د. عەبدولغەفار سابیر خورشید پێشنوێژ و وتار خوێن / پسپۆڕ لە بواری ئاشتەوایی كۆمەڵایەتی، لە دیدارێك لە گەڵ گۆڤاری گوڵان تیشكدەخاتە سەر چەند پرسێكی پەیوەست بە چۆنیەتی پەروەردەكردنی كچان و پاراستنی شكۆ و كەسایەتییان لە چوارچێوەی شەرع و نەریتە جوانەكانی كۆمەڵگەی كوردی.
گوڵان: كۆمەڵایەتی

* لە شەرعدا شكۆی كچ تاچەند گرنگی پێدراوە؟، بۆچی پیاوی كورد نەیتوانیوە ئەزموونی پێغەمبەر درودی خوای لەسەر بێت، لە پەروەردە كردن و ڕێزگرتنی كچ بكاتە بەرنامەی ژیانی لە هەڵسوكەوت كردن لەگەڵ كچ دا؟
- لە شەڕعدا مرۆڤ بەڕێز و پیرۆزە، خوای گەورە دەفەرموێ (وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُم مِّنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَىٰ كَثِيرٍ مِّمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلًا (70) بە واتای ئێمە بەنی ئادەممان قەدر گران كردووە و ڕێزێكی زۆرمان لێناوە، هەڵبەتە ئەوە نێرینە و مێینە دەگرێتەوە، لە قوڕئاندا سوڕەتێكمان هەیە بە ناوی (النساء) واتای ئافرەت، پێغەمبەری خوا درودی خوای لەسەر بێت دەفەرمویت (رفقا بالقواریر) بە واتای ئاگاداری ئافرەتەكان بن، چونكە نازدارن و لەبەر ئەوەی كاتی خۆی شووشە زۆر گرانبەها بووە بە شووشەیان دەچوێنێت ئامۆژگاری پیاوان دەكات كە پێویستە ئاگاداربن تاوەكو نەشكێن.
پیاوی كورد تا ڕاددەیەكی زۆر قەدری ئافرەت دەزانێت، بەڵام هەڵبەتە هەندێك حاڵەت هەیە كە ڕاگرتنی مافی ئافرەت لە كۆمەڵگەدا لار دەبێت. كاریگەری سۆشیال میدیا و كاریگەری ئابووری و كاریگەری كاڵبوونەوەی هەندێك بەهای كۆمەڵایەتی وا دەكات پیاوەكان لە بیریان بچێت كە ئافرەت لە شەرعدا ڕێز لێگیراوە و پێویستە ئەو ڕێزە وەكو بەهایەكی بەرز پارێزگاری لێبكرێت.
* چۆن دەكرێت كچان لەسەر ئەوە ڕابهێنین كە بڕوای تەواویان بە تواناكانیان هەبێت و هەرگیز چەوساندنەوە و ژێردەستەیی بە میراتی خۆیان نەزانن؟
- وەك ئاماژەمان پێ كرد، كە مرۆڤ لە شەرعی ئیسلامدا زۆر پیرۆزە، تەنانەت لە فەرموودەی سەحیح هاتووە كە خودی مرۆڤ لە كەعبە گەورەترە، لەبەر ئەوە پێویستە كچ بڕوای بە تواناكانی خۆی هەبێت، و دەرفەت بەوە نەدات لە لایەن كەسانی نەفس نزم بەرزەفت بكرێت، لێرەوە داوا لە دایبابان و خانەوادەكان دەكەم كە وا بكەن كچەكانیان لە كۆمەڵگەدا خاوەن كەسایەتی بەرز بن و هانیان بدەن و متمانەیان پێ بكەن، بۆ ئەوەی ئەوانیش متمانەی تەواویان بە خۆیان هەبێت، زۆر گرنگە هەموو كچێك خاوەنی بڕوانامەی زانستی و پسپۆڕی خۆی بێت و مۆڵەتی لێخوڕینی ئۆتۆمبێلی هەبێت و جگە لە زمانی كوردی چەند زمانێكی دیكەش بزانێت، لەگەڵ هەموو ئەوانەشدا زۆر گرنگە كچەكانمان كاتەكانیان بە شتی نەشیاو خەسار نەكەن، توێژینەوەكان ئەوە دەسەلمێنن كە گەنجی كورد نزیكەی ٩٠٪ كاتی خۆی لەسەر مۆبایل بەسەر دەبات، دەكرێت ئەو كاتە پڕ بكرێت لە زانست و فێربوونی زمانەكان و بابەتەكانی دیكەی زانستی كە بۆ هەردوو دونیا بە سوودە.
