«هەر بوونەوەرێكی زیندوو، هەوڵ دەدات ببێتە سەروەری هەموو ئەو فەزایەی كە تێیدایە. ئەو دەیەوێت هێزەكەی فراوان بكات و ئیرادەی خۆی بەسەر دەوروبەریدا بسەلمێنێت. ئەگەر قەوارەیەك نەتوانێت ‹خۆی› بێت و ئیرادەی خۆی بسەلمێنێت، ئەوا دەبێتە پاشكۆی ئیرادەی كەسانی دی. ڕاستییەكی تاڵ هەیە: هیچ كەسێك هاوكاری و هاوپەیمانی لەگەڵ ‹هیچ›دا ناكات. هاوپەیمانی تەنیا لەنێوان دوو هێزدا دروست دەبێت. كەواتە دەبێت پێش هەموو شتێك ببیتە ‹هێز› (ببیتە خۆت)، چونكە جیهان تەنیا ددان بەو شتانەدا دەنێت كە خاوەنی ئیرادەیەكی سەربەخۆن. گەڕان بە دوای پشتیواندا لە كاتێكدا خۆت بێ هێزیت، تەنیا «وەهمە» چونكە لاواز هیچ دۆستێكی نییە».

فردریك نیچە «ئیرادەی هێز»

 

 

 

سەرۆك بارزانی، لە كۆنگرە ڕۆژنامەییەكەی ڕۆمادا بەم جۆرە پەیامی خۆی بۆ ئێستای گەلی كورد ڕایگەیاند: «پەیامی من ئەوەیە بەرگری لە مافەكانی گەلی كورد بكەن، بەڵام بەهیچ شێوەیەك پشتگیری لە توندوتیژی مەكەن، یان پشتگیری لەوە مەكەن، ببێتە شەڕی نێوان كورد و نەتەوەیەكی دیكە، بۆ ئەوەی ئێستا لە سووریا هەیە، نەبێتە شەڕی نێوان كورد و عەرەب»

ئەم پەیامەی سەرۆك بارزانی لە زۆر ڕەهەندەوە لەو وەڵامەی مەهاتما گاندی دەچێت كە بۆ شاعیری گەورەی هیندستان «ڕابیندرانات تاگۆر» بە وتارێك بە ناونیشانی پاسەوانە مەزنەكە «A Great Sentinel» و دەڵێت: «لە كاتێكدا من هاوڕام لەگەڵ هەموو ئەو شتانەی ‹تاگۆر› سەبارەت بە پێویستیی چاوكراوەیی و ئاگاداربوون گوتوونی، نەكا تووشی سستی بین و لە بیركردنەوە بوەستین، بەڵام من گەشەكردنم دەوێت، مافی بڕیاردانی چارەنووسم دەوێت، ئازادیم دەوێت، بەڵام هەموو ئەمانەم بۆ ‹ڕۆح› دەوێت. من بێباكم لەمە. ئەوە گەشەكردنی ڕۆحە كە دەبێت عەقڵ و هەموو تواناكانمانی بۆ تەرخان بكەین. من هیچ گرفتێكم نییە لەوەی پیاوێك بە شێوازی مۆدێرن چەكدار بێت و دۆزینەوەیەكی نوێ و بەردەوام بۆ مرۆڤایەتی بكات، بەڵام زۆر ئاسانتر دەتوانم پیاوێك بهێنمە بەرچاوی خۆم كە جگە لە پارچە بەردەئەستێیەك و مسمارێك هیچی دیكەی پێ نییە بۆ ڕووناككردنەوەی ڕێگەكەی، بەڵام بەردەوام سروودی ستایش دەچڕێت و پەیامی ئاشتی و نیازپاكیی سەر زەوی دەگەیەنێتە جیهانێكی پڕ لە ئازار».

سەرنج بدەن، مەهاتما گاندی لەساڵی 1921 بەم ئاستە بەرزە باسی ڕۆحی ئاشتی دەكات، كە حكومەتی بەریتانیا هاووڵاتیانی هیندستان وەك مرۆڤ سەیر ناكات و لەناو شەمەندەفەرەكانیشدا وەك هاووڵاتی پلە یەك ڕێگەیان پێنادات لە فارگۆنی پلە یەك دابنیشن، هەر بۆیە كاتێك گاندی و هاوڕێكانی پەساپۆرتەكانیان دەسووتێنن، بەڵام لەناو ئەم ئازارە گەورەیەدا ئاستی دەگاتە مانیفیستۆی خەباتی بەرگریی گەلی هیندستان دژی ئیمپراتۆریەتی بەریتانیای مەزن، بەهەمان شێوە لە سەرەتای ساڵی 2026 و لە دوای دەستپێكردنی شەڕ لە شاری حەلەبی سووریا و هێرشی دڕندانەی هێزەكانی سووریا بۆ سەر گەڕەكە كوردییەكانی ئەو شارە، سەرۆك بارزانی پەیامێك بۆ ئەحمەد شەرع (سەرۆكی ئێستای سووریا) دەنێرێت: « هەر كە شەڕ لە حەلەب دەستی پێكرد، من پەیامێكم نارد بۆ ئەحمەد شەرع لە ڕێگەی دۆستێكی عەرەب كە دۆستی ئەوانە و ناسیاوە لەگەڵیان شەڕ لە نێوان دوو هێزی سیاسی دەبێ چارەسەر بكرێت، بەڵام بە هیچ شێوەیەك قابیلی قبووڵ نییە تەعەدا لە كورد بكرێ. لەبەر ئەوە ئەمە دەرهاویشتەی زۆر زۆر مەترسیدار دەبێ و دەبێت وریا بن. ( ئەحمەد شەرع) داوای كرد، كە بە تەلەفۆن قسەی لەگەڵ بكەم، منیش بە تەلەفۆن قسەم لەگەڵ كرد. جەختی كردەوە كە ئەمە نابێ و مەحاڵە و ئێمە ڕێگە نادەین ئەوە ببێ». ئەوجا وێڕای ئەم بەڵێنانە و لەگەڵ ئەوەی سەرۆك بارزانی پێشوازی لە دەستپێشخەرییەكەی تۆم باراك نێردەی تایبەتیی سەرۆكی ئەمریكا بۆ سووریا و لوبنان دەكات، بەوەی لەگەڵ مەزڵووم عەبدی سەرۆكی هێزەكانی سووریای دیموكرات بێنە هەولێر بۆ ئەوەی كێشەكان بە ئاشتی چارەسەر بكەن، بەڵام سەرۆك بارزانی لە كۆنگرە ڕۆژنامەییەكەی ڕۆما، ئاماژە بەوە دەكات «ئێمە لە كۆبوونەوەدا بووین، كە پەیام دوای پەیام دەهات، كە شەڕ دەستی پێكردووەتەوە»، ئەمەش مانای ئەوەیە لایەنی بەرانبەر كە حكومەتی ئێستای سووریایە هەوڵەكانی بۆ ئەوەیە بە شەڕ و زەبری هێز خۆی فەرز بكات، بەڵام لە بەرانبەر ئەم خواستی خۆسەپێنییە و لە هەناوی بڕوابوونی سەرۆك بارزانی بە لۆژیك و ڕۆحی ئاشتی، سەبرەكەی گاندی لەدایك دەبێت و دەڵێت: «ئێمە دڵ و دەروونمان لەگەڵ خوشك و براكانی خۆمانە. ئێمە هەموو هەوڵێك دەدەین. بێگومان من هیچ كاتێك بڕوام بە شەڕ نەبووە و حەزیشم بە شەڕ نەبووە، بەڵام كە بگاتە ئەوەی تەعەدا لە كورد بكرێت، ئەو كاتە ئێمە ئامادەین بۆ هەموو شتێك. ئێمە نامانەوێ بگاتە ئەوە، تا مومكین بێت، بە زمانی لێك تێگەیشتن، بە ئاشتی، چارەسەری كێشەكان بكرێت، بەڵام ئەگەر بەرنامەیەك هەبوو تەعدا لە كورد بكرێ و كورد نەمێنێ لە ناوچەكە، ئەو كاتە ئێمە هەموو یەكین».

