دیارە كاتێك ئێمە باسی زانكۆ دەكەین، لە بنەڕەتدا مەبەستمان مەڵبەندێكی گەورەی ڕۆشنبیرییە كە ئامانجی بەرزكردنەوەی ئاستی وشیاری و زانستە لە هەموو وڵاتاندا. لەناو زانكۆدا خوێندنی باڵا (ماستەر و دكتۆرا) ڕۆڵی گەورە دەبینێت. نامەی ماستەر و تێزی دكتۆرا، وەك دوو فاكتەری سەرەكی، ڕۆڵێكی بەرچاو دەگێڕن لە بەرزكردنەوەی ئاستی ڕۆشنبیری ناو كۆمەڵگە بە گشتی، تەنانەت لەسەر ئاستی تاك و خێزانیش بەتایبەتی. ئەوەی جێگەی دەستخۆشییە لای ئێمە، وەزارەتی خوێندنی باڵا چەندین ڕێنمایی و یاسای داناوە لە ڕێگەی فلتەرەكانەوە بۆ زانكۆكان، ئەمەیش لەپێناو پەرەپێدانی ڕەوتی زانستیدایە. لێرەدا من حەز دەكەم بێمە سەر یەك فاكتەری سەرەكی لەم بوارەدا، ئەویش كارەكتەری سەرەكیی نێو خوێندنی باڵایە كە خوێندكار و مامۆستایە. ئەم دوو كاراكتەرە كاری تایبەتی خۆیان دەكەن لەسەر پرس و كێشە و دیاردەی جیاواز. پرسیارەكە لێرە ئەوەیە: چۆن ڕەنگدانەوەی نامەی ماستەر و تێزی دكتۆراكانی ئێمە دەكەینە ناو واقیعی كۆمەڵگەی كوردی و پڕاكتیزەی دەكەین؟ ئەمە لای ئێمە زۆر گرنگە. ئێمە وەك پسپۆڕانی سۆسیۆلۆجیا (كۆمەڵناسی)، بینین و تێبینیمان بۆ سەرجەم نامەكانی ماستەر و دكتۆرا هەیە. دەبێت ئەمە بگەیەنرێتە ئاستێك كە كۆمەڵگە بتوانێت بە تەواوی سوودی لێ وەربگرێت. تەنیا نووسینی نامەیەكی ماستەر یان تێزێكی دكتۆرا نەبێت، بێ ئەوەی كاری جددی لەسەر بكرێت و بخرێتە بواری جێبەجێكردنەوە.

واتە، ئەم خوێندنی باڵایە، چ لە بواری هزری و فكری و عەقڵیدا بێت، چ لە بواری ماددی، دەبێت ئێمە لە بواری پڕاكتیك و مەیدانیدا جێبەجێی بكەینە ناو كۆمەڵگە. ڕەنگدانەوەی خوێندنی باڵا و نامەی ماستەر و دكتۆراكان دەبێت لەسەر بواری كۆمەڵایەتی و نەتەوەییمان هەبێت. هەر نامەیەكی ماستەر و هەر تێزێكی دكتۆرا، توانای خوێندكار و مامۆستای پێوەیە. بە ڕاستی كۆمەڵێك توانای جوان و پاك و ڕێك و پێك و پڕ ئەكادیمی هاتوونەتە ئاراوە، بەڵام بە داخەوە ئێمە وەك كۆمەڵگەی كوردی بە شێوەی پێویست كاریان لەسەر نەكردووە. لایەنە پەیوەندیدارەكان پێویستە ئەم بابەتە بە گرنگ بزانن. من وەك كێشەیەك سەیری دەكەم، ناكرێت هەموو نامەكانی ماستەر و دكتۆراكان، لەسەر ڕەفەكان هەڵبگیرێن لەناو كتێبخانەكاندا دابنرێن، بێ ئەوەی پڕاكتیزە بكرێن لە ناو كۆمەڵگە.

پێموایە وابەستەیی كۆمەڵایەتی بۆ بواری نەتەوەیی و نیشتمانی لەناو كۆمەڵگەی كوردیدا بەرەو لاوازبوون دەڕوات، كەم جار خوێندكار دەبینیت كە تێزیان نامەكەی لەسەر بواری نەتەوەیی، كوردایەتی یان شۆڕشەكان بێت. یان بواری كۆمەڵایەتی بە گشتی تا ڕاددەیەكی باش ڕۆیشتووە، بەڵام ئێمە دەمانەوێت ئەمە لە نێو دامەزراوە سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی و پەیمانگا و زانكۆكاندا جێبەجێ بكرێت. چۆن ئەمە بكەینە سیستەمێك؟ واتە بە سیستەماتیككردنی خوێندنی باڵا بۆ ناو سەرجەم جومگەكان لەناو دامودەزگا فەرمی و نافەرمییەكاندا، بۆ ئەوەی كۆمەڵگەی كوردی پێشكەوتن بە خۆیەوە ببینێت. بۆ نموونە جارێك زانكۆی سلێمانی یەكەم بێت، جارێك زانكۆی زاخۆ دووەم بێت، جارێك زانكۆی هەولێر یەكەم بێت. ئەمە یەكەم و دووەم بوونە.. لەسەر ئاستێكی باڵا ئێمە ئەمەمان نەبینیوە.

بۆیە دەمانەوێت بە ڕاستی كار بكرێت لەسەر نامەی ماستەر و تێزی دكتۆراكان بۆ پڕاكتیزەكردنی لەناو نەتەوەی كورددا وەك نەتەوە. با بێتە ناو ئایینزاكانیش، نەك تەنیا نەتەوە، بگرە ئایینزاكان، سوننە و شیعە، یان نەتەوە و پێكهاتەی دیكەیشمان هەیە لەم كۆمەڵگەیە، تەنیا كورد لێرە نییە.

ئەمانەوێت كارێكی تۆكمەی باش، بە بەرنامە و بە پلان بكرێت، بۆ ئەوەی ئەو نامەی ماستەر و دكتۆرایانەی كە لە وەزارەتی خوێندنی باڵا و لە بەشی خوێندنی باڵای سەرجەم زانكۆكاندا هەن، پڕاكتیزە بكرێن و كاری جددییان لەسەر بكرێت، لەپێناو پێشكەوتنی كۆمەڵگەدا.