دوای رووداوەكەی 16ی ئۆكتۆبەر و داگیركردنەوەیكەركووك و ناوچەكوردستانییەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێمیكوردستان لەلایەن سوپای عێراقی و میلیشیاكانەوە، لە ئێستادا كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی داوا لە هەولێر و بەغدا دەكەن كە لەسەر بنەمایگەڕانەوە بۆ دەستووری عێراقی دیالۆگ دەست پێبكەن. هەر لەو ماوەیەدا نێچیرڤان بارزانی سەرۆك وەزیرانیكوردستان لەگەڵ شاندییاوەری بە فەرمی سەردانیچەندین وڵاتی ئەوروپیكرد و حكومەتی هەرێمیكوردستانیش ئامادەباشیی تەواویپیشانداوە بۆ ئەوەی لەسەر بنەمای ئەو دەستوورە و بە جێبەجێكردنی تەواوی ماددەكانی لەگەڵ بەغدا دەست بە دیالۆگ بكات، بەڵام هەتا ئێستا بەغدا ئامادەباشیی خۆی بۆ ئەو دیالۆگە دەرنەبڕیوە و یاری بەكات دەكات. ئەوانە و چەند پرسێكی ناوخۆیكوردستان و بارگرژییەكانی ناوچەكە، تەوەری ئەم دیمانەیەیگوڵان لەگەڵ دكتۆر محەمەد بازیانی سەرۆكی بزاڤی چاكسازی و گەشەپێكدەهێنن.

* رۆژی 16ی ئۆكتۆبەر وەكپێشمەرگەیەك لەكەركووك بوویت، ئایا كارەساتی ئەو رۆژەی داگیركردنەوەیكەركووكچۆن هەڵدەسەنگێنیت و لەو رۆژەدا هەستت بەچیكرد؟
- پێش 16ی ئۆكتۆبەر ئێمە لە لوتكەی بەرخودان بووین، پێشمەرگە بە سەر گەورەترین گروپی تیرۆریستیكە داعش بوو، سەركەوتبوو، بەڵام بە شێوەیەكی زۆر كتوپڕ لە رۆژی 16ی ئۆكتۆبەر بینیمان پێشمەرگە بەچەكی قورسی تانك و زرێپۆشەوە بە بەرچاوی ئێمەوەپاشەكشەی دەكرد،ئەمە بووە هۆكاری ئەوەی ورەی خەڵكیش بڕووخێت، ئەو رۆژە رۆژێكی زۆر ناخۆش بوو، هەرگیز مەزندەی ئەوەم نەكردبوو كە ئەو پاشەكشەیە رووبدات، بەڵام خۆشبەختانە خەڵكیكەركووك رێگەی بەو پاشەكشەیەگرت و ماوەی شەش كاتژمێرێك دوای خستن، ئەمەش بووە هۆكاری ئەوەی ئەو هێزەی ناو كەركووك و خەڵكیش توانییان بە رێكوپێكی لەناو شارەكە بچنە دەرەوە، بۆیە بە دیدی من ئەو پاشەكشەیە بەشێك بوو لەپیلانێك دژیكوردستان و ئامانجەكەش تەنیا كەركووك نەبوو، بەڵكو ئامانجی سەرەكی ئەوە بوو دوای ئەوەیكەركووك تەسلیم دەكرێت، بەرەو هەولێر مل بنێن و هەولێریش داگیربكەنەوە، بەڵام بەرگری خەڵكیكەركووك لەو هێزەیپاشەكشەی دەكردو پاشانیش مقاوەمەتی هێزیپێشمەرگە لەپردێ و شوێنەكانی دیكە بووە هۆكاری ئەوەیكەپیلانەكەیان بە تەواوەتی سەر نەگرێت.
* وەكپێشمەرگە و توێژەرێكی ستراتیژی مەزەندەی ئەوەت دەكرد بەو شێوەیەپێشمەرگە لەبەرامبەر حەشدی شەعبیپاشەكشە بكات و كەركووك تەسلیم بكات، بۆ ئەوەی جارێكی دیكە داگیر بكرێتەوە؟
- من هەرگیز مەزندەم نەكردبوو بەو شێوازەیكە خۆم بینیم، بەوجۆرەپێشمەرگە لە بەردەم هێزەكانی حەشدی شەعبی و سوپای عێراقدا پاشەكشە بكات، بۆیە ئەم حاڵەتە بۆمن شۆكێكیگەورە بوو. ئێمەپێشتر سەردانی سەنگەرەكانیپێشمەرگەمان لە دەوروبەریكەركووككردبوو، سەنگەرەكان زۆر قایم بوون، بۆیە ئەگەر بەرگری بكرابایە، بارودۆخەكە بەم شێوەیەی ئێستا نەدەبوو. بەڵام پاشتر زانیمان ئەو تاقمەیپاشەكشەیان كردووە، سەر بە لایەنێكی سیاسیكوردستانی بوون.