گۆڕینی ڕۆحی ئاشتی بۆ ئیرادەی هێز، «ئەلبەرت ئەینشتاین»ی گەیاندە ئەوەی لە ساڵی 1939 لە وتارێكیدا بەم شێوەیە باس لە گەورەیی گاندی بكات: «زۆر بە زەحمەت نەوەكانی داهاتوو بڕوا بەوە دەكەن كە گاندی وەك ئێمە مرۆڤێك بووە لە گۆشت و خوێن و ڕۆژێك لەسەر ئەم زەمینە بوونی هەبووە. گاندی ڕێگەی توندوتیژی ڕەت كردەوە و سەلماندی كە دەتوانرێت بەبێ چەك گۆڕانكاری گەورە دروست بكرێت»، بە هەمان شێوە سەرۆك بارزانی لەسەر شەڕەكانی ئەم دواییەی نێوان هێزەكانی سووریای دیموكرات و حكومەتی سووریا بە هەموو شێوەیەك توندوتیژی ڕەت كردەوە. ئەوە ئیرادەی ئاشتی خوازانەی سەرۆك بارزانی بوو، كە لەناو جەرگەی ئەو شەڕە خوێناوییەدا كۆبوونەوەكان بۆ چارەسەری ئاشتییانەی كێشەكان بەردەوامن وەك خۆی ئاماژەی پێكردووە و دەڵێت: دوێنێ (22ی 1ی 2026) لە هەولێر دیسان جارێكی تر كۆبوونەوە لە نێوان مەزڵووم عەبدی و تۆم باراك و ئەو فەرماندەی سێنتكۆم كراوە و ڕێككەوتوون كە ئاگربەست بێت و هیوادارین ئەم ئاگربەستە درێژە بكێشێت و بگەنە ئەنجامێك كە لە بەرژەوەندیی هەموو لایەك بێت. بێگومان شەڕ لە بەرژەوەندیی كەسدا نییە...». پرسیار لێرەدا ئەوەیە لە ناو ئەو ئەقڵییەتە زاڵ و باوەی كۆی سەركردەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا كە بێجگە لە زمانی هێز لە هیچ زمانێكی دیكە تێناگەن، ئایا كاتێك تۆم باراك و فەرماندەی هێزەكانی ناوەندی ئەمریكا لەگەڵ سەرۆك بارزانی كۆدەبنەوە و ئەو بڕوا گەورەیەی سەرۆك بارزانی بە لۆژیكی ئاشتی بۆ هاووڵاتیانی ئەمریكا بگێڕنەوە، هەمان سەرسامیی ئەینشتاین دروست نابێت، سەبارەت بەوەی بڕوا بكەن، سەرۆك «بارزانی»یش تەنیا مرۆڤیكە وەك ئێمە و ئێستا لەناو گێژاوی شەڕە خوێناوییەكانی ئەم ناوچەیە شەڕ ڕەت دەكاتەوە و لەپێناوی ئاشتیدا قوربانی دەدات؟

 

 ئەگەر دەستدڕێژی بكرێتە سەر كورد

هەموومان یەك ئیرادە و یەك هێزین

هاوكات لەگەڵ هەوڵە دیپلۆماتییەكانی سەرۆك بارزانی بۆ كوژاندنەوەی ئاگری شەڕەكان و چارەسەركردنی كێشەكان بە شێوەیەكی ئاشتییانە، لە هەمان كاتدا هەڵمەتێكی جەماوەری و میللی لە سەرتاسەری كوردستان بۆ پشتگیری لە كوردانی ڕۆژئاوا دەستی پێكردووە و بە ڕێگەی چالاكیی مەدەنییانە جەخت لەسەر ئەو پەیامەی سەرۆك بارزانی دەكەنەوە، كە دەڵێت « ئەگەر دەستدڕێژی بكرێتە سەر كورد، هەموومان یەكین»، ئەمەش مانای ئەوەیە گوتاری سەرۆك بارزانی وەك ڕابەر لەگەڵ گوتاری میللیی گەلی كوردستان ئاوێزانی یەكتری بوون، كاتێكیش ئەم ئاوێزانە دروست دەبێت، ئەوا نیچە گوتەنی لەسەر زەردەشت «مانای ئەوەیە خاڵێكی هاوبەش لە نێوان ئەو نەتەوەیە دروست بووە، كە هەمووان وەك شتێكی پیرۆز سەیری دەكەن، ئەوەش ئەو هێما پیرۆزەیە كە لەسەر تەختەی نەتەوە بە بەرزی هەڵواسراوە»، بۆ ئەمڕۆی گەلی كوردیش ئەو هێمانە پیرۆزە كە لە هەرچوار پارچەی كوردستان بەرزی دەكەنەوە، ئەو ئیرادەی هێزەیە كە دەبێتە شكۆ و ژیان بۆ «مرۆڤی باڵا» و، لەناو لۆژیك و ڕۆحی بڕوابوونی سەرۆك بارزانی بە ئاشتی بووەتە ئیرادەی هێز.

