ڕۆشان فلیزتەك بۆ گوڵان:هێزی راستەقینەی هونەر، درووستكردنی پەیوەندییە لەگەڵ مرۆڤدا
فێستیڤاڵی دەنگی بیركلێین (Birkleyn Sound Festival) لە لایەن ڕۆشان فلیزتەك، موزیكژەن و ئاوازدانەر و ئیتنۆموزیكۆلۆژیست لە فەرەنسا دامەزراوە. كارە هونەرییەكانی ئەو لە خاڵی بەیەكگەیشتنی توێژینەوەی زانستی، داهێنانی هاوچەرخ و موزیكی كەلتووریی زارەكیدا جێگەی خۆی دەگرێتەوە. بەرهەمەكانی كە لە ڕوانگەیەكی ئیتنۆموزیكۆلۆژییەوە سەرچاوە دەگرن، پرسیار لەسەر یادەوەری، گواستنەوەی كەلتووری و سوڕانەوەی شێوازە موزیكییەكان لەسەر ئاستی ئەوروپا و دەریای ناوەڕاست دەورووژێنن.
لە كاروانی هونەریی خۆیدا، ڕۆشان فلیزتەك بە هاوكاری لەگەڵ چەندین كەسایەتیی ناوداری نێودەوڵەتی كاری كردووە وەك: جۆردی ساڤال، تۆنی گاتلیف و سیمۆن ئابكاریان، فێستیڤاڵی دەنگی بیركلێین لە ئەنجامی خواستێكەوە لەدایكبوو بۆ بەردەوامیدان بەم كاروانە: خوڵقاندنی فەزایەك كە تێیدا هونەرمەندان، نەوە جیاوازەكان و كەلتوورەكان لە دەوری دیدگەیەكی وردبین و هاوچەرخ بۆ كەلەپووری موزیكیی زیندوو كۆببنەوە، سەبارەت بە فیستیڤاڵەكە و چەند بابەتێكی دیكەی هونەری، ئەم گفتوگۆیەمان لەگەڵ ڕۆشان ئەنجام دا.
*بیرۆكەی ئەنجامدانی ئەم فێستیڤاڵە چۆن لەدایك بوو؟
-بیرۆكەی كارەكانم لە تەواوی كاروانی هونەریی خۆمەوە سەرچاوەی گرت، من نزیكەی سێ دەیەیە لەگەڵ موزیكدا دەژیم و زیاتر لە بیست و پێنج ساڵیشە بە شێوەیەكی پرۆفیشناڵ لە ناو جیهانی موزیكدا ئامادەییم هەیە. لەم كاروانەدا، نەك تەنیا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەڵكو لە زۆر شوێنی جیهاندا گەڕاوم؛ لە ئەوروپاوە تا ئاسیا و تەنانەت بۆ ناوچە دوورەدەستەكانی وەك سیبریا، ئەمە گەشتێك بوو بۆ توێژینەوە، گوێگرتن، تێگەیشتن و پەیوەندییەكی ڕاستەقینە و ڕاستەوخۆ لەگەڵ دەنگەكانی جیهاندا.
لە نزیكەوە ئاشنای زۆر كەلتوور و دابونەریت و شێوازی جیاوازی ژیان بووم، لەسەر زۆر شانۆ و فێستیڤاڵی گرنگی جیهان، نەك تەنیا چالاكیی هونەریم هەبووە، بەڵكو دەرفەتی ئەوەشم بۆ ڕەخساوە كە گوێ لە موزیكی جیاواز بگرم؛ لە موزیكی ڕەسەن و سەرەتاییەوە تا كلاسیك، لە ئۆپێراوە تا پۆپ، لە ڕاپ و ئەلیكترۆنیكەوە تا موزیكی فۆلكلۆری ناوچە جیاجیاكان. ئەمانە هەمووی دیدێكی موزیكی زۆر فراوانیان لە لای من پێك هێنا.
كاتێك هاتمە ئەوروپا، لە زانكۆی سۆربۆن درێژەم بە خوێندنەكەم دا لە بواری موزیكناسی، نەتەوەناسی و مرۆڤناسیدا؛ چونكە لە لای من موزیك تەنیا پێشكەشكردن نییە، بەڵكو هاوكات یادەوەری، كۆمەڵگە، مێژوو و ناسنامەیە.
