د.ئانۆ جەوهەر، وەزیری گواستنەوە و گەیاندنی حكومەتی هەرێمی كوردستانە و، پێشتر سەرۆكی هاوپەیمانیی یەكێتیی نەتەوەیی وەك گەورەترین فراكسیۆنی كوردستانیی برا كریستیانەكان بووە لە پەرلەمانی كوردستان و، بڕوانامەی بەكالۆریس و ماستەری لە سیاسەت و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكاندا هەیە و لە ئێستاشدا سەرقاڵی نامەی دكتۆراكەیەتی لە هەمان ناونیشاندا. لە گفتوگۆی ئەم جارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (دەرهاویشتەكانی تەكنەلۆجیای زانیاری لەسەر كۆمەڵگە)، وەك وەزیرێكی تایبەتمەند بەم سێكتەرە هەستیارە، بەم جۆرە دید و تێڕوانین و پێشنیارەكانی خستە ڕوو.

 

زۆر سوپاسی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان دەكەم بۆ ڕێكخستنی ئەم گفتوگۆیە لەسەر ئەم پرسە هەستیارە، هەروەها ئامادەبوونی ئەم پۆلە زانا و ئەكادیمیستە لەم گفتوگۆیەدا، كە بەشێكیان مامۆستای من بوون و وانەی ئای تیییان « IT» پێ گوتوومەوەتەوە.

مرۆڤایەتی لە ئێستادا لە سەردەمێكدا دەژی كە تێیدا پێشكەوتنی تەكنەلۆژیا، بەتایبەتی لە كەرتی زانیاری و پەیوەندییەكاندا، تەنیا گۆڕانكارییەكی كاتی، یان ڕووكەشی نییە، بەڵكو گۆڕانێكی ڕیشەیی و بنەڕەتییە لە تەواوی شێوازەكانی ژیان و مۆدێلەكانی بیركردنەوە و چۆنیەتیی بەڕێوەبردنی پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكاندا. ئەم پێشكەوتنە خێرایە نەك هەر سنوورە جوگرافی و فیزیكییەكانی بڕیوە، بەڵكو چووەتە ناو قووڵترین كایەكانی ژیانی خێزانی و دامەزراوەییەوە. پرسیاری سەرەكی و جەوهەری لەم قۆناغەدا ئەوە نییە كە ئایا ئێمە وەك تاك، یان وەك كۆمەڵگە، دەمانەوێت ببینە بەشێك لەم گۆڕانكارییە، یان نا؟ چونكە ئەمە واقیعێكی حەتمی و مێژووییە و لە دەرەوەی ئیرادەی تاكەكەسیدایە. ئەوەی گرنگییەكی ستراتیژیی هەیە، تێگەیشتنە لە چۆنیەتی مامەڵەكردن و كارلێككردن لەگەڵ ئەم شەپۆلە گەورەیەدا، بۆ ئەوەی لەبری ئەوەی تەنیا ببینە كارپێكراوێكی بێدەسەڵات، دواكەوتوو و ناكاریگەر، ببینە بكەرێكی هۆشیار و كارا كە دەتوانێت سوود لەم دەرفەتە زێڕینانە وەربگرێت بۆ گەشەپێدانی نیشتمان و كۆمەڵگەكەمان.

ئەگەر بە وردی سەیری مێژووی دوورودرێژی مرۆڤایەتی بكەین، دەبینین هەر داهێنانێكی نوێ كاردانەوەی گەورە و قووڵی لەسەر بنەماكانی كۆمەڵگە هەبووە. مێژوو پێمان دەڵێت كە تەكنەلۆژیا هەمیشە وەك بزوێنەری سەرەكیی شارستانییەت كاری كردووە. بۆ نموونە، داهێنانی «چەرخ یان عەجەلە» لە پێنج هەزار ساڵ لەمەوبەر، تەنیا ئامرازێكی سادە نەبوو بۆ گواستنەوە، بەڵكو شۆڕشێكی لە بازرگانی، جەنگ و تێكەڵبوونی كولتوورەكاندا بەرپا كرد. بە هەمان شێوە، داهێنانی نووسین شێوازی گواستنەوەی مەعریفەی لە قۆناغی زارەكییەوە بۆ قۆناغی تۆماركردن گۆڕی، كە ئەمەش بناغەی زانست و مێژووی داڕشت.

