بازنەی گفتوگۆ، وەرزی شەشەمی گفتوگۆكانی بە سەركەوتوویی تەواو كرد و بەرهەمی ئەو وەرزەی لە دوو كتێبی قەوارە گەورە بە هەر دوو زمانی كوردی و عەرەبی بە ناونیشانی «جینالۆجیای ناسنامە، لە ناو هێزە نەرمەكانی نەتەوە» چاپ كردووە و ئامادەكاری دەكەن بۆ ڕێكخستنی مەراسیمێك، بۆ ئەوەی كتێبەكانی تێدا دابەش بكەن، هاوكات وەرزی حەوتەمیشیان دەست پێكردووە و بڕیاریان داوە گفتوگۆكانی ئەم وەرزە لە سەر ئەو پرسانە چڕ بكەنەوە، كە بە شێوەی ئەرێنی و نەرێنی كاریگەرییان لەسەر ئاشتیی كۆمەڵایەتی لە كوردستاندا هەیە و، لە سی و حەوتەمین ئەڵقەدا لەسەر «دەرهاویشتەكانی پێشكەوتنی زانیاری لەسەر كۆمەڵگە» گفتوگۆكەیان بەڕێوە بردووە.

پێشكەوتنی خێرای تەكنەلۆژیا و داهێنانە گەورەكانی زیرەكیی دەستكرد، بە كردەیی سەردەمێكی نوێی لە ژیانی مرۆڤایەتی هێناوەتە ئاراوە و، هاوكات لەگەڵ خۆیدا وەرچەرخانی زۆر پێشكەتوو و هەروەها دەرهاویشتەی زۆر نەرێنییش لەگەڵ خۆیدا دەهێنێت. بۆیە بە دڕیژای مێژوو مرۆڤایەتی هەوڵی داوە خۆی كۆ بكاتەوە بۆ ئەوەی بەرەوپێشچوونەكان باشتر بچنە پێش و لە هەمان كاتیشد هەوڵەكان یەك بخرێن، بۆ ئەوەی چارەسەری گونجاو بۆ ئەو دەرهاویشتە نەرێنییانە بدۆزرێتەوە كە كاریگەریی خراپ لەسەر كۆمەڵگەكان بەجێ دەهێڵێت.

لە گفتوگۆی ئەمجارەی بازنەی گفتوگۆدا كە تیایدا جیا لە وەزیری گواستنەوە و گەیاندنی حكومەتی هەرێمی كوردستان، كۆمەڵێك لە ئەكادیمیستانی ئاست بەرزی زانستی كۆمپیوتەر و زیرەكیی دەستكرد و ئەندازیاریی تەكنەلۆژیای زانیاری و دەروونزان و كۆمەڵناسان ئامادە بوون، زۆر ڕاشكاوانە لەسەر هەردوو ئاستی نەرێنی و ئەرێنی گفتوگۆیان لەسەر دەرهاویشتەكانی تەكنەلۆژیای زانیاری لەسەر كۆمەڵگەی كوردستان كردووە، بەڵام ئەوەی جێگەی نیگەرانییە دەرهاویشتە نەرێنییەكانی پێشكەوتنی زانیاری لەسەر كۆمەڵگەی ئێمە بەراورد بە كاریگەرییە ئەرێنییەكان زۆر زیاترە و، یەكێك لە ترسناكترینی ئەو دەرهاویشتانەی كە لە كۆمەڵگەی ئێمەدا ڕەنگدانەوەی هەیە «ئالوودەبوونی دیجیتاڵی»یە، كە زەمینەی بۆ تاوانەكانی «ئامێرە ئەلكترۆنییەكان، هەواڵی درۆ «Fake News»، پڕوپاگەندەی چەواشەكارانە «Deep Fake»، تێكدانی پرۆسەی خوێندن و...هتد ڕەخساندووە.

مەترسی سەرەكی ئالوودەبوونی دیجیتاڵی لەسەر كۆمەڵگە لەوەدا خۆی بەرجەستە دەكات كە ئامێرە زیرەكە ئەلكترۆنییەكان وەك «مۆبایل، ئایپاد، لاپتۆپ، ئەپڵیكەیشنی گەمەكان، تەلەفزیۆنی زیرەك»، لەگەڵ هێڵی ئەنتەرنێتی زۆر خێرا بە نرخێكی هەرزان ئێستا بە ئاسانی، نەك هەر لە بازاڕەكانی كوردستان، بەڵكو لە بازاڕەكانی ئۆنڵاینیش بەردەستن، ئەمەش بووەتە هۆكاری ئەوەی كە ئامێرە زیرەكەكان بۆ هەردوو ڕەگەزی نێر و مێ لە تەمەنی دوو ساڵییەوە هەتا هەموو تەمەنە جیاوازەكان بەردەست بێت، ئەمەش دەرگای یەكەم بۆ خراپ سوودوەرگرتن لە ئامێرە ئەلكترۆنییە زیرەكەكان دەكاتەوە.

