پڕۆسەی  هاوسەرگیری یەكێكە لە پیرۆزترین ئەو گرێبەستانەی لە نێوان كچ وكوڕێك دەكرێت، ئەویش بۆ بونیادنانی ژیانێكی پڕ لە خەندەو خێرو خۆشی و دروست كردنی ماڵێكی ئارام، هەروەك لە قوڕئانی پیرۆزدا ئاوا ئاماژەی پێكراوە (وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً ۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ). سورەتی الروم ئایەتی 21.

ژیانێك لەسەر ئەو مەبەست و ئامانجە پێك بهێنرێت، چۆن دەبێت ئاوا بە ئاسانی لێكترازان لە نێوانیاندا ڕوو بدات و پەنا بۆ دادگا ببردرێت بۆ هەڵوەشانەی ئەو گرێبەستە .

كاتێ خوای پەروەردگار باسی پیرۆزی ئەو گرێبەستەی نێوان هاوسەران دەكات، هەر وەك ئەو پەیمانە باسی دەكات كە پێغەمبەران لەسەر جێ بەجێ كردنی ئەركەكانیان بەرامبەر بڵاو كردنەوەی پەیامی خودا بیكەن ئەگەرچی ڕووبەڕووی سەدان كێشەو گرفت و ئاستەنگ ببنەوە، پڕۆسەی هاوسەرگیری ئاوا باس كردووە (وَأَخَذْنَ مِنْكُمْ مِيثَاقًا غَلِيظًا) النساء: 21

وەك چۆن پێغەمبەران ڕوو بەڕووی ئاستەنگ دەبنەوە واز لە كارەكەیان ناهێنن پڕۆسەی هاوسەرگیری بە هەمان وشە باس كردووە(وَإِذْ أَخَذْنَا مِنَ النَّبِيِّينَ مِيثَاقَهُمْ وَمِنْكَ وَمِنْ نُوحٍ وَإِبْرَاهِيمَ وَمُوسَىٰ وَعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ ۖ وَأَخَذْنَا مِنْهُمْ مِيثَاقًا غَلِيظًا) (7) سورەتی الاحزاب .

كەواتە ئەم گرێبەستە ئاوا ئاسان نییە بە بچووكترین كێشەو گیروگرفت لە نێوان هاوسەران پەنا بۆ جیا بوونەوە ببردرێت و لێكدابڕان و لێكترازان لە نێوانیان ڕوو بدات.

لە ئیسلامدا تەڵاق و جیابوونەوە دوای شەش قۆناغ رێگەی پێدراوە، ئەویش لە كاتی بوونی كێشەو گرفت لە نێوان هاوسەراندا، هەروەك پەروەردگار لە قورئاندا باسی كردووە یەكەم قۆناغ دەبێت پەنا بۆ گفتوگۆ ببردرێت بەیەكەوە دانیشن و گرفتەكان و هۆكارەكەی باس بكرێت كە ئەمڕۆ هەموو گرفتەكان لەسەر مێزی گفتوگۆ چارەسەر دەكرێت،

قۆناغی دووەم بۆ ئەوەی گرفتەكان بەردەوام نەبێت و پەلە نەكەن بۆ جیابوونەوە پێویستە لای یەكتر نەبن تایبەت لەكاتی خەوتندا تا هەست بە تەنیایی بكەن و بیر لە خۆیان بكەنەوە كە چ هەڵەیەكیان كردووە.

قۆناغی سێیەم دەبێت ئافرەت و پیاو بیزانن كە هەردوولا دەسەڵاتیان هەیە كە دەتوانن هێز بەرامبەر یەكتر بەكار بێنن بەڵام ئەو ڕێگایە ناگرنە بەر، بۆیە خودا ڕاستەوخۆ دوای ئەو قۆناغە باسی قۆناغی چوارەم دەكات كە پێویستە كەسانێك پڕ لە ئەزموون زانا دانا لە چارەسەر كردنی گرفتەكان بێنە مەجلیس و دانیشن تا بزانن كامەیان لە هەڵەو خەراپە دەست پێشخەر بووە، با ئەو داوای لێبووردن بكات و بگەڕێنەوە لای یەكتر، قۆناغی پێنجەم ئارام گرتنە لە هەردوولا واتە ناكرێت هاوسەران هیج ئارام گرتنێكیان نەبێت لەسەر نەخۆشی و ناخۆشی و ناڕەحەتییەكانی ژیان، ناكرێت ڕاستەوخۆ بۆ بوونی هەر گرفتێك پەنا بۆ جیابوونەوە ببردرێت، دوای ئەو هەموو قۆناغە هیچ چارەسەرێك بەگونجاو نابینرێت بۆ مانەوەیان لەگەڵ یەكتر ئەوكات ڕێگە پێدراوە داوای جیابوونەوە بكرێت.