* كەواتە ئەم كارەساتەی بەسەر كوردستاندا هات، دیسان خیانەتێكی دیكەی ناو خۆمانە لە قۆناخێكی هەستیار و مێژووییدا، ئایا ئەم پەتای خیانەتەچۆن بنبڕ بكەین؟
- ئەم پەتایە هی ئەمڕۆ نییە. كوردەواری خۆمان دەڵێت: دار پوازی لەخۆی نەبێت، ناقڵەشێت، بە درێژایی مێژوویكورد، ناحەزان و داگیركاران هەوڵیانداوەكەكۆمەڵە خەڵكێك لەناو خۆمان دروست بكەن، بۆ ئەوەی ببنە داردەستیان و هەل و فرسەتە مێژووییەكانمان لەدەست بدەن، بۆیە هەر لە سەردەمی شۆڕشی شێخ عوبیدوڵای نەەری-یەوە بۆ شێخ مەحموود و قازی محەمەد و مستەفا بارزانی، هەموو شۆڕشەكان و تەنانەت ئیمارەتەگەورەكانیشمان بە رێگەی خەڵكی خۆمان هەوڵیانداوە لێمان تێكبدەن و توانیشیان تێكی بدەن، هۆكاری سەرەكیش كە ئێمە وەك نەتەوەیەكی 40- 45 ملیۆن كەسی هەتا ئێستا نەبووینەتە خاوەنی دەوڵەتی خۆمان، هەر ئەوەیەكە خۆمان لەناو خۆمان لەگەڵیەكتری راستگۆ نەبووین و لە قۆناخی زۆر هەستیاردا بووینەتە داردەستی داگیركەران و خیانەتمان لە دۆزەكەی خۆمان كردووە. زۆر جاری دیكەش ئەوەم گوتووە، گرفتیگەورەیكورد، خۆیەتی، زۆر جار ئەو پرسیارەم لە خۆم كردووەكە ئەم گرێكوێرەیەچۆن بكەینەوە؟ بێگومان گەیشتوومەتە ئەو قەناعەتەیكە ئەم گرێكوێرەیە بە رەمزێك دەكرێتەوە، بەڵام گرفتی سەرەكیی خۆمان ئەوەیەكە هەوڵنادەین ئەم رەمزەمان هەبێت، كاتێككەسایەتییەك لەناومان هەڵدەكەوێت و دەبێتە رەمز، هەر لەناو خۆماندا هەوڵدەدەین ئەو رەمزە تێكبشكێنین، ئەمە لەكاتێكدا نەتەوەكانی دیكە ئەگەر رەمزیشیان نەبێت، خۆیان رەمزێك بۆ خۆیان دروست دەكەن، بۆ ئەوەی شانازیپێوە بكەن.