ئیرادەی هێز، ئەو كاتە شكۆ و جوانییەكەی دەردەكەوێت، كە مرۆڤـ، یان نەتەوە بڕیار دەدات، چیتر كۆیلەبوون، یان ژێردەستی قبووڵ ناكرێت، چیتر ئەو یاسایانە جێبەجێ ناكرێن، كە داگیركەران بە سەریاندا سەپاندوونی، دەبێت لە جێگە ئەوان یاسا و دەستووری تازە دابڕێژرێتەوە و نەتەوەی كورد وەك « سەروەر و سەرداری خۆی» دووبارە خۆی پێناسە بكاتەوە، لەم چوارچێوەیەدایە سەرۆك بارزانی داوامان لێدەكات «خۆت هەبی، خەڵكت هەیە، خۆت نەبی، كەست نییە»، ڕاشكاوانەتر هەتا ئیرادەی هێزی نەتەوە نەبێتە یەك ئامراز بۆ سەلماندن و پێناسەی «خۆمان» ئەوا هەر بێكەسین و كەس بەرگریمان لێناكات و تەنیا چیاكان دۆستمان دەبن.

جاك دریدا گەورە فەیلەسووفی « تەفكیك» لە وتارە بەناوبانگەكەی كە لەسەر زیندانیكردنی نیلسۆن ماندێلا لە ساڵی 1988 بە ناونیشانی «سەرسامبوون بە ماندێلا فیكرە» دەڵێت: «گەورەیی ماندێلا ئەوەیە كە هەموو كاتێك دەڵێت «گەلەكەم و من ئەو یاسایانە پێشیل دەكەین كە لە دژی ئێمە پیادەی دەكەن، بۆیە لەنێوان ملكەچی بۆ یاساكانی ئێوە و ملكەچی بۆ ویژدانی نەتەوەكەمان، گەلەكەم و من، ملكەچی بۆ ویژدانی نەتەوەی خۆمان هەڵدەبژێرین». دریدا سەرسامە بەوەی كە ماندێلا توانی وشەی ئاپارتاید «Apartheid» كە وشەیەكە بە زمانی ئەفریقی واتە «جیاكاریی ڕەگەزپەرستی» وەك خۆی بەبێ وەرگێڕان و هەر بە زمانی ئەفریقی بخاتە ناو فەرهەنگی سیاسیی جیهانەوە، ئەمەش لەبەر ئەوە بوو كە ماندێلا ڕۆحێكی بە بەری ئەو وشەیەدا كردبوو، كە هەموو مرۆڤایەتی ڕێزیان لێدەگرت و شانازییان پێوە دەكرد، هەر بۆیە كاتێك ماندێلا دژی «جیاكاریی ڕەگەزپەرستی»ی سپی پێستەكان خەباتی دەكرد، ئامانجی ئەوە نەبوو كە ڕەش پێستەكان باڵادەستن بە سەر سپی پێستەكاندا، بەڵكو ئامانجی ئەوە بوو «دادپەروەری» بگەڕێتەوە بۆ ڕاستە ڕێیەكەی خۆی، بە كردەییش ماندێلا دوای ئازادبوونی لە زیندان، تۆڵەی نەكردەوە، بەڵكو دوای كرد «ددان بە ڕاستیەكاندا بنێن و پێكدێینەوە - truth and reconciliation»، ئەگەر سەرنج لەم پرانسیپە گەورەیەی ماندێلا بدەین، دەبینین داهێنانێكی نوێیە لەناو بیركردنەوەی جیهانی كریستانیدا، ئەمەش لەبەر ئەوەی «ددانپێدانان بە تاوانەكان – truth» یەكێكە لە پرانسیپەكانی ئایینی كریستیان بۆ پاكبوونەوە لە تاوان، ئەوا ماندێلاش كاتێك لەو تاوانانە خۆش دەبێت كە بەرانبەر ڕەش پێستەكان كراون، ئەوا ئەویش لەگەڵیان پێكدێتەوە.

ئەوجا ئەگەر لەم میتۆدە «تەفكیك»ییەی دریدا، گەشتێك بەناو هزری كاریزما نیشتمانییەكانی ئەم جیهانەدا بكەین، دەبینین هەر یەكەیان بە جۆرێك لەناو هزری نەتەوەی خۆیاندا وەك هونەرمەندێك، شاكارێكی هونەریی بەرزی دروست كردووە و ئەو شاكارە كە لە ڕووكاردا تەنیا بە یەك دوو وشە بەرجەستە دەبێت، بەڵام وەك دروشمی شۆڕشێك و هەموو ئیرادەی نەتەوە پێكەوە كۆدەكاتەوە و وەك شەبەنگێكی درەوشاوە پیشانی جیهانی دەدات.

لەم چوارچێوەیەدا ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ هزری مەهاتما گاندی و بپرسین: لەناو هزری گەلی هیندستاندا چ پیرۆزییەكی دروست كرد كە تیایدا ئیرادەی گەلی هێندیستانی تێدا ڕەنگ بداتەوە؟ لەوانەیە وەڵامی ئەم پرسیارە لەسەرەتا شۆكهێن بێت، كاتێك دەڵێین «خەرەك بۆ ڕستنی قوماش، پەنابردن بۆ ئۆقیانووسی هیندستان بۆ بەرهەمهێنانی خوێ»، لەم چوارچێوەیەدا گاندی لە وەڵامی پاسەوانە گەورەكە (تاگور) دەڵێت: «من نامەوێت خەڵكی هیندستان لاسایی من بكەنەوە و نەزانن «خەڕەك» مانای چییە، دەبیت هەموو هیندستانییەك «خەرەك» بە پیرۆز بزانێت، لەبەر ئەوەی واتە «سەربەخۆیی»، ئێمە 750 هەزار گوندمان هەیە، هیچیان هیچ بەرهەمێكی كۆمپانیا بیانییەكان بەكار ناهێنن و خۆیان پێداویستییەكانی خۆیان بەرهەم دەهێنن، بۆ دەبێت شارەكانمان كۆیلە و دەڵاڵی كۆمپانیا بیانییەكان بن؟» دواتریش كە گەڕایەوە بۆ هیندستان و داوای لە هاووڵاتیانی هیندستان كرد، بە كاروان ڕوو بكەنە كەناری ئۆقیانووسی هیندستان و گۆل دروست بكەن و خوێ بەرهەم بهێنن لەبەر ئەوەی «بەرهەمهێنانی خوێ»ش واتە سەربەخۆیی هیندستان. ئەگەر بە هەمان میتۆدی تەفكیكی هەڵوەستەیەك لەسەر هزری گاندی بكەین، دەبینین گاندی هێزێكی لەناو ئیرادەی نەتەوەكەی دووبارە زیندوو كردووەتەوە كە ئیمپریالیزمی بەریتانیا بیری لێ نەكردووەتەوە و نەیبینیوە. ئینگلیز دەیویست بە هیندستانییەكان بڵێت: «قوماشی كۆمپانیاكانی لەندەن» زۆر باشترە لەو جاجمەی پێشتر بە خەرەك دروستان دەكرد و لەبەرتان دەكرد، بەڵام گاندی پێش هەمووان قوماشەكانی سووتاند و جاجمەكەی كرد بە پۆشاكی خۆی، بە سووتاندنی قوماش و خۆڕاگری كاروانی خوێ لە بەردەم توندوتیژیی پۆلیسەكانی بەریتانیادا، ئیرادەیەك هاتە بوون، چۆكی بە شانشینی مەزنی بەریتانیا دادا.

