كەمترین شتێك بوترێت لە بارەی ئەو دۆخەی لە ئێستادا باڵی بەسەر كەركووكدا كێشاوە، ئەوەیە كە دۆخێكی نائاساییە و پێویستە هەوڵی زۆر جددی بدرێت بۆ هێوركردنەوە و ئاساییكردنەوەی. بۆ تاوتوێكردنی رەوشی ئێستای ئەو شارە و رێگاكانی چارەسەركردنی رەوشی نەخوازراوی كەركووك و چەند پرسێكی پەیوەندیداری دیكە، گوڵان دیمانەیەكی لەگەڵ ئاوات محەمەد ئەمین، ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای كەركووكدا ئەنجامدا، ئەویش بەم شێوەیەی خوارەوە وەڵامی پرسیارەكانی دایەوە.

پێویستەخۆمان كۆبكەینەوە وپەیامێكی یەكگرتووی سیاسی و بەهێزمان هەبێت


* باس لەوە دەكرێت كە دۆخێكی شڵەژاوی ئەمنی باڵی بەسەر كەركووكدا كێشاوە، ئێوە چۆن لە دۆخەكە دەڕوانن؟
- هەرچەندە من داتایەكی روونم لا نییە لەسەر ئەو كاروكردەوانەی كە رۆژانە لەناو شاری كەركووك و تەواوی پارێزگاكە روودەدات لەسەر هەڵكوتانە سەر ماڵان و دزی و رفاندن و كوشتنی خەڵكی سڤیل، بەڵام بە بەردەوامی ئەوانە روودەدەن و زیاتر خەڵكی مەدەنی دەكرێنە ئامانج، بەڵام تا ئێستا وردەكاری و زانیاری و ئاماری پەیوەست بەو كارانە لە بەردەستی ئێمەدا نین، بەڵكو لای دەزگا ئەمنییە پەیوەندیدارەكانن و ئەوانیش بڵاوی ناكەنەوە.
* لەدوای 16ی ئۆكتۆبەر ژمارەیەكی زۆری خەڵكی كەركووك بەتایبەتی لە پێكهاتەی كورد ئاوارە بوون، ئایا ئێوە وەكو ئەنجومەنی پارێزگای كەركووك هیچ هەوڵێكتان داوە بۆ گەڕانەوەی ئاوارەكان، یاخود هاوكاریكردنیان لەلایەن وەزارەتی كۆچ و كۆچبەرانەوە؟
- لە راستیدا چەند جارێك لایەنە پەیوەندیدارەكانمان لە پارێزگار و حكومەتی عێراق و رێكخراوەكان ئاگادار كردووەتەەوە كە پێویستە رێوشوێنی پێویست بگرنە بەر بۆ گەڕانەوەی ئاوارەكانی كەركووك، هەرچەندە حكومەتی عێراق بەردەوام باسی ئەوە دەكات كە ئەو خەڵكە پێویستی نەدەكرد لە ماڵ و گەڕەك و شاری خۆیان دەربچن و ئاوارە بن. هەروەها تا ئێستا كارئاسانییەكیان نەكردووە لەو رووەوە و ئەو مەسەلەیەیان بە جددی وەرنەگرتووە.
* ئێوە وەكو نوێنەری خەڵكی كەركووك، پێتانوانییە پێشێلكارییەكان بەرامبەر پێكهاتەی كوردی بەردەوامی هەیە، بەتایبەتی لە مەسەلەی تەعریب و دەستكاریكردنی پۆست و پلە و پایەكان؟
- هەرچەندە لە بنەڕەتدا لەساڵی 2007ەوە لەلایەن خوالێخۆشبوو مام جەلال سەرۆك كۆماری ئەو كاتی عێراق پڕۆژەیەك هەبوو بۆ دابەشكردنی پۆستەكانی كەركووك بەپێی 32% لەنێوان پێكهاتە سەرەكییەكان و 4% بۆ كریستیانەكان و دواتر لەلایەن لایەنە سیاسییەكان و ئەنجومەنەكەی پارێزگای كەركووكیشەوە پەسەند كرا، بەو مەرجەی ئەم كارو پرۆسەیە هەموو پلەو پایەكانی فەرمانگەكە بگرێتەوە، واتە لە بەڕێوبەرەوە تا دەگاتە كارگوزارەكان، بەڵام ئێستا ئەوان ئەو پرەنسیپەیان تێكشكاندووە، تەنیا كار لەسەر پۆستە باڵاكان و پۆستەكانی بەڕێوەبەر و پلە باڵاكان دەكەن و ئەمە شۆڕنەبۆتەوە بۆ فەرمانبەرەكانی خوارەوە.
