پاوڵ كیوبیچێك پڕۆفیسۆرە لە بەشی زانستی سیاسی لە زانكۆی ئۆكلاند، تایبەتمەندی چەند بوارێكی گرنگە، وەك سیاسەتی بەراوردكاری و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان، لە توێژینەوەكانیدا بایەخ بە پرسەكانی ئەوروپا و سیاسەتی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەدات. گوڵان لە میانەی دیمانەیەكدا چەند پرسیارێكی ئاراستە كرد، كە پەیوەست بوون بە دۆخی ئێستای ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و كاریگەری و رەنگدانەوەكانی گۆڕانكارییەكانی ئەم دواییەی نێو ئیدارەی ئەمریكا لەسەر سیاسەتەكانی ئەو وڵاتە لەسەر ئەم ناوچەیە. گفتوگۆكەشمان بەم شێوەیەی خوارەوە بوو.

* هەروەك دەزانن ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست گرفتاری شەڕ و ئاژاوە و شەڕی ناوخۆییە، بەتایبەتی ئەوەی لە وڵاتی سووریادا بەدی دەكەین، وەك شارەزایەكی كاروباری ئەم ناوچەیە، چ خوێندنەوە و شرۆڤەیەكت هەیە بۆ ئەو رووداوانەی كە لەم ناوچەیەدا روودەدەن؟
- ئاشكرایە كە ئەو بارودۆخەی لە وڵاتی عێراق و بەتایبەتی لە سووریادا هەیە، بارودۆخێكە كە كاریگەریی زۆر جددی و مەترسیداریان لەسەر ئاسایشی ناوچەكە و جیهانیش لێدەكەوێتەوە. چونكە دەبینین كە ئەوەتا رووسیا و ئێران و عێراق و كورد و توركیا و ئەمریكا لە شەڕەكەوە تێوەگلاون، هەروەها ژمارەیەكی زۆری خەڵك دەربەدەر و ئاوارە بوون، بە هەمان شێوە تاوان و كۆمەڵكوژییەكی زۆر كراوە، هەموو ئەمانە مایەی كارەسات و مەینەتین بۆ ناوچەكە و مەترسییەكی جددی هەیە لەسەر ئەوەی كە ئەمە سەربكێشێت بۆ سەرهەڵدانی ناكۆكی لە نێوان هێزە گەورەكاندا.


* كەواتە ئێوە پێتانوایە ئەگەر چارەسەری دۆخەكە نەكرێت و ئەگەر هەلومەرجەكە هێور نەكرێتەوە، ئەوا ئەگەری ئەوە هەیە بارگرژی و پەرەسەندنەكان بە چەشنێك هەڵكشێن كە ببنەهۆی ئەوەی شەڕ و ناكۆكی ناوچەیی و جیهانیشی لێبكەوێتەوە؟
- بە دڵنیاییەوە مەترسییەكی جددی هەیە، بەتایبەتی ئەگەر ئێمە دەستتێوەردانی رووسیا و ئێران و توركیا لە دۆخی سووریا لەبەرچاو بگرین، كە پێدەچێت هەوڵی ئەوە بدەن كە وڵاتەكە دابەش بكەن، بۆ ناوچەی دەستڕۆیشتوویی خۆیان، كە ئەمەش مەترسی دەخوڵقێنێت، بەتایبەتی ئەگەر سوپای رووسیا بیەوێت بەر بە سوپای توركیا بگرێت، یاخود ئەگەر سوپای ئێران بیەوێت رێگری لە سوپای توركیا بكات، لە لایەكی دیكەوە كاراكتەری غەیرە دەوڵەتی هەیە كە لە توندوتیژییەوە تێوەگلاون و دۆخەكە ئاڵۆزتر دەكەن. كەواتە ئێستا هەلومەرجێكی ناسەقامگیر و مەترسیدار باڵی كێشاوە بەسەر ئەو وڵاتەدا و مەترسیی جددی هەیە كە ناكۆكی لە نێوان رووسیا و توركیا، هەروەها ئەمریكا و توركیاشدا دروست بێت.