* ئایا پێتوایەكارەساتی 16ی ئۆكتۆبەر بۆ تێكشكاندنی ئەو رەمزە بوو؟
- ئەوەیەقینە، پیلانی 16ی ئۆكتۆبەر بۆ تێكشكاندنی بەڕێز مسعود بارزانی و بۆ تێكشكاندنی شكۆیپێشمەرگە بوو، خۆتان دەزانن پێش ئەم كارەساتە شكۆیپێشمەرگەگەیشتبووە لوتكە لەسەر ئاستی هەموو جیهان، بۆیەكاتێك شكۆیپێشمەرگە دەشكێت، ئەمە مانای ئەوەیەگیانی ورەو بەرخودانی نەتەوە تێكدەشكێت، هەر بۆ نموونەكاك مسعود بارزانی لەناو هەموو سەركردایەتی سیاسییكورد، بە حوكمیپێگەكەیكە سەرۆكی هەرێمیكوردستان بووە، ئەوجا ئەگەر ئەم پێگەیە دیفاكتۆش بووبێت، بەردەوام لە ناو بەرەكانی شەڕ و سەنگەریپێشمەرگە بووە، بۆیە ئەم كارەساتە هەوڵێك بوو بۆئەوەی ئەم رەمزە تێكبشكێت، بۆ ئەمڕۆیكوردستان بوونی ئەم رەمزە زۆر گرنگ بوو، هەر بۆیە من لەگەڵ ئەوە نەبووم كە لەو پۆستەكشایەوە و دەسەڵاتەكانی بەسەر پەرلەمان و حكومەت و دەسەڵاتی دادوەری دابەش كرد، پێشتر كە ئەم رەمزەمان هەبوو هەموو جیهان سەردانی دەكردین و دەهاتنە لامان، بەڵام ئێستا كە ئەم رەمزەپۆستەكەی بەجێەێشتووە، دەبینین كەس سەردانمان ناكات. تەنانەت حەیدەر عەبادی سەرۆك وەزیرانی عێراقیش، لەگەڵ ئەوەی حكومەتی هەرێمیكوردستان ئاكامی ریفراندۆمی سڕكردووە و پابەندبوونی خۆی بە بڕیارەكانی دادگای فیدڕاڵی راگەیاندووو، بەڵام جەخت لەسەر ئەوە دەكاتەوەكە دەبێت بەڕێز مسعود بارزانی ئەو بڕیارە بدات، ئەمەش مانای ئەوەیە عەبادی دەیەوێت لەسەر زاریكاك مسعود بارزانی-یەوەپاشەكشە لە ریفراندۆم بكرێت.


* ئایا پاشەكشە لە ریفراندۆم دەكرێت، یان كەس دەتوانێت هەڵیبوەشێنێتەوە؟
- ریفراندۆم بۆتە ئیرادەی میللەتێك و نە شەخسی بەڕێز مسعود بارزانی و نەپەرلەمان و نە حكومەت و نە هیچ لایەنێكی سیاسیش ناتوانێت هەڵیبوەشێنێتەوە، ئەمەش لەبەر ئەوەیە هەموو لایەنە سیاسییەكان بەوانەشیكە لە سەرەتاوە دژی ریفراندۆم بوون، پاشان بە ئیرادەی خۆیان چوونە سەر سندوقەكانی دەنگدان و بە (بەڵێ) دەنگیان داوە، ئەمەش مانای ئەوەیەكە ئەو ریفراندۆمە بۆتە دیكۆمێنتێكیگەورەی مێژوویی و بۆتە بەشێك لە مێژوویگەلیكوردستان كە لە ریفراندۆمێكی ئازادانەدا دەنگی بۆ سەربەخۆیی داوە، بەڵام بە شێوازی عەسكەرتاری و پیلانی دەوڵەتانی ناوچەكە رێگەیان نەدا ئەم خەونەیكورد بێتەدی .
* لەگەڵ ئەوەی ئاسایی بوو كە هەڵوێستی ئێران بەرامبەر ریفراندۆم توند بێت و پشتگیری حكومەتی عێراق بكات، بەڵام هەڵوێستی توركیاش زۆر توندو خراپ بوو، پرسیار ئەوەیە ئایا توركیا لەم هەڵوێستەی زەرەرمەند نەبوو؟
- بەم دواییەكۆڕبەندێكی ستراتیژی لە ئەستەنبوڵ سازكرا بە ناوی (دۆسیەیكورد و كاریگەری لە سەر دەوڵەتە دراوسێكانیكوردستانی باشوور و دەوڵەتە ئیقلیمییەكان) كە توێژەرانی زۆرێك لە دەوڵەتان تیایدا بەشدار بوون، لەسەر ئاستی دەوڵەتی توركیاش چەندین توێژەر بەشدار بوون كە نزیك بوون لە ناوەندی بڕیاری حكومەتی ئەردۆغان و (ئاكپارتی)یەوە. لەو كۆڕبەندەدا باسی بارودۆخیكوردستان هاتەپێشەوە و پرسیاری ئەوەكرا، ئایا لە ئێستادا دەبێت چارەسەر بۆ بارودۆخیكوردستانی باشوور چی بێت؟ ئێمە جەختمان لەسەر ئەوەكردەوەكە تەنیا چارەسەر ئەوەیەكورد ببێتە خاوەنی دەوڵەتی سەربەخۆی خۆی، ئەمەش لەبەر ئەوەیە دەوڵەتیكوردستان دەبێتە هۆكارێك بۆچارەسەریكێشەكانی رۆژەەڵاتی ناوەڕاست. ئەوجا ئەگەر لێرەوە بێینەوە سەر هەڵوێستی توركیا سەبارەت بە ریفراندۆمەكە، دیارە ئەو پسپۆڕە توركانەی لەو كۆڕبەندە بەشدار بوون، ئاماژەیان بەوەكرد كە وەزارەتی دەرەوەی توركیا رۆڵێكی هێجگار خراپیگێڕاوە، هەروەها حزبەكانی ئۆپۆزسیۆنی توركیا، ئەردۆغان-یان بەوە تاوانبار كردووەكە ئەو فەرشی سووری بۆ سەرۆك بارزانی راخستووە و بۆتە هاندەر بۆ ئەوەی هەنگاو بۆ ریفراندۆم هەڵبگرن و زاتی ئەوە بكەن، دەوڵەتی سەربەخۆیان هەبێت و لەو بارەیەوەپرسیار بە توركیا نەكەن، یان مەسعود بارزانی راوێژ بە ئەردۆغان نەكات، بۆیە ئەردۆغان كەوتۆتەژێر فشارەوەكە هەڵوێستێكی توند لە بەرامبەر ریفراندۆمیكوردستاندا وەربگرێت.