لەم قۆناغە هەستیارەی نەتەوەكەماندا كە سەرۆك بارزانی ئەركی مەرجەعییەت و ڕابەریی كەوتە سەرشان، بە هەمان شێوە لەناو كۆی هزری نەتەوەییمان ڕۆحێكی تازەی بە بەری چەمكی «بەرگری»دا كردووە. هەر بۆ نموونە سەرۆك بارزانی لە ساڵی 2014 كە وەك ڕابەرێك چووە سەنگەرەكانی پێشمەرگە، ئامانجی لە بەرگری تەنیا پاراستنی كورد نەبوو، بەڵكو بەرگری لە ماف و كەرامەتی هەموو ئەو نەتەوە جیاوازانە بوو كە لە هەرێمی كوردستان دەژین و هەموو ئەو ئاوارەنەش لە پارێزگاكانی دیكەی عێراق و سووریاوە هاتبوونە كوردستان، بەرگری لە پەتایەك كە مرۆڤایەتی تووشی شۆك كردووە و خۆی كردووەتە ئەفسانەیەك لە شكاندن نایەت، بۆیە كاتێك هێزی پێشمەرگە بە ڕێبەرایەتیی سەرۆك بارزانی ئەفسانەی تیرۆریستانی داعشی بەتاڵ كردەوە، وشەی پێشمەرگەی هاوتای ڕۆحی بەرگری كرد و وەك وشەیەكی كوردی «پێشمەرگە»ی خستە ناو فەرهەنگی سەربازی و سیاسی و مرۆڤایەتیی جیهانەوە. لە ئێستای جیهاندا وشەی پێشمەرگە كە ناتوانرێت بۆ هیچ زمانێكی دیكە وەربگێڕدرێت و هەر دەبێت بە مانا كوردییەكەی لە گەورەیی چەمكی پێشمەرگە تێبگەن، ئەمە ئەو داهێنایە كە سەرۆك بارزانی لەناو ئیرادەی ناوی پێشمەرگە بەرجەستەی كرد.

بۆ ئێستای ڕۆژئاوا و سووریا و تەنانەت چارەسەری ئاشتیانەی كێشەی كوردیش لە توركیا، چەمكی بەرگری لە چوارچێوەی هزری بارزانیدا، كۆی جەمسەرە ناكۆكەكانی پەیوەندیداری لە ناوچەكە و كۆی هەڵوێستی ئەمریكا و نێودەوڵەتی پێكەوە كۆكردووەتەوە. سەرنج بدەن لەیەك كاتدا تۆم باراك باڵیۆزی ئەمریكا لە توركیا و نێردەی تایبەتیی سەرۆك ترەمپ تەلەفۆن بۆ سەرۆك بارزانی دەكات كە بە یاوەری لەگەڵ مەزڵووم عەبدی دێنە هەولێر و بۆ چارەسەری ئاشتییانەی ئەو بارودۆخە كۆبوونەوە دەكەن، هەمان ڕۆژ ئەحمەد شەرع داوا دەكات سەرۆك بارزانی بە تەلەفۆن قسەی لەگەڵ بكات، بێگومان پێشتریش ڕەجەب تەیب ئەردۆگان بۆ چارەسەری ئاشتییانەی كورد لە توركیا گوێی لە سەرۆك بارزانی گرتووە و پارتە كوردییەكانی ناو پەرلەمانی توركیاش سەردانی سەرۆك بارزانییان كردووە، هەموو ئەم لایەنە جیاوازانەی ناوچەكە و هەڵوێستە جیاوازەكانی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لە چوار دەوری یەك وشەیە كە ئەویش «بەرگری»یە، بەڵام ئەو بەرگرییەی هزری سەرۆك بارزانی لەناو ئیرادە و هزری نەتەوەییمان بەرجەستەی كردووە، لە هەموو ئەو «بەرگری»یانە جیاوازە كە لەسەر مێزی گفتوگۆكان باسیان لێوە دەكرێت، بەڵام سەرەنجام كاتێك دەگەنە قەناعەت بێجگە لە كۆبوونەوە لە دەوری « بەرگری»یەكەی سەرۆك بارزانی هیچ ڕێگەیەكی دیكە بۆ ئاشتی دروست نابێت، ئەوا ناچار دەبن كۆدەنگییەك لەسەر «بەرگری»یەكەی سەرۆك بارزانی دروست بكەن، كە لەیەك كاتدا بەرگری لە كەرامەت و شكۆی كۆ و نەتەوە ئایینە جیاوازەكان دەكات، لە هەمان كاتیشدا دەبێتە بەهایەكی بەرزی مرۆڤایەتی و خزمەتی ئاشتی و ئاسایشی جیهان دەكات. بۆیە كاتێك سەرۆك بارزانی دەڵێت: «تا مومكین بێت بە زمانی لێك تێگەیشتن، بە ئاشتی، چارەسەری كێشەكان بكرێت، دەبێت هەر واش بێت. بەڵام ئەگەر بەرنامەیەك هەبوو، تەعەدا لە كورد بكرێ و كورد نەمێنێ لە ناوچەكە، ئەو وەقتە ئێمە هەموو یەكین.»، ئەمەش ئەو پەیامەیە كە دەبێت مرۆڤایەتی وەك پەیامەكەی گاندی و ماندیلا لێی تێبگەن و ئەوجا ئەم تێگەیشتنە ئەمڕۆ بێت، یان سبەی.

 خەریكە زەمینەیەك بۆ دروستبوونەوەی

تیرۆر و تیرۆریستانی داعش دروست دەبێتەوە

كاتێك لە كۆتایی ساڵی 2010 ویلایەتەكانی یەكگرتووی ئەمریكا هێزەكانی سەربازیی خۆی لە عێراق كشاندەوە، هاوكات بوو لەگەڵ ڕاپەرینەكانی وڵاتانی عەرەبی، ئەوەی پێی دەگوترا «بەهاری عەرەبی»، كە هاوكات بوو لەگەڵ خۆپیشاندانەكانی سووریا كە لە مانگی ئاداری 2011 دەستی پێكرد و ڕژێمی ئەسەد هەوڵیدا زۆر دڕندانە سەركوتیان بكات.