* باشە ئێوە باسی ئەوەتان كرد كرد كە ئەو وڵاتە دەرەكییانەی دەستتێوەردانیان لە سووریادا كردووە، هەوڵی دروستكردنی ناوچەی دەستڕۆیشتوویی دەدەن لەو وڵاتەدا، ئایا ئەمە ئەگەری دابەشبوونی سووریاش بۆ چەند وڵاتێكی بچووك لەخۆناگرێت، بەتایبەتی كە شارەزایان دەڵێن گەڕانەوەی سووریا بۆ دۆخی پێش شەڕی ناوخۆیی لە مەحاڵەوە نزیكە؟
- من هاوڕام لەگەڵ ئەوەدا كە دروستكردنەوەی سووریایەكی یەكگرتوو كارێكی بێ ئەندازە زەحمەتە، چونكە لە ئێستادا حكومەتی سووریا و كوردی ئەو وڵاتە و توركیاش هەوڵی ئەوە دەدەن ناوچەی دەستڕۆیشتوویی تایبەت بە خۆیان لەو وڵاتەدا دروست بكەن. بەڵام ئایا ئەمە بە مانای ئەوە دێت كە وڵاتەكە دابەش دەبێت لە رووی سیاسییەوە؟ من پێموایە ئەمە رووبەڕووی زەحمەتی دەبێتەوە، لەبەر ئەوەی كەسانێكی زۆر هەن كە نایانەوێت سنوورەكان بگۆڕێن و دووبارە دابڕێژدرێنەوە كە بەشێكی بەرهەڵستیكردنی گۆڕینی سنوورەكانی لە نیگەرانی پەیوەست بە دروستبوونی دەوڵەتی سەربەخۆی كوردستانەوە- لە سووریا بێت، یان لە عێراق- سەرچاوە دەگرێت. لەبەر ئەوە ئەگەری زیاتر ئەوەیە كە دۆخێكی هاوشێوەی بۆسنیا دروست بێت كە هەر ناوچەیەك خاوەنی دەسەڵاتێكی زۆر بن، بەڵام لە رووی فەرمییەوە سەر بە دەسەڵاتی ناوەند بن.
* ئەی چۆن لە سیاسەتی ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ دەڕوانیت لە ئاست رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەگشتی و لە ئاست سووریادا بەتایبەتی، بەتایبەتی كە ئەو رایگەیاندووە كە دەیەوێت لە سووریا بكشێتەوە؟
- ئاشكرایە ئیدارەی ترەمپ دەیەوێت دەستتێوەردانێكی كەمتری هەبێت لە كاروباری ناوچەكە و ئەوەش روونە كە ئەولەویەتی ئیدارەی ئێستای ئەمریكا شەڕی دژ بە داعش بووە، كەواتە هەر كاتێك ئەم رێكخراوە بە ئاست و ئەندازەیەكی گەورە تێكشكێندرا، ئەوا پێموانییە ئیدارەی ئەمریكا فشار دروست بكات بۆ گەیشتن بە چارەسەرێكی سیاسی، یاخود چارەسەرێكی لەم چەشنە بسەپێنێت لە سووریادا، واتە بە گشتی پێموایە ئیدارەی ترەمپ پتر لەم ناوچەیە دوور دەكەوێتەوە.