* ئایا پێتوایەپەیوەندییەكانی نێوان هەرێمیكوردستان و توركیا جارێكی دیكە بۆ باری ئاسایی خۆی بگەڕێتەوە؟
- حكومەتی توركیا و ئاكپارتی لە ئێستاوەكار بۆ هەڵبژاردنەكانی داەاتوو دەكەن، مەبەستم هەڵبژاردنەكانی ساڵی 2019یە، ئاكپارتی دەیەوێت هەتا ساڵی 2023 لە دەسەڵاتدا بمێنێتەوە، ئەم بەروارەش واتە تێپەڕبوونی 100 ساڵ بەسەر دامەزراندنیكۆماری توركیادا، دیارە دوای 2023یش كۆمەڵێككۆت و بەند لەسەر توركیا هەڵدەگیرێت، بۆیە هەڵبژاردنەكانیان زۆر لا مەبەستەو دەیانەوێت دەنگكۆبكەنەوە، هەندێكپێیانوایە دەبێت دڵیپارتە نەتەوەپەرستەكانی توركیا رابگرن، بۆ ئەوەی لەو هەڵبژاردنە دەنگەكانی خۆیان بە ئاكپارتی بدەن، لەسەر ئەمە ئێمەپێمان گوتن، ئەگەر ئەمجارەكورد ئاشت نەكەنەوە، هەڵبژاردنی داەاتوو نابەنەوە، لەبەر ئەوەی لە 21 ویلایەتیكوردنشینی توركیا، لە 11 ویلایەتیان، كورد دەنگی بە ئاكپارتی داوە بۆ ئەوەی دەستوورەكە هەموار بكەنەوە، ئەمەش لەبەر ئەوە بوو، وەك ئاكپارتی هەنگاوتان بۆكرانەوە بە روویكورددا هەڵگرت، بەڵام بەم كارەتان دڵیچەندین ملیۆن كوردتان لە خۆتان كرد، لەلایەكی دیكە بە دژایەتیشتان بۆ ریفراندۆمی باشوور دیسان كوردی باكوور دڵی سارد بووەوە لێتان، پێشتر خەڵكیكوردستان بەچاوی سۆزەوە سەیری ئێوەی دەكرد، بەڵام ئێستا لە منداڵێكەوە تا سیاسەتمەدارێك حەز بەچارەی ئێوە ناكات، بۆیە ئێوە دەبێت هەموو هەوڵی خۆتان بخەنەگەڕ بۆ ئەوەیپەیوەندییەكانتان لەگەڵ هەرێمیكوردستان ئاسایی بكەنەوە. لە ئێستادا پێدەچێت هەردوولا هەنگاو بەرەو ئاساییكردنەوەیپەیوەندییەكان هەڵبگرن، بەم دواییەش بەڕێز نێچیرڤان بارزانی ئەوە دوو جارە لە توركیاوە سەردانی فەرەنسا و ئەڵمانیایكردووە.


