شڤان حەمدی، ئەندامی بازنەی گفتوگۆ و ئەندامی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستانە و بەڕێوەبەری ئاژانسی هەواڵی زاگرۆسە، لە گفتوگۆی ئەم جارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (پەرەپێدانی پڕۆژەكانی ڕێگەوبان و چارەسەركردنی گرفتەكانی هاتوچۆ) بەم جۆرە دید و تێڕوانین و پێشنیار و ڕاسپاردەكانی خۆی خستە ڕوو.

جیا لەوەی ناونیشانی ئەم جارە «پەرەپێدانی پڕۆژەكانی ڕێگەوبان و چارەسەركردنی گرفتەكانی هاتوچۆ» زۆر گرنگە و پەیوەندی بە ژیانی ڕۆژانە و سەلامەتیی هەر هاووڵاتییەكی كوردستانەوە هەیە، بەڵام ئەم ئەڵقەیەی بازنەی گفتوگۆ تایبەتمەندییەكی دیكەشی هەیە، كە سییەمین ئەڵقەی گفتوگۆ و كۆتایی ئەڵقەی وەرزی پێنجەمی بازنەی گفتوگۆیە، كە دوای تەواوبوونی ئەم ئەڵقەیە جیا لەوەی وەك ڕاپۆرت لە سەر لاپەڕەكانی گۆڤاری گوڵان بڵاو دەكرێتەوە، دەبێتە بەشێكی گرنگ لە كتێبی پێنجەم، كە لەم وەرزەدا تەرخانمان كردبوو بۆ گفتوگۆ و هەڵسەنگاندنی خزمەتگوزارییەكانی «سێكتەری تەندروستی، سێكتەری پەروەردە، سێكتەری كارەبا، سێكتەری ژینگە، سێكتەری كشتوكاڵ، سێكتەری ڕێگەوبان»، كە هەر شەشیان خزمەتگوزاریی زۆر گرنگن بۆ هاووڵاتیان و كۆمەڵگە و ئەدای كارەكانی حكومەتی هەرێمی كوردستان، هەر بۆیە ئەم كتێبە دەبێتە سەرچاوەیەكی گرنگ بۆ ئەوەی لەسەر ئاستی زانكۆكاكان بۆ توێژینەوەی زانستی و ئامادەكردنی نامەكانی ماستەر و دكتۆرا سوود لە داتا و ئامارەكانی وەربگیرێت و، سوود لە بیروبۆچوونە جیاوازەكان لە ناو كتێبەكە وەربگرن.

سەبارەت بە گفتوگۆی ئەم جارە كە تایبەتە بە سێكتەری ڕێگەوبان و گرفتەكانی هاتوچۆ، د.ئاگرین عەبدوڵڵا بریكاری وەزارەتی ئاوەدانكردنەوە بۆ كاروباری ڕێگەوبان، لە قسەكانیدا ئاماژەی بەوە كرد كە بەپێی پۆلێن و پێناسەی ڕێكخراوی ڕێگەوبانی سەر بە بانكی نێودەوڵەتی، ڕێگەوبان تەنیا پڕۆژەیەك نییە پەیوەندی بە ئەندازە و ئەندازیارەوە هەبێت، بەڵكو دوو لقی دیكەی بۆ زیاد كراوە، كە بریتین لە «لایەنی ژینگە و كۆمەڵایەتی» هەروەها «لایەنی سەلامەتیی هاووڵاتیان». لەسەر ئەم بنەمایە و كاتێك سەیری واقیعی ڕێگەوبانەكانی هەرێمی كوردستان دەكەین، لەوانەیە بتوانین لایەنێكی دیكەشی بۆ زیاد بكەین، كە ئەویش لایەنی سیاسییە كە ڕەنگە پەیوەندی بە سەركەوتن و شكستی پرۆسەی «نەتەوەسازی، یان بونیادنانەوەی دامەزراوەكان»ـەوە هەبێت.

لەم گفتوگۆیە د.گەنجینە جەلال مەدحەت و د.فارس نەجاڕ كە دوو ئەندازیار و پسپۆڕی گەورەی سێكتەری ڕێگەوبانن و خاوەنی ئەزموونی ئەكادیمی و مەیدانین، زۆر بە پەرۆشەوە دەستنیشانی گرفت و كێشەكانی كەرتی ڕێگەوبانیان كرد و لە هەمان كاتدا پێشنیار و ڕاسپاردەی خۆیان خستە ڕوو، لەم چوارچێوەیەدا د.فارس نەجاڕ ئاماژەی بە خراپیی هەندێك ڕێگەوبانی كوردستان كرد، وەك ڕێگەوبانی نێوان سلێمانی و ڕاپەرین، سلێمانی و گەرمیان و هەڵەبجە، كە خراپییەكەی گەیشتووەتە ئەو ئاستەی كە نەك هەر خەڵك، بەڵكو ئۆتۆمبێلەكانیش تووشی زیان دەبن كاتێك بەو ڕێگەیانەدا دەڕۆن، هەروەها د.گەنجینە باسی خراپیی ڕێگەی دەروازەی سەری زێری كرد كە دەڤەری ئیدارەی سەربەخۆی سۆرانە و بە پەرۆشەوە گوتی: «خۆزگە چەندین كاتژمێر لە دەروازەی ئیبراهیم خەلیل دوا بكەوتمایە، بەڵام بەم دەروازەیەدا نەگەڕابامەوە بۆ كوردستان».