لە سەردەمانی نوێتریشدا، دەركەوتنی ئۆتۆمبێل، تەلەفزیۆن و ڕادیۆ نەك هەر شێوازی هاتووچۆ و وەرگرتنی زانیارییان گۆڕی، بەڵكو پێكهاتەی خێزان و تەنانەت نەخشەسازیی شارەكانیشیان تووشی گۆڕانكاری كرد. بە هەمان شێوەش تەكنەلۆژیای زانیاری لە ئێستادا نەك هەر ئامرازەكان، بەڵكو جەوهەری ژیانی گۆڕیوە. تەكنەلۆژیا ئێستا بەشێكی جیانەكراوەیە لە گەشەی مرۆیی و هەر میللەتێك نەیەوێت یان نەتوانێت خۆی لەگەڵ ئەم پێشكەوتنانە بگونجێنێت، بێگومان لە كاروانە شارستانییەكە جێ دەمێنێت و دەبێتە پەراوێزخراوێكی مێژوویی. ئەمە پێویستی بەوە هەیە كە ئێمە بە دیدگایەكی كراوە و زانستییەوە سەیری ئەم بزوێنەرە مێژووییە بكەین و وەك هێزێك بۆ بنیاتنان بەكاری بهێنین.

یەكێك لە جیاوازییە بنەڕەتی و هەرە سەرنجڕاكێشەكانی تەكنەلۆژیای سەردەم لەگەڵ داهێنانەكانی ڕابردوودا، مەسەلەی «هۆشیاری» و «خۆسەری»یە، بۆ تێگەیشتن لەمە، من هەمیشە ئەو نموونەیە باس دەكەم كە نووسەری بەناوبانگ «یۆڤاڵ نوح هەراری» زیرەكیی دەستكردی وەك چەقۆیەك وێنا كردووە، ئەم چەقۆیە مرۆڤ دەتوانێت بۆ كاری ئەرێنی وەك ئامادەكردنی خۆراك بەكاری بهێنێت، یان بۆ كاری نەرێنی و ئازاردانی كەسانی دیكە. لە ڕابردوودا، ئامرازەكە خۆی هیچ ئیرادە و هۆشیارییەكی نەبوو، بەڵكو تەنیا جێبەجێكاری ویستی مرۆڤ بوو، بەڵام لەگەڵ دەركەوتنی زیرەكیی دەستكرد، مرۆڤایەتی چووەتە قۆناغێكەوە كە ئامرازەكە خۆی جۆرێك لە هۆشیاریی دەستكرد و توانای بڕیاردانی سەربەخۆی پەیدا كردووە. ئێستا، ئەو تەكنەلۆژییە نەك هەر دەزانێت چۆن كار بكات، بەڵكو توانای ئەوەشی هەیە ئامرازی دیكەی هاوشێوەی خۆی بەرهەم بهێنێتەوە، یان پەرە بە تواناكانی خۆی بدات، بەبێ دەستوەردانی ڕاستەوخۆی مرۆڤ. ئەم گۆڕانە ئاڵۆزییەكی گەورە دەخاتە بەردەم مرۆڤایەتی و پێویستی بەوە هەیە كە ئێمە بەردەوام زانیارییەكانمان نوێ بكەینەوە (Update) و پەرە بە ئاستی تێگەیشتنمان بدەین، بۆ ئەوەی بتوانین لەگەڵ ئەم هۆشیارییە دەستكردەدا هاوسەنگ بین و كۆنتڕۆڵی ئاراستەكانمان لەدەست نەدەین. ئەمە چیتر تەنیا بەكارهێنانی ئامێر نییە، بەڵكو مامەڵەكردنە لەگەڵ جۆرێكی نوێ لە هۆشیاریدا كە پێویستی بە فەلسەفە و یاسای نوێ هەیە.

كاریگەریی تەكنەلۆژیا لەسەر خێزان یەكێكە لە بابەتە هەرە هەستیارەكان و جێگەی بایەخە. هەرچەندە ئامرازەكانی پەیوەندی جیهانیان كردووە بە گوندێكی بچووك و دوورییەكانیان كورت كردووەتەوە، بەڵام مەترسییەكی قووڵیشیان دروست كردووە كە بریتییە لە دابڕانی ئەندامانی خێزان لە ناو یەك ماڵدا. زۆر جار دەبینین ئەندامانی خێزان لە تەنیشت یەك دانیشتوون، بەڵام هەر یەكەیان لە جیهانێكی مەجازیدا نوقم بووە. بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم دۆخە، پێویستە «كۆدی ڕەفتاری» و پڕۆتۆكۆڵی تایبەت لە ناو خێزانەكاندا دابنرێت بۆ ڕێكخستنی كاتەكانی بەكارهێنانی تەكنەلۆژیا.