جا پرسیارەكە لێرەدا ئەوەیە ئایا ئەو گەنجانەی ئێستا پڕۆسەی هاوسەرگیری پێك دێنن و داوای جیا بوونەوە دەكەن بەم قۆناغانە تێپەڕیون یان لەسەر بچووكترین هەڵە بەرامبەر یەكتر داوای جیا بوونەوە دەكەن، بەڕای من پێویستە لەسەر وەزارەتی كارو كارو باری كۆمەڵایەتی وەك ئیلزامێك هەر گەنجێك نیازی هاوسەرگیری هەبێت پێویستە بەشداری خولی شیاندن بۆ هاوسەرگیری بكات یان هەر ناوێكی تری لێبندرێت، گرینگ ناوەڕۆكەكەیە كە پێویستە گەنجان بەر لە مارەبڕین بەشداری ئەم خوڵە بكەن كە تێیدا دكتۆری دەروونی كۆمەلێك بابەت باس بكات كە ڕەنگە ئەو كچ و كوڕە نەتوانن و نەزانن لە ڕووی دەروونییەوە چۆن مامەلە لەگەڵ یەكتر بكەن، پێویستە باسی ئەوە بكرێت پیاو پێویستە چی بكات كاتێ خێزانەكەی دووگیانە لە نۆ مانگدا چۆن ڕەفتار لەگەڵ ئەو خێزانەی خۆی بكات، ئەو بابەتەش هیج بە عەیبەو شەرمەی نازانم، چونكە ئێمە لە هیج قۆناغێك فێری ئەو بابەتانە نەكراوین، پێویستە پزیشكێك بێت لەم خولە باسی لایەنی تەندروستی هاوسەران بكات لە هەموو ڕوێكەوە، مامۆستایەكی ئایینی باسی حەرام و حەڵاڵەكان بكات لە نێوان هاوسەراندا، حاكمێك باسی جۆرەكانی سزا بكات بۆ ئەوانەی هەڵەو توندو تیژی و خیانەت و هەموو جۆرەكانی تری تاوان بەرامبەر بەیەكتر بكەن.

تەڵاق یاخود جیابوونەوە كارەساتێكی گەورەیە هەرچەندە لە ئایینی پیرۆزی ئیسلام حەڵاڵە بەڵام لەلایەن خودا ناخۆشترین حەڵاڵە. چونكە چەندین زەرەرو زیانی مادی و مەعنەوی لێ دەبیتەوە چ بە ئافرەتەكە یان پیاوەكە یاخود منداڵ، بەداخەوە منداڵ زۆرترین زەرەری بەردەكەوێت و دەبێت باجی هەڵەی هەردوولا بدات.

لە كاتێكدا منداڵ بوونەوەرێكی لاوازە تەنها لە باوەشی دایك و باوكی هەست بە دڵنیایی و ئارامی دەكات، توێژینەوەكان دەریان خستووە لێكترازانـی خێزان دەبێتە هۆی لاساری و لادانی زۆر لە منداڵەكان، چونكە منداڵەكە لەلایەن یەكێكیان بەخێو دەكرێت جا (دایك یا باوك) بێت ئەمەش سۆزو خوشەویستییەكی لە رادەبەدەری پێ دەبەخشن و بەشێوەیەكی نازدار بەخێو دەكەن، ئەمەش لە كۆتاییدا بە خراپی بەسەر منداڵەكەدا دەشكێتەوە.

چۆن ڕێژەی تەڵاق و جیابوونەوە كەم دەكرێتەوە؟

١- پێویستە منداڵ بە چاكی پەروەردە بكرێت بۆ ئەوەی كەسایەتییەكی چاكی لێ دەربچێت تاكو لە دواڕۆژدا بتوانێت خۆی چارەنووسـی خۆی دیاری بكات، بەتایبەت لە هەڵبژاردنی كەسێكی شیاو و لە بەڕێوەبردنی ژیان نەك بە دەست حەزو ئارەزووی كەسانێكی ترەوە بناڵێنێ.

2- پێویستە ئازادی لە نێوان تاكەكانی خێزان پەیڕەو بكرێت، بۆ ئەوەی كچ و كوڕ بتوانن خۆیان هاوسەری ژیانیان هەڵبژێرن، كە ئەوەش مافێكە خودا پێی داون كەس ناتوانێت ڕێگریان لێبكات بەناوی دینەوە یان داب و نەریتەوە.

٣-ئەو كچ و كوڕەی كە بە نیازن ژیانی هاوسەرێتی پێك بێنن پێویستە لە ڕووی تەمەن و خوێندەواری و لێك تێگەیشتن و لە ڕووی كۆمەڵایەتی جۆرە هاوسەنگییەك لە نێوانیاندا هەبێت.

٤-پێویست ناكات كەسوكاری كچ یان كوڕ دەست بخەنە ناو كارو باری ژیانی تایبەتی هاوسەرەكان،

٥ ـ دەزگاكانی ڕاگەیاندن ڕۆڵ و كاریگەری باشیان هەبێت لە پێشكەش كردنی چەندین بەرنامەی رێنمایی و هۆشیار كردنەوەی خەڵك لە زیانەكانی جیابوونەوە.

 

 

(( حسێن گردەچاڵی ))

ماجستێر لە زانستە ئیسلامییەكان