٦٦٠ لیرە، ئامەد: ١٨٨،٠٠٠ لیرە، ڕحا (شانلیورفا): ١٤٤،١٨٨ لیرە»

ئەم داتایانە ڕاستییەكی گرنگمان پێ دەڵێن: بوونی سەرچاوەی سرووشتی بە تەنیا خۆشگوزەرانی بۆ كۆمەڵگە ناهێنێت. ئەگەر كۆمەڵگەیەك نەبێتە خاوەنی تەكنەلۆژیا، دارایی، توانای بەڕێوەبردن و هێزی بەرهەمهێنانی بەهای زیادكراو، سەرچاوە دەوڵەمەندەكانی تەنیا وەك كەرەستەی خاو دەڕۆن و سوودەكەی بۆ ناوەندەكانی دیكە دەبێت. بۆیە، ئامانجی سەرەكی دەبێت «كۆبوونەوەی سەرمایەی ناوخۆیی» بێت.

 

2-  نموونەی گازیانتەپ و مۆدێلی گەشەپێدانی فرەڕەهەند

شارێكی وەك گازیانتەپ نموونەیەكی گرنگی كاركردنە لەسەر بەهای زیادكراو. لە ساڵی ٢٠٢٤، غازی عەنتاب لە ڕیزی ئەو ٣١ شارەی توركیادا بوو كە قەبارەی هەناردەكردنیان لە یەك ملیار دۆلار تێپەڕی كردووە. ئەم سەركەوتنە نیشانی دەدات كە لە یەك جوگرافیادا، گۆڕینی مۆدێلی ئابووری لە كشتوكاڵی سەرەتاییەوە بۆ پیشەسازیی هەناردەكردن، دەبێتە هۆی بازدانێكی گەورە لە كۆكردنەوەی سەرمایەدا.

بۆیە ستراتیژیی ئابووریی باكووری كوردستان پێویستە لەسەر ئەم پێكهاتە پێنج لایەنەیە بونیاد بنرێت: كشتوكاڵ + پیشەسازی + وزە + لۆجیستیك + هەناردەكردن.

3-  زنجیرەی بەهای كشتوكاڵ و ئاژەڵداری

كشتوكاڵ و ئاژەڵداری نابێت تەنیا وەك دابینكردنی بژێوی، یان بەرهەمهێنانی سەرەتایی ببینرێن. پێویستە هەر بەرهەمێك بخرێتە ناو زنجیرەیەكی پیشەسازییەوە بۆ ئەوەی زۆرترین بەهای دارایی لێ بەرهەم بهێنرێت:

• زنجیرەی گەنم:

 گەنم ™ ئارد ™ مەعكەرۆنی و خۆراكی پێشكەوتوو ™ بەستەبەندیكردن ™ لۆجیستیك و هەناردە

• زنجیرەی لۆكە:

 لۆكە ™ ڕستن و چنین ™ قوماش ™ تێكستیل و پۆشاك ™ براندسازی و هەناردە

• زنجیرەی ئاژەڵداری:

 ئاژەڵداری ™ بەرهەمەكانی گۆشت و شیر ™ پیشەسازیی پێستە و ئالیك ™ پیشەسازیی خۆراكی نوێ

ئامانجی ئەم مۆدێلە تەنیا زیادكردنی بڕی بەرهەم نییە، بەڵكو خوڵقاندنی زۆرترین بەهای ئابوورییە لەو بڕەی كە بەرهەم دەهێنرێت.

 

4-  ئابووریی وزە: لە بەرهەمهێنانەوە بۆ خاوەنداریێتی

باكووری كوردستان بە سەرچاوەكانی وەك كارەبای ئاوی (هایدرۆئەلەكتریك)، نەوت، گازی سرووشتی و وزە نوێبووەوەكانی وەك خۆر و با دەوڵەمەندە. بەڵام لە كەرتی وزەدا دوو مۆدێلی جیاواز هەن:

- مۆدێلی یەكەم: تەنیا بەرهەمهێنانی وزە و گواستنەوەی بۆ دەرەوەی ناوچەكە (كە داهاتەكەی ناچێتەوە خزمەت گەشەی ناوخۆیی).

- مۆدێلی دووەم: بەستنەوەی وزەی هەرزان و هێمن بە كەرتی پیشەسازیی ناوخۆییەوە بۆ كەمكردنەوەی تێچووی بەرهەمهێنان و ڕاكێشانی وەبەرهێنان.

ستراتیژیی دروست بۆ پاشەڕۆژی ناوچەكە، پەیڕەوكردنی مۆدێلی دووەمە كە تێیدا وزە دەبێتە كاتالیزۆرێك بۆ گەشەپێدانی كارگەكان، ڕەخساندنی هەلی كار و بەهێزكردنی بازاڕی ناوخۆیی.

ستراتیژی گەشەپێدانی ئابووری و

نەتەوەسازی لە باكووری كوردستان

پەرەپێدانی ئابووری و بەهێزكردنی ژێرخانی بەرهەمهێنان، كۆڵەكەی سەرەكیی پاراستنی ناسنامەی كۆمەڵایەتی و بەدەستهێنانی سەربەخۆیی لە بڕیاردانی ستراتیژیدا پێكدەهێنن. لەم سۆنگەیەوە، ناوچەی باكووری كوردستان لە ڕووی مێژووییەوە زیاتر وەك سەرچاوەیەكی دەوڵەمەندی كەرەستەی خاو سەیر كراوە، بێ ئەوەی سوود لە توانای ڕاستەقینەی ئەم سامانە سرووشتییانە بۆ بنیادنانی ژێرخانێكی پیشەسازیی بەردەوام وەربگیرێت. بۆ گۆڕینی ئەم هاوكێشەیە، پێویستە تێڕوانینەكان لە چوارچێوەی بەكاربردنی سەرەتاییەوە بەرەو پیشەسازیی مۆدێرن و یەكگرتوو ئاراستە بكرێن.

