شڤان حەمدی ئەندامی بازنەی گفتوگۆ و ئەندامی بەشی ڕۆشنبیریی و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستانە و بەرپرسی ئاژانسی هەواڵی زاگرۆسە. لە گفتوگۆی ئەم جارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (كاریگەریی ئابوری و بازاڕی هاوبەش لە پرۆسەی بونیادنانی نەتەوەدا)، بەم جۆرە بیر و بۆچوونەكانی خۆی خستەڕوو:

لەم گفتوگۆیەدا، ئاماژەكردن بە ئەزموونی سەركەوتووی دامەزراندنی یەكێتیی گومرگی ناسراو بە «زۆلفەرین» لە نێوان ویلایەتە پەرتەوازەكانی ئەڵمانیا پێش یەكگرتنە سەرتاسەرییەكەی ساڵی ١٨٧١ لەسەر دەستی سەركردەی ناودار «ئۆتۆ ڤۆن بسمارك» جێگەی سەرنجێكی تایبەت بوو. ئەوجا لەگەڵ ئەوەی لایەنگری ڕەهای هەموو دیدگا و تێزە فیكرییەكانی «ئێرنست گێڵنەر» نین، لەوەی كە تەنیا لایەنی ئابووری و سیستمی سەرمایەداری بە تاكە بنەمای بنەڕەتی بۆ بونیادنانی دەوڵەت-نەتەوەی نوێ دابنێین، بەڵام هاوكات ناتوانرێت گرنگیی مێژوویی ئەم هۆكارە نادیدە بگیرێت. بە پشتبەستن بە چەمكی «كۆمەڵگەی خەیاڵكرد» لای بیرمەندی ناسراو «بێندیكت ئەندرسۆن»، دروستبوونی ناسنامەیەكی نەتەوەیی هاوبەش كە تێیدا سەرجەم تاكەكان خۆیان بە ئەندامی یەكەیەكی سیاسی و جوگرافی بە ناوی «كوردستان» بزانن، بەبێ بوونی پێگەیەكی ئابووری و بازاڕێكی هاوبەش ناتوانێت لە واقیعدا ڕەنگ بداتەوە، چونكە لایەنی ئابووری سەرجەم كایەكانی دیكە لە چوارچێوەی سیستمێكی هاوچەرخدا ڕێك دەخاتەوە.

لەم سۆنگەیەوە، لە گفتوگۆكەدا پرسی پەرەپێدانی «ئابووری و بازاڕی هاوبەش» لە نێوان هەر چوار پارچەی كوردستاندا گفتوگۆی لەسەر كرا، بەڵام كێشە سەرەكییەكە لێرەدا ئەوەیە كە سیستمی فەرمانڕەوایی چوار دەوڵەتە باڵادەستەكەی سەر كوردستان، بە شێواز و ڕێكاری جیاواز دژایەتیی دامەزراندنی هەر جۆرە پەیوەندییەكی ئابووری، یان بازاڕی هاوبەش لە نێوان پارچەكاندا دەكەن. كارەكە تەنیا بە ئەم ڕێگرییە كۆتایی نایەت، بەڵكو ئەو دەسەڵاتانە بە شێوازی جیاواز و داڕێژراو، ئاستەنگ و بەربەستی هەمەجۆر دروست دەكەن، بۆ ئەوەی ڕێگە نەدەن لە ناوخۆی هەر پارچەیەكی كوردستاندا ژێرخانێكی ئابووریی پتەو و گەشەسەندوو بە شێوەیەكی سەربەخۆ دابمەزرێت، ئامانجی سەرەكیی ئەم ڕێگرییانەش ئەوەیە كە هیچ پارچەیەكی نیشتمان بە شێوەیەكی جیاواز نەبووژێتەوە و نەتوانێت هەنگاو بەرە و پەرەپێدانی بەردەوام و سەربەخۆیی ئابووری هەڵبگرن.

هەرێمی كوردستان، وەك قەوارەیەكی دەستووری و یاسایی ددانپێدانراو لە چوارچێوەی دەستووری ساڵی ٢٠٠٥ی عێراقدا، لە ڕووی تیۆرییەوە خاوەنی كۆمەڵێك مافی دەستووریی بەرفراوانە بۆ بونیادنانی ژێرخانێكی ئابووریی سەربەخۆ و بەهێز، بەڵام لە واقیعدا پرۆسەی بەڕێوەبردنی سیستمی «ئابووری و بازاڕی هاوبەش» لەگەڵ حكومەتی فیدڕاڵدا ڕووبەڕووی چەندین ئاستەنگی بەردەوام و سیستماتیك دەبێتەوە، كە ڕێگرن لەبەردەم گەشەكردن و بووژانەوەی سێكتەرە جیاوازەكانی هەرێمدا.

