یەکەم: مافی بریندار لە پەیماننامەکانی جنێڤ و یاساکانی جەنگ
یاسای نێودەوڵەتیی مرۆیی (IHL)، کە پەیماننامەکانی جنێڤی ساڵی ١٩٤٩ کۆڵەکەی سەرەکین تێیدا، بەڕوونی و بەبێ هیچ گومانێک مافی بریندارانی جەنگی دیاری کردووە. پەیماننامەی یەکەمی جنێڤ بەتەواوی تایبەتە بە باشترکردنی ڕەوشی بریندار و نەخۆشەکان لە هێزە چەکدارەکان لە کاتی مەیدانی جەنگدا.

بنەمای لەکارکەوتووی جەنگ
لە یاساکانی جەنگدا، کاتێک شەڕکەرێک (پێشمەرگەیەک یان سەربازێک) بریندار دەبێت و توانای هەڵگرتنی چەک و شەڕکردنی نامێنێت، ئیتر لە ڕووی یاساییەوە وەک "مەترسی" یان "ئامانجی سەربازی" سەیر ناکرێت. لەو چرکەساتەوە، ئەو کەسە دەچێتە ژێر پارێزبەندییەکی ڕەهاوە و دەبێت وەک هەر هاووڵاتییەکی مەدەنیی ئاسایی، مافی ڕزگارکردنی ژیانی پێ بدرێت.

 ماددەی ١٢ لە پەیماننامەی یەکەمی جنێڤ (١٩٤٩)
ئەم پەیماننامەیە بەتایبەتی بۆ "بریندارانی جەنگ" داڕێژراوە. ماددەی ١٢ زۆر بەڕوونی دەڵێت:

"ئەندامانی هێزە چەکدارەکان کە بریندارن یان نەخۆشن، دەبێت لە هەموو بارودۆخێکدا ڕێزیان لێ بگیرێت و بپارێزرێن. دەبێت بە مرۆڤانە مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت و چاودێریی پزیشکییان بۆ دابین بکرێت، بەبێ هیچ جیاکارییەک لەسەر بنەمای ڕەگەز، نەتەوە، ئایین، یان بیروباوەڕی سیاسی."

واتە تەنانەت ئەگەر بریندارەکە سەربازی سوپای دوژمنیش بێت (نەک پێشمەرگەی وڵاتەکەی خۆت)، پزیشک و نەخۆشخانەکان ئەرکیانە چارەسەری بکەن، چ جای ئەوەی کچە پێشمەرگەیەک بێت کە بۆ پاراستنی خاکەکەی خۆی بریندار بووە.

نەخۆشخانەکان و ململانێی دەوڵەتان
نەخۆشخانەکان، بەپێی یاسای نێودەوڵەتی، ناوچەی بێلایەنیی پزیشکیین. هیچ نەخۆشخانەیەک بۆی نییە بڵێت "ئەگەر ئەم بریندارەی جەنگ چارەسەر بکەم، فڵانە دەوڵەت (بۆ نموونە ئێران یان تورکیا) لێم تووڕە دەبێت". ملکەچبوونی کارگێڕیی نەخۆشخانەیەک بۆ فشاری دەرەکی و فەرماندانی سیاسی بۆ ڕەتکردنەوەی بریندارێک، مانای ئەوەیە ئەو نەخۆشخانەیە دەستی تێکەڵ کردووە لەگەڵ بکەری هێرشەکەدا بۆ "تەواوکردنی پرۆسەی کوشتنەکە".

پارێزبەندیی نەخۆشخانەکان: نەخۆشخانە و تیمە پزیشکییەکان ناوچەی پارێزراون. نابێت هیچ هێزێکی سیاسی یان سەربازی فشار بخاتە سەر نەخۆشخانەکان بۆ ئەوەی چارەسەری کەسێک نەکەن، و نابێت نەخۆشخانەکانیش ملکەچی ئەو فشارانە ببن.

