پارتی دیموكراتی كوردستان، تەنیا پارتی سیاسیی كوردستانییە كە بیرۆكەی دامەزراندنی لەناو كۆماری كوردستان لە دایك بووە، لەمەش زیاتر تەنیا پارتی كوردستانییە كە لە كاتی دامەزراندنیدا سەرۆكەكەی «مستەفا بارزانی» پێشمەرگە و سەرۆك ئەركانی سوپای كۆماری كوردستان بووە و سەرپەرشتیی شەڕەكانی پاراستنی كۆماری كردووە.

دامەزراندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، تەنیا دامەزراندنی «حزبێكی سیاسیی» نییە، بەڵكو پڕۆژەی كۆنگرەیەكی نیشتمانی و نەتەوەییە كە ڕیشەكەی دەگەڕێتەوە بۆ كۆنگرە نەتەوەییەكەی شێخ عوبێدوڵڵای نەهری، كە تیایدا پێناسەی بوونی نەتەوەیەك كراوە كە «كورد»ـە، سنووری نیشتمانێكی دیاریكراوە كە «كوردستان»ـە، هەربۆیە كاتێك مێژووی بزاڤی ڕزگاریخوازی كوردستان هەڵدەدەینەوە، دەبینین ئەوە تەنیا پارتی دیموكراتی كوردستانە كە لە هەناوی كۆنگرەیەكی نەتەوەیی و نیشتمانی وەك بەرەیەكی «نەتەوەیی نیشتمانی» لەدایك بووە، لەم كۆنگرە نیشتمانی نەتەوەییەدا، هەردوو باڵەكەی حزبی هیوا (شۆڕش و ڕزگاری)، حزبی داركەر «كەسایەتییە نیشتمانییەكانی هەر چوار پارچەی كوردستان، ڕۆشنبیرە گەورەكانی ئەو سەردەمەی كوردستان، نوێنەری تێكڕای هۆزەكانی هەر چوار پارچەی كوردستان، لەو كۆنگرە نیشتمانی و نەتەوەییە بۆ دامەزراندنی «پارتی دیموكراتی كوردستان» ئامادە بوون و پڕۆژەی یەكڕیزی و یەكگرتنی ئیرادەی كورد و كوردستانییەكانیان پێكەوە واژۆ كرد. لەم چوارچێوەیەدا، كاتێك سەیری دیمەنی ئەو سەركردایەتییەی پارتی دەكەین، كە لەبەر ڕۆشنایی ڕێنماییەكانی مستەفا بارزانی و گفتوگۆكانی ناو كۆنگرەی یەكەمی دەستنیشان كراون، دەبینین جوگرافیای هەموو كوردستانی گەورە «باكوور، ڕۆژهەڵات، ڕۆژئاوا، باشوور» خۆی تێدا بینیوەتەوە.

لە ماوەی ساڵانی 1946 هەتا ساڵی 1975، چەمكی «پارتی» جێناو بووە بۆ چەمكی «خەڵك، جەماوەر، هاووڵاتیان»، هەر بۆیە كاتێك چەمكی «پارتی و بارزانی» لە هەناوی خۆڕسكی نەتەوەكەمان لەدایك بوو، گەوهەری ئەم پێكەوە گرێدانەوەیە لە گەوهەردا بریتی بوو لە «خەڵك و بارزانی، یان جەماوەر و بارزانی».

مستەفا بارزانی، لە مێژووی نەتەوەكەیدا و لەسەر ئاستی جیهان و ناوچەكە و عێراق و كوردستاندا چەندین گەوهەری تۆمار كردووە، بەڵام درەوشاوەترین دوو گەوهەر بریتین لە:

یەكەم: ئاوێتەكردنی ناوی «كورد» لەناو ناوی «بارزانی»دا، ئەمە ڕاستییەكی حاشاهەڵنەگرە و دۆست و نەیار، ددانیان بەو ڕاستییەدا ناوە كە ناوی «بارزانی» جێناوە بۆ ناسینی ناوی «كورد» لە جیهاندا، لە نیوەی دووەمی نەوەدەكانی سەدەی ڕابردوودا، زانكۆی ئەمریكی لە واشنتۆن، سەنتەرێكی بە ناوی مستەفا بارزانی كردەوە «بۆ ئاشتی» و لە ڕێوڕەسمی كردنەوەی ئەم سەنتەرە لە ساڵی 1998، «بنیامین لەدنەر» كە ئەو كات سەرۆكی زانكۆی ئەمریكی بوو لە واشنتۆن، لە وتارەكەیدا ئاماژەی بەوە كرد «لەناو هەموو مێژووی نەتەوەی كورددا، تەنیا ناوی «مستەفا بارزانی» شایستەی ئەوە بوو، بكرێت بە ناوی سەنتەرێك «بۆ ئاشتی» و ناوەكەی ببێتە «سەنتەری مستەفا بارزانی بۆ ئاشتی».

دووەم: ئاوێتەكردنی چەمكی «خەڵك، جەماوەر، هاووڵاتی»، لەناو چەمكی «پارتی»، لە ناوچە ئازادكراوەكانی شۆڕشی ئەیلوولدا، لەژێر سێبەری یاسا و دادگاكانی شۆڕشدا، پێشمەرگە و ئەندامانی پارتی، ملكەچی یاسا و دابونەریتی شۆڕشگێڕی بوون و لە خەڵك و جەماوەر و هاووڵاتیان جیا نەكراونەتەوە، لەسەر ئاستی بەرگریكردن لە خاكی كوردستان، هەموو هاووڵاتییەكی كوردستان خۆی بە پێشمەرگەی «بەرگریی میللی» دەزانی و لەكاتی شەڕەكاندا بە هاوشانی پێشمەرگە بەرگری لە خاكی كوردستان دەكرد.

 پارتی ڕەشماڵێك

بۆ گەشەسەندنی بیری نەتەوەیی و نیشتمانی

كاتێك لەناو مێژووی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی كوردستاندا بە میتۆدی ئەركیۆلۆژیای مەعریفە، «كنە و پشكنین» لەناو ئەو مێژووە بكەین و چینە كەڵەكەبووەكان بش كێنین، كە لەسەر ئەو مێژووە كەڵەكە بوون، ئینجا وەك دیكۆمێنتێك هەموو زنجیرەكانی ئەو مێژووە پێكەوە گرێ بدەینەوە و جارێكی دیكە لەناو زنجیرەكاندا، زنجیرەی تازە لە نێوانیان دروست بكەینەوە، دەبینین ئەو دیكۆمێنتەی ناوی «مێژووی بزاڤی ڕزگاریخوازی كوردستان»ـە، دێتە گۆ و قسە دەكات و لێمان دەپرسێت: «بۆچی مستەفا بارزانی لە ساتەوەختی هەڵگیرسانی شۆڕشی دووەمی بارزان، پارتێكی سیاسیی دانەمەزراند، بەڵكو لێژنەیەكی دروست كرد بە ناوی «لێژنەی ئازادی» بۆ ڕابەرایەتیكردنی شۆڕشەكە؟ بەڵام چی وای كرد كە لەساڵی 1946 بیر لەوە بكاتەوە، پارتێكی دابمەزرێت بە ناوی پارتی دیموكراتی كوردستان؟ لەوەڵامی ئەم پرسیارەدا مێژووی بزووتنەوەی ڕزگایخوازی كوردستان پێمان دەڵێت:

- لە سەردەمی شۆڕشی دووەمی بارزان، حزبێكی كوردستانی بەناوی «حزبی هیوا» بوونی هەبووە، ئەم حزبە پشتیوانیی خۆی بۆ شۆڕشی دووەمی بارزان دەڕبڕی، بەڵام لە هەمان كاتدا «ئەفسەرانی ئازادیخوازی كوردیش» پەیوەندییان بە شۆڕشەوە كردبوو، بۆیە پێویست بەوە نەبوو، حزبی سیاسی دابمەزرێت و، تەنیا بیر لەوە كرایەوە كە شۆڕش ببێتە هۆی كۆكردنەوە و یەكڕیزیی خەڵكی كوردستان و ئەو مافە وەك خۆی پیادە بكات، كە نوێنەرایەتیی هەموو خەڵكی كوردستان بكات بۆ داكۆكیكردن لەسەر مافە ڕەواكانی گەلی كوردستان لەگەڵ حكومەتی پاشایەتیدا، بۆ ئەمەش لێژنەیەك بەناوی «لێژنەی ئازادی» دامەزرێنرا، كە نوێنەرایەتیی خەڵكی كوردستان و ڕابەرایەتیی شۆڕشەكە بكات.

- دوای ئەوەی كۆماری كوردستان لە 22ی كانوونی دووەمی 1946 لەسەر دەستی پێشەوا قازی محەمەد ڕاگەیەنرا، مستەفا بارزانی و پێشمەرگەكانی چوونە كۆمار بۆ ئەوەی بەرگری لە كۆمارەكە بكەن، بەڵام لەوێ هۆزەكان نەیانتوانی هێندە یەكگرتوو بن، كە وەك هێز و ئیرادە بەرگری لە كۆمار بكەن. ڕاستە لەو كاتەدا حزبی دیموكراتی كوردستان- ئێران هەبوو، بەڵام مستەفا بارزانی بیری لەوە كردەوە، دووبارە ڕێكخستنەوەی ماڵی كوردستان پێویستی لە حزبێك زیاترە و دەبێت بیر لە ڕێگەیەكی دیكە بكرێتەوە كە وەك بەرەیەكی میللی، هەموو ئیرادەی خەڵكی كوردستان كۆبكاتەوە بۆ ئەوەی ئەم ئامانجانە بەدەست بهێنێت:

1. ئاستی بیركردنەوەی خێڵایەتی بەرز بكاتەوە بۆ سەر ئاستی بیركردنەوەی نیشتمانی، ئەمەش بە دانانی بناغەیەك بۆ «بیری نەتەوەیی» دەست پێدەكات كە جیاوازیی خێڵەكان بە زیندوویی بهێڵێتەوە و لە چوارچێوەی كوردبوون و كوردستانیبوون بیر بكەنەوە.

2. حزبە سیاسییە جیاوازەكان لەسەر بنەمای پرانسیپەكانی كوردایەتی و كوردستانیبوون، بێنە ناو ئەو بەرەیەی كە مستەفا بارزانی ناوی لێنابوو «پارتی دیموكراتی كوردستان»

3. ڕەچاوی كەسایەتییە دیار و ناسراوەكانی هەر چوار پارچەی كوردستان بكرێت، بۆ ئەوەی لە سەركردایەتیی پارتیدا بوونیان هەبێت و پارتی ئەو چوارچێوەیە بێت كە جوگرافیای كوردستانی گەورە بەرجەستە بكات.

4. هەموو ئەمانە لە كۆنگرەیەكی میللی و نیشتمانیدا ئیقراری لەسەر بكرێت و پارتی دیموكراتی كوردستان ڕابگەیەنرێت، ئەو كات دەتوانرێت خۆمان بۆ بونیادنانی دەوڵەت و پاراستنی ئەو دەوڵەتە ئامادە بكەین.

لەدوای دامەزراندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، لە 15ی كانوونی یەكەمی 1946 هێزەكانی ئێران كۆماری كوردستانیان ڕووخاند و پێشەوای سەرۆك كۆمار گیرا و پاشان لە سێدارە درا، بەڵام مستەفا بارزانی و هەڤاڵەكانی تەحەددای ڕژێمی زاڵمی پادشایی ئێرانیان كرد و ئەو زوڵمەیان ڕەت كردەوە، بۆیە مقاوەمەتیان هەڵبژارد و پاشان بە ڕێرەوە مێژووییەكەی «پەڕینەوە لە ڕووباری ئاراس» خۆیان گەیاندە كۆماری ئازربایجان كە یەكێك لە كۆمارەكانی یەكێتیی سۆڤیەتی پێشان بوو.