لەناو ئەم گۆڕانكارییە تازانەی ناوچەكەدا، ڕاستە بە ناوی جیاواز چەندین گرووپی تیرۆریستی لە ناوچەكەدا بوونیان هەبوو، بەڵام ڕێكخراوێكی تیرۆریستی و دڕندە بە ناوی «دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام – داعش» بوونی نەبوو، ئەوەی وایكرد زەمینەیەكی لەبار بۆ دروستبوونی ئەم ڕێكخراوە تیرۆریستییە بێتە ئاراوە ئەم هۆكارانە بوون:

 یەكەم لەسەر ئاستی عێراق:

- دوای كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە عێراق، حكومەتی فیدڕاڵیی عێراق وەك حكومەتێكی فیدڕاڵی و نیشتمانی مامەڵەی لەگەڵ گەلانی عێراق نەكرد، لە سەرووی هەمووشیانەوە پێكهاتەی عەرەبی سوننە كە زۆر بێڕەحمانە دامەزراوەكانی دەوڵەت بەكارهێنران بۆ تۆڵەسەندنەوە لە عەرەبی سوننە بە ڕێگەی یاسای «لە ڕیشە هەڵكێشانی بەعس و یاسای تیرۆر»، ئەم سیاسەتە هەڵەیە گەیشتە ئەوەی جێگری سەرۆك كۆمار و جێگری سەرۆك وەزیران لە پشكی عەرەبی سوننە بگرێتەوە.

- لەسەر ئاستی میللیی عەرەبی سوننەی عێراق، دیسان حكومەتی عێراق مامەڵەیەكی زۆر توندی كرد و زۆر خراپ هەوڵیدا خۆپیشاندانەكانیان سەركووت بكات، ئەمەش بووە هۆكاری ئەوەی هاوسۆزییەك لەناو عەرەبی سوننەی عێراق بۆ ڕێكخراوە تیرۆریستییەكانی هاوشێوەی ڕێكخراوی ئەلقاعیدە- لقی عێراق دروست بێت.

 دووەم لەسەر ئاستی سووریا:

- ڕژێمی ئەسەد لە سووریا ئەوەی بە هەند هەڵنەگرت كە بەهۆی وشكەساڵییەوە ژمارەیەكی زۆری گوندنشینەكانی سووریا گوندەكانیان جێهێشتووە و ڕوویان كردووەتە شارە گەورەكان و لەوێ نیشتەجێ بوون و بەشی هەرە زۆریان بە هۆی بارودۆخی وشكەساڵییەوە هیچ داهاتێكیان بە دەستەوە نەمابوو، ڕژێمی ئەسەدیش هیچ خزمەتگوزارییەكی پێشكەش نەكردن، ئەمە بووە هۆكاری ئەوەی ئەو خەڵكە بە ئاستێك نائومێد بن كە چاوەڕێی فریادڕەسێك بكەن، هەر بۆیە هەر لەگەڵ ئاڵا ڕەشەكەی داعشیان بینی، لە دەوری كۆبوونەوە.

- كۆمەڵكوژی و خوێنڕشتن و بەكارهێنانی چەكی قورس و قەدەغەكراو دژی خۆپیشاندەران لەلایەن ڕژێمی ئەسەدەوە، بووە هۆكاری ئەوەی كە گرووپی چەكدار لەناو خۆپیشاندەرانەوە دروست بكرێت، بەمەش خۆپیشاندان گۆڕا بۆ شەڕی چەكداری و ڕۆژ لە دوای ڕۆژیش بارودۆخەكە خوێناویتر دەبوو.

 سێیەم ئەمریكا و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی:

لە دوای ساڵی 2011 بە گشتی و لە ئیدارەی دووەمی «باراك ئۆباما»وە، جۆرێك لە ناهاوسەنگیی ترسناك لەناو كۆی هەیكەلەی ئەو سیستمە جیهانییە دروست بوو، كە ناویان لێنابوو «سیستمی جیهانی». ڕاستە هێزەكانی ناتۆ هێرشیان كردە سەر لیبیا بۆ ڕووخانی ڕژێمی قەزافی، بەڵام شكستی هێرشەكەی ناتۆ و ئەو بارودۆخە پاشاگەردانییەی لە دوای قەزافی لە لیبیا دروست بوو، ئەمریكا و ڕۆژئاوا لە ئاستیدا دەستەوەستان بوون، بۆیە ئەم دەستەوەستانییەی ئەمریكا و ڕۆژئاوا بووە زەمینەیەك كە دەوڵەتە گەورەكانی ناوچەكە وەك «توركیا، ئێران، ئیسرائیل، سعودیە و ئیمارات» ببنە جێگرەوەی ڕۆژئاوا و ئەوروپا و هەر یەكەیان بۆ بەرژەوەندیی خۆی دەستتێوەردانی لەو پاشاگەردانییانە دەكرد، كە بەهاری عەرەبی بەدوای خۆیدا هێنابوونی، ئەمەش زەمینەیەكی دیكەی بۆ شەڕی ناو دەوڵەتەكان «inter-state war» خۆش كرد و بووە فاكتەرێك بۆ خزمەتی تیرۆریستان.

 چوارەم دروستبوونی ڕایەڵەك لەنێوان ڕێكخراوە تیرۆریستییەكان و شانە نووستووەكانی ڕۆژئاوادا

پێشكەوتنی تەكنەلۆژیا لە دوای ساڵی 2011، بەتایبەتی لەبواری بە میللی بوونی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان و دروستكردنی گەمە ئەلكترۆنییەكان و ئەپڵیكەیشنەكانی وەك یوتوب، لەسەرووی هەمووشیانەوە هەرزان بوونی نرخی ئەنتەرنێت، بە ئاستێك كە بۆ هەر كەسێك لە جیهاندا بەردەست بێت، گەیشتبووە ئەو ئاستەی كە بڵێن «یەكیك لە فاكتەرە هەرە گرنگەكانی خۆپیشاندانەكانی كۆتایی ساڵی 2010ی وڵاتانی عەرەبی كاریگەریی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان و ئەپڵیكەیشنە تازەكان بوو. لەناو ئەم ژینگە تازەیە تیرۆریستانی داعش بە چەند ڕێگەیەك ئەم پێشكەوتنەی تەكنەلۆژیان وەك ئامرازێك و چەكێك بۆ دروستكردنی ڕایەڵەیەك لەنێوان ڕێكخراوە تێرۆریستیەكانی وڵاتانی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و شانە نووستووەكانی تیرۆریستان لە ڕۆژئاوا دروست كرد بە چەندین ڕێگە:

1- بێ بەهاكردنی بەهاكانی ڕۆژئاوا بە ڕێگەی پەنابردن بۆ یاساكانی دەوڵەتانی لیبڕاڵ دیموكراتی، هەر بۆ نموونە سوودوەرگرتن لە یاسای ئازادیی خۆپیشاندانەكان و بەرزكردنەوەی دروشمی «شەریعە بۆ فڵان وڵاتی ئەوروپی»، پاشان بڵاوكردنەوەی بە چڕی و فراوانی لەناو تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان و یوتوب بۆ سەرنجڕاكێشانی خەڵكی ڕۆژئاوا.