كانزاكانی باكووری كوردستان، لە مس و كرۆمەوە تا ئاسن، قورقوشم، زینك و مەڕمەڕ، لەبری ئەوەی بە شێوەی خاو و بە بەهایەكی كەم هەناردەی دەرەوە بكرێن، پێویستە لە ناوخۆدا پڕۆسێس بكرێن. گەشەپێدانی ڕاستەقینە لە تەنیا دەرهێنانی ئەم سامانانەدا كورت نابێتەوە، بەڵكو لە دروستكردنی زنجیرەی بەهادایە، بۆ نموونە، گۆڕینی مس بۆ كێبڵ و ئامێری ئەلیكترۆنی، یان كاركردن لەسەر مەڕمەڕ و گۆڕینی بۆ كەرەستەی تەلارسازیی مۆدێرن. ئەم ستراتیژە نەك تەنیا هەلی كار لە ناوخۆدا دەڕەخسێنێت، بەڵكو ڕێگر دەبێت لە چوونە دەرەوەی سەرمایە و داهاتی زیادكراو بۆ دەرەوەی ناوچەكە دەگەڕێنێتەوە. فەلسەفەی بنەڕەتی لێرەدا دەبێت لەسەر بنەمای «پیشەسازیی یەكگرتوو و بەرهەمهێنانی كاڵای كۆتایی» بێت.

شانبەشانی سامانی سرووشتی، پێگەی جیۆپۆلیتیكی باكووری كوردستان هۆكارێكی دیكەی گرنگە بۆ سەرهەڵدانی وەك ناوەندێكی ستراتیژی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. ئەم جوگرافیایە وەك پردێكی لۆجیستی لە نێوان ناوچەكانی قەوقاز، ئەنادۆڵ، مێزۆپۆتامیا و تەختی ئێراندایە. بوونی دەروازە سنوورییە گرنگەكانی وەك خابوور و گۆربوڵاغ، ئەم ناوچەیە دەكاتە كۆریدۆرێكی بازرگانیی گرنگ كە ئێران و ئاسیای ناوەڕاست بە دەریای ناوەڕاست و بازاڕەكانی عێراق و باشووری كوردستانەوە دەبەستێتەوە. بە پەرەپێدانی ناوچە پیشەسازییەكان و تۆڕەكانی گواستنەوەی پێكەوەبەستراو، دەكرێت ئەم پێگە جوگرافییە لە ڕێڕەوێكی سادەوە بكرێتە ناوەندێكی لۆجیستیی سەرەكی و هۆكارێك بۆ بەهێزكردنی پێگەی سیاسیی ناوچەكە.

پەیوەندیی نێوان ئابووری و پڕۆسەی نەتەوەسازی پێوەندییەكی ئۆرگانیكییە. مێژوو نیشانی داوە كە بێ بنیادنانی بازاڕێكی هاوبەش و بەرژەوەندیی ئابووریی هاوبەش، هیچ پێكهاتەیەك ناتوانێت هێزێكی نیشتمانیی بەردەوام پێكبهێنێت. چالاككردنی توانای ئابووریی باكوور سێ دەستكەوتی گەورە لەم بوارەدا دەستەبەر دەكات:

یەكەم، بە نیشتمانیكردنی سەرمایە و كارسازی، بە جۆرێك كە وەبەرهێنەرانی ناوخۆیی لەبری ڕاكێشانی سەرمایەكانیان بۆ ناوەندە گەورەكانی دەرەوە، لە خاكەكەی خۆیاندا ڕەگ داكوتن، ئەمەش زەمینە بۆ پاڵپشتیكردنی دامەزراوە نیشتمانییەكان، میدیا و زانكۆكان خۆش دەكات.

دووەم، كۆچی پێچەوانە و ڕێگریكردن لە كۆچكردنی گەنجان و هێزی كاری لێهاتوو بۆ دەرەوە بەهۆی نەبوونی هەلی كارەوە.

سێیەم، گەشەكردنی چینە كۆمەڵایەتییە مۆدێرنەكان و تێپەڕین لە سیستمی نەریتی، یان دەرەبەگایەتی بەرەو كۆمەڵگەیەكی پیشەسازی و تەكنەلۆژی، كە ئەمەش بنەمایەكی مۆدێرن بۆ ناسنامەی نیشتمانی دادەڕێژێت.

لە كۆتاییدا، گەشەپێدانی باكووری كوردستان پێویستی بە گۆڕینی ئەقڵییەتی ئابووری و هێنانەكایەی «ئەقڵییەتێكی كۆكەرەوە» هەیە. بە یەكخستنی ژیریی ناوخۆیی، سەرمایەی مرۆیی و وزەی دیاسپۆرا لەگەڵ سەرچاوە سرووشتییەكاندا، دەكرێت بزوێنەرێكی ئابووریی بەهێز دروست بكرێت. داهاتوو بۆ ئەو كۆمەڵگەیانەیە كە توانای گۆڕینی كەرەستەی خاویان بۆ بەهای پیشەسازی هەیە و پێشكەوتنی ئابووری دەكەنە مۆتۆڕی پاراستنی ناسنامە و داهاتووی خۆیان.