دووەم: مافەکانی مرۆڤ و ئەرکی ئەخلاقیی پزیشکی
هەرچەندە نەتەوە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٤٥ دامەزرا، بەڵام جاڕنامەی گەردوونیی مافەکانی مرۆڤ لە ساڵی ١٩٤٨ دەرچوو.

لە ماددەی (٣)ی جاڕنامەکەدا هاتووە کە هەموو کەسێک مافی ژیان و سەلامەتیی جەستەیی هەیە.

لە ڕووی ئەخلاقیی پزیشکییەوە (سوێندی هیپۆکرات)، پزیشک و نەخۆشخانەکان سوێندیان خواردووە کە ژیانی مرۆڤ ڕزگار بکەن بەبێ گوێدانە ئەوەی ئەو مرۆڤە کێیە یان کام دەوڵەت لێی تووڕە دەبێت. ڕەتکردنەوەی پێدانی چارەسەری فریاگوزاری بە کەسێک کە خەریکە گیان لەدەست دەدات، پێشێلکردنی گەورەترین بنەمای ئەخلاقیی پزیشکییە.

سێیەم: جێبەجێکردنی یاساکان بەسەر کەیسی شەهید (غەزەل)
کاتێک کچە پێشمەرگەیەک یان هەر کەسێکی تر بەهۆی هێرشی درۆنەکانی ئێرانەوە (یان هەر هێرشێکی تر) بریندار دەبێت و دەگەیەندرێتە نەخۆشخانەیەکی مەدەنی یان سەربازی لەناو خاکی هەرێمی کوردستان، دەبێت ئەم بنەمایانەی خوارەوەی بەسەردا جێبەجێ بکرێت:

١. پێشێلکارییەکی ڕوون: ئەگەر نەخۆشخانەیەک، جا لە سلێمانی بێت یان هەر شارێکی تر، ئامادە نەبێت بریندارێک وەربگرێت و چارەسەری بکات تەنها لەبەر ترس لە فشاری سیاسیی دەوڵەتێکی دراوسێ (وەک ئێران)، ئەوا ئەو کارە بە تەواوی نایاساییە.

٢. بەشداریکردن لە تاوان: ڕێگریکردن لە پێدانی چارەسەری پزیشکی بە بریندارێکی جەنگ کە دەبێتە هۆی گیانلەدەستدانی، لە ڕوانگەی یاسای نێودەوڵەتیی تاوانکارییەوە، دەکرێت وەک کەمتەرخەمییەکی کوشندە و بەشداریکردن لە پێشێلکاریی گەورەی پەیماننامەکانی جنێڤ هەژمار بکرێت.

٣. ئەرکی دەسەڵاتی خۆجێیی: حکومەت و دەسەڵاتدارانی تەندروستی لە هەرێمی کوردستان بەرپرسیارێتیی یاساییان لەئەستۆیە کە سەربەخۆیی نەخۆشخانەکان بپارێزن و ڕێگە نەدەن ململانێی جیۆپۆلەتیکی و ترسی سیاسی ببێتە هۆی زەوتکردنی مافی چارەسەرکردن.

 ئایا ئەمە یاساییە؟
نەخێر، بە هیچ شێوەیەک یاسایی نییە. ئەوەی بەرامبەر بەو کچە پێشمەرگەیە و هەر بریندارێکی تر دەکرێت لە ڕەتکردنەوەی پێدانی چارەسەری پزیشکی بەهۆی فشاری سیاسی یان ترسی حزبییەوە، پێشێلکارییەکی زەق و درکپێکراوی پەیماننامەکانی جنێڤ، یاساکانی جەنگ، و جاڕنامەی مافەکانی مرۆڤە. نەخۆشخانەکان شوێنی ڕزگارکردنی ژیانن، نەک دادگای سیاسی یان سەنگەری ملکەچبوون بۆ فشاری دەوڵەتانی دەرەکی. لەدەستدانی گیانی مرۆڤێک بەهۆی ڕەتکردنەوەی چارەسەرەوە، درزێکی گەورەیە لە سیستەمی ئەخلاقی و تەندروستیی هەر وڵاتێکدا.