دایكان و باوكان لەم سەردەمەدا ئەركێكی قورستر و جیاوازتریان لەسەر شانە، بەڵام ئێمە لە وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندن لەسەر ڕێنمايی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان پاكێجی ئەنتەر نێتی خێزانیمان هەیە، بۆ ئێستا خێزانەكان دەتوانن سوود لە بەرنامەكانی سەرپەرشتیاریی خێزانی (Parental Supervision  Applications) وەربگرن. ئەم جۆرە تەكنەلۆژیایە دەرفەتێكی زێڕین دەدات بە دایك و باوك كە بە شێوەیەكی هۆشیارانە و زانستی چاودێریی جۆری ئەو ناوەرۆكانە بكەن كە منداڵەكانیان دەیبینن، هەروەها دەتوانن كاتی بەكارهێنانی ئامێرەكان دیاری بكەن و تەنانەت لە ڕێگەی مۆبایلەكانی خۆیانەوە دەتوانن لە كاتێكی دیاریكراودا ئامێرەكانی منداڵەكانیان ڕابگرن بۆ ئەوەی كاتی پێویست بۆ خوێندن و حەسانەوە و گفتوگۆی ڕاستەقینەی خێزانی بڕەخسێت. لێرەدا مەبەست سەركوتكردنی منداڵ نییە، بەڵكو ڕێنماییكردنیەتی لە ناو دەریایەكی بێسنووری زانیاریدا كە ڕەنگە بۆ تەمەنی ئەو گونجاو نەبن.

هەروەهائەم پاكێجە وەك قەڵغانێكی پارێزەر كار دەكات؛ بە جۆرێك كە هەموو ئەو ماڵپەڕ و ناونیشانە ئەلیكترۆنییانەی كە ناوەرۆكی نەشیاو، توندوتیژی، هاندەر بۆ بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان، یان بێڕێزی بەرامبەر بە ئایین و پیرۆزییەكان و پێكەوەژیانی تێدایە، بلۆك و قەدەغەی دەكات، ئەمە هەنگاوێكی گرنگە بۆ یارمەتیدانی خێزانەكان تا بتوانن نەوەكانیان لەو لێشاوە بێسەروبەرەییەی زانیارییە زیانبەخشەكان بپارێزن، بەبێ ئەوەی ئەركێكی دارایی زۆرتریان بكەوێتە سەر، بەڵكو وەك خزمەتگوزارییەكی نیشتمانی بۆیان دابین كراوە.

یەكێك لە گەورەترین و ترسناكترین ئالنگارییەكانی سەردەمی تەكنەلۆژیا، پرسی هەواڵی ساختە (Fake News) و كاریگەرییە تێكدەرەكانیەتی لەسەر دەروونی كۆمەڵگە و سەقامگیریی نیشتمانی. پێویستە جیاكارییەكی زۆر ورد و زانستی بكەین لە نێوان هەواڵی ساختە و پڕوپاگەندەی ئەلیكترۆنی (Electronic Gossip).

 هەواڵی ساختە: ئەمە پڕۆسەیەكی هەڕەمەكی نییە، بەڵكو كارێكی ڕێكخراوە و لە پشتیەوە دامەزراوەی سیاسی، ئابووری، یان دەزگای هەواڵگری هەیە، ئەم جۆرە زانیارییانە بە مەبەست (Intentionally) دروست دەكرێن و لە ڕێگەی ئەوەی پێی دەگوترێت «سوپای ئەلیكترۆنی» بڵاو دەكرێنەوە، ئامانج لێی تێكدانی باری دەروونیی كۆمەڵگە، شێواندنی ڕاستییەكان، دروستكردنی متمانەبڕینە لە نێوان هاووڵاتی و دەسەڵاتدا، و لە كۆتاییدا دروستكردنی پشێوییە. ڕێگەی بنەڕەتی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەمە، تەنیا ڕێكاری یاسایی نییە، بەڵكو بەهێزكردنی ڕاگەیاندنی پیشەیی و دامەزراوەییە، تا ببێتە تاكە سەرچاوەیەكی متمانەپێكراو بۆ هاووڵاتی كە ڕاستی لە چەواشەكاری جیا بكاتەوە.