* باشە كاریگەری و ئاكامەكانی گۆڕانكارییەكانی ئەم دواییەی نێو ئیدارەی ئەمریكا چی دەبێت لەسەر سیاسەتی ئەمریكا و ئایا رەنگدانەوەكانی چی دەبێت لەسەر چۆنیەتی مامەڵەكردنی ئەمریكا لەگەڵ ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا؟
- پێموایە گەورەترین گۆڕانكاری كە بەدی بێت لە مامەڵەكردنی ئەمریكا لەگەڵ ئێراندا دەبێت، كە ئێمە دەزانین ئێران نیگەرانییەكی گەورە بووە بۆ ئیدارەی ترەمپ. لەم روانگەیەوە من پێشبینی روودانی گرژی و ئاڵۆزیی زیاتر دەكەم لە نێوان ئەمریكا و ئێراندا و رەنگە ئەمە گرتنەبەری جۆرێك لە كردەوەی سەربازییش لە دژی ئێران لەخۆ بگرێت، ئیدی لە دژی وەكیلەكانی ئێران بێت لە یەمەن، یان سووریا، یاخود عێراق و تەنانەت لە نێو ئێرانیشدا، هەرچەندە ناتوانین بە دڵنیاییەوە ئەمە یەكلابكەینەوە.
* كەواتە دەتوانین بڵێین ئەم گۆڕانكارییانەی نێو ئیدارەی ئەمریكا دەبێتەهۆی بەرپەرچدانەوەی زیاتری نەیارەكانی ئەمریكا و دڵنیاكردنەوەی هاوپەیمانەكانی لە ناوچەكەدا؟
- ئەمە راستە.
* كەواتە دەكرێت بڵێین ئەمریكا سیاسەتێكی توندتر لە ئاست وڵاتێكی وەك ئێراندا دەگرێتەبەر- هەروەك لە وەڵامی پرسیارەكانی پێشووتردا ئاماژەتان پێكرد- و بوار بە وڵاتێكی وەك سعودیەش دەدات، یاخود پاڵپشتی دەكات بۆ ئەوەی رۆڵێكی چالاكتر و گەورەتری لە ناوچەكەدا هەبێت؟
- ئاشكرایە كە ئێستا پەیوەندییەكی نزیك لە نێوان ئەمریكا و سعودیەدا هەیە و لەو باوەڕەدام كە ئەمریكا پشتیوانی زیاتری سعودیە دەكات لە هەوڵەكانی لە یەمەن و لە ناوچەكەدا بە گشتی بۆ گۆشەگیركردن و لاوازكردنی ئێران.
* كەواتە دەكرێت بڵێین لە ئێستادا چارەنووسی ئەو رێككەوتنە ئەتۆمییە كە لەگەڵ ئێراندا واژوو كراوە، لە بەردەم مەترسیدایە، ئەویش بە لەبەرچاوگرتنی هەڵوێستی سەرسەختانەی مایك پەمپیۆ-وەزیری نوێ دەرەوەی ئەمریكا- و جۆن بۆڵتۆن- راوێژكاری نوێی ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریكا- لە ئاست ئێران و لە پەیوەندی بەو رێككەوتنەوە؟
- پێموایە ئەوە بە تەواوەتی راستە، چونكە ترەمپ كەسانێكی لەخۆی كۆكردۆتەوە كە بە توندی لەسەر هەندێ پرس و مەسەلە قسەدەكەن و پتر پشتیوانی سعودیە و ئیسرائیلن، هەروەها باوەڕیان بەوەیە كە پێویستە فشاری زیاتر بخرێتەسەر ئێران لە نێویاندا ئەنجامدانی جۆرێك لە كردەوەی سەربازی- ئەگەرچی رەنگە من لەگەڵ ئەمەیاندا هاوڕا نەبم-.