ئەم نەبەردییەی مستەفا بارزانی و هەڤاڵەكانی بە بڕیاری درێژەدان بە «مقاوەمەت» دایان و تەسلیم نەبوون، وەرچەرخانێكی گەورەی گەشەكردن و پەرەپێدانی «لەبیری نەتەوەیی كورد و كوردستانی» دروست كرد. هاووڵاتیانی كوردستان بە جیاوازی ئایین و نەتەوەوە، ئەو قەناعەتەیان لا دروست بوو كە «بوون»ی ئێستایان وەك ژێردەستە «بوونێكی نزمە»، دەبێت پشتگیریی هەوڵەكانی مستەفا بارزانی بكەن، بۆ ئەوەی تەحەددای زاڵم بكەن و زوڵم ڕەت بكەنەوە، بۆ ئەوەی بوونیان بگاتە ئەو ئاستە باڵایەی كە هادیگەر ناوی لێناوە «بوونی ڕەسەن» و كەسایەتیی مرۆڤی كورد و كوردستان، بگاتە ئاستی ئەو مرۆڤە باڵایەی ناویان لێناوە «دازین» كە ئەم چەمكە بوونی كورد و كوردستانییەكان لەناو ئەم نیشتمانە كە «كوردستانە» دەسەلمێنێت و هاووڵاتیان هەست بە بوونی خۆیان دەكەن.

لە دوای دامەزراندنی پارتی دیموكراتی كوردستان لە 16ی ئابی 1946، ئەو وەرچەرخانەی بیری نەتەوەیی كورد و كوردستانی بە خۆیەوە بینی، شكاندنی ترس بوو لە داگیركەر، بۆیە دووبارە زیندووكردنەوەی سیمبولە نەتەوەیی و نیشتمانییەكان دەستی پێكرد. لەساڵی 1946 سروودی «ئەی ڕەقیب»ی شاعیری گەورەمان «دڵدار» لە دایك بوو. ئەم سروودە لەو كاتەوە بووەتە سروودی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی كوردستان. لە نەورۆزی 1947 لە گردی مامەیارەی سلێمانی، شاعیری گەورەمان «فایەق بێكەس» دیواری ترسی ڕووخاند و ڕووبەڕوو لەبەردەم حاكمی مەدەنیی عێراقی سەردەمی پادشایەتی شیعری «27 ساڵە من ڕەنجبەری تۆم»ی خوێندەوە. ئەم شیعرەی بێكەس بە كودەتایە بەسەر ترس و لەدایكبوونی بوێری هەژمار دەكرێت.

ئەو ژینگەی كە پارتی دیموكراتی كوردستان دروستی كرد، بووە هۆكاری زیندووبوونەوەی هەستی كوردبوون و نیشتمانپەروەری، نووسەر و شاعیرەكانمان كەوتنە نووسینی بابەت و شیعری نەتەوەیی و نیشتمانی، هەروەها لە مەنفای هەندەرانی سۆڤیەتی پێشانیشەوە، لەساڵی 1956 مستەفا بارزانی داوای لە «جەمال عەبدولناسر» سەرۆك كۆماری عەرەبی یەكگرتوو (میسر) كرد، كە بەشی كوردی لە ڕادیۆی قاهیرە بكاتەوە، بە كردنەوەی بەشی كوردی لە ڕادیۆی قاهیرە، تەكانێكی دیكە بە گەشەسەندن و پەرەپێدانی بیری نەتەوەیی كوردی درا، زەمینەی ئەوە ڕەخسا كە دەستەبژێری ئەو كاتی كوردستان لە وێنەی مستەفا بارزانییەوە بنەماكانی بیری نەتەوەیی بخوێننەوە. ئەوكات دوای ڕۆیشتنی مستەفا بارزانی و هەڤاڵەكانی بۆ سۆڤیەتی پێشان، لەناو هەناوی ناخی نەتەوەكەی و نیشتمانەكەیدا كە كوردستانە، مستەفا بارزانی وەك ڕابەر بە خۆڕسكی لەدایك بوو، دەستەبژێر و نیشتمانپەروەرانی كوردستان، وێنەی «مستەفا بارزانی»یان پیشانی یەكتری دەدا، لەناو سیمای وێنەكانی مستەفا بارزانیدا بوونی خۆیان پێناسە دەكردەوە. ڕاستە لەسەر ئاستی جیهان، ناوی كورد بە تەواوەتی لەگەڵ ناوی بارزانی ئاوێتەی یەكتری ببوون، بەڵام لەسەر ئاستی كوردستان ئەم ئاوێتەبوونەی «كورد و بارزانی» بە گەرمی پێشوازی لێدەكرا و شانازی پێوە دەكرا.