* یەكێك لەو پێشێلكارییانەی دیكە هاتنی هێزێكی چەكداری زۆری بیانی و نامۆیە بۆ ناو شاری كەركووك، بەتایبەتی دوای داگیركردنی شارەكە، لەناویاندا حەشدی شەعبی، هەرچەندە حەیدەر عەبادی بە بەردەوامی باس لەوە دەكات كە هێزەكانی حەشدی شەعبی لەناو شاری كەركووك كشاونەتەوە؛ پرسیار ئەوەیە ئایا كەی كۆتایی بەم دیاردەی عەسكەرتارییەتە دەهێنرێت كە خۆی لەخۆیدا هۆكارێكە بۆ نائارامی و ناسەقامگیری لە شارەكە؟
- حەشدی شەعبی و زۆربەی ئەو هێزە چەكدارانەی كە لەدوای رووداوەكانی 16ی ئۆكتۆبەرەوە هاتنە شارەكە لە بارودۆخێكی تایبەتدا هاتوونەتە كەركووك، ئەگەرنا شاری كەركووك پێویستی بە حەشدی شەعبی نییە، چونكە ئەم شارە ئەوەندە هێزی ئەمنی و پۆلیس و ئاسایشی هەیە كە بتوانن دۆخەكە بپارێزن. ئێستاش حەشدی شەعبی بارەگایان هەیە لە ناو شارەكەدا، بەڵام ئەوەی زیاتر دەردەكەون پۆلیسی ئیتیحادی و هێزی دژە تیرۆرە. بەڵام بە هیچ شێوەیەكی هیچ پاساو و پێویستییەك نییە بۆ بوونی حەشدی شەعبی لە ناو شاری كەركووكدا.
* ئێوە وەكو ئەنجومەنی پارێزگای كەركووك ناتوانن ئەنجومەنەكە كارا بكەنەوەو كۆبوونەوەیەكی ئاسایی ئەنجام بدەن، بۆ ئەوەی حەشدی شەعبی و ئەو هێزە چەكدارانە بارەگای حزبە كوردستانییەكان چۆڵ بكەن و دۆخەكە ئاسایی بكەنەوە؟
- بەداخەوە ئێستاكە ئەنجومەنی پارێزگای كەركووك كارا نییە و ناتوانێ رێژەی تەواوی ئەندامانی كۆبكاتەوەو كۆبوونەوەیەك ئەنجامبدا و بڕیار بدات، هەربۆیە هەرچی هەوڵێك بۆ ئاسایبوونەوەی دۆخی كەركووك بدرێت تاك لایەنەیە. بەڵام بە شێوەیەكی گشتی هیچ هەوڵێك نەدراوە بۆ ئەوەی ئەو بارەگەیانە چۆڵ بكرێن، تەنانەت ئەگەر حزبەكانی نەیەنەوە ناوی. ئەوەی پەیوەندی بە كۆبوونەوەی ئەنجومەنیشەوە هەبێت، ئەوا دەكرێت لیستی برایەتی رێكبكەون لەسەر ئەوەی كە پێشتر ئەجێندای كۆبوونەوەكە دابڕێژن و دواتر بێنە ناو بارەگای ئەنجومەن. واتە دەكرێت ئەمە رووبدات. بەڵام كێشەكە ئەوەیە بەشێك لە ئەندامانی ئەنجومەن لە هەولێرن و ناتوانن بگەڕێنەوە بۆ كەركووك و بەشێكی لە كەركووكە و هەندێكیشیان لە دەرەوەی وڵاتن، واتە لیستی ئێمە تووشی پەرتەوازەیی بووە، بەڵام توركمان و عەرەب وەك خۆیان ماونەتەوە.