* كەواتە ئەگەر هەوڵەكان بەو ئاراستەیەدا چڕكرانەوە كە دووبارە گفتوگۆ لەسەر رێككەوتنەكە بكرێت، یاخود ئەگەری ئەمریكا تاكلایەنە بڕیاری دا كە ئێران پابەند نەبووە بە رێككەوتنەكەوە، ئایا ئەمە چ ئاكامێكی لێدەكەوێتەوە؟
- من پێموایە هەنگاوێكی لەم چەشنە دەبێتە هۆی گۆشەگیركردنی خودی ئەمریكا، چونكە ئەمریكا تەنیا وڵات دەبێت كە ئەم هەنگاوە بنێت، هەروەها پێموایە لەسەر ئاستی پڕوپاگەندە ئەمە دەبێتە گەورەترین سەركەوتن بۆ ئێران، چونكە هەنگاوێك لەم چەشنە ئەوە بۆ جیهان دەخاتەڕوو كە ناتوانرێت متمانە بە ئەمریكا بكرێت. هەروەها ئەمە كاریگەری دەبێت لەسەر چۆنیەتی مامەڵەكردنی لەگەڵ پرسی ئەتۆمی پەیوەندیدار بە كۆریای باكووریش، هەروەها دەبێتەهۆی دروستكردنی درزێك لە نێوان ئەمریكا و ئەوروپا لەم رووەوە. لەلایەكی دیكەوە دەبێتەهۆی بەهێزكردنی پێگە و هەڵوێستی كەسە سەرسەختەكانی نێو ئێران كە هەمیشە ئەوە دووپات دەكەنەوە كە نابێت متمانە بە ئەمریكا بكرێت.
* باشە دەكرێت پێشبینی ئەوە بكەین كە ئیدارەی ئەمریكا كار بە ئاراستەی گۆرینی رژێمی ئێراندا بكات، بەلەبەرچاوگرتنی ئەوە راستییەی كە راوێژكاری نوێی ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریكا پێشتر پشتیوانی لە گرتنەبەری سیاسەتێكی لەم چەشنە دەكرد؟
- من نازانم ئەوە بە چ شێوەیەكی روودەدات و پێشبینی داگیركردنی ئێران لەلایەن ئەمریكاوە ناكەم، بەڵام رێی تێدەچێت كە ئەمریكا پشتیوانی لە ئەنجامدانی كردەوەی نهێنی بكات لە نێو ئێراندا بۆ ناسەقامگیركردنی رژێمەكە و گرتنەبەری كرداری لەو شێوەیە. واتە راستە جۆن بۆڵتۆن و دۆناڵد ترەمپ خیتابی توندیان هەیە لە ئاست ئێراندا، بەڵام پێموانییە ئەم گوتارە توندە بگۆڕێت بۆ ئەنجامدانی كردەوەیەكی سەربازی لە دژی ئێران، واتە باوەڕم وانییە كە ئەمە سیناریۆیەك بێت كە زۆر رێی تێبچێت.
* ئەگەر باسی شەڕی دژ بە تیرۆر و بەتایبەتی دژ بە داعش بكەین لەم ناوچەیەدا كە ئەمریكا بە ئەولەوییەتی سەرەكی دەزانێت، ئایا پێتوانییە كشانەوەی ئەمریكا لە دوای كۆتاییهاتنی ئەم شەڕەوە و پابەندنەبوونی ئەمریكا بە بنیادنانی ئاشتی و سەقامگیرییەوە بە مانای بردنەوەی شەڕ و دۆڕاندنی ئاشتی دێت؟
- بە دڵنیاییەوە ئەو مەترسییە هەیە. بەڵام بە لەبەرچاوگرتنی ئەزموونی ئەمریكا لە عێراقدا- كە كات و كۆششێكی زۆری لەم وڵاتەدا خستەگەڕ-، هەروەها بە رەچاوكردنی ئاڵۆزییەكانی دۆخی سووریا، كە رووسیا و ئێران لەو وڵاتەوە تێوەگلاون، ئەوا پێموانییە ئیدارەی ترەمپ- كە ئاراستەیەكی گۆشەگیرانەی هەیە- خواستێكی جددی هەبێت بۆ پابەندبوون بە بنیادنانی نەتەوەوە لەم ناوچەیەدا. راستە ئەمە مەترسی ئەوە لە خۆدەگرێت كە بۆشایی دروست بێت و گرووپە توندڕەوەكان سوود لەم بۆشاییە وەربگرن- بەتایبەتی لە حاڵەتی بوونی دەوڵەتی لاوازدا-. بەڵام پێموانییە ترەمپ لەسەر ئاستی ستراتیژی ئەمە لەبەرچاو بگرێت، واتە ترەمپ دەیەوێت شەڕەكە كۆتایی پێبهێنێت و بوار بدات بە وڵاتانی دیكە بۆ ئەوەی كاروبارەكان رێكبخەنەوە.