 ڕووخانی ڕژێمی پادشایەتیی عێراق

بوركانی كوردایەتی بە گەڕانەوەی مستەفا بارزانی

كاتێك لە 6ی ئۆكتۆبەری 1958، مستەفا بارزانی بە فڕۆكەیەكی تایبەتیی كۆماری عەرەبیی یەكگرتوو «میسر» لە قاهیرەوە گەڕایەوە بۆ بەغدا، بە خۆڕسكی لەلایەن تێكڕای گەلانی عێراقەوە وەك كاریزمای كوردستان و عێراق، بۆ پێشوازی ڕژانە گۆڕەپانی فڕۆكەخانەی موسەننا لە بەغدا، پاشان بە بۆنەی گەڕانەوەی مستەفا بارزانی لە شەقامەكانی بەغدا ڕێپێوان كرا و دروشمی نیشتمانی بەرز كرایەوە.

لەسەر ئاستی هۆزەكانی كوردستان، هەموو سەرۆك هۆزێك پەیامی بەخێرهاتنەوە و پشتیوانی بۆ مستەفا بارزانی نارد و ئەم پەیامانە بەشی هەرە زۆریان لە ژمارەكانی ڕۆژنامەی «ژین» بڵاو كراونەتەوە و ئێستا لە كتێبێكدا بە ناونیشانی «پارتی و بارزانی لە ئەرشیفی ڕۆژنامەی ژیندا» تۆمار كراون و بڵاو كراونەتەوە.

دوای گەڕانەوەی لە سۆڤیەت و سەردانیكردنی بۆ شارەكانی كوردستان، لە تەممووزی 1959 پارتی دیموكراتی كوردستان بە سەرپەرشتیی مستەفا بارزانی كۆنگرەی چوارەمی خۆی لە شاری بەغدا گرێ دا، كە ئەمە یەكەم كۆنگرەی پارتی بوو، بە ئامادەبوونی مستەفا بارزانی بەڕێوە بچێت، دوای ئەم كۆنگرەیە پارتی چووە قۆناغێكی نوێ و «ڕۆژنامەی خەبات»ی وەك زمانحاڵی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی كوردستان لە بەغدا دەركرد.

سیمای گەڕانەوەی مستەفا بارزانی بۆ عێراق و كوردستان، لەسەر ئاستی عێراق بووە هۆی پتەوكردنی گیانی برایەتی لەنێوان هەردوو نەتەوەی كورد وعەرەب، لەسەر ئاستی كوردستانیش جیاوازییە سیاسییەكانی لەناو بەرەیەكی نیشتمانی كۆكردەوە، كاتێك بەناو ئەرشیفی ڕۆژنامەی ژین گوزەر دەكەین، ڕاستە بۆچوونی جیاوازی «چەپ و ڕاست» لەسەر مستەفا بارزانی نووسراوە، بەڵام ئەوەی چەپ و ڕاستی پێكەوە كۆكردووەتەوە ناوی «مستەفا بارزانی»یە.

