(*)
١٦ی ئاب لە مێژووی سیاسیی کوردستاندا ڕۆژێکی گرنگە، چونکە یادەوەری دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستانە لە ساڵی (١٩٤٦)دا. بەڵام خوێندنەوەی زانستیی ئەم ڕووداوە پێویستی بەوە هەیە کە لە چوارچێوەی تەنیا مێژووی حزبێکدا نەبینرێت، بەڵکو لە کۆی گۆڕانکارییە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی ناوچەکە و گەشەکردنی هۆشیاریی نەتەوەییی کورددا لێک بدرێتەوە، ئەم وتارە هەوڵ دەدات جیاوازیی نێوان «موڵکی حزبی» و «میراتی مێژوویی و نەتەوەیی» ڕوون بکاتەوە و پیشان بدات کە چۆن ڕووداوێکی حزبی دەتوانێت لە چوارچێوەیەکی فراوانتری مێژوویی و کۆمەڵایەتیدا مانا و کاریگەرییەکی گشتی هەبێت.
خوێندنەوەی مێژوو تەنیا کۆکردنەوەی ڕووداوەکان و ناو و بەروارەکان نییە؛ بەڵکو پرۆسەیەکی هەڵسەنگاندن و لێکدانەوەیە بۆ تێگەیشتن لە پەیوەندیی نێوان ڕووداوەکان، کۆنتێکستی سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئەو کاریگەرییەی کە لەسەر داهاتوو جێی دەهێڵن. لەو ڕوانگەیەوە، ١٦ی ئاب تەنیا بەروارێک نیە لە ڕۆژمێری سیاسیی کوردستان ، بەڵکو بەشێکە لە پرۆسەیەکی مێژوویی کە لە سەدەی بیستەمدا لەگەڵ گەشەکردنی هۆشیاریی نەتەوەیی و ڕێکخستنی سیاسیی کورد پەیوەندییەکی پتەوی هەبووە.
لە ساڵی (١٩٤٦دا)، پارتی دیموکراتی کوردستان لە بارودۆخێکی سیاسیی تایبەتدا دامەزرا. ئەو قۆناغە بە گۆڕانکارییە گەورەکانی دوای جەنگی جیهانیی دووەم، ململا‌نێی هێزە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکان و گەشەکردنی بزووتنەوە نەتەوەییەکان لە ناوچەکەدا ناسراو بوو. بۆیە، دامەزراندنی حزبەکە نابێت لە دەرئەنخامە گشتییەکانی ئەو سەردەمە جیا بکرێتەوە.
چوارچێوەی مێژووییی ١٩٤٦
ساڵی (١٩٤٦ )یەکێکە لە ساڵە گرنگەکانی مێژووی کوردستان و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ، دوای کۆتاییهاتنی جەنگی جیهانیی دووەم، هاوسەنگیی هێزە سیاسییەکان لە ناوچەکەدا بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕا. لە هەمان کاتدا، کۆمەڵێک بزووتنەوەی نەتەوەیی و سیاسی هەوڵیان دەدا خواستە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی خۆیان لە ڕێگەی ڕێکخستن و دامەزراندنی دامەزراوە سیاسییەکانەوە بەدەست بهێنن.
لە باشووری کوردستانیش، ئەزموونی خەباتی سیاسی و چەکداریی پێشوو، بە تایبەتی ئەزموونی بارزانییەکان، کاریگەرییەکی گرنگی لەسەر شێوەگرتنی بیرکردنەوەی سیاسیی ئەو قۆناغە هەبوو. لەو بارودۆخەدا ، دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستان دەتوانرێت وەک هەوڵێک بۆ ڕێکخستنی بەشێک لە توانای سیاسی و نەتەوەییی کۆمەڵگەی کوردستان بخوێندرێتەوە.
١٦ی ئاب؛ ڕووداوێکی حزبی یان مێژوویی؟
یەکێک لە بابەتە سەرەکییەکانی گفتوگۆ دەربارەی ١٦ی ئاب ئەوەیە کە ئایا ئەم ڕۆژە تەنیا پەیوەندی بە دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە هەیە، یان دەکرێت لە چوارچێوەی مێژووی خەباتی گەلی کوردستانیشدا بخوێندرێتەوە؟
