شڤان حەمدی، ئەندامی بازنەی گفتوگۆ و ئەندامی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستانە و بەرپرسی ئاژانسی هەواڵی زاگرۆسە، ڕۆژانە مامەڵەیەكی ڕاستەوخۆ لەسەر كێشە و ڕووداوە سیاسییەكان و چالاكییە مەدەنی و هونەرییەكان دەكات و هەواڵ و ڕاپۆرتی ڕۆژنامەوانییان لە بارەوە بڵاو دەكاتەوە، لە گفتوگۆی ئەم جارەی «بازنەی گفتوگۆدا» (هونەر و ناسنامە، كورد چی بكات باشە؟)، بەم جۆرە دید و بۆچوون و پێشنیارەكانی خستە ڕوو.

 

كۆبوونەوەی گەورە هونەرمەندانی بوارە جیاوازەكانی هونەر لە هەر چوار پارچەی كوردستان و لە ناو پلاتفۆرمی بازنەی گفتوگۆ بۆ شەنوكەوكردنی پرسی «هونەر و ناسنامە، كورد چی بكات باشە؟» ئەو وێنا نەتەوەییەمان بۆ بەرجەستە دەكات كە «ڕاستە سنوورە دەستكردەكان كوردستانیان كردووە بە چوار پارچەوە، بەڵام زیندوویی و گەورەیی زمان و كەلتوورەكەمان، ئەو سنوورە دەستكردانەی سڕیوەتەوە و وەك یەك نەتەوە و یەك ئیرادە داكۆكی لە «هونەر و ناسنامەی نەتەوەیی» خۆمان دەكەین.

لەم گفتوگۆیەدا گەورە مامۆستایانی هونەری كوردی زۆر جەختیان لەسەر گەورەیی و تایبەتمەندیی زمانی كوردی كردەوە، شێوەزارە جیاوازەكانی زمانی كوردییان بە زمانی باڵا «زمانی ئەڵمانی» بەراورد كرد، ئەمەش بەو مانایەی ئەگەر چەپۆكی داگیركەران كوردستانیان پارچەپارچە نەكردایە، ئەوا زمانی كوردی هێندە تایبەتمەندیی تێدایە كە گەشە بكات و بگاتە ئاستی زمانی باڵا و هەر چوار پارچەی كوردستانیش وێڕای جیاوازیی شێوەزارەكانیان، بەڵام بە زمانێكی باڵاش هەموویان قسەیان دەكرد.

لەم چوارچێوەیەدا كەلتوورەكەمان بە شێوەكی گشتی و هونەرەكەمان بە هەموو بوارەكانییەوە بە شێوەیەكی تایبەتی، ڕەنگدانەوەی ئەو تایبەتمەندییە بەرزانەیە كە لە ناو زمانی كوردیدا هەن، مامۆستایان ئاماژەیان بە چەندین شێوازی مەقام و ڕیتمی كوردی كرد كە تایبەتن بە ڕەسەنایەتیی فۆلكلۆری ئێمە، كەوەك لقێك لە زمانی كوردی بە دەنگی ئەو میوزیكانەوە ناسنامەی كوردی دەناسرێتەوە، لە بواری تەلارسازی و پەیكەرتاشیدا نەخش و نیگاری ناو ئەشكەوتەكان و پەیكەرتاشیی قەدپاڵی چیاكانمان، وەك بەشێكی دیكەی زمان دەبێتە چوارچێوەی ڕەسەنی بوونی نەتەوەییمان لەم نیشتمانەدا.

لە ناو دەوڵەمەندیی ئەم كەلەپوورە گەورەیەی هونەردا كە پەروەردگار پێی بەخشیوون و، وەك هونەرمەندە بەڕێزەكان بە ڕاستگۆیی دەستنیشانی كەموكورتییەكانیان كرد، جیا لەوەی لەسەر ئاستی ناوخۆی كوردستان پشتگیریی هونەرمەندان وەك پێویست ناكرێت بۆ ئەوەی بوارە جیاوازەكانی هونەر پەرەی پێ بدەن، لە هەمان كاتدا خەمساردییەكی زۆر ترسناكیش هەیە كە هەوڵەكان ڕێك نەخراون بۆ ئەوەی ئەو تایبەتمەندییە هونەرییانەی كە لەناو هونەری ئێمەدا هەیە، بەناوی نەتەوەی كوردەوە لە ناو لیستی تۆماری مەعنەویی ڕێكخراوی یۆنسكۆی سەر بە نەتەوەیەكگرتووەكاندا تۆمار بكرێت، كە هەتا ئێستا بە دەیان شوێنەواری ڕەسەنی كوردی و بەدەیان مەقام و ڕیتمی كوردی و بەدەیان ئامێری هونەری میوزیك، لەلایەن نەتەوەكانی «تورك، عەرەب، فارس»ـەوە دزراون و بەناوی نەتەوەی خۆیانەوە تۆماریان كردوون، كە ئەمە وەك هەوڵێك بۆ تواندنەوەی ناسنامەی نەتەوەییمان دەخوێندرێتەوە و دەبێت بەپەلە میكانیزمی گونجاوی بۆ بدۆزرێتەوە.

