(*)

لە ڕوانگەی کۆمەڵناسیی سیاسییەوە، بنەمای بەردەوامیی قەوارەی دەوڵەت لەسەر ئاستی جێگیربوونی "گرێبەستی کۆمەڵایەتی" و توانای سیستەم بۆ بەرهەمهێنانەوەی شەرعییەتی دەروونی لای هاوڵاتی ڕاوەستاوە، بەڵام کاتێک دەسەڵات لە ئەرکە ڕێکخراوەییەکانی خۆی لادەدات و دەبێتە ئامرازێکی ئایدۆلۆژیی یەکڕەنگ، پرۆسەی نامۆبوونی کۆمەڵایەتی (Social Alienation) دەست پێ دەکات. ئەم نامۆبوونە وەک دیاردەیەکی فۆنۆمینۆلۆژی لەناو هۆشیاریی تاکەکاندا گەشە دەکات و دەبێتە هۆی دروستبوونی دابڕانێکی قووڵ لە نێوان "گوتاری فەرمیی دەوڵەت" و "ئەزموونی ژیانی ڕۆژانەی هاوڵاتی". کاتێک سیستەمێک هەموو ڕەهەندە فرەجۆرەکانی کۆمەڵگە پەراوێز دەخات و تەنها یەک گێڕانەوەی سیاسی وەک ڕاستی ڕەها دەسەپێنێت، لە ڕاستیدا جۆرێک لە "بۆشایی شەرعییەت" دروست دەکات کە تێیدا تاک چیتر خۆی وەک بکەرێکی نیشتمانی نابینێت، بەڵکو وەک ئۆبژکتێکی چەوساوە لەناو سیستەمێکی داخراودا هەست بە بوونی خۆی دەکات، ئەمەش سەرەتای هەڵوەشانەوەی ئەو "هاوسۆزییە جەمعیەیە" کە کۆڵەکەی مانەوەی هەر دەوڵەتێکە.
ئەم دیاردەیە بە شێوەیەکی بەرجەستە لەو ململانێیەدا دەردەکەوێت کە سلاڤێنکا دراکولیچ وەک "شەڕی تەلەفزیۆن و سەلاجە" ناوزەندی دەکات، کە تێیدا ئامێرە میدیاییەکانی دەسەڵات خەریکی وێناکردنی سەرکەوتنی ستراتیژی و هەژموونی سەربازین، لە کاتێکدا واقیعی "سەلاجە" وەک هێمایەک بۆ ئاسایشی خۆراک و کەرامەتی بژێوی، هەموو ئەو پڕوپاگەندانە پووچەڵ دەکاتەوە. ئەم دژایەتییە تەنها کێشەیەکی ئابووری نییە، بەڵکو گۆڕانێکی ڕادیکاڵە لە "سیستەمی بەهاکاندا"؛ کاتێک هاوڵاتی دەبینێت دەوڵەت سەرمایە نەتەوەییەکان لە پێناو فراوانخوازیی ئایدۆلۆژیدا خەرج دەکات و لە بەرانبەردا پێداویستییە سەرەتاییەکانی ئەو پشتگوێ دەخات، جۆرێک لە "دووفاقییەتی شوناس" سەرهەڵدەدات. لەم قۆناغەدا، بێباکییەکی کۆمەڵایەتیی مەترسیدار دروست دەبێت کە تێیدا تاکەکان نەک هەر متمانەیان بە دەسەڵات نامێنێت، بەڵکو لە ڕووی مەعنەوییەوە لە سیستەمەکە جیا دەبنەوە و وەک هێزێکی نامۆ و داگیرکەر تەماشای دەکەن، ئەمەش وادەکات کە پاراستنی سیستەم وەک ئەرکێکی ئەخلاقی لەناو ویژدانی گشتیدا بمرێت.
ئەگەر ئەم تیۆرییە لەسەر واقیعی ئێستای ئێراندا جێبەجێ بکەین، دەبینین کە کۆمەڵگەی ئێرانی لەبەردەم قەیرانێکی بێوێنەی "مانا" و "بژێویدا" وەستاوە، چونکە گوتاری سیاسیی ڕژێم کە لەسەر بنەمای "بەرگری" و "هێزی موشەکی" داڕێژراوە، لەگەڵ واقیعی هەڵئاوسانی ئابووری و داڕمانی بەهای دراو و نەبوونی ئازادییەکاندا لە پێکدادانێکی بەردەوامدایە. ئەم دابڕانە وایکردووە کە دەستکەوتە سەربازییەکان نەک هەر نەبنە مایەی سەقامگیری، بەڵکو وەک هۆکاری سەرەکیی دابڕانی ئێران لە جیهان و تێکچوونی ژیانی هاوڵاتییان ببینرێن. کاتێک دەسەڵاتی سیاسی لە ئێراندا هەموو دەروازەکانی "فرەیی" و "ڕەخنە" دادەخات و تەنها نوخبەیەکی توندڕەو بە خاوەنی نیشتمان دەزانێت، لە ڕاستیدا خۆی لە جەستەی کۆمەڵگە دەتەکێنێت و دەبێتە قەوارەیەکی بێ‌ڕەگ کە تەنها پشت بە "ئامێری سەرکوت" دەبەستێت. لێرەوە دەتوانین بڵێین کە ڕووخانی ڕاستەقینەی ئەم سیستەمە پێش ئەوەی لە مەیدانی سیاسەتدا ڕووبدات، لەناو ماڵەکان و لەناو دەروونی هاوڵاتیاندا ڕوویداوە، چونکە نیشتمانێک کە تێیدا "سەلاجە" بەتاڵ بێت و "تەلەفزیۆن" باس لە سەرکەوتنی ئایدۆلۆژی بکات، نیشتمانێکە کە تێیدا "گرێبەستی کۆمەڵایەتی" کۆتایی پێهاتووە و تەنها چاوەڕێی ساتەوەختێکی مێژووییە بۆ ئەوەی ئەم داڕمانە هێماینە ببێتە گۆڕانکارییەکی فیزیکیی گشتگیر.

 

(*)
توێژەری کۆمەڵایەتی و مامۆستای زانکۆ.