ئەگەر سەرنج لەسەر ئەم گوتانە بدەین، ئێستا بە واقیعی ئەوە لە ڕێگەوبانەكانی كوردستان دەبینین، هەر بۆ نموونە ئێستا هاووڵاتیانی هەولێر ئەگەر بیانەوێت بچن بۆ سلێمانی، ناچار دەبن بە ڕێگەی كەركووكدا بڕۆن، لەوانەیە هەندێك خەڵكیش هەبن نەیانەوێت بەو ڕێگەیەدا سەفەر بكەن، بە هەمان شێوە بۆ ڕێگەی دەروازەی سەری زێریش لە سۆران، لەوانەیە گەشتیاران بەهۆی خراپیی ڕێگەوبانەكانەوە نەیانەوێت لەو دەروازیەوە سەفەر بكەن، بۆیە ئەگەر سەرنج بدەین لەم لایەنەوە خراپیی ڕێگەوبانەكان دەرهاویشتەی نەرێنیی سیاسیی لێ دەكەوێتەوە كە كاریگەریی لەسەر پرۆسەی نەتەوەسازی و ئەدای دامەزراوەكان دروست دەكات، لەمەش زیاتر خراپیی ڕێگەوبانەكان دەبێتە مینبەرێك بۆ دروستبوونی هێز و گرووپ و كەسانی پۆپۆلیستی كە دەتوانن بە ئاسانی قەناعەت بەخەڵك بكەن.

لایەنێكی دیكە كە دەمەوێت ئاماژەی پێ بكەم، مەسەلەی سەلامەتیی هاووڵاتیان لە ڕێگەوبانەكانە، بۆ ئەمەشیان بە داتاو ئامار ئاماژە بەوە كرا كە بۆ هەر 100 هەزار كەس لە كوردستان ڕێژەی قوربانیانی كارەساتی هاتوچۆ «8.5-9» هاووڵاتییە، ئەم داتایەش بەپێی پێوەری نێودەوڵەتی بە مامناوەند لەقەڵەم دەدرێت، بەڵام ئەگەر ئەو ڕێوشوێنانەی هاتوچۆی هەرێم نەبوایە بە دانانی «كامیرای پۆینت بۆ پۆینت و كامێرای شەقامەكانی شارەكان» ئەوا ئەم ڕێژەیە زۆر زیاتر بەرز دەبووە و لەوانەیە بگەیشتیانە خاڵی سوور.

بۆ زیاتر پتەوكردنی ژێرخانی ڕێگەوبانەكانمان لە هەرێمی كوردستان و باشتر پاراستنی سەلامەتیی هاووڵاتیان و دوورخستنەوەیان لە ڕووداوەكانی هاتوچۆ، ئەم پێشنیارانە دەخەمە ڕوو:

• لە بازگەی سەرەكیی شارەكان، نووسینگەیەكی باج بۆ نۆژەنكردنەوەی ڕێگەكان بكرێتەوە و باجێك بەبڕی «250-500» لە هەر ئۆتۆمبێلێك وەربگرێت و ئەم پارەیە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی نۆژەنكردنەوەی ڕیگەوبانەكان كۆ بكرێتەوە.

• بەشێك لەو باجەی هاتوچۆی هەرێم كۆی دەكاتەوە، بەتایبەتی باجدانی ژینگە، ڕێژەیەكی لێ بدرێتەوە بە بەڕێوەبەرایەتیی نۆژەنكردنەوەی ڕێگەوبانەكان.

• ئەو ڕێگەوبانە تازانەی لەلایەن كۆمپانیا گەورە خۆماڵییەكانەوە جێبەجێ دەكرێن، لە پرۆسەی تەندەرین بڕگەیەكی «نۆژەنكردنەوەی ڕێگەكانی بۆ ماوەی پێنج ساڵ» بۆ زیاد بكرێت، بۆ ئەوەی كۆمپانیای جێبەجێكار بۆ ماوەی پێنج ساڵ نۆژەنكردنەوەی ڕێگەكە لە ئەستۆ بگرێت.

• لە پڕۆگرامەكانی خوێندن بەتایبەتی لە هەردوو قۆناغی بنەڕەتی و دواناوەندی، وانەیەك زیاد بكرێت بە ناوی «یاساكانی هاتوچۆ» ئەم وانەیە ئەگەر مانگی یەك جاریش بە قوتابیان بگوترێتەوە، سوودێكی زۆری بۆ هۆشیاری دەبێت.

• ڕاگەیاندنەكانی كوردستان هێندەی ڕووداوەكانی هاتوچۆ ڕووماڵ دەكەن، هۆشیاری بۆ سەلامەتیی هاووڵاتیان بڵاو ناكەنەوە، بۆیە گرنگە وەزارەتی ڕۆشنبیری فەرزی بكات كە بە بەردەوامی ڕاگەیاندنەكان بایەخی تەواو بۆ هۆشیاریی هاتوچۆ و سەلامەتیی هاووڵاتیان بڵاو بكەنەوە.

لە دوماهیدا دووبارە جەخت لەسەر ئەوە دەكەمەوە كە یەكێك لە بەرنامە گرنگەكانی حكومەتی هەرێمی كوردستان «فرەچەشنكردنی سەرچاوەكانی داهاتە»، بەڵام ئەم بەرنامەیە سەركەوتوو نابێت، ئەگەر ژێرخانێكی پتەوی ڕێگەوبانی مۆدێرنی لەگەڵ نەبێت.