لە ڕوانگەی مێژووییەوە، دامەزراندنی حزبێک ڕووداوێکی دیاریکراوی سیاسییە و پێویستە مێژووی دامەزراندن و ڕۆڵی دامەزرێنەرانی بە وردی لێک بدرێتەوە. بەڵام هەمان ڕووداو دەتوانێت لە چوارچێوەیەکی فراوانتری کۆمەڵایەتی و نەتەوەییدا کاریگەرییەکی گشتیتری هەبێت.
لەبەر ئەوە، جیاکردنەوەی «دامەزراندنی حزب» لە «میراتی مێژووییی ڕووداو» گرنگە. یەکەمەکە پەیوەندیی ڕاستەوخۆی بە مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە هەیە؛ بەڵام دووەمەکە دەکرێت لە مێژووی گەشەکردنی بیر و ڕێکخستنی سیاسیی کورددا شوێنێکی فراوانتری هەبێت.
پارت و ئامانجی نەتەوەیی
لە خوێندنەوەی مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستاندا، پێویستە جیاوازیی لە نێوان «پارت وەک دامەزراوەی سیاسی» و «ئامانجە نەتەوەییەکان» بکرێت. حزب ئامرازێکی ڕێکخراوەییە، بەڵام ئامانجە نەتەوەییەکان دەتوانن لە سنووری هەر حزبێک فراوانتر بن.
ئەم جیاوازییە یارمەتیدەرە بۆ ئەوەی ١٦ی ئاب بە شێوەیەکی هاوسەنگ بخوێندرێتەوە ، داننان بە ڕۆڵی پارتی دیموکراتی کوردستان و دامەزرێنەرانییەوە نابێت ببێتە هۆی ئەوەی میراتی مێژووییی ئەو ڕووداوە بە تەواوی لە چوارچێوەیی خەباتی نەتەوەیی جیا بکرێتەوە.
لە هەمان کاتدا، ئەوەش گرنگە کە خوێندنەوەی نیشتیمانیی ١٦ی ئاب نابێت بە مانای سڕینەوەی تایبەتمەندیی مێژووییی پارتی دیموکراتی کوردستان بێت. ڕوانگەی زانستی پێویستی بە هەردووکیان هەیە: ناساندنی ڕاستیی دامەزراندنی حزب و دانانی ئەو ڕووداوە لە چوارچێوەگەورەترەکەی مێژووی کوردستان.
کێشەی «خاوەندارێتیی مێژوو»
کێشەی خاوەندارێتیی مێژوو لە کۆمەڵگەیەکی فرەحزبی و فرەڕەوتدا بابەتێکی هەستیارە. کاتێک ڕووداوێکی مێژوویی تەنیا بە موڵکی لایەنێکی سیاسی بناسێنرێت، ئەگەری ئەوە هەیە مێژوو لە بواری لێکدانەوەی زانستییەوە بۆ بواری ڕکابەریی سیاسی بگوازرێتەوە،
لە بەرامبەردا، ئەگەر ڕووداوێکی مێژوویی بە شێوەیەکی گشتی و نیشتیمانی بخوێندرێتەوە، ئەوا دەکرێت ببێتە هۆی تێگەیشتنێکی فراوانتر لە ڕابردوو. ئەمە بە مانای ئەوە نییە کە جیاوازییە سیاسی و مێژووییەکان بسڕینەوە؛ بەڵکو بە مانای ئەوەیە کە جیاوازییەکان لە چوارچێوەی بەڵگە و لێکدانەوەی زانستی بخوێندرێنەوە.
بەرپرسیاریی ئەکادیمیستان و مێژوونووسان
ئەکادیمیستان و مێژوونووسان لە پرۆسەی خوێندنەوە و گواستنەوەی مێژوودا بەرپرسیارییەکی تایبەتییان هەیە. ئەوان نابێت مێژوو تەنیا بە پێی ناسنامەی سیاسیی ئێستا بخوێننەوە، بەڵکو پێویستە بارودۆخی سەردەم، بەڵگەکان، کەسایەتییەکان و هۆکارە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان بە یەکەوە لێک بدرێنەوە.
مێژوونووسێکی بەرپرسیار پێویستە بتوانێت لە نێوان «ڕووداو» و «لێکدانەوەی ڕووداو» جیاوازی بکات. ڕووداوەکە خۆی بەڵگەی مێژووییە؛ بەڵام شێوەی خوێندنەوە و تێگەیشتن لێی دەکرێت لە کات و شوێنی جیاوازدا جیاواز بێت ، بۆیە، لە بابەتی ١٦ی ئابدا، پێویستە لە هەموو هەوڵێک بۆ سادەکردنەوەی مێژوو یان کەمکردنەوەی ئەوەی بە ڕووداوێکی حزبی یان نەتەوەیی تەنیا، دوور بکرێتەوە.
ئەنجام ؛ ١٦ی ئاب ڕووداوێکی دیاریکراوی مێژووییە کە پەیوەندیی ڕاستەوخۆی بە دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستان لە ساڵی (١٩٤٦)دا.

 

(*)

توێژەری مێژووی سیاسی