عیماد تەها، ئەندامی بازنەی گفتوگۆ و ئەندامی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستانە. لە گفتوگۆی ئەم جارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (پرۆسەی سیاسی لە هەریمی كوردستان و ئاستەنگەكانی)، بەم جۆرە دید و تێڕوانین و بۆچوونەكانی خۆی خستە ڕوو.

 

یەكێك لە گرفتە خراپەكانی بەسیاسییكردنی كۆمەڵگە ئەوەیە كە جیا لەوەی بەردەوام پرۆسەی سیاسی ناسەقامگیر دەبێت، لە هەمان كاتدا ئاشتیی كۆمەڵایەتیش لەرزۆك و شپرزە دەكات، بۆیە ئەم حاڵەتە تەنیا تایبەت نییە بە كۆمەڵگەی كوردستانی، بەڵكو لە دەوڵەتە پێشكەوتووەكانی ئەوروپاش كە ئەم گرفتە سەرهەڵدەدات، ئیتر سەقامگیریی پرۆسەی سیاسی و حوكمڕانی دەكەوێتە گرێ كوێرەیەكی سیاسیی گەورەوە، ڕاشكاوانەتر دەرهاویشتەكانی ئەم گرفتە پەیوەندی بە كۆمەڵگەی پێشكەوتوو و كۆمەڵگەی دواكەتووەوە نییە، بەڵكو پەتایەكە كە سەری هەڵدا، وەك پەتای نەخۆشییەكی كوشندە دەبێ بە دوای چارەسەر، یان دۆزینەوەی ڤاكسینەكەی بكەوین، نەك نەخۆشخانەی زیاتر دروست بكەین، بۆ ئەوەی مامەڵە لەگەڵ دەرهاویشتە خراپەكانیدا بكەین.

لێرەوە ئەگەر بە گیانی بەرپرسیاریەتی و كوردایەتییەوە لەسەر ئەم پرسە هەستیارە قسە بكەین، ئەوا دەبێت ڕاشكاوانە ئەو ڕاستییە بڵێن كە ماوەی زیاتر لە شەش دەیەیە، بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی كوردستان تووشی ئەم گرفت و پەتایە بووە و، هەر 10-12 ساڵ جارێك بە شێوازی دیكە و دەرهاویشتەی خراپترەوە خۆی دووبارە كردووەتەوە و شەڕی خوێناویی بەدناوی ناوخۆی بەدوای خۆیدا هێناوە و دەرهاویشتە خراپەكانی نەك هەر ئاشتیی كۆمەڵایەتیی خستووەتە مەترسییەوە، بەڵكو وەك ئەمری واقیع هەرێمی كوردستانی بەسەر دوو زۆندا دابەش كردووە، كە ئەمە گەورەترین مەترسییە بۆ داهاتووی پێگە و هێزی هەرێم لە ناو دەوڵەتی عێراقدا.

لە ساڵی 1991 دوای ڕاپەرینە مەزنەكەی خەڵكی كوردستان، سەرۆك بارزانی هەوڵی دا بەرەی كوردستانی بگەیەنێتە قەناعەت بۆ ئەوەی بە ڕێگەی سندووقی دەنگدان ئەم كێشەیە چارەسەر بكات، بەڵام لە یەكەم ئەزموونی ئەم هەنگاوە شارستانییەدا كە خەڵكی كوردستان زۆر بە گەرمی پێشوازییان لێ كرد، ئەزموونی خراپی «پەنجا بە پەنجا»ی بەرهەم هێنا، هەوڵدان بۆ ڕێكخستنەوەی ئەم سیستمە خراپە، شەڕی چوار ساڵەی بەدناوی ناوخۆی بەدوای خۆیدا هێنا، هەتا لە ئەیلوولی ساڵی 1998 لە بەڕێزان سەرۆك بارزانی و مام جەلال لە واشنتۆن ڕێككەوتنێكیان بە ناوی «ڕێككەوتنی واشنتۆن» بۆ ئاشتبوونەوەی پارتی و یەكێتی ئیمزا كرد.

ئامانجی ئەو ڕێككەوتنە دۆزینەوەی ڕێگەچارەیەك بوو بۆ ئەوەی ململانێی پارتی و یەكێتی لەسەر دەسەڵات لە هەڵبژاردنەكاندا كۆتایی بێت، ئەم ئاراستەیە دوای دەیان و سەدان كۆبوونەوەی نێوان مەكتەبی سیاسیی پارتی و یەكێتی، گەیشتنە ئەو ڕێگە چارەیەی بەرەو ڕێككەوتنی ستراتیژی هەنگاو هەڵبگرن، كە بەپێی ئەم ڕێككەوتنە هەردوو لا (پارتی و یەكێتی) بە یەك لیست بەشداریی هەڵبژاردنەكان بكەن لە ژێر ناوی «لیستی كوردستانی» و پێش ئەنجامدانی هەڵبژاردنیش شایستەكانی هەڵبژاردنی لیستەكە لە نێوان پارتی و یەكێتیدا دابەش كرابوون.