* ئەگەر بێینە سەر هەڵوێستی نێودەوڵەتی، بەتایبەتی فەرەنسا و ئەمریكا و بەریتانیا و ئەڵمانیا، ئەمانە بۆچی بەو جۆرە هەڵوێستیان بەرامبەر ریفراندۆم وەرگرت؟
- بەشێوەیەكیگشتی دەوڵەتەگەورەكان وەك ئەمریكا و بەریتانیا و فەرەنسا لە بەرژەوەندیی خۆیانەوە سەیری سیاسەت دەكەن، گرنگە ئێمەش كاتێك سیاسەت دەكەین، سەیری بەرژەوەندیی خۆمان بكەین، لە ئێستادا پێدەچێت، ئەوان بەرژەوەندیی خۆیان لەگەڵ حكومەتی ناوەندی عێراق زیاتر لە ئێمە ببیننەوە، بەڵام دڵنیام ئێستا ئەوانیش هەستیان بەوەكردووەكە لەو تێڕوانینەیان زەرەریان كردووە، هەر بۆ نموونە دوایكارەساتی 16ی ئۆكتۆبەر، فەرەنسا بە حوكمی ئەوەی خۆی بەپارێزەریكریستیانەكانیجیهان دەزانێت، بەتایبەتی لە شوێنێكی وەك عێراق كەكەمینەن، بۆی دەركەوت ئەگەر هەرێمیكوردستان نەمێنێت، ئەوا كریستیانەكانیش دەكەونە مەترسییەوە، بۆیەپێش هەمووان لە هەوڵی ئەوەدایە ئەو هەڵەیەی خۆی راست بكاتەوە، ئەڵمانیا لەكۆنەوەكۆمەڵێك بەرژەوەندی لەگەڵ هەرێمیكوردستان هەبووە، هەروەها مەترسی تیرۆری هەیە و پێشتر مەشق و راەێنانی بەپێشمەرگەكردووە، لە ئێستاشدا دەزانێت داعش بە ئازادكردنەوەی موسڵكۆتایی نایەت و مەترسی ئەوەی هەیە جارێكی دیكە ئەم رێكخراوە سەرەەڵبداتەوە و مەترسی بۆ سەر وڵاتەكەی دروست بكاتەوە، بۆیە بەپێویستی دەزانێت كەپشتگیری هەرێمیكوردستان بكات، بەڵام سەبارەت بە بەریتانیا كە هەڵوێستی لە هەموو وڵاتەكانی دیكە توندتر بوو، بە بۆچوونی من ئەم هەڵوێستە توندەی بەریتانیا بەرامبەر بە هەرێمیكوردستان، كاردانەوە بوو بەرامبەر ئەو كۆنتراكتەیكە هەرێمیكوردستان لەگەڵكۆمپانیای رۆز نەفتی رووسیگرێی دا، بەڵام ئێستا ئەوانیش هەوڵیانداوەچاو بە هەڵوێستەكانی خۆیاندا بخشێننەوە و ئەوە سەرۆك وەزیرانی بەریتانیا داوەتنامەی بۆ سەرۆك وەزیرانی هەرێمیكوردستان ناردووە بۆ ئەوەی سەردانی لەندەن بكات، ئەمریكاش گرەوی لەسەر دووبارە هەڵبژاردنەوەی عەبادیكردووە و پێیوایە ئەگەر عەبادی دەربچێتەوە، ئەوا دەتوانێت عێراق لە هەژموونی ئێران دەربەێنێت، بەڵام ئێستا دەركەوتووە عەبادی ئەو سەرۆك وەزیرانە بەهێزە نییە، بۆیە ئەوانیش خەریكە بە سیاسەتی خۆیاندا دەچنەوە.



* ئایا پێتوایە ئەو سەردانانەی سەرۆك وەزیرانیكوردستان بۆ دەرەوە بەرەەمی دەبێت؟
- بێگومان ئەم هەوڵ و سەردانانەكاریگەری دەبێت، بەڵام پێویستی بەوەیە ئەمریكاش بێتە ناوەوە و گوشاری زیاتر بەكار بەێنێت، ئەگەر ئەمریكا گوشاری زیاتر بكات، بارودۆخەكە باشتر دەگۆڕێت، بەڵام پێدەچێت ئەمریكا بیەوێت بە رێگەی فەرەنسا و ئەڵمانیا و بەریتانیا زەمینەیەك دروست بكات، ئەوجا خۆیشی بێتە ناو پرۆسەكەوە.