لە 11ی ئەیلوولی 1961 كە بڵێسەی شۆڕشی مەزنی ئەیلوول هەڵگیرسا، خۆڕسكانە كۆی سەرۆك هۆزەكانی كوردستان «مستەفا بارزانی»یان بۆ ڕێبەرایەتیكردنی شۆڕشەكە پێشنیار كرد، بەبێ ئەوەی بپرسن، ئەندامی پارتین، یان ئەندام نین، چەكی پێشمەرگەیاتییان بە ڕێبەرایەتیی پارتی دیموكراتی كوردستان كردە شانیان، ئەوەی وەك گەوهەرێكی درەوشاوە لەناو مێژووی شۆڕشی ئەیلوولدا دەدرەوشایەوە، ئەوە بوو كە بەشێكی زۆری پێشمەرگە كە لە بەرەكانی شەڕ پێشمەرگە بوون و ئەندامی پارتی نەبوون، بەڵام ئامادەش بوون لە پێناوی شۆڕش و شكۆی پارتیدا گیانی خۆیان فیدای كورد و كوردستان بكەن.

ئەم دیاردەیە كە لەسەر ئاستی مێژووی نەتەوە ئازادیخوازەكانی جیهان دەگمەن و كەم وێنەیە، ئیرادە و لۆژیك و بیركردنەوەی مستەفا بارزانی لەناو شۆڕشی ئەیلوولدا كردیە واقیع، بەوەی خەڵك و پارتی بە ئاستێك ئاوێتەی یەكتری بوون، كە خەڵك جێناوە بۆ پارتی و بە هەمان شێوە پارتی جێناوە بۆ خەڵك، لەمەش زیاتر ڕژێمی داگیركەری بەغداش، هەموو خەڵكی كوردستانی وەك ئەندامێكی پارتی و پێشمەرگەی مستەفا بارزانی سەیر دەكرد، هەر بۆیە كاتێك قەدەغەی هاتوچۆیان لە شارە گەورەكان ڕادەگەیاند، وەك ئەوەی لە ساڵی 1963 لە سلێمانی ڕایانگەیاند، هەموو ئامانجیان ئەوە بوو، بەو ڕێگەیە ئەندامانی پارتی ئاشكرا بكەن، كە سووكایەتی بە وێنەیەكی مستەفا بارزانی بكەن، بەڵام ئیرادەی خۆڕاگری ئەو گەلە جوامێرە بۆ ڕەتكردنەوەی داگیركەران، مردنیان هەڵبژارد و سووكایەتیان بە وێنەی ڕابەرەكەیان نەكرد، ئەوەش ڕژێمی داگیركەری بەغدا بە تەوای نائومێد كرد، كە بینییان هیچ هێزێك ناتوانێت «كورد و بارزانی» لە یەكتری جیا بكاتەوە، تەنانەت شوناسی بەرزی «كورد و بارزانی» لەگەڵ خۆیان دەبەنە ناو گۆڕەكانیشیان.

قەناعەتی خەڵكی كوردستان گەیشتبووە ئەو ئاستەی كە لە دەرەوەی ڕەشماڵی مستەفا بارزانی، شتێك بە ناوی «كوردبوون و كوردایەتی» بوونی نییە، هەر ئەمەش هۆكاری ئەوە بوو، دوای ئەوەی كۆمەڵەی ژیانەوەی كورد «كاژیك» دامەزرا، گۆڤاری «دیسان بارزانی»یان دەركرد و «مستەفا بارزانی»یان وەك ڕابەری نەتەوە پەسەند كرد، لەمەش زیاتر هەموو سەركردە و ئەندامە دیارەكانی «كاژیك» لەناو شۆڕشی ئەیلوولدا بوونە پێشمەرگە و درێژەیان بە خەباتی خۆیان دەدا.

 

 وەرچەرخان لە «بوونی نزم»ـەوە

بۆ «بوونی باڵا و ڕەسەن»

مارتن هایدگەر، لە كتێبی «بوون و كاتدا»دا، هەڵوەستە لەسەر «بوون لێرە» دەكاتەوە كە بە ئەڵمانی بە «دازاین» دایڕشتووە، جەخت لەوە دەكاتەوە كە دازاین پڕۆژەی بوونە، لەم پڕۆژەیەدا، دازاین هەوڵ دەدات، لە میانەی بوونی خۆیەوە ئیمكانیەت و ئاواتەكانی خۆی بهێنتەدی، بۆیە ئەمەی ناولێناوە «پڕۆژەی بەردەوامی بوون».