* بەڵام هەندێ لە ئەندامانی ئەنجومەن ماڵەكانیان لە كەركووك داگیركراوە، چۆن دەكرێت زەمانەتی ژیانی ئەو كەسانە بكرێت، كاتێك بگەڕێنەوە و هەوڵی كۆبوونەوە بدەن لە نێو بارەگای ئەنجومەندا؟
- ئەمە راستە، دەبێت سەرەتا دەستەبەری ئەوە بكرێت كە ژیانی پارێزراو دەبێت و وەك ئەندامێكی ئەنجومەن دەتوانێت بگەڕێتەوە و كار بكات و ئەركەكانی خۆی راپەڕێنێت.
* بەڵام چەندین جار وەكو لیستی برایەتی داواكاری و یاداشتنامە بۆ حكومەتی عێراق و لایەنە پەیوەندارەكان بەرزكراوەتەوە، ئایا هەمووتان كۆكن لەسەر ئەو یاداشتنامەو داواكارییانە؟
- من و ئەو ئەندامانەی ئەنجومەنی پارێزگای كەركووك كە لە كەركووكین، هیچ داواكاری و یاداشتنامەیەكمان بۆ حكومەتی عێراق و دادگای فیدڕاڵی بەرز نەكردۆتەوە.
* پێشتر لە كەركووك و ناوچەكانی دیكەدا هێزی هاوبەش هەبوون بۆ ئیدارەدانی مەلەفی ئەمنی، ئایا دەكرێت جارێكی دیكە كار لەسەر ئەم میكانیزمە بكرێتەوە؟
- لە راستیدا لەرووی دەستوورییەوە گونجاوترین رێگا بۆ چارەسەركردن و پاراستی كەركووك و ناوچەكە بریتییە لەوەی ڕەوشی ئەمنی بە شێوەیەكی هاوبەش بەڕێوە ببردرێت. واتە هێزی پێشمەرگەو ئاسایشە كوردییەكان و پۆلیسی فیدڕاڵی و پۆلیسی ناوخۆ بە هاوكاری حكومەتی فیدڕاڵی، هەموو ئەم هێزانە پێكەوە دەتوانن ئیدارەیەكی باشی دۆسێی ئەمنی شارەكە بكەن، بەپێچەوانەوە هەرگیز ناتوانرێت تاكلایەنانە پاراستنی ئەم ناوچانە زامن بكرێت و حكومەتی عێراقی بە تەنیا ناتوانێت رووبەڕووی ئەو هەموو هەڕەشە و تەحەددییانە ببێتەوە.
* یەكێك لە چارەسەرەكانی ئاساییكردنەوەی دۆخی كەركووك و تەواوی ناوچە كوردستانیەكانی تر جێبەجێكردنی ماددەی 140ی دەستوورە، ئایا لەم رووەوە چ هەنگاوێك نراوە؟
- وەكو ئاماژەم پێدا سەرەتا دەبێت دۆخەكە ئاسایی بكرێتەوە؛ ئەگەر لەم سات و كاتەدا بەتەمای جێبەجێكردنی ماددەی 140ی دەستووری بین، ئەوە بەتەئكید جێبەجێ ناكرێت، هەر بۆیە پێویستە سەرەتا هەموو حزب و لایەنە سیاسییەكان بگەڕێنەوەو بارەگاكانیان بدرێتەوە و ئازادی و سەربەستی لە كاری سیاسی لە شاری كەركووك دەست پێ بكاتەوە و دامودەزگا شەرعییە هەڵبژێردراوەكانی كارا بكرێتەوە. چونكە ئێستا كۆمەڵێ قەیرانی بەپەلە هەن كە رووبەڕووی خەڵكی شارەكە بوونەتەوە و پێویستە بەپەلە چارەسەر بكرێن، وەك كۆبوونەوەی زبڵ وخاشاك و كۆنەكردنەوەیان كە ئەمە مەترسیی تەندروستیشی لێدەكەوێتەوە.
* باشە ئەگەر عێراق ئامادە نەبێت هێزی هاوبەش لەنێوان پێشمەرگەو سوپای عێراق و هێزە ئەمنییەكان پێكبهێنرێت و ماددەی 140ی دەستوور جێبەجێ نەكات، ئایا پەنابردنە بەر لایەنی سێیەمی نێودەوڵەتی رێگا چارەسەر نییە؟
- ئەوەیان ئەركی حكومەتی هەرێمی كوردستانە؛ دەبێت حكومەتی هەرێم وەك لایەنێكی ناكۆكییەكە – كە لە رووی دەستووری و یاساییەوە لایەنێكی ناكۆكییەكەیە- داوا بكات، ئەگەر ئەم داوایەشی كرد، ئەوا ئێمەش وەك لیستی برایەتی لە ئەنجومەنی پارێزگای كەركووك پشتیوانی دەكەین. بەڵام ئێستا ئێمە وەك لیستێك لە نێو ئەنجومەنی پارێزگا، كە ئێستا ئەنجومەنەكە لەكار كەوتووە و ناتوانێت بڕیار بدات، ناتوانین ئەم داواكارییە بكەین، مەبەستم ئەوەیە كە نەتەوە یەكگرتووەكان لەسەر داوای لیستێكی نێو ئەنجومەن نایەت.