*ئایا كەسانێك هەن كە پشتگیریتان بكەن بۆ سازكردنی ئەم فێستیڤاڵە؟
-ئەم فێستیڤاڵە بەرلە هەر شتێك بە هێزی بڕوا، دۆستایەتی و پەیوەندییە مرۆییەكان بونیاد نرا. من خۆم بەرهەمهێنەر و بەڕێوەبەری هونەریی ئەم فێستیڤاڵەم، بە ئەزموونی چەندین ساڵەم لە ناو جیهانی موزیك و هونەردا، ئەم پڕۆژەیەم دامەزراند، بەڵام لە ڕاستیدا، هیچ پڕۆژەیەكی لەم شێوەیە تەنیا بە یەك كەس دروست نابێت.
بنج و بنەمای ئەم پڕۆژەیە لە هێزی هونەرمەندان، دۆستان، هاوڕێیەتی و ئەو كەسانەوە سەرچاوەی گرتووە كە بڕوایان وایە كەلتوور دەتوانێت مرۆڤەكان لە یەكتر نزیك بكاتەوە. هەر هونەرمەندێك كە بە دڵخۆشییەوە هات و بەشدار بوو، هەر دۆستێك كە بە وزەی خۆی پشتگیریی كرد و هەر بینەرێك كە بە ئامادەبوونی خۆی ئەم خەونەی كردە ڕاستی، بەشێكن لەم پرۆژەیە.
ئەمە فێستیڤاڵێكی سەربەخۆیە، لە هەمان كاتدا پڕۆژەیەكی بەكۆمەڵە، چونكە هونەر لە بنەڕەتدا تەنیا بە بەشكردن و بڕوا و بەیەكگەیشتن گەورە دەبێت و گەشە دەكات.
*چەند وڵات، هونەرمەند و گرووپ بەشدار بوون، ئایا خەڵاتتان پێ بەخشین؟
-لەم خولەی یەكەمدا، هونەرمەندان لە چەندین وڵاتی جیاوازەوە بەشدار بوون و شانۆكە بە ڕاستی بووە شوێنی بەیەكگەیشتنی كەلتوورەكان، لە كوردستانەوە تا توركیا، یۆنان، ئیسپانیا، ئێران، ئێرلەندا، بەڵكان و ئەفریقا؛ لە ماوەی سێ ڕۆژ و سێ شەودا، نزیكەی ١٢٠٠ كەس ئامادە بوون و ئەم شوێنە بووە مەیدانێكی ڕاستەقینە بۆ گۆڕینەوەی وزە و هەست و گفتوگۆ.
بۆ ئێمە، خەڵات تەنیا مەدالیا یان قەڵغانی ڕێزلێنان نییە، ئێمە نەهاتبووین بۆ ئەوەی پێشبڕكێیەك دروست بكەین، بەڵكو هاتبووین بۆ ئەوەی دیدارێك بخوڵقێنین. خەڵاتی ڕاستەقینە ئەو دیدار و گفتوگۆ و ناسیاوی و یادەوەرییە بوو كە لەسەر شانۆ و لە ناو بینەراندا دروست بوو، ئەگەر كەسێك بە هەستێكی نوێ، بە ئیلهامێكی نوێ یان بە تێڕوانینێكی نوێوە لەوێ گەڕابێتەوە، ئەمە بۆ ئێمە گەورەترین خەڵاتە.
*پەیامی ئێوە لە ڕێگەی ئەم فێستیڤاڵەوە چییە؟
-پەیامی ئێمە ئەوەیە كە جیهان تەنیا بە سنوورەكان، سیاسەتی فەرمی یان جیاكارییەكان پێناسە ناكرێت؛ جیهان هاوكات بە گۆرانی، یادەوەری، سەمای، دەنگ و پەیوەندییە مرۆییەكانیش بونیاد دەنرێت. ئێمە دەمانەوێت بڵێین كە جیاوازی هەڕەشە نییە، بەڵكو جیاوازی دەكرێت ببێتە سەرچاوەی داهێنان، تێگەیشتن، گفتوگۆ.
لە سەردەمێكدا كە جیهان زۆرجار بە دابەشبوون گرژی و ئاڵۆزیی سیاسی نیشان دەدرێت، هونەر دەتوانێت فەزایەكیتر بخوڵقێنێت؛ فەزایەك كە مرۆڤەكان پێش ئەوەی بە زمانی سیاسەتی فەرمی یەكتر بناسن، لە ڕێگەی هەست، دەنگ و كەلتوورەوە ئاشنای یەكتر بن.