لەم چوارچێوەیەدا مرۆڤ كاتێك هەست بە بوونی خۆی دەكات، كە هۆشیارییەكەی لەو ئاستەدا بێت، كەموكورتییەكانی بوونی خۆی دەستنیشان بكات و «بوونی نزم» لە « بوونی باڵا و ڕەسەن» جیا بكاتەوە، هەر بۆیە هەستكردن بەوەی «بوون لێرە» بوونی هەیە، مرۆڤ لەسەر ئاستی تاك دەكاتە ئەو تەنیا كەسەی كە توانای ئەوەی دەبێت، بڵێت: «من هەم و بوونم هەیە» و لەسەر ئاستی نەتەوە دەیكاتە ئەو نەتەوەی كە دەڵێت: «هەم و بوونم هەیە».

هەر بۆیە كاتێك لە دوای ڕاگەیاندنی كۆماری كوردستان، مستەفا بارزانی و هەڤاڵەكانی دەچن بۆ پاراستنی كۆمارەكە و لەگەڵیدا سروودی نیشتمانیی «ئەی ڕەقیب» بەرهەم دێت، كە ڕاشكاوانە بە تێكڕای دوژمنانی گەلی كوردستان دەڵێت: «ئەی ڕەقیب هەرماوە قەومی كورد زمان»، هەروەها كاتێك لەساڵی 1947 فایەق بێكەس بە ئەندمۆنز دەڵێت: «27 ساڵە من ڕەنجبەری تۆم»، مانای ئەوەیە چیدیكە نەتەوەی كوردستان نایەوێت ڕەنجبەری داگیركەران بێت.

ئەگەر ئەم وەرچەرخانەی بیری نەتەوەییمان بە پڕۆژەی «بەردەوامی بوون»ی «هایدگەر»ـەوە گرێ بدەینەوە، ئەوا دەگەینە ئەوەی، مستەفا بارزانی بە چوونی بۆ كۆماری كوردستان و بە دامەزراندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، بناغەی پڕۆژەی بەردەوامی بوونی نەتەوە و نیشتمانی داڕشتووە و، وەك ڕابەرێكی ئەمین سەركردایەتیی ئەو پڕۆژەیەی كردووە، لەناو ئەم پڕۆژەیەشدا ئاستی نزمی بوونی نەتەوەی، بۆ «بوونی باڵا و ڕەسەن» بەرز كردووەتەوە، ئەو بوونەی كە كوردستانییان و نیشتمان شایەنیەتی كە ئەو «بوون»ـەی هەبێت و لەسەر ئاستی جیهان ددانی پێدابنرێت و ڕێز لە سەروەریی ئەو «بوون»ـە بگیردرێت. ئەو بوونەش لەو چوارچێوەیەدا خۆی پێناسە دەكات كە «نەتەوە بوونی خۆی وەك بوونێكی زیندوو لە ناخی خۆیدا ڕاڤە بكات، ئیمكانیەت و ناسنامەی خۆی بسەلمێنێت و هەوڵ بدات، بە دەستی خۆی چارەنووسی خۆی دیاری بكات، وەك ئەوەی نەتەوەكە خۆی دەیەوێت و خەباتی لە پێناودا كردووە، نەك وەك ئەو بوونەی كە داگیركەران دەیانەوێت وەك «بوونێكی نزم» بەسەر ئیرادەی نەتەوەدا فەرزی بكەن.

مستەفا بارزانی پارتی و شۆڕشی مەزنی ئەیلوولی كردە ئەو ئامرازەی كە «بوون لیرە» لە كوردستان بسەلمێنێت، «لێرە» لە كوردستان خەڵكی كوردستان خۆیان بڕیار لە چارەنووسی خۆیان بدەن، نەك داگیركەران چارەنووسیان بۆ دیاری بكەن، بەشێكی ئەم پڕۆژە بەردەوامەی بوونی نەتەوەیی و نیشتمانییە لە چوارچێوەی ڕێككەوتننامەی 11ی ئاداری 1970 سەلمێنرا، بەشی دووەمی لە 25ی ئەیلوولی 2017 بە ڕابەرایەتیی سەرۆك مسعود بارزانی لە ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی سەلمێنرا.

