وتەی بەڕێز سەرۆک نێچیرڤان بارزانی کە "هەرێمی کوردستان سەلماندوویەتی کە نموونەیەکی واقعییە لە ڕێزگرتن لە فرەیی و پاراستنی ئازادییە ئایینییەکان"، دەربڕینێکی وردە لە واقیعێکی بەرجەستە و سیاسەتێکی چەسپاو کە سەرکردایەتیی هەرێم بە درێژایی دەیان ساڵ پەیڕەوی کردووە. چونکە لە ناوچەیەکدا کە زۆرجار گرژی و ململانێ لەسەر بنەمای ئایینی یان نەتەوەیی بەخۆیەوە دەبینێت، هەرێمی کوردستانی عێراق وەک مێرگێک بۆ سەقامگیریی ڕێژەیی و نموونەیەک بۆ پێکەوەژیانی ئاشتییانە لەنێوان پێکهاتە جیاوازەکانیدا دەرکەوتووە.

چەمکی "نموونەی واقعیی" کە سەرۆک نێچیرڤان بارزانی ئاماژەی پێکرد، تەنیا پشت بە دەقە یاساییەکان یان وتارە سیاسییەکان نابەستێت، بەڵکوو پشت بە ئەزموونێکی زیندوو و پراکتیزەیەکی کرداریی دەبەستێت. ڕێزگرتن لە فرەیی لە پێکهاتەی کۆمەڵایەتیی دەوڵەمەندی هەرێمدا ڕەنگ دەداتەوە، کە لەپاڵ زۆرینەی کورددا، پێکهاتەی ڕەسەن وەک تورکمان، کلدان و ئاشووری و سریانی (کریستیان)، ئێزدی، عەرەب، ئەرمەن، شەبەک، کاکەیی، و ئەوانی تر لەخۆدەگرێت. ئەم فرەییە تەنیا بوونێکی دیمۆگرافی نییە، بەڵکوو بەشێکی دانپێدانراو و ڕێزلێگیراوە لە ژیانی گشتی و سیاسی و ڕۆشنبیریی هەرێمدا. چونکە دەستووری عێراق و یاسا کارپێکراوەکانی هەرێم، بە یاسای پاراستنی مافی پێکهاتەکانیشەوە، مافی ئەم گرووپانە مسۆگەر دەکەن و نوێنەرایەتییان لە دامەزراوە یاسادانان و جێبەجێکارەکاندا زامن دەکەن، هەروەها پارێزگاری لە زمان و کەلتوورەکانیان دەکەن.

سەبارەت بە پاراستنی ئازادییە ئایینییەکان، کۆڵەکەیەکی سەرەکی بووە لە سیاسەتەکانی هەرێمدا. چونکە لە کاتێکدا کە کەمینە ئایینییەکان لە ناوچەکانی تردا بەدەست چەوسانەوە و گوشارەوە دەیانناڵاند، لە کوردستاندا پەناگەیەکی ئارامیان دۆزییەوە. ئەمە بەڕوونییەکی زەق لە کاتی هێرشە دڕندانەکەی ڕێکخراوی تیرۆریستیی داعشدا دەرکەوت، کاتێک هەرێم دەرگاکانی بە ڕووی سەدان هەزار ئاوارەدا کردەوە، بە تایبەتیی لە کریستیان و ئێزدییەکان، کە نەک تەنیا پەناگە و خۆراکی پێشکەش کردن، بەڵکوو گرنگتر لەوە، پاراستن و ئاساییشی پێشکەش کردن بۆ ئەنجامدانی درووشمە ئایینییەکانیان بەئازادی. هێزەکانی پێشمەرگە دوودڵ نەبوون لە بەرگریکردن لەم کۆمەڵگەیانە و قوربانیدان لە پێناوی ڕزگارکردنی ناوچەکانیاندا.

بێگومان ئازادیی درووستکردنی پەرستگاکان، و ئەنجامدانی ڕێوڕەسمە ئایینییەکان بەئاشکرا، و ئاهەنگگێڕان بە بۆنەی جەژن و بۆنە ئایینییە جیاوازەکان بەبێ ترس و کۆتوبەند، شایەتحاڵی زیندوون لەسەر ئەم پابەندبوونە. هەروەها حکومەتی هەرێم هەوڵ دەدات بۆ چەسپاندنی کەلتووری لێبووردەیی و قبووڵکردنی ئەوی تر لە ڕێگەی پرۆگرامەکانی خوێندن و وتاری میدیاییەوە، و پشتگیری لە چالاکییەکانی دیالۆگی نێوان ئایینەکان دەکات.

بێگومان، ئەمە ئەوە ناگەیەنێت کە ئەزموونەکە بێ ئاڵنگاری بێت، چونکە هەرێم ڕووبەڕووی سەختیی ئابووری و ئەمنی و سیاسی دەبێتەوە وەک بەشێک لە واقیعی گشتیی عێراقی و هەرێمی، و هەندێک جار ڕەنگە هەندێک کێشەی تاکەکەسی یان بیرۆکراتی دەربکەون. بەڵام، وەک سەرۆک نێچیرڤان بارزانی جەختی لەسەر کردەوە، بنەمای گشتی و سیاسەتی نەگۆڕ و واقیعی بینراو ئەوەیە کە هەرێمی کوردستان بەکردەوە سەرکەوتوو بووە لە پێشکەشکردنی نموونەیەکی کرداریی و بەرجەستە بۆ چۆنیەتیی بنیادنانی کۆمەڵگەیەک کە ڕێز لە فرەیییەکەی دەگرێت و پارێزگاری لە ئازادییەکانی هەموو ڕۆڵەکانی دەکات، بەبێ گوێدانە ئایین یان نەتەوەیان، بەمەش بەشداری دەکات لە پێشکەشکردنی وێنەیەکی ئەرێنی و گەش لە چوارچێوەیەکی هەرێمیی ئاڵۆزدا. ئەمە پابەندبوونێکە کە پێویستی بە هەوڵی بەردەوامە بۆ پاراستنی و پەرەپێدانی، ئەمەش ئەوەیە کە سەرکردایەتیی هەرێم بەردەوام جەختی لێدەکاتەوە.

سەنار شێرۆکی ماستەر لە یاسای گشتی