من بڕوام وایە ئەم جۆرە فێستیڤاڵانە نابێت تەنیا لە ئەوروپادا ساز بكرێن، بەڵكو پێویستە لە كوردستان و زۆر شوێنی تریش ئەنجام بدرێن، چونكە ئەمە تەنیا دەرفەتێك نییە بۆ میوانداریكردنی كەلتوورەكانی جیهان، بەڵكو هاوكات دەرفەتێكیشە بۆ گەلانی ناوچەكە تا موزیكی جیهان بە شێوەیەكی زیندوو، ڕاستەوخۆ و لە نزیكەوە ببیستن، هەستی پێ بكەن و بیدۆزنەوە، هونەر كاتێك بە زیندوویی ئەزموون دەكرێت، گۆڕانكارییەكی قووڵتر دروست دەكات.
پەیامی ئێمە سادەیە: جیهان دەتوانێت لە یەكتر تێبگات، نەدەك بە ترس، بەڵكو بە گوێگرتن.
*ئایا هونەرمەندانی كورد ئامادەییان هەبوو؟
-بەڵێ، بێگومان؛ موزیكی كوردی پێگەیەكی گرنگی لە فێستیڤاڵەكەدا هەبوو، لە زۆر كاتدا ئاواز و گۆرانیی كوردی لە ناو پرۆگرامەكەدا پێشكەش دەكران، ئەمەش بۆ ئێمە شتێكی زۆر سرووشتی بوو، بە تایبەتی شتی كۆتایی فێستیڤاڵەكە بۆ ئێمە زۆر بەواتا بوو؛ فێستیڤاڵەكەمان بە كۆنسێرتێكی خانمە هونەرمەندی كورد (ڕەوشەن چلیكەر) كە یەكێكە لە دەنگە دیارەكانی موزیكی كوردی و لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش خاوەن پێگەیەكی تایبەتە كۆتایی پێهێنا، ئەو بە ئامادەبوونی خۆی پشتگیریی لێكردین، ئەمەش بۆ ئێمە جێگەی ڕێز و پێزانینێكی زۆر بوو.
*پلانتان بۆ ساڵی داهاتوو چییە؟
-لە ئێستاوە دەستمان بە ئامادەكارییەكانی داهاتوو كردووە. لیستی هونەرمەندان و هەندێك لە پرۆگرامەكانمان بۆ ساڵی داهاتوو ئامادەن، چونكە بە یەك فێستیڤاڵ ناوەستین؛ بیر لەوە دەكەینەوە كە ئەم وزەیە هەم لە پاییز و هەم لە بەهاریشدا بەردەوام بێت. لە سێ مانگی داهاتوودا، لە چوارچێوەی ئەم پڕۆژەیەدا بیر لەوە دەكەینەوە چەند كۆنسێرتێكی نوێ لە كۆتایی هەر هەفتەیەكدا ساز بكەین، لە ئێستاوە كار لەسەر ڕۆژژمێری ساڵی ٢٠٢٧ دەكەین.
ئامانجمان ئەوەیە كە «بیركلێین» (Birkleyn) تەنیا وەك فێستیڤاڵێكی ساڵانە نەمێنێتەوە، بەڵكو ببێتە پلاتفۆرمێكی كەلتووریی بەردەوام. لە موزیكی سێلتیكەوە (Celtic) تا شەوەكانی فلامینكۆ، لە پڕۆژە تایبەتەكانەوە تا دیدارە كەلتوورییەكان. هەمیشە دەمانەوێت دەنگە جیاوازەكان كۆبكەینەوە. بۆ ئێمە گرنگە كە هەم هونەرمەندانی فەرەنسی، هەم هونەرمەندانی كورد و هەم هونەرمەندانی گەلێك وڵاتی دیكەیش، لەم پلاتفۆرمەدا جێگەیان ببێتەوە، لە خولی یەكەمیشدا ئەم ڕۆحە هەبوو و دەمانەوێت ئەم ڕێگەیە زیاتر پەرە پێ بدەین.
*دوایین بەرهەمە هونەرییەكانت چین؟
-لە پڕۆژەكانی ئەم دواییەمدا، من تەنیا وەك موزیكژەن یان ئاوازدانەر كار ناكەم؛ بەڵكو هاوكات چەمك (كۆنسێپت) و پلاتفۆرمی نوێش دەخوڵقێنم. «دەنگی بیركلێین» (Birkleyn Sound) یەكێكە لەم پڕۆژانە، ئەو تەنیا فێستیڤاڵێك نییە، بەڵكو هاوكات چەمكێكی زیندوو و بەردەوامە. لەم پڕۆژەیەدا، لە ڕێگەی ئەو ئۆركێسترایەی كە سەركردایەتی دەكەم، میوانداریی هونەرمەندانی جیهان دەكەین و تۆماركردنی دانیشتنی زیندووی تایبەت ئەنجام دەدەین. تا ئێستا لەگەڵ هونەرمەندانی زیاتر لە ٣٠ وڵاتدا ئەم تۆمارمان كردووە.