* لە شارێكدا كە حەشدی شەعبی و ئەو هەموو چەكدارە دۆخێكی عەسكەرتارییەتیان خوڵقاندبێت و ژمارەیەكی زۆری خێزانە كوردەكان ئاوارە بووبن و پارێزگارو زۆربەی ئەندامانی لیستی برایەتی لە ئەنجومەنەكە ئاوارە بووبن و تەنانەت ماڵ و حاڵیان داگیر كرابێت و زۆربەی بارەگای حزبە كوردستانییەكان بەتایبەتی بارەگاكانی پارتی دیموكراتی كوردستان داگیر كرابێت، ئایا هەڵبژاردنێكی پاك و بێگەرد ئەنجام دەدرێت؟
- لە راستیدا زەمانەت نییە؛ بەڵام پێش هەموو شتێك دەبێت ئەوەمان لەبەرچاو بێت كە میللەتەكەمان هەمووی ئاوارە نەبووە، هەر بۆیە زۆر خراپ وا لەخەڵك بگەیەنین كە كورد كەركووكی چۆڵ كردووە، راستە رەنگە ناڕەزایەتی و پێشێلكاری هەبێت، بەڵام ئەوە ئەركی ئێمەو لایەنە كوردییەكانە چارەسەری بكەین و كار بۆ هێوركردنەوەی دۆخەكە بكەین، راستە رەنگە بەهۆی ئەو دۆخەوە كورد كورسیی كەمتر لەم هەڵبژاردنانەدا بەدەست بهێنێت، بەڵام نابێت بەهیچ جۆرێك لە پرۆسەی سیاسیدا لە كەركووك داببڕێین، لەلایەكی دیكەوە پێكهاتەكانی دیكە دۆخەكەیان لە ئێمە باشتر نییە. ئەوەتا عەرەبەكانیش دوچاری ئاوارەیی و دەربەدەری بوونەتەوە و ناوچەكانیان ئاوەدان نەكراوەتەوە، وەك حەویجە و ناحیەكانی عەباسییە و ریاز و رەشاد، كە لە 70%ی كەڵكی ژیانی نەماوە. كەواتە ئەو دۆخەی لە كەركووك دروست بووە، هەمومان لێی زەرەمەندین، خۆ توركمانیش لەم شارە نائاسوودەیە، واتە كە دۆخەكە تێكچووە و هەمووان لێی زیانمەند دەبن، چونكە توركمانیش لە دڵەڕاوكێدا دەژی و نازانێت ئایندەی ئەم شارە بەرەو كوێ دەچێت. كەواتە ئەمە بەرپرسیارێتییەكی بەكۆمەڵە كە هەموومان هەوڵی ئەوە بدەین كە كەركووك بگەڕێنینەوە سەر سكەی سرووشتیی خۆی، بە بۆچوونی منیش هەڵبژاردنەكان لەم شارەدا بكرێن، باشترە لەوەی كە نەكرێن، بۆ ئەوەی كەركووك بێبەش نەكرێت لەو ئیستیحقاقە دەستوورییانەی هەیەتی، هەروەها ئێمە جگە لە هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران، هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاشمان هەیە، كە زۆر گرنگترە، چونكە ئەم ئەنجومەنە شێوەی ئیدارە و حوكمڕانی و پارێزگار لە شارەكەدا دیاری دەكات. بۆیە پێویستە ئێمە خۆمان كۆبكەینەوە و پەیامێكی یەكگرتووی سیاسی و بەهێزمان هەبێت و ناكۆكییەكانی نێوخۆمان چارەسەر بكەین و تەنیا رێگەی گەڕاندنەوەی ئومێدیش بۆ خەڵك بریتییە لە یەكڕیزیی لایەنە سیاسییەكان.