*كچان چۆن دەتوانن دەرفەت نەدەن كەس گرەو لەسەر تێكشكاندنیان بكات، خێزان و قوتابخانە و شوێنكار و شەقام بكەنە مەیدانی خۆسەلماندن و كێبڕكێی بونیادنەرانە؟
- پێغەمبەر درودی خوای لەسەر بێت كە فاتیمەی كچی دەهاتە ژوورێ لەبەری هەڵدەستا و لە باوەشی دەگرت و ناوچەوانی ماچ دەكرد، پێویستە باوكەكان هاوشێوەی پێغەمبەرمان درودی خوای لەسەر بێت ڕەفتار لەگەڵ كچەكانیان بكەن، داوام لە دایك و باوكەكان ئەوەیە كە كچەكانیان بەردەوام لە باوەش بگرن و ناوچەوانیان ماچ بكەن، چونكە بە ماچكردنی سەر بە كچەكەت دەڵێیت شانازیت پێوە دەكەم، زانستی نوێ سەلماندوویەتی كە كچەكانمان ڕۆژانە پێویستیان بە 12 ماچی دایك و باوكیانە، هاوكات گرنگە كچەكانمان شارەزای بەها كۆمەڵایەتییەكان بن و سنوورەكانی كۆمەڵگەی كوردەواری بناسنەوە و خاوەن زانست و زمان و توانست بن و متمانەیان بە خۆیان هەبێت، ئەگەر پێویست بكات كچ بۆ خۆی كار بكات و داهاتی خۆی هەبێت، بۆ ئەوەی ڕێگەی ڕاستەقینەی ژیان دیاری بكات و خۆی بسەلمێنێت ئەوا لە شەرعدا لاری لەوە نییە، لەبەر ئەوەی ئێمە لەناو خەڵكین دەزانین خەڵكانێك هەن وەكو گورگ هەوڵ دەدەن كچەكان لەكەدار بكەن، بەڵام كچەكانمان پێویستە لە ئاستێك مامەڵە و هەڵسوكەوت بكەن كە لە سەرووی ئەو كارە نەشیاوانە بێت و سەربەرزانە هاوسەرگیری بكەن و بە چاوی ئومێدەوە تەماشای ژیان بكەن و گەشە بە داهاتوویان بدەن.
* باڵیۆزی ئەمەریكا بۆ نەتەوە یەكگرتووەكان «لیندا گرینفیڵد» لە دەیەمین ساڵوەگەڕی رۆژی جیهانیی كچان گوتی: هەموو كچێك شایستەی ئەوەیە لە جیهانێكی ئازاد و دوور لە توندوتیژی وجیاكاری بژی، كە تێیدا دەستی بە پەروەردە و فێركاری باش هەروەها بە خزمەتگوزاری تەندروستی و دەرفەتەكانی بەدەستهێنانی كار ڕابگات. ئەمە تاچەند لە كوردستان بەرجەستە دەبێت؟
- ئیمامی عومەر (ڕەزای خوای لەسەر بێت) دەفەرموێت بۆ هیچ كەسێك نییە خەڵك بكاتە كۆیلە، چونكە مرۆڤەكان بە ئازادی لە دایك دەبن. لێرەوە جێگەی خۆیەتی ئاماژە بەوە بكەین كە ئافرەت لە كۆمەڵگەی ئێمەدا تا ڕاددەیەكی زۆر دەرفەتی بۆ ڕەخساوە بخوێنێت و زمان فێر بێت و ئۆتۆمبێل لێبخوڕێت و دەرفەتی ژیانێكی شایستەی هەبێت، منیش پشتگیری لە قسەكانی خاتوو «لیندا گرینفیڵد» دەكەم دەستی خۆش بێت، هەڵبەتە كۆمەڵێك دابونەریت و ڕێوشوێنمان هەیە لە كۆمەڵگەی كوردستانی دەكرێت تا ڕاددەیەكی زۆر سوودبەخش بن و ڕێنیشاندەر بن، ئەوەش واتای ئەوە نییە كە دابونەریتی خراپمان نییە، بەداخەوە كۆمەڵێك دابونەریتی نامۆ بە كۆمەڵگەی كوردی هەن كە ئاسەواری ترسناك لەسەر كۆمەڵگە بە گشتی و كچان بە تایبەتی جێدەهێڵێت، بۆ نموونە زوو بە شودانی كچ كە هەندێك جار كێشە و گرفتی گەورە دروست دەكات.