پڕوپاگەندەی ئەلیكترۆنی: ئەمە زیاتر لە «تابووری پێنجەم» دەچێت، بەڵام لە فۆرمێكی دیجیتاڵیدا. لە ڕابردوودا ئەگەر قسە و باسێك هەبووایە، كاتی زۆری دەویست تا لە كۆڵانێكەوە بگاتە كۆڵانێكی دیكە، یان لە شارێكەوە بۆ شارێكی دیكە. بەڵام ئێستا بە هۆی مۆبایلە زیرەكەكان و سۆشیال میدیاوە، هەر تاكە كەسێك دەتوانێت گۆسیپێك، یان پڕوپاگەندەیەكی نادروست دروست بكات و لە چركەیەكدا بۆ هەزاران كەسی بنێرێت، ئەمە مەترسییەكی گەورەیە بۆ سەر ناوبانگی كەسایەتییەكان و ئاشتیی كۆمەڵایەتی.

مەترسییە گەورەكە كاتێك قووڵتر دەبێتەوە كە دەزگا ڕاگەیاندنە فەرمییەكان، لەبەر ململانێی خێرایی، یان بەدەستهێنانی بینەر و لایك، دەكەونە داوی ئەم دەنگۆیانە و وەك هەواڵی ڕاست بڵاوی دەكەنەوە، لێرەدا پێویستمان بە هۆشیارییەكی گشتی و پەروەردەیەكی میدیایی هەیە، بۆ ئەوەی هاووڵاتی فێر ببێت هەر شتێك كە دەبینێت، بڕوای پێ نەكات و نەبێتە هۆكارێك بۆ بڵاوكردنەوەی دەنگۆ.

لەبەر ئەوەی تەكنەلۆژیا ئێستا بووەتە بەشێكی جیانەكراوە لە ژیانی مرۆڤ، زۆر پێویستە ببێتە بەشێكی سەرەكی لە پڕۆگرامەكانی خوێندنیش، كاركردن لەسەر داڕشتنی مەنهەجێكی تایبەت بە ناسین و مامەڵەكردن لەگەڵ ئامرازەكانی گەیاندن بۆ هەموو قۆناغەكانی خوێندن «سەرەتایی، ناوەندی و ئامادەیی»، پێویستییەكی هەنووكەیی و حەتمییە. ئێستا ئێمە لە وەزارەتی گواستنەوەو گەیاندن بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی پەروەردە  كاردەكەین بۆ ئەوەی پرۆگرامێكی مەعریفی بۆ قۆناخەكانی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی ئامادەبكەین، ئەم پڕۆگرامە تەنیا فێربوونی لایەنە تەكنیكییەكانی وەك چۆنێتیی بەكارهێنانی كۆمپیوتەر یان بەرنامەكان نییە، بەڵكو ئامانجی سەرەكیی گۆشكردنی منداڵان و مێردمنداڵانە بە هەندێك پرەنسیپی ئەخلاقی و مرۆیی لە جیهانی مەجازیدا.

ئەم ئەخلاقیاتە دیجیتاڵییە دەبێت جەخت لەسەر چەند خاڵێكی سەرەكی بكاتەوە:

• ڕێزگرتن لە تایبەتمەندی: فێربوونی ئەوەی كە ژیانی تایبەتی كەسانی دیكە هێڵی سوورە و نابێت بەبێ مۆڵەت وێنە یان زانیاری كەسانیتر بڵاو بكرێتەوە.

• پاراستنی نهێنییەكانی خێزان: فێربوونی ئەوەی كە چ شتێك دەبێت لە سۆشیال میدیا بڵاو بكرێتەوە و چی پێویستە وەك نهێنی بمێنێتەوە.

• پاراستنی جەستە و كەرامەت: تێگەیشتن لەوەی كە جەستەی هەر مرۆڤێك تایبەتمەندی و پیرۆزیی خۆی هەیە.

منداڵان دەبێت فێر بكرێن كە نابێت لەژێر هیچ فشار، هەڕەشە یان داوایەكی كەسانی نەناسراودا، وێنەی نەشیاو یان زانیارییەكی هەستیاری جەستەیی لە ڕێگەی ئامێرەكانەوە بۆ كەس بنێرن. پەروەردەكردنی نەوەیەكی هۆشیار كە بزانێت چۆن بەرگری لە خۆی دەكات لە بەرامبەر هەڕەشە ئەلیكترۆنییەكاندا، باشترین گەرەنتییە بۆ داهاتوویەكی تەندروست بۆ كۆمەڵگەكەمان.