2- دروستكردنی پڕۆگرامی ئەلیكترۆنی بۆ گەمە ئەلكترۆنییەكان و بە شێوەیەك كە كاراكتەری سەركەوتوو لەم گەمەیەدا ئیسلامی بێت و دۆڕاو ڕۆژئاوا بێت.

3- گۆڕینی شێوازی «فەتوا» لە فەتوای ستوونی «مەرجەعییەت» بۆ فەتوای ئاسۆیی، ئەمەش واتە هەر گرووپێك چۆن بە باشی زانی فەتوا بدات، ئەمەش بووە هۆكار ئەوەی بە سەدان و هەزاران چەكدار لە ڕۆژئاواوە بنێرنەوە بۆ ناو گرووپە تیرۆریستییەكان.

هەموو ئەم فاكتەرانە پێكەوە بوونە هۆكاری ئەوەی سیاسەت و ستراتیژیەتێكی تازە لەناو گرووپە تیرۆریستییەكان سەرهەڵبدات، كە جیاواز بێت لە سیاسەت و ستراتیژیەتی ڕێكخراوی تیرۆریستیی ئەلقاعیدە كە ئەویش وەرچەرخان بوو، بە گۆڕینی ئاراستەی جیهادی تیرۆریستی لە دژایەتی ئیمپریالیزمەوە بۆ دامەزراندنی خەلافەتی ئیسلامی، بۆیە لە سەرەتای ساڵی 2013 ڕێكخراوی تیرۆریستی داعش خۆی ڕاگەیاند و لە حوزەیرانی 2014 دوای گرتنی مووسڵ، ئەبوبەكر بەغدادی هەر لەمووسڵەوە خەلافەتەكەی ڕاگەیاند.

 

 ڕاڤەكردنی ئەم هۆكارانە

لە ناو بارودۆخی ئێستای ناوچەكەدا

لە بارودۆخی ئێستای جیهان بەگشتی و ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەتایبەتی، بارودۆخی نێوان ساڵانی 2011- 2014، ئەگەر بارودۆخەكە لەبارتر نەبێت بۆ سەرهەڵدانەوەی گرووپی تیرۆریستی توندڕەوی هاوشێوەی داعش، ئەوا ناتوانین بڵێین گۆڕانكاری بەسەردا هاتووە، بەڵكو دەتوانین بڵێین لە هەندێك حاڵەتدا بارودۆخەكە بە شێوەیەكی ئەرێنی بۆ بەرژەوەندیی تیرۆریستان وەرچەرخاوە. هەر بۆ نموونە پێشتر ڕژێمی ئەسەد كە بەشێكی بە هۆی سیاسەتە هەڵەكانی ئەوەوە ڕێكخراوی تیرۆریستیی داعش دروست بوو، لەگەڵ تیرۆریستانی داعش هاوسۆز نەبوو، سووریا بووە گۆڕەپانێك بۆ هێزی هەمەجۆری دەوڵەتی و غەیرەدەوڵەتی بۆ شەڕی دژی داعش، بەڵام ئێستا ئەو هێزانەی لە دیمەشق دەسەڵاتیان بە دەستەوەیە نەك هەر هاوسۆزن لەگەڵ تیرۆریستانی داعش و هزری داعش، بەڵكو خۆیان بەشێكن لەو هزرە توندڕەوە و بینیمان چۆن دەرگای كەمپەكانی تیرۆریستانی داعشیان شكاند و بەڕەڵایان كردن.

سەرۆك بارزانی لە كۆنگرە ڕۆژنامەییەكە، زۆر ڕاشكاوانە ئاماژەی پێكردووە و دەڵێت: «ئەو عەشایەرە عەرەبانەی كە لەگەڵ بەشار ئەسەد بوون، دوای هاتنی داعش پەیوەندییان بە هەسەدەوە كرد، ئێستا كە هێزەكانی دیمەشق گەڕاونەتەوە، جارێكی دی ئەو عەشایەرانە وەلای خۆیان گۆڕی، ناوچەكەیان تەسلیمی هێزەكانی دیمەشق كردەوە.. لەم بارودۆخەدا گەورەترین مەترسی داعشە. داعش تەواو نەبووە و ئەم بارودۆخەی دروست بووە ئێستا لە سووریا، دەرفەتێكی زێڕین بووە بۆ داعش، هێشتا مەعلووم نییە، چەند لەو داعشانە ڕایان كردووە، بەڵام ژمارەیەكی زۆرە وەك مەعلووماتمان هەیە، ڕایان كردووە و ئەمە مەترسییەكی زۆر گەورەیە». كەواتە سەرۆك بارزانی زۆر بە ڕاشكاوانە لەسەر مەترسیی سەرهەڵدانەوەی تیرۆریستانی داعش هەموو لایەكی ئاگادار كردووەتەوە.

لایەنێكی دیكەی گرنگ، ئەوەیە كە دوای هێرشەكەی 7ی ئۆكتۆبەری 2023، بارودۆخێكی سیاسی و جیۆپۆلتیكیی ئەوتۆ هاتووەتە ئاراوە، كە فۆكس لەسەر مەترسیی توندڕەوی دەكات، بەوەی كە توندوتیژی لە ڕادیكاڵیی ئیسلامی سوننەوە وەرچەرخاوە بۆ ڕادیكاڵی ئیسلامی سونە، ئەمە ئەوەی لێ دەخوێنرێتەوە، كە سیاسەتی ڕۆژئاوا بەگشتی و ئەمریكا بەتایبەتی، گەیشتوونەتە ئەو قەناعەتەی كە ئیسلامی سیاسیی سوننە بە دەوڵەتەكانیان و ڕێكخراوە تیرۆریستییەكانیشیانەوە نایانەوێت خۆیان بخەنە ناو ئەو بازنەی كە ئەمریكا ڕایگەیاندووە «سەپاندنی ئاشتی بە ڕێگەی هێز» و ئامادەن بچنە ناو ڕێككەوتنی ئیبراهیم و پەیوەندییەكانیان لەگەڵ ئیسرائیل ئاسایی بكەنەوە، بە كردەییش لە ئێستادا یەك دوو دەوڵەت نەبێت، كۆی دەوڵەتانی عەرەبی سوننە ڕازین بەوەی پەیوەندییەكانیان لەگەڵ ئیسرائیل ئاسایی بكەنەوە، بۆیە ئەمەش دەبێتە زەمینەیەكی دیكە بۆ ئەوەی ڕێكخراوە تیرۆریستییەكانی دیكەی هاوشێوەی داعش دەرگایەك لەگەڵ ڕۆژئاوا بكەنەوە، هەر وەك چۆن بە ڕێگەی قەتەر ئەو پەیوەندییە لەگەڵ بزووتنەوەی تاڵیبان دروست كرا و ئێستا بە هاوشێوەی دیمەشق تالیبان لە كابول لە دەسەڵاتە.