بۆ ڕێگرتن لە خراپ بەكارهێنانی ئامێرەكانی ئەلیكترۆنی حكومەتی هەرێمی كوردستان چەند ڕێوشوێنیكی هەڵگرتووە، وەك: دەركردنی یاسای ژمارە 6ی ساڵی 2008 پەرلەمانی كوردستان بۆ مامەڵەكردن لەگەڵ تاوانە ئەلكترۆنییەكان، هەروەها وەزارەتی ناوخۆ بەشێكی بۆ ئاسایشی كۆمەڵگەیی كردووەتەوە بۆ ئەوەی بە یاسا مامەڵە لەگەڵ تاوانباران و قوربانییانی ئەو تاوانانەدا بكەن، لەسەر ئاستی وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندیش «پاكێجی خێزانیی ئەنتەرێت» خراوەتە بەردەست، بۆ ئەوەی ئەو پەیج و سایتانە بلۆك بكات كە «پۆڕنۆگرافی، توندوتیژی، یەكتری ڕەتكردنەوە و.. هتد» بڵاو دەكەنەوە، بە نرخێكی هەرزان بەردەستیان بكات، بەڵام لە ئاستی ئەو پێشكەوتنە خێرایەی تەكنەلۆژیای زانیاری نییە كە ساڵ لە دوای ساڵ بە خۆیەوە دەبینێت، ئاستی تاوان و قوربانییەكان ساڵ لە دوای ساڵ زیاتر هەڵدەكشێن. بۆیە ئەم هەوڵانە هەموویان پێویستیان بە ئەبدەیت و هەمواركردنەوە هەیە.

كاریگەرییەكی دیكەی نەرێنی، دەرهاویشتە خراپەكانی پێشكەوتنی تەكنەلۆژیایە لەسەر پرۆسەی سیاسی و ئایندەی سیستمی دیموكراتی، كە جێگەی ڕەشبینییەكی گەورەیە، هەر بۆ نموونە وڵاتێكی وەك عێراق كە ئامارە نافەرمییەكان ئاماژە بەوە دەكەن زیاتر لە 40 ملیۆن ئەكاونتی نافەرمیی تۆڕەكانی سوشیال میدیای هەیە، هاوتای نزیكەی كۆی ژمارەی دانیشتووانی عێراقە، كە بەشێكی زۆری ئەم ژمارە گەورەیە وەك پسپۆڕانی زانستی كۆمپیوتەر ئاماژەی پێ دەكەن، لەلایەن بۆتbot»»ـەكانەوە بەڕێوە دەبرێن و هەر یەك لەو بۆتانە توانای ئەوەی هەیە 5-10 هەزار ئەكاونت لە یەك كاتدا بەڕێوە بەرێت، ئەمەش مانای ئەوەیە دەتوانرێت، لە یەك كاتدا یەك پەیامی سیاسیی تێكدەرانە لە 10 هەزار ئەكاونتدا بڵاو بكرێتەوە و ڕای گشتی چەواشە بكات و ئاستەنگی گەورە بۆ پرۆسەی سیاسیی وڵات دروست بكات.

لە قۆناغی ئێستادا كە زیرەكیی دەستكرد وەك كاڵایەكی هەرزان خەریكە دەبێتە بەشێك لە ژیانی ڕۆژانەی هەر كۆمەڵگەیەك، بۆ یەكەمین جارە مرۆڤ مامەڵە لەگەڵ ئامێرێك دەكات كە خودی ئامێرەكە بۆ خۆی بیردەكاتەوە و بۆ خۆی بڕیار دەدات، كە مرۆڤایەتیی خستووەتە دووڕێیانی نادڵیایی «uncertainty» بەرانبەر بە داهاتوو و نازانرێت ئەم پێشكەوتنانە بە چ ئاراستەیەك بەكار دەهێرین و چارەنووسی مرۆڤایەتی بەكوێ دەگات.

بازنەی گفتوگۆ كاتێك لەسەر ئەم بابەتە هەستیارە گفتوگۆی ڕاشكاوانە ڕێك دەخات و لایەنە نەرێنییەكانی خراپ مامەڵەكردن لەگەڵ تەكنەلۆژیای زانیاری و زیرەكیی دەستكرد لە ڕووە زانستییەكەوە دەخاتە ڕوو، ئامانجی ئەوە نییە، ئەم وەرچەرخانە گەورەیەی ژیانی مرۆڤایەتی ڕەت بكاتەوە، یان ترسێك لە پێشكەوتنی تەكنەلۆژیای زانیاری و زیرەكیی دەستكرد بڵاو بكاتەوە، بەڵكو ئامانجی ئەوەیە ڕاشكاوانە لەگەڵ كۆمەڵگەی خۆماندا گفتوگۆ بكات و پیان بڵێت: «كۆمەڵگەی ئێمەش وەك كۆی كۆمەڵگەی مرۆڤایەتی، ناتوانین خۆمان لەم سەردەمە تازەی پێشكەوتنی تەكنەلۆژیا و زیرەكیی دەستكرد داببڕین و، دەبێت خۆمانی لەگەڵدا بگونجێنن»، خۆگونجاندنیش بەو مانایە نا كە تەنیا بەرهەمە بیانییەكان بەكار بهێنین، بەڵكو دەبێت سوپایەكی دیجیتاڵی لە لاوەكانمان بە زانستی كۆمپیوتەر و تەكنەلۆژیای زانیاری دروست بكەین، بۆ ئەوەی بەرگری لە كولتوور و ناسنامەی نەتەوەیی و نیشتمانی بكەین و دەستی ئەندازیارانی كوردیش لە زانستی كۆمپیوتەر لە فەزای تازەی تەكنەلۆژیا و زیرەكیی دەستكرددا دەربكەوێت.