 پارتی لە ئێستادا

پڕۆژەیەكی بەردەوام بۆ پاراستنی ناسنامە و قەوارەی هەرێمی كوردستان

لە ئێستای پرۆسەی سیاسیی هەرێمی كوردستان و پرۆسەی سیاسیی عێراق، ناوی پارتی ئاوێتەی پرۆسەی حوكمڕانی و ناسنامەی كوردو كوردستانییان بووە.

لەسەر ئاستی پرۆسەی سیاسیی هەرێمی كوردستان، لەگەڵ ئەوەی هێزە سیاسییەكانی كوردستان (چ ئەوانەی خۆیان ناو لێناوە ئۆپۆزسیون و چ ئەو لایەنانەشی بەشدارن لە حكومەت و دژایەتی پارتی دەكەن)، هەردوو لایان بە هاوشێوەی ئۆپۆزسێونێكی «پۆپۆلیست»، بە شێوازی جۆراوجۆر و بە ناوی دژایەتیكردنی دەسەڵاتەوە، دژایەتیی «پارتی دیموكراتی كوردستان» دەكەن، خۆیان لە شكست و كەموكورتییەكان بێبەری دەكەن و، خۆیان دەكەنە شەریكە بەشی سەركەوتن و دەستكەوتەكان.

لەسەر ئاستی پرۆسەی سیاسیی عێراق كە ڕاشكاوانە لە كەناڵە عەرەبیەكانی عێراقەوە شەوانە گوێبیستیان دەبێن، لە هەموو ئەو دەستەواژانەی بەكاری دەهێنن وەك «اقلیم كردستان، اربیل، حكومة كردستان و...هتد»، هەموو ئەمانە لە بیركردنەوەی سیاسییەكانی عەرەبی عێراقیدا لەیەك چەمكدا خۆی بەرجەستە دەكات، كە ئەویش «پارتی دیموكراتی كوردستان»ـە.

بەشێك لە سیاسییەكانی لایەنە سیاسییەكانی شیعەی عێراق كە زۆر لە ئاوێتەبوونی «كوردستان و پارتی» قەڵسن و، لە گفتوگۆكاندا مایەپووچ دەبن، جەخت لەوە دەكەنەوە كە بێجگە لە «سەرۆك بارزانی و پارتی» لایەنە سیاسییەكانی دیكەی كوردستان لەگەڵ ئێمە هیچ كێشەیەكیان نییە و بە دەسەڵاتە سەنتڕاڵییەكانی بەغدا ڕازین و تەنیا پارتی داكۆكی لەسەر جێبەجێكردنی دەستوور و مافە دەستورییەكان كوردستان دەكاتەوە.

ئەم واقیعە سیاسییەی ئێستای هەرێمی كوردستان و ناو پرۆسەی سیاسیی عێراق، ئەو لایەنە گەشەی لێ دەخوێندرێتەوە كە سەرۆك بارزانی بە هاوشێوەی ڕابەری نەتەوەییمان «مستەفا بارزانی»، بریقەی ئەو دوو گەوهەرە درەوشاوەیەی پاراستووە، كە مستەفا بارزانی لە مێژووی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی كوردستان دروستی كردووە، ئەو دوو گەوهەرەش ئاوێتەبوونی هەردوو ناوی « كورد و بارزانی»یە لەگەڵ یەكتری و ئاوێتەبوونی هەردوو ناوی «كوردستان و پارتی»یە لەگەڵ یەكتری و، ئەم پڕۆژەیەش هەر پڕۆژەیەكی بەردەوامی پاراستنی ناسنامە و بوونی نەتەوە و قەوارەی سیاسیی هەرێمی كوردستان دەبێت و تەسلیمی هیچ گوشارێكی ناوخۆ و دەرەكی نابێت.