راپۆرتی گوڵان

ئەو بارودۆخە سیاسی و ئابووری و ئەمنی و كۆمەڵایەتییە راستییەكی ئاشكرای بەرهەمهێناوە، ئەویش ئەوەیە كە حكومەتی عێراق كۆتایی هاتووە! پێویستە حكومەتێكی بەپەلەی رزگاركەر پێكبهێندرێت، تاكو هەر نا بتوانێت تۆزێك ئەو حوكمڕانییە بجووڵێنێت. ئەو هەموو كێشانەی بە دوای یەكدا لە عێراق روویانداوە، بەو حاڵەتە گەیشتن كە قۆناغی هەڵوەشانەوەی یەكجارەكی خەریكە سەرهەڵدەدات، بەڵام تۆ بڵێی هێزێك هەبێت لەو قەیرانە رزگاری بكات؟ بۆیە هەموو را و بۆچوون و راپۆرتە نێودەوڵەتی و ناوخۆییەكان ماوەیەكە هۆشیاریی دەدەن كە پێویستە بارودۆخی سیاسی و ئابووریی عێراق چاك بكرێتەوە، بەڵام كەس نییە هەر بیریشی لێ بكاتەوە، لەبەر ئەوە رەوشەكە بەوە گەیشت كە گشت دەرگاكان دابخرێن و عێراق بە یەكجاری دووچاری تەنیایی و دوورەپەرێزیی و ململانێی تایفەگەری و ئایینزایی و سیاسی ببێتەوە.
هەموو ئیدارەیەكی سەركەوتوو لە هەر وڵاتێكدا بێت، دەبێ چاك بزانێت كە كێشە و گرفتەكان كۆتاییان نایەت، لەبەر ئەوە پێویستە هەمیشە ئامادە بێت بۆ رووبەڕووبوونەوەی هەموو تەگەرە و سەختی و ئاستەنگێك، دەبێ هەست بەوە بكات كە بە لێدوان و پڕۆپاگەندەی بریقەدار كێشەكان چارەسەر نابن و سەرهەڵدانی هەر كێشەیەكیش مانای شكست ناگەیەنێت، لە حاڵەتێكدا كە ئەگەر رێگەچارەی بۆ بدۆزرێتەوە، بەڵام نابێ هەر كێشەیەك كە دێتە پێشەوە بەری لێ نەگیرێت و زوو فریای نەكەوین، چونكە دواتر ئەم كێشەیە كێشەی دیكەشی بەدوادا دێت تا دەگاتە ئاستی قەیران، كە ئەو كاتە پێویستی بە چارەسەری قورس و توانا و لێهاتوویی و سامان و بیركردنەوەی قووڵ دەبێت. لە وڵاتاندا چارەسەری ئەمە بە بیر و بۆچوون و راوێژ دەكرێت، بەڵام لە عێراقدا نە ئەو شارەزاییە هەیە، نە ئەو راوێژە پسپۆڕییە هەیە كە بتوانرێت بە هۆیانەوە سەر لەم قەیرانانە دەربكرێت كە لە ئێستادا وڵات بەرەو داڕمان و هەرەس دەبات.


وڵاتێكی وەك عێراق ئەوە بۆ چەندین ساڵە خۆشیی بە خۆیەوە نەدیوە، لە ئاكامی ئەو سیاسەتە رەها و ئاڵۆزەی بڕیاربەدەست و حكومەتانەی كە هەر بە لاوازی و دوور لەهەستی نیشتمانی حوكمڕانیی وڵاتیان كردووە، دیارە ئەمەش لەبەر نەبوونی ئیرادەیەكی راستەقینە و نیازێكی پاكی نیشتمانی و نەبوونی شارەزاییەكی تەواوە لە بەڕێوەبردنی وڵات، هەر ئەمەش هۆكاری ئەوە بوو كە دەستێوەردانی دەرەكی بێتە نێو عێراقەوە و پیاوانی ئایینی دەست بە سەر حوكمڕانیدا بگرن و بەرژەوەندییە ئایینیی و مەزهەبییەكان بە بەرژەوەندییە سیاسی و ئابوورییەكانەوە گرێ بدرێن، لە ئاكامدا گەندەڵی و بێسەروبەریی ئیداری سەری هەڵدا و سامانی گشتی بەهەدەر برا و خەڵكی هەژار و كەمدەرامەت پشتگوێ و فەرامۆش و پەراوێزخران.