* بەڵام ئایا ئەگەر جارێكی دیكە رەوشە ئەمنییەكە بە شێوەیەكی خێرا و دراماتیكی داڕووخا، ئەمریكا ناچار نابێت جارێكی دیكە دەستتێوەردانی سەربازی بكاتەوە؟
- ئەمە بەندە بەوەی رووسیا چی دەكات و ئەمە پەیوەستە بەوەی كە ئێران چی دەكات، بە هەمان شێوە ئەوەی توركیا دەیكات. هەروەها ئەمریكا مەیلی ئەوەی نییە كە دەستتێوەردان بكات- كە ئەمە لە سەردەمی ئۆباماشدا هەر بەم شێوەیە بوو-، بە هەمان شێوە رای گشتی ئەمریكاش لەگەڵ ئەوەدا نییە كە وڵاتەكەیان دەستتێوەردانێكی بەربڵاو بكات لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. لەم روانگەیەوە من پێموانییە ئەگەری ئەوە لەئارادا بێت كە ئەمریكا دەستتێوەردانێكی گەورەی سەربازی بكات لە ناوچەكەدا. راستە ئێستا ئەمریكا هێزێكی لە سووریادا هەیە، بەڵام ژمارەی ئەو هێزە دوو هەزار سەربازە كە بواری بەراوردكردنی نییە بە ژمارەی سەربازەكانی ئەمریكا لە عێراقدا – لە ساڵی 2003دا-، كەواتە رەوانەكردنی هێزی گەورەی سەربازیی ئەمریكا بۆ ناوچەكە یەكێك لە ئەولەوییەتەكان نییە.
* باشە ئەی پێتوایە رووسیا بتوانێت، یان بیەوێت وەك هێزێكی هەژمونگەرا جێی ئەمریكا بگرێتەوە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا؟
- نەخێر، چونكە رووسیا هێزێكی سنووردارە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، راستە بنكەی هەیە لە سووریادا و دەكرێت پەرە بە دەستڕۆیشتوویی خۆی بدات لەو وڵاتەدا – كە وڵاتێكی لێكترازاوە-، بەڵام لەو باوەڕەدا نیم كە مەیل و توانای ئەوەی هەبێت دەستڕۆیشتوویی خۆی درێژ بكاتەوە، بۆ نموونە لە ناوچەی كەنداو بە چەشنێك كە جێی ئەمریكا بگرێتەوە.
* بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ناكرێت بۆ چارەسەركردنی دۆخی سووریا رۆڵ و دەستڕۆیشتویی رووسیا لەو وڵاتەدا نادیدە بگیرێت؟
- بە دڵنیاییەوە ئەمە بۆ سووریا راستە، چونكە لەم ساتەوەختەدا رووسیا گرنگترین كاراكتەری نێودەوڵەتییە لە سووریا، هەروەها ئەگەر ئێمە لە رۆڵی رووسیا و ئێران و توركیا لە سووریادا بڕوانین، ئەوا دەبینین ئەمریكا رۆڵێكی لاوەكی لەو وڵاتەدا هەیە. كەواتە رووسیا رۆڵێكی جددی هەیە لە سووریادا، بەڵام پێموانییە رۆڵێكی لەم چەشنەی هەبێت لە عێراق، یان سعودیە، یاخود لە لوبنان، واتە رووسیا پتر هەوڵەكانی لە سووریادا چڕكردۆتەوە- ئەویش لەبەر چەند هۆكارێكی تەقلیدی و ستراتیژی-.