ئەم ڕێگرییانە تەنیا سنووردار نین بە كایەیەكی تایبەتەوە، بەڵكو بە شێوازێكی بەرنامەبۆداڕێژراو لە دۆسیەی نەوت و گازەوە تاكو پرۆسەی ئاڵوگۆڕی بازرگانیی نێوان هەرێم و پارێزگاكانی دیكەی عێراق دەگرێتەوە. یەكێك لە ڕەنگدانەوە هەرە دیارەكانی ئەم نادادییە، مامەڵەكردنە لەگەڵ بەرهەمی گەنمی جووتیارانی هەرێم، كە هۆكارێكی سەرەكیی دابینكردنی ئاسایشی خۆراكی عێراقە، بەڵام بە پێچەوانەی پارێزگاكانی دیكەی عێراق، گەنمی جووتیارانی كوردستان بە تەواوی وەرناگیرێت و شایستە داراییەكانیشیان بە بیانووی جیاواز دوا دەخرێت، ئەمەش نائومێدییەكی زۆری لای جووتیاران دروست كردووە.

لەسەر ئاستی ناوخۆیی، ئەم دۆخە ناسەقامگیرە كاریگەریی نەرێنی قورسی لەسەر بازاڕ و بژێویی هاووڵاتیان جێ هێشتووە. كێشەكانی بەردەم كۆكردنەوەی داهات و ڕێكخستنی باجەكان، كاریگەریی ڕاستەوخۆیان لەسەر دواكەوتنی مووچەی فەرمانبەران و پەككەوتنی پڕۆژە خزمەتگوزارییەكان دروست كردووە، لەمەش خراپتر، ئەم قەیرانە داراییانە ڕەهەندی سیاسییان وەرگرتووە و بوونەتە هۆی قووڵكردنەوەی ناكۆكییە ناوخۆییەكان و زیندووكردنەوەی سیستمی «دوو زۆنی»، بە جۆرێك كە تەنانەت بازگەكانی نێوان شارەكانی هەرێمیش بوونەتە بەربەست لە بەردەم گواستنەوەی كاڵا و ئاسانكاریی بازرگانیدا.

ماوەی زیاتر لە دوازدە ساڵە پشكی شایستەی دارایی هەرێمی كوردستان لە بوودجەی گشتیی دەوڵەتی عێراقدا بە تەواوی دەستی بەسەردا گیراوە، بە جۆرێك ناردنی پارە تەنیا بۆ مووچەی فەرمانبەران كورت كراوەتەوە، كە ئەویش لە ماوەی ساڵێكدا بە ئەنقەست دوو تا چوار مووچەی ڕادەگیرێت و نانێردرێت، ئامانجی بنەڕەتیی ئەم سیاسەتە شۆڤێنییانەش، دروستكردنی پەرتەوازەیی سیاسی و كارگێڕییە لە نێوان پارێزگاكانی هەرێم و بە مەبەستی تێكدانی هاوسەنگیی پرۆسەی سیاسییە.

لەم چوارچێوەیەدا، كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە تەممووزی ٢٠١٩وە بەرنامەی كاری خۆی لەسەر بنەمای پتەوكردنی ژێرخانی ئابووری داڕشت، تا بیكاتە هەنگاوی یەكەم بۆ سفركردنەوەی كێشە ناوخۆییەكان و ناكۆكییە فیدڕاڵییەكان، هەروەها هەنگاونان بەرەو دامەزراندنی سیستمی حكومەتی دیجیتاڵی، گرنگیدان بە كەرتی پیشەسازی و پەرەپێدانی كشتوكاڵ و گەشتوگوزار لە كارە لەپێشینەكانی بوون، بەڵام وەك لە ساڵانی ڕابردوودا بینرا، لە ڕێگەی بڕیارەكانی دادگای فیدڕاڵی و سیاسەتە فەرمییەكانی بەغدا و هێرشی گرووپە لەیاسادەرچووەكانەوە، بە شێوەیەكی سەرەكی ژێرخانی ئابووریی كوردستان و سەرجەم سێكتەرەكانی وزە، پیشەسازی، بازرگانی و كشتوكاڵ كرانە ئامانج.

لەژێر سایەی سیستمی ئێستای ئابووری و بازاڕی هاوبەشدا، بۆ نەتەوەیەكی بێ‌ دەوڵەت كە لە ناو دەوڵەتێكی بێ ‌باوەڕ بە فیدراڵیزمدا دەژی، تێپەڕاندنی ئەم هەموو ئاستەنگ و تەحەددا گەورانە ئاسان نییە و زۆر ئەستەم دەبێت ئەگەر لەسەر ئاستی ناوخۆ پرۆسەیەكی سیاسیی جێگیر، سەقامگیر و تۆكمە نەبێت. هاوكات، پێویستییەكی مێژوویی بە لێكتێگەیشتن و هاوكاریی هاوبەش لەسەر ئاستی هەر چوار پارچەی كوردستان و ڕەوەندی كوردی لە دەرەوە هەیە، تا بتوانرێت بە یەكگرتوویی ڕووبەڕووی ئەم گوشار و ئاستەنگە جۆراوجۆرانە ببنەوە و قەوارەی دەستووریی هەرێمەكە بپارێزن.