 

 دۆزی نەتەوەییمان

لەناو ئەم هاوكێشە ئاڵۆزەی ناوچەكەدا

دیدو تێڕوانین و سیاسەت و ستراتیژیەتی گوتاری نەتەوەییمان لای سەرۆك بارزانی زۆر ڕاشكاوانە خراوەتەڕوو، ئەویش بریتیە لەوەی «نابێت مافەكان پێشیل بكرێن و دەستدرێژی بكرێتە سەر كورد، هەر پارچەیەكیش لەناو دەوڵەتەكەی خۆیدا، دەبێت هەوڵ بدات كێشەكانی بە ئاشتییانە چارەسەر بكات».

لەسەر ئاستی ڕۆژئاوا كە ئێستا بارودۆخێك هاتووەتە پێشەوە و گۆڕانكارییەك ڕووی داوە، كە زیاتر لە 50 ساڵ بوو چاوەڕێ دەكرا، ئەو گۆڕانكارییە بۆ بەرژەوەندیی كوردی سووریا بێتە ئاراوە، بارودۆخێكی هەستیارە و بە شێوەیەك لە شێوەكان وەك دەڵێن لە نەشتەرگەریی دەماغ دەچێت، پێویستی بە ئەوپەڕی هەستیاری و ددان بەخۆداگرتن و خۆڕاگری و بەرگری هەیە. ئەوەی لە ماوەی ئەم ساڵەی دوای ئەسەد دەكرێت بە خاڵی نەرێنی بۆ دۆزی كورد لە سووریا لە قەڵەم بدرێت، ئەوەیە كە سەرۆكی حكومەتی سووریا بە فەرمی مەرسوومی كۆماری كردووە، بەوەی پابەندە بە مافی هاووڵاتیبوونی كوردەوە لە سووریا، بەڵام ئەوەی خاڵی نەرێنییە بۆ دۆزەكە، ئەوەیە ئەم قەناعەتە شۆڕ نەبۆتەوە بۆ ناو لایەنە جیاوازەكانی ناو ئەو بەرەی پێی دەگوترێت « هەیئەی تەحریری شام»، لەمەش زیاتر خاڵی نەرێنی ئەوەیە ئەم هێزە كە لە كۆمەڵێك لایەنی جیاوازی ڕادیكالی جێگەی هێزە چەكدارەكانی دەوڵەتی سووریای گرتووەتەوە، هەتا ئێستا ناتوانرێت پێیان بگوترێت سوپای دەوڵەتی و وەك سوپای دەوڵەتی ڕەفتار ناكەن، بۆیە وەك لە شەڕەكانی ئەم دواییەی حەلەب و ڕەققە بینیمانن، زیاتر وەك گرووپێك لە میلیشیای چەكداری ڕادیكاڵی مامەڵە دەكەن، كە ئەو جۆرە مامەڵانە بۆ شكۆی سوپای دەوڵەتی هاوچەرخ نامۆیە.

خاڵێكی دیكەش كە لە ماوەی گۆڕانكارییەكانی ساڵێكی دوای ئەسەد هاتووەتە ئاراوە و دەكرێت بە خاڵێكی نەرێنی و ترسناك لەسەر دۆزی نەتەوەییمانی بزانین لە سووریا و عێراقیش، ئەوەیە كە ئیدارەی سەرۆك دۆناڵد ترەمپ، وەك پێویست لە هەستیاری مامەڵەكردنی ئەحمەد شەرع لەگەڵ لایەنەكانی ناو هەیئەی تەحریری شام و هەستیاری مامەڵەكردنی سەرۆك وەزیرانی عێراق لەگەڵ گرووپە جیاوازەكانی حەشدی شەعبی و گرووپە چەكدارەكان وەك خۆی تێناگات، ڕاشكاوانەتر ئەحمەد شەرع وەك سەرۆك كۆماری كاتیی سووریا ناتوانێت وەك بەشار ئەسەد مامەڵە لەگەڵ سوپای سووریا بكات، هەروەها سەرۆك وەزیرانی عێراقیش ناتوانێت وەك سەدام حوسێن مامەڵە لەگەڵ هێزە چەكدارەكانی عێراق بكات، بۆیە ئەمە پێویستی بەوە هەیە كە لایەنی كوردی زۆر بە لۆژیكانە لەگەڵ لایەنی ئەمریكی ئەم پرسە تاوتوێ بكات.

سەبارەت بە چارەسەری ئاشتییانەی كێشەی كورد لە توركیا، ئەوەی لە ماوەی ساڵی ڕابردوو بە خاڵی ئەرێنی بۆ چارەسەری ئاشتییانەی كێشەی كورد لە توركیا لە قەڵەم دەدرێت، ئەوەیە كە هەر دوای ڕووخانی ئەسەد پارتێكی وەك مەهەپەی نەتەوەپەرستی لەسەر زاری سەرۆكەكەیەوە دەوڵەت باغچەلی ڕایگەیاند «كورد و تورك بران»، لەمەش زیاتر لەناو پەرلەمان سەردانی فراكسیۆنی دەم پارتی كرد، كە فراكسیۆنێكی كوردییە لەناو پەرلەمانی توركیا، هەروەها سەردانی شاندی دەم پارتی بۆ زیندانی ئیمراڵی و بینی ئۆجالانی كرد و پاشانیش سەردانی كردنیان بۆ هەولێر و كۆبوونەوەیان لەگەڵ سەرۆك بارزانی.