قەیرانی راستەقینەی وڵات لە نێوان سەرانی ئایینزای شیعە پەرەی سەندووە، ئەمەش لەبەر بەرژەوەندیی جیاوازە، لەوانە پاوانخوازیی دەسەڵاتی ئەمنی و ئابووری، ئەوە بوو لەم دواییەدا یەكێك لەو سەركردانە كە موقتەدا سەدر بوو بە ئاشكرا داوای خۆپیشاندانێكی ملیۆنیی فراوانی كرد دژ بە گۆڕانكاریی وەزارەت كە حەیدەر عەبادی سەرۆكی حكومەت لەوەتەی چەند مانگێكە خەریكی ئەنجامدانی ئەو گۆڕانكارییانەیە، سەرەڕای ئەمەش موقتەدا سەدر بایكۆتی كۆبوونەوەی هاوپەیمانیی نیشتمانیی كرد كە بە سەرۆكایەتیی عەبادی لە كەربەلا بەڕێوەچوو، ئەم كوتلەیەش گەورەترین كوتلەی سیاسییە و خاوەن ژمارەیكی زۆری كورسیی پەرلەمانی عێراقە.
ئەمە لە كاتێكدایە كە بارودۆخی عێراق زیاتر رووەو پشێوییە و كردەوە تیرۆریستییەكانیش هەر بەردەوامن و ئابوورییەكەشی بەرەو هەرەسهێنانە، بۆیە ئابووریناسان دووپاتی دەكەنەوە كە عێراق دوای چەند مانگێك تەنانەت ناشتوانێت مووچەی فەرمانبەرانی خۆی دابین بكات، لەلایەكی دیكەوە شەڕ و پێكدادان لەگەڵ تیرۆریستانی داعش لە سێیەكی خاكی عێراق بەردەوامە، دەستێوەردانی ئێرانیش لە كاروباری عێراق جگە لە سعودیە و توركیا هێشتا درێژەی هەیە، ئەمە وێڕای ركابەریی نێوان سیاسەتوانان كە هەر یەكەیان دەیەوێت ئەوی دیكە لەناو ببات، ئەم وڵاتە تەنانەت لە رووی زانست و رۆشنبیری و هونەریشەوە رۆژبەڕۆژ دوادەكەوێت و بڕیاربەدەستانی عێراق خەریكی ململانێ و كاولكارین لەجیاتی چاكسازی و ئاوەدانكردنەوە.


رووداوو كارەساتە گەورەكە لەوەدایە كە حكومەت رووەو هەرەسهێنانەو بەهیچ شێوەیەك دەسەڵاتی لێپێچینەوەی لە گەندەڵكاران نەماوەو چەندین ساڵە بە سەدان دۆسێ و كەیسی تاوانی گەورەی بەرپرسان لە دادگاكان كەوتوون، بە تایبەتیش ئەوانەی پەیوەستن بە بەفیڕۆدانی سامانی گشتی و شووشتنەوەی پارە و دزی و بەتاڵانبردن و پاوانخوازی و كێبڕكێی دەسەڵات.
زۆر لە دەسەڵاتدارانی حكومەتی عێراق و باڵادەستان دان بەوەدا دەنێن كە ئەم ساڵساڵێكی شووم و پڕ لە رەشبینی دەبێت لە رووی ئابوورییەوە كە بە درێژایی مێژووی عێراق بەم شێوەیە نەبووە، ئەمەش بە هۆی مایەپووچبوونی وڵات و نەمانی پارە یە كە رەنگە دوای هەشت مانگی دیكە ئەم دیاردەیە سەرهەڵبدات، تەنانەت ئەگەر نرخی نەوتیش بەرزبێتەوە، ئوا لەبەر نەبوونی پلانی تۆكمەی ئابووری و دیدگای زانستی و راستەقینەی ئابووری ئەوا رەوشەكە هەر بەم شێوەیە دەمێنێتەوە، ئەگەر خراپتر نەبێت. وێڕای ئەمەش هەندێ لە چاودێران پێیانوایە كە عێراق بەهۆی بوونی هێزی میلیشیایی زیاتر دووچاری ململانێ دەبێتەوە، كە رەنگە لەم رووەوە پشتیوانیی نێودەوڵەتی و ئیقلیمی لەدەست بدات، چونكە ئەو هێزانە لە پێكهاتەكانی شیعە دروستبوونە و لەنێو خۆشیاندا ركابەری و ململانێی توند لە ئارادایە، كە هەر یەك لەو هێزانە هەوڵی ئەوە دەدات دەست بەسەر دامەزراوە سەربازی و ئەمنییەكاندا بگرێت.


ناكرێ ئایندەیەكی رەشی دیكە پشتگوێ بخرێت كە خەریكە روو لە عێراق دەكات، ئەویش ئەوەیە كێ حوكمڕانیی وڵات دەكات ئایا هەر ئەو دەموچاوە كۆنانە عێراق لەو قەیرانانە رزگاردەكات، كە بە درێژایی 13 ساڵدا ئەمەیان پێ نەكراوە؟ چونكە ئەوەی زانراوە هیچ یەك لەو حزب و هێزە سیاسییانەی لەلایەن حزبە ئایینی و شیعە مەزهەبییەكانەوە داڵدەدراون بە هیچ شێوەیەك ئەوی دیكەی قبوڵ نییە، رێگەش نادەن لە دەرەوەی ئەوان هیچ حزبێكی دیكە جڵەوی دەسەڵات بگرێتە دەست، بۆیە ئەو وڵاتە مەگەر بە پێكهێنانی حكومەتێكی تەكنۆكراتی بێلایەن بەڕێوەبچێت، كە ئەمەش زۆر ئەستەمە سەربگرێت، كەواتە لە كۆتاییدا ئەوەندە ماوە كە بڵێین دووچاری دۆخێكی ناجێگیر و بێسەروبەر بووە تەنیا بە بەرپاكردنی شۆڕشێكی سەرتاسەریی میللی، یان كودەتایەكی سەربازی لەو هەموو قەیرانانە رزگاری بێت.