هونەری كوردی لە قۆناغی خەباتی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی كوردستاندا هەموو چەكێكی كاریگەری «بەرخودان»ی ئێمە بووە، لە دوای نسكۆی شۆرشی ئەیلوول لە ساڵی 1975، چەكی هونەر هاوشانی چەكی پێشمەرگە لە سەنگەری بەرخورداندا هەوڵی داوە لە ڕێگەی كۆنسێرتی شۆڕشگیڕانەوە ئیرادە و خۆڕاگریی نەتەوەی كورد بەجیهان بگەیەنێت و پاڵپشتی و سۆزی نێودەوڵەتی بۆ كێشە ڕەواكەمان دروست بكەنەوە، لەسەر ئاستی ناوخۆی كوردستان ستەیجی شانۆكانمان گۆڕەپانی بەرخودانی شانۆكارە قارەمانەكانمان بوون، كە بە هەڵبژاردنی دەقی شۆڕشگێرانە و نمایشی ئیرادەی پێشمەرگانە، هەست و سۆزی كوردایەتی و ئیرادەی بەرخودانیان بە زیندوویی هێشتەوە و برەویان پێ دا، هونەرمەندانی شێوەكاری ئێمە بە فڵچە و ڕەنگ، نەهەماتی و قوربانیدانی نەتەوەكەمانیان بەرجەستە دەكرد و پیشانی ڕای گشتی و سەرجەم مرۆڤایەتییان دەدا.

بەداخەوە لە ئێستادا وێڕای ئەوەی قەوارەی سیاسیی هەرێمی كوردستان و حكومەت و دامەزراوەی زۆر گرنگی دەوڵەتیمان هەیە، بەڵام هونەری كوردی لە هەموو بوارەكانیدا، هاوشێوەی زمانەكەمان بە بارێكی قورس و سەختدا تێدەپەڕێت، جێگەی خۆشحاڵییە كە بەڕێز مسرور بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە ڕۆژی ئاڵای كوردستان لە شوباتی 2023 بڕیاری دا كە یاسای پاراستنی زمانی كوردی جێبەجێ بكرێت، بەڵام هەتا ئێستا لە ناو پەرلەمانی كوردستاندا یاسایەك بۆ پاراستنی «هونەری كوردی» دەرنەكراوە، بۆیە لەم قۆناغەدا پێویستمان بەوەیە كە پەرلەمانی كوردستان لەم خولەدا بە هەماهەنگی لەگەڵ هونەرمەندانی بوارە جیاوازەكانی هونەر یاسایەك بۆ «پاراستنی هونەری كوردی» دابڕێژن، بۆ ئەوەی بتوانرێت لە چوارچێوەی ئەم یاسایەدا ئەم هەنگاوانە هەڵبگیرین:

یەكەم: دەستبەجێ دوای دەرچوونی ئەم یاسایە لێژنەیەك دابنرێت بۆ تۆماركردنی كەلەپووری هونەریمان، وەك موڵكی كورد لە لیستی میراتی مەعنەویی ڕێكخراوی یونسكۆدا تۆمار بكرێن.

دووەم: بۆ پەرەپێدانی هونەری میوزیك و گۆڕانی، دەبێت حكومەتی هەرێمی كوردستان لە ڕێگەی پشتگیریی ماددییەوە پشتگیریی هونەرمەندانی ئەم بوارە بكات، بۆ ئەوەی ساڵانە دەیان كۆنسێرت بۆ گۆرانی و میوزیكی كوردی لە هۆڵە گەورەكاندا ساز بكرێت و خەڵك هان بدرێن بۆ ئەوەی بچن گوێ لە گۆرانی و میوزیكی كوردی بگرن.

سێیەم: لەسەر ئاستی هونەری «سینەما و شانۆ» بە ڕاستی گرنگە هۆڵەكانی شانۆ زۆر باش نۆژەن بكرێنەوە و هۆڵی مۆدێرن دروست بكرێن، لەسەر ئاستی پەرەپێدان بە سینەمای كوردی زۆر گرنگە حكومەت هەوڵ بدات سینەماكارانی كورد پێكەوە كۆبكاتەوە بۆ ئەوەی تەكانێكی گەورە بە هونەری سینەمای كوردی بدرێت و هۆڵی زیاتر سینەما دروست بكرێت، بۆ ئەوەی جارێكی دیكە خەڵك هان بدرێت بۆ گەڕانەوەیان بۆ هۆڵی سینەماكان.

چوارەم: لەسەر ئاستی هونەری شێوەكاری، بەڕاستی تا ئێستا شێوەكاران هۆڵێكی گشتییان نییە تا پێكەوە كاری هونەری بكەن، یان هۆڵێكی گشتییان نییە بۆ ئەوەی تابلۆكانی خۆیانی تێدا نمایش بكەن و بیفرۆشن.