بۆ مێژوو دەبێت ئەوە بڵێین ڕێككەوتنی ستراتیژی یەكێك بوو لەو دەستكەوتانەی كە دەبێت شانازیی پێوە بكرێت، لەبەر ئەوەی لە سایەی ئەو ڕێككەوتنەدا توانرا بەشێكی زۆر مافەكانی گەلی كوردستان لە دەستووری ساڵی 2005 بچەسپێندرێت، لە هەرێمی كوردستانیش توانرا لە چوارچێوەی پێكهێنانی كابینەی پێنجەم، هەردوو ئیدارەی هەولێر و سلێمانی یەك بگرنەوە و كۆتایی بە دوو ئیدارەیی بهێنرێت، بەڵام لە دوای نەخۆشكەوتنی بەڕێز مام جەلال و درز تێكەوتنی ڕێككەوتنەكە و پاشان بە كردەیی نەمانی ئەو ڕێككەوتنە ستراتیژییە، ئیدی لە دوای ساڵی 2012وە ئەوە بارودۆخی پرۆسەی سیاسی و حوكمڕانیی كوردستانە كە لە هیچ كاتێكدا نەتوانراوە تەنیا بۆ ماوەی شەش مانگ، یان ساڵێك بە سەقامگیری كارەكانی خۆی بەڕێوە ببات.

دەرهاویشتەی هەرە خراپی ئەم پەتایە پێش هەموو شت سەرهەڵدانی گەندەڵیی سیاسی بوو، كە پەتای دیاردەی پۆپۆلیستیی كردە دیاردەیەكی خراپ لە ناو پرۆسەی سیاسی و لە ناو فەزای میدیایی و سۆشیال میدیایی كوردستاندا.

لە ئێستادا كە ماوەی 20 مانگە هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستانمان ئەنجام داوە، كە دەكاتە زیاتر لە 600 ڕۆژ، نەمانتوانیوە پەرلەمان كارا بكەینەوە و حكومەتی نوێ پێك بهێنن، شكاندنی ژمارەیەكی پێوانەییە بۆ دواكەوتنی پێكنەهاتنی حكومەت، پێش ئێمە دەوڵەتی بەلجیكا دوای هەڵبژاردنەكانی ساڵی 2010 ماوەی 18 مانگ بە 541 ڕۆژ ئینجا حزبەكان گەیشتنە ڕێككەوتن و حكومەتیان پێك هێنا، ئەم شكستە نووسەر و مێژوونووسی بەلجیكی «دیڤید ڤان ڕایبیرۆك»ی هان دا كتێبی دژی هەڵبژاردنەكان (Against Elections) لە ساڵی 2013 بڵاو بكاتەوە. دروست ئەم كتێبە ڕەنگدانەوەی ئەوەیە كە پرۆسەكانی هەڵبژاردن لەو كۆمەڵگەیانەی فرەحزبیی ناتەندروست هەیە و جەمسەرگیریی توند لە ناو كۆمەڵگەدا دروست دەكەن، نەك هەر كێشەكانی پێ چارەسەر ناكرێت، بەڵكو ئەنجامدانی هەڵبژاردن كێشەی تازە بە دوای خویدا دەهێنێتە ئاراوە.

ئەوجا بە سوودوەرگرتن لە ئەزموونی كۆی سیستمە دیموكراتییەكانی جیهان و پەند و وانەكانی شەش دەیەی ڕابردووی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی كوردستان و ئەزموونی شەش هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان، ڕاشكاوانە دەبێت بگەینە ئەو قەناعەتەی هیچ ئاكامێكی هەڵبژاردن وەك خۆی كاری پێ نەكراوە، بێجگە لە كابینەی پێنجەم و شەشەم و حەوتەم كە بەرهەمی ئاكامی هەڵبژاردنەكانی لیستی كوردستانی بوون، كابینەكانی دیكە «هەشتەم و نۆیەم» بە ئاسانی پێك نەهێنراون، دوای پێكهێنانی كابینەكانیش، وەك هەموو لایەك ئاگادارن سەقامگیریی حوكمڕانی دروست نەبووە، بەڵكو ناسەقامگیریی سیاسی و حوكمڕانیی زۆر بە خراپی قووڵتر كردووەتەوە.

لە دوماهیدا دەكرێت بڵێین، دەبێت لە دەرەوەی ئەنجامدانی پرۆسەكانی هەڵبژاردن، بە دوای دەرمانی گرفتی بەسیاسی كردنی كۆمەڵگەدا بگەڕێین، ئەو دەرمانەش تەنیا لە ناو مەكتەبی سیاسیی حزبەكان و لێكتێگەیشتنی سیاسی و بە نەرمی نواندن دروست دەكرێت.