گۆڕانکارییەکانی گۆڕەپانی سیاسی و دووبارە ڕێکخستنەوەی هاوکێشەی هێز
دوابەدوای شەڕی چل رۆژەی نێوان ئەمەریکا و ئیسڕائیل لەگەڵ ئێران، خەریکە کاریگەرییەکانی لەسەر پرۆسەی سیاسی لە عێراق دەردەکەون، بە جۆرێک ئەمەریکا لە دوای لاوازبوونی هەژموونی ئێران لە عێراق، پرۆسەی دووبارە ڕێکخستنەوەی باڵانسی هێزی دەست پێکردووە بە مەبەستی کۆتاییهێنانی یەکجاری بە هەژموونی ئەم وڵاتە لە عێراقدا. ئەمەش خۆی دەبینێتەوە لە گرتنەبەری کۆمەڵێک هەنگاوی یەک لەدوای یەکی بەرنامە بۆداڕێژراو.
بێگومان دەستنیشانکردنی (عەلی زەیدی) لەدوای ڤیتۆکەی سەرۆکی ئەمەریکا (دۆناڵد ترەمپ) لەسەر (نووری مالیکی) سەرۆکی هاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسا، هۆکارێک بوو بۆ دوورخستنەوەی (محەمەد شیاع سوودانی) لە دووبارە گرتنەوەی دەسەڵات لە عێراقدا، کە هاوکارێکی جددی گرووپە میلیشیاکان بوو لە عێراق، ئەمەش ئەو راستییەی روون کردەوە کە هەر لە سەرەتاوە ئەمەریکییەکان مەبەستیان بوو کە کەسایەتییەک سەرکردایەتیی عێراق بکات تەواو دوور بێت لە هەژموونی ئێران. بە شێوەیەک سەرۆکوەزیرانی نوێ کەسایەتییەکی شۆڕشگێری ڕابردوو و ئۆپۆزسیۆن نەبووە لە ئێران ژیابێت و نە لە ڕابردووشدا کارەکتەرێکی سیاسی بووە کە بەشدار بێت لە شەڕی تائیفی لە عێراق و نە حیزبی سیاسی هەیە تاکو بەشدار بێت لە ململانێ سیاسییەکاندا.
(زەیدی) هاوکات بە شێوەیەکی یەکسان نزیکە لە هەموو پێکهاتەکانی عێراق، لە هەمووشی گرینگتر پاڵپشتیی تەواوی ئیدارەی ئێستای ئەمەریکای هەیە.
هەنگاوی دەستپێکردنی چەکدانانی گرووپە چەکدارەکانی شیعە و چوونە نێو دەزگا ئەمنییەکانی دەوڵەت، دەکرێت بە گۆڕانکاریی جەوهەری لە روئیای هێزە شیعەکان هەژمار بکرێت بۆ داهاتووی دەسەڵاتیان لە عێراقدا، بە شێوەیەک ئەمەریکاییەکان هیچ مەودایەکیان بۆیان نەهێشتەوە یاخود دوورکەوتنەوە لە کایەی سیاسی یانیش چەکدانان و بەشداریکردن لە پرۆسەی سیاسی، کە ئەمەش بە دڵنیاییەوە بەمانای بێهێزبوونی هەژموونی ئێران دێت لە عێراق، هەرچەندە بۆچوونێک هەیە کە دەبێت مەبەست لەم هەنگاوەی ئەم هێزە چەکدارانە بۆ زیاتر چوون بێت بۆ نێو قووڵایی دەسەڵات، بەڵام لە راستیدا پێچەوانەکەی دروستە و ڕادەستبوونی ئەم هێزە چەکدارە نزیکانەی ئێرانە بە ئیرادەی ئەمەریکا، کە بە بەدڵنیاییەوە بڕیار و جوڵەی ئەم هێزانە بۆ لەمەبەدوا زۆر سنووردار دەبێت و ئەمەریکییەکان لە رێگەی حکوومەتی عێراقەوە زۆر بە ئاسانتر چاودێرییان بکەن.
لە ڕاستیدا گۆڕانکارییەکی تری زۆر کاریگەر لەسەر دووبارە ڕێکخستنەوەی باڵانسی هێز لە عێراقدا، دووبارە ڕێکخستنەوەی پەیوەندییەکانی نێوان بەغدا و هەرێمی کوردستانە، بە شێوەیەک هەمیشە لە ڕابردوودا بە هۆی بوونی پەیوەندیی نزیکی هەولێر لەگەڵ ئەمەریکا و رۆژئاوا، بووەتە ئامانجی هێزە نزیکەکانی ئێران لە عێراقدا، کە بەردەوام ئاستەنگیان بۆ پێشکەوتنەکانی هەرێمی کوردستان دروست کردووە و رێگر بوون لە چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوان هەولێر و بەغدا، بە هۆکاری ئەوەی چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوان هەردوو حکوومەت، بە واتای کەمکردنەوەی دەستێوەردانی وڵاتانی هەرێمی دێت کە لە ڕابردوودا هەمیشە ناسەقامگیریی پەیوەندیی نێوان حکوومەتەکان و هێزە سیاسییەکانی عێراقیان بۆ فشار خستنە سەر ئەو هێزانەی بەکارهێناوە کە نەچوونەتە ژێر هەژموونیان لە هەرسێ پێکهاتەکان (شیعە و سوننە و کورد).
ئەوەی ڕوونە عێراق لە ئێستادا بە کرداری و هەنگا و بە هەنگاو لە ژێر ئەم هەژموونە خۆی دەرباز دەکات و سیستمی ئەسیکۆداش رێگایەکە بۆ رێگریکردن لە سپیکردنەوەی دۆلار و کەمکردنەوەی پشبەستنی عێراق بۆ غازی ئێران بۆ بەرهەمهێنانی کارەبا و کڕینی بەشێکی باش لە کارەبا لە هەرێم و داخستنی گەرووی هورمز و هەناردەکردنی نەوتەکەی لەرێگەی بۆری هەرێم جیهان و سووریا و خێراکردنی لە تەواوکردنی رێگای گەشەپێدان و خەریکبوونی ئێران بە شەڕی لەگەڵ ئەمەریکا - ئیسڕائیل، هەموو ئەمانەش بوار بە عێراق دەدەن ئیدی لە داهاتوودا وەک دەوڵەتێکی خاوەن سەروەری بتوانێت خۆی خاوەنی بڕیاری خۆی بێت و هەنگاوی کرداری بە هاوکاریی ئەمەریکا بە ئاڕاستەی زیاتر پێشکەوتن و سەقامگیریی وڵات بنێت.

محەمەد عەلی