تێڕوانینێكی هەڵە و چەواشەكارانە هەیە كە پێیوایە تەكنەلۆژیا و زیرەكیی دەستكرد مرۆڤ بێكار دەكەن، بەڵام ئەگەر سەیری ئامارە وردەكان بكەین، پێچەوانەكەی دەبینین. تەكنەلۆژیا نەك هەر هەلی كاری نەفەوتاندووە، بەڵكو هەزاران هەلی كاری نوێ و جیاوازی خوڵقاندووە، كە لە ڕابردوودا نەبووە.

بۆ نموونە، تەنیا لە بوارەكانی وەك سیستەمی دیاریكردنی شوێن (GPS Tracking)، قفڵی ئەلیكترۆنی لە دەروازە سنوورییەكان، پۆستەی ئەلیكترۆنی و خزمەتگوزارییەكانی گەیاندن (Delivery)، زیاتر لە ١٥٠ هەزار هەلی كاری ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ بۆ گەنجان دروست بووە، پێشبینییە زانستییەكان ئاماژە بەوە دەكەن كە لە پێنج ساڵی داهاتوودا ئەم ژمارەیە بۆ زیاتر لە ٤٠٠ هەزار هەلی كار لە هەرێمی كوردستان بەرز دەبێتەوە، ئەمە نیشانەی ئەوەیە كە تێكەڵكردنی كەرتی گواستنەوە و گەیاندن لەگەڵ تەكنەلۆژیای سەردەم، نەك هەر تێچووەكان كەم دەكاتەوە، بەڵكو دەبێتە بزوێنەرێكی سەرەكی بۆ ئابوورییەكی بەهێز و گەشەسەندوو. كلیلەكە لێرەدا ئەوەیە كە گەنجانی ئێمە دەبێت خۆیان فێری ئەو كارامەییانە بكەن كە بازاڕی نوێی كار داوای دەكات.

تەكنەلۆژیا دەرگای بۆ هەموو كولتوورەكانی جیهان كردووەتەوە تا بە شێوەیەكی بەردەوام كارلێك لەگەڵ یەكتر بكەن، ئێستا گەنجانی ئێمە لەژێر كاریگەریی كولتووری «توركی، فارسی، عەرەبی، ئەوروپی، ڕووسی و چینی»دان، لێرەدا مەسەلەی ئاوێتەبوونی كولتووری وەك ئالنگارییەكی شوناس دێتە پێشەوە.

پێویستە تێبگەین كە تێكەڵبوونی كولتوورەكان وەك تێكەڵكردنی ئاو و شەربەتی پورتەقاڵ نییە كە ڕەنگ و تامی یەكتر بگۆڕن و شتێكی نوێی خەفیف دروست بكەن، كە شوناسی تێدا ون بێت، بەڵكو مۆدێلە دروستەكە ئەوەیە كە كولتوورەكان وەك دوو پەرداخی جیاواز بن لە تەنیشت یەكتر، واتە ئێمە كولتوور، زمان، بەها و شوناسی نەتەوەیی خۆمان بپارێزین لە كاتێكدا سوود لە داهێنان، زانست و ئەزموونی گەلانی دیكەی جیهان وەردەگرین. تەنیا ئەگەر بزانین چۆن لەم دەریای تەكنەلۆژیایەدا مامەڵە بكەین، بەبێ ئەوەی ڕێڕەوی خۆمان ون بكەین، شوناسی نەتەوەیی وەك كارەكتەرێكی سەربەخۆ دەمێنێتەوە، ئەمە پێویستی بەوە هەیە كە ناوەرۆكی كولتووریی خۆمان بە شێوازێكی تەكنەلۆژیی سەردەمیانە بەرهەم بهێنینەوە، بۆ ئەوەی بتوانین لە بازاڕی كولتووریی جیهانیدا كێبڕكێ بكەین.

یەكێك لە خاڵە هەرە لاواز و مەترسیدارەكان لەم قۆناغەدا بوونی بۆشاییەكی یاسایی گەورەیە لە بواری تەكنەلۆژیا و سۆشیال میدیادا. جیهان ئێستا بە خێرایی بەرەو دانانی یاسای زۆر توند دەچێت بۆ پاراستنی كۆمەڵگە و نەوەكانی داهاتوو، بۆ نموونە: وڵاتێكی وەك ئوسترالیا یاسایەكی نوێی دەركردووە كە تێیدا بەكارهێنانی سۆشیال میدیا بۆ منداڵانی خوار ١٦ ساڵ بە هەموو شێوەیەك قەدەغە دەكات. لە نەرویج و هەندێك وڵاتی دیكەی پێشكەوتووی ئەوروپا، باس لە بەرزكردنەوەی ئەم تەمەنە بۆ ١٨ یان تەنانەت ٢١ ساڵ دەكرێت.