بەڵام خاڵی نەرێنی كە لە ماوەی ساڵی ڕابردوو بە گەرمی باسی لێوە دەكرا، هەمواركردنەوەی دەستووری توركیا بوو، بەڵام ئەم خاڵە هەنگاوی جددی بۆ هەڵنەگیراوە و بەبێ هەمواركردنەوەی دەستووری توركیا ناتوانرێت یەك هەنگاو هەڵبگیرێت و پێی بڵێن چارەسەری كێشەی كورد لە توركیا، ئەمەش لەبەر ئەوەیە هەتا لەناو دەستوور ناسنامەی دەوڵەتی توركیا وەك دەوڵەتێكی یەك نەتەوە نەگۆڕێت بۆ دەوڵەتێكی فرە نەتەوە، كێشەكان هەر بە چارەسەرنەكراوی دەمێنێتەوە، بەڵام دیسان لەبەر ئەوەی مەهەپەش گەیشتووەتە ئەو قەناعەتەی كە ئاك پارتی ناتوانێت لە دەسەڵات بەردەوام بێت و پێویستی بە پشتگیریی دەم پارتی هەیە، ئەوا زەمینەیەك بوونی هەیە لەسەر بنەمای هاوبەش هەنگاوەكان بچنە پێشەوە.

 

 ئایندەی پەیوەندییەكانی

هەرێمی كوردستان و عێراق

لەوانەیە تەنیا دەوڵەتێك كە بتوانرێت بە شێوەیەكی ئاشتییانە و دانوستاندن كێشەكانی خۆی چارەسەر بكات لە ئێستادا تەنیا عێراق بێت، بێگومان بۆ ئەمەش كۆمەڵێك فاكتەر هەیە كە لایەنەكانی لەسەر پرسێكی هاوبەش بۆ سازان و ڕێككەوتن پێكەوە كۆدەكاتەوە، لەوانە:

- لایەنی سەرەكی كە عەرەبی شیعەی عێراقە و لە دوای ساڵی 2003وە بە كردەیی ئەوان دەسەڵاتی سەرەكیین لە عێراقدا، دەبێت بگەنە ئەو قەناعەتەی میتۆدی خۆسەپاندن بە چەك و میلیشیای سەربازی كۆتایی هاتووە و بەردەوام بوون لەسەر ئەو میتۆدە بەرەو خۆكوژیی سیاسی و كۆتاییهاتنی دەسەڵاتی شیعەیان دەبات، بۆیە بێجگە لە گرتنەبەری ڕێگەی ئەقڵانی، ڕێگەیەكی دیكەیان لە بەردەمدا نییە و، سەرۆك بارزانییش پێشوازی لەو ئەقڵییەتە دەكات كە لە چوارچێوەی جێبەجێكردنی دەستووری 2005 بێت.

- لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە كە دۆسیەی ئاساییكردنەوەی پەیوەندییەكانی هەولێر و بەغدایان بە ئاشكرا و نهێنی بە نووری مالیكی سەرۆكی لیستی دەوڵەتی یاسا سپاردووە، گەیشتوونەتە ئەو قەناعەتەی كە نییەت و دیدگای سەرۆك بارزانی بۆ ئایندەی عێراق كۆتاییهاتن بە شەڕ و كاولكارییە و سەرچاوەكەی ئیرادەی خێرە و هیوای سەرۆك بارزانی تەنیا ئەوە نییە كە كوردستان سەقامگیر و ئارام و پێشكەتوو بێت، بەڵكو بە پلەی یەكەم دەیەوێت هەموو عێراق سەقامگیر و ئارام و پێشكەتوو و ئاوەدان بێت، بە پلەی دووەمیش هیوای ئەوەیە دەوڵەتانی دراوسێش سەقامگیر و ئارام بن.

- خاڵێكی دیكە كە دروشمی هەڵبژاردنەكانی پارتی دیموكراتی كوردستان بوو، بۆ دوایین هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، بریتی بووە لە «هاوبەشی، هاوسەنگی، سازان»، ئەم دروشمە بە شێوەیەكی مەبدەئی لەلایەن لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە پەسەند كراوە. وشەی «سازان» كە سەرۆك بارزانی دەزانێت چۆن لەو دروشمە دایناوە، مانای ئەوەیە پێكەوە ژیان لەم نیشتمانە بە سازان دێتە ئاراوە و سازانیش واتە كۆمپرۆمایز دەبێت و لایەنەكان لەگەڵ یەكتری نەرمی بنوێنن، بۆ ئەوەی هاوكێشەیەك بێتە ئاراوە كەس خۆی بە دۆڕاو نەزانێت و هەردوولا براوە بن، ئەمەش كردنەوەی كێشەكانی نێوان هەولێر و بەغدا ئاسانتر دەكات.

- سیاسەتی ئیدارەی ترەمپ بۆ عێراق لە 2026 زۆر ڕوون و ڕاشكاوانەیە، ئەگەر ئەمریكا نەتوانێت بە ڕێگەی باڵیۆزخانەی ئەمریكا لە بەغدا پەیوەندییەكانی لەگەڵ عێراق ڕێك بخاتەوە، ئەوا چیتر ئامادە نییە سێ ترلیۆن دۆلار خەرج بكات و بە سەدان هەزار كەس بكاتە قوربانی و هیچ ئاكامێكی نەبێت، بۆیە ڕێگەیەكی دیكە دەگرێتەبەر كە ئەویش گرتنەبەری سزاكانە و حكومەتی عێراقیش بەرگەی ئەو سزایانە ناگرێت و كۆتایی دێت.

- بەپێی ئەو لێدوانانەی لە نێردەكانی سەرۆك ترەمپ بۆ عێراق و هەروەها بۆ سووریا و لوبنان گوێبیستی بووین، دەگەینە ئەو دەرەنجامەی ئەگەر بەهێزیی هەرێمی كوردستان فاكتەرێكی گرنگ بووبێت تەنیا بۆ عێراق، لە ئێستادا فاكتەرێكی گرنگە بۆ سووریا و عێراق بە پلەی یەكەم و بە پلەی دووەم بۆ سەقامگیریی توركیا، بۆیە لەم چوارچێوەیەدا ئەمریكا هەوڵ دەدات، ببێتە میانگیرێكی سێیەم لە نێوان هەولێر و بەغدا، بۆ ئەوەی بە شێوازێكی تازە پەیوەندییەكانیان ڕێك بخاتەوە، ئەمەش وەك تۆم باراك دەڵێت: « ئەگەر هەرێمی كوردستان بەو سیستمە فیدڕاڵییە ڕازی نەبێت كە بەغدا ناوی لێناوە فیدڕاڵی، ئەوا هەمان ئەزموونی یوگسلافیای پێشوو دووبارە ناكەینەوە كە ویستمان بە یەكگرتوویی بیهێڵینەوە و پاشان بوو بە حەوت دەوڵەت، بۆیە دەبێت میكانیزمێكی تازە بدۆزرێتەوە.