من بە ئامێری «ساز» لە بەرامبەر ئەم جیهانە موزیكییە جیاوازانەدا پەیوەندی دروست دەكەم، بۆ من گرنگە نیشانی بدەم كە ساز تەنیا ئامێرێك نییە بۆ دابونەریت و فۆلكلۆر، بەڵكو ئامێرێكە دەتوانێت سنوورەكان ببڕێت و بە زۆر زمانی موزیكی بدوێت.
لە دە ساڵی ڕابردوودا سێ ئەلبوومی سۆلۆم بەرهەم هێناوە، بۆ شانۆ، سەما و پڕۆژە نێودەوڵەتییەكان موزیكم نووسیوە. ئێستا ئامانجم ئەوەیە (Birkleyn Sound) وەك پلاتفۆرمێك كە هەم دانیشتنی زیندوو، هەم فێستیڤاڵ، و هەم شوێنێك بێت بۆ نەوەی نوێ و هونەرمەندانی جیهان، زیاتر پەرە پێ بدەم.
*هونەرەكەت پێشكەشی كام پارچەی كوردستان دەكەیت؟
-بێگومان ئامانجم ئەوەیە هونەرەكەم بگەیەنمە هەموو پارچەكانی كوردستان، چونكە ئێمە ڕۆڵەی ئەم خاكەین، بۆ من زۆر گرنگە كە ئەو هەست و یادەوەری و دەنگەی لەم خاكەوە سەرچاوەی گرتووە، دووبارە بگەڕێتەوە و لەوێ ببیسترێتەوە، بەڵام نەك تەنیا وەك ئەوەی كە هەیە (بە شێوازە كۆنەكە)، بەڵكو ڕەنگە بە زمانێكی نوێ، بە هارمۆنییەكی دەوڵەمەندتر و لە ڕێگەی سەرلەنوێ خوڵقاندنەوە بێت بە هۆی پەیوەندیی لەگەڵ دەنگەكانی جیهاندا.
ئەگەر كارێكی من لە ئامەد، هەولێر، قامیشلو یان لە هەر شوێنێكی دیكە ببیسترێت و پەیوەندییەكی ڕاستەقینە لەگەڵ خەڵكدا دروست بكات، ئەمە بۆ من زۆر بەواتایە، بەڵام مەسەلەكە تەنیا ئەوە نییە كە ئێمە چی دەبەین بۆ كوردستان، بەڵكو مەسەلەكە ئەوەیە كە چۆن هەست، تینوێتی و یادەوەریی كوردستان بهێنینە چەق و ناوەندی جیهانەوە.
بۆ من، موزیك زمانێكی گشتگیر و جیهانییە، هەندێك جار تەنیا چەند چركەیەك لە مێلۆدییەك یان دەنگێك، دەتوانێت هەستێك لە دڵی مرۆڤەكاندا دروست بكات كە وشەكان ناتوانن بە هەمان هێز بیگەیەنن. ئەگەر موزیك بتوانێت پەیوەندییەكی ڕاستەقینە لەگەڵ مرۆڤەكاندا درووست بكات و یادەوەرییەك بخوڵقێنێت كە هەرگیز لەبیر نەچێت، ئەمە بۆ من هێزی ڕاستەقینەی هونەرە.
*لە ڕێگەی هونەرەوە دەتەوێت چی بگەیەنیت؟
-من دەمەوێت هونەر تەنیا شتێك نەبێت بۆ سەیركردن، بەڵكو ببێتە فەزایەك كە مرۆڤ لەوێدا خۆی ببینیێتەوە، بیر بكاتەوە و هەستی پێ بكات. لە سەردەمێكدا كە جیهان زۆر بە خێرایی دەڕوات و زۆر شت سادە و كورت دەكرێنەوە، هونەر دەتوانێت مرۆڤەكان ڕاگرێت (بۆ ساتێك پشوو) و لە یەكدییان نزیك بكاتەوە.
ئەگەر موزیك بتوانێت تەنیا یەك كەس، تەنانەت بۆ چەند خولەكێكیش بێت، لە ترس و گرژی یان دابڕان و گۆشەگیری دەربهێنێت و فەزایەكی نوێ بۆ گوێگرتن و تێگەیشتن دروست بكات، ئەمە بۆ من دەستكەوتێكی زۆر گەورەیە، چونكە هونەر بۆ من هەمیشە هونەر ڕێگەیەكە بۆ بونیادنانی پرد لە نێوان مرۆڤ، یادەوەرییەكان و كەلتوورەكاندا.