هۆكاری ئەم جۆرە یاسا توندانە چییە؟ توێژینەوە زانستییەكان دەری دەخەن كە سۆشیال میدیا لە تەمەنی زوودا دەبێتە هۆی پەرشكردنی سەرنج (Distraction) و ڕێگری دەكات لەوەی گەنجان تەركیز لەسەر خوێندن بكەن، لەگەڵ دوورخستنەوەیان لە وەرزش و بنیادنانی كەسایەتییان لەو بیست ساڵە یەكەمەی ژیانیاندا كە گرنگترین قۆناغە بۆ گەشەی مێشك و دەروون. بۆیە زۆر گرنگە پەرلەمان و دامەزراوە یاساییەكان بە هاوكاریی پسپۆڕانی تەكنەلۆژیا و دەروونناسی، كار بكەن بۆ داڕشتنی یاسایەكی سەردەمیانە كە هاوسەنگی ڕابگرێت لە نێوان مافی سوودوەرگرتن لە تەكنەلۆژیا و پاراستنی هاووڵاتیان و منداڵان لە مەترسییەكان، یاساكان نابێت بۆ بەرتەسككردنەوەی ئازادی بن، بەڵكو دەبێت بۆ پاراستنی كەرامەت و ئایندەی نەوەكان بن.

كوردستان هەرچەندە لە ڕووی جوگرافییەوە وڵاتێكی داخراوە و دەورەدراوە بە شاخەكان و دەری لێوە دوورە، بەڵام دەریای تەكنەلۆژیا فەزایەكی بێسنوورە كە هیچ شاخ و سنوورێك ناتوانێت ڕێگریی لێ بكات، ئەمە دەرفەتێكی مێژووییە بۆ گەنجانی ئێمە تا بگەینە هەموو جیهان و داهێنانەكانمان نیشان بدەین. جێگەی شانازییەكی گەورەیە كە گەنجانی ئێمە ئێستا لە زانكۆ ناودارەكانی جیهان لە بواری «زیرەكیی دەستكرد» و زانستی داتادا، خەریكی بەدەستهێنانی بڕوانامەی باڵان و لە كۆمپانیا جیهانییەكاندا كار دەكەن، ئەم گەنجانە سەرمایەی ڕاستەقینەی ئەم خاكەن.

ئەركی ئێمە وەك كۆمەڵگە، حكومەت، زانكۆكان و ناوەندە ڕۆشنبیرییەكان ئەوەیە كە پێكەوە كار بكەین بۆ ئەوەی تەكنەلۆژیا نەك تەنیا وەك ئامرازێكی كات بەسەربردن، بەڵكو وەك ئامرازێكی گەشەپێدانی ئابووری، كارئاسانیی كارگێڕی و پێشكەوتنی زانستی بەكار بهێنرێت، بە داڕشتنی یاسای توند و پارێزەر و پەروەردەیەكی دروست و سەردەمییانە و بە بەهێزكردنی ژێرخانی ئەلیكترۆنی، دەتوانین دڵنیابین كە تەكنەلۆژیا دەبێتە خزمەتكارێكی باش بۆ مرۆڤی كورد.

لە دوماهیدا جەخت لەوە دەكەمەوە كە ئایندەی ئێمە بەستراوەتەوە بەوەی كە تا چەند دەتوانین لەم گۆڕانكارییە خێرایانە تێبگەین و بە پیشەییانە و بەرپرسیارانە مامەڵەیان لەگەڵدا بكەین. شۆڕشی تەكنەلۆژیا تەنیا گۆڕینی مۆبایلەكانمان نییە، بەڵكو گۆڕینی عەقڵییەتە بۆ مامەڵەكردن لەگەڵ واقیعێكی نوێ، دەبێت هۆشیار بین كە لەم جیهانە نوێیەدا، زانیاری هێزە و پاراستنی زانیارییەكانیش ئاسایشی نیشتمانییە. بە تێكەڵكردنی بەها ڕەسەنەكانمان لەگەڵ زانستی نوێ، دەتوانین نەوەیەك پێبگەیەنین كە نەك هەر لە كاروانە شارستانییەكە جێ نەمێنێت، بەڵكو خۆیشی ببێتە یەكێك لە پێشەنگەكانی گۆڕانكاری لە ناوچەكەدا.