* باشە ئەمە بارگرانیی زیاتر دروست ناكات لەسەر خەڵكیكوردستان؟ مەبەستم ئەوەیە میللەتی ئێمە بەرگەی ئەو دۆخە دەگرێت؟
- پرسەگرنگەكە لێرەدا ئەمەیە، منیش دەزانم میللەتەكەمان لەژێر گوشارێكیگەورەدایە و موعاناتی زۆری هەیە، بەڵام هەتا یەك دوو مانگی دیكە بارودۆخەكەگۆڕانكاری بەسەردا دێت، لەبەر ئەوەی دوای ئەم یەك دوو مانگە لە هەڵبژاردنەكانی عێراق نزیك دەبینەوە، ئێمە بەشداری هەڵبژاردنەكان بین، یان نە، خاوەنی 60-70 كورسیپەرلەمانی عێراقین، ئەم رێژەیەش بۆ هەریەك لە عەبادی و مالیكیكە بەنیازن كێبڕكێیەكی توند بكەن لە هەڵبژاردنەكاندا یەكلاكەرەوە دەبێت. من لەو بڕوایەدا نیم بەبێ ئێمەهیچكامیان زۆرینەپێكبەێنێت بۆ ئەوەی ببێتەوە بە سەرۆك وەزیران، لە ئێستادا ئەمریكا پێی خۆشە عەبادی ببێتەوە بە سەرۆك وەزیران و ئێرانیش حەزدەكات مالیكی بێت، لێدوانەكانی ئەم دواییەی نوری مالیكی بۆنی ئەوەی لێ دێت كە حەزبكات لەگەڵكوردهاوپەیمانی بكات. منهێشتا مالیكی بە ئەهوەنتر لە عەبادی دەزانم، لەبەر ئەوەی مالیكی ئەوەی لەسەر زاریەتی، هەر ئەوەش لەناو دڵیەتی، بەڵام عەبادی بەوجۆرە نییە و چەند سیفەتێكی تێدایەكە جێگەی مەترسین، لەوانە: یەكەم، كەسێكی شیعەی مەنەەجییە، دووەم، خەڵكی بەغدایە و دەزانێت بەغداییەكان حەزیان لەپێچ و پەنای زیاترە، سێەمیشیان پەروەردەی ئینگلیزەو لە بەریتانیا بووە، ئەمەش مانای ئەوەیە هەمان فێڵی ئینگلیزی هەیە و هەر ئەویش ئەو كاتەیكە سەرۆكی لیژنەی داراییپەرلەمانی عێراق بوو، دەستی لەوەدا هەبوو كە مالیكی بودجەیكوردستانی بڕی، بۆیە ئێمەش دەبێت كارتەكانی هەڵبژاردنی خۆمان بۆ بەرژەوەندیی نەتەوەكەمان بەكاربەێنین و، لەم چوارچێوەیەدا ئەگەر ئێمە لەگەڵ مالیكی رێكبكەوین، دەتوانین تۆڵەی خۆمان لە عەبادی و ئەمریكاش بكەینەوە، لەمەش زیاتر ئەگەر مالیكیش هەڵبژێردرایەوە، ئەوا ئەمریكا تێدەگات، ئەمە بەرەنجامی ئەوەیەكەپشتی لەكورد كرد و پشتگیری لە عەبادیكردووە.


* ئاشكرایە لە سیاسەتدا دۆست و دوژمن تاسەر نییە، بەڵكو بەرژەوەندی هەیە، ئایا كورد دەتوانێت لەمهاوكێشەیەدا مافەكانی خۆی مسۆگەر بكاتەوە؟
- من قەناعەتم هەیە ئەگەر بە وریایی ئەم كارە بكەین بۆ بەرژەوەندیی ئێمە دەشكێتەوە. لە ئێستا هەندێك هەوڵ هەیەو پێموایەپەیوەندییەك لەشێوەی تاڵە مووەكەی معاویە خەریكە دروست دەبێتەوە.
* بەڵام پرسی ناوخۆیكوردستان شتێكی دیكەیە، ئەوەتا لە سلێمانی بارودۆخێكی ئاڵۆز بەڕێوەدەچێت، چ خوێندنەوەیەكتان بۆ ئەو دۆخە هەیە؟
- بۆ ئەو ئاڵۆزییەی سلێمانی دوو ئەگەر هەیە، ئەگەرییەكەمیان ناڕەزایی خەڵكە بەهۆی نەبوونی مووچە و بێ دەرامەتی خەڵكە، ئەگەری دووەمیان ئەوەیەكەهیچ دوور نییە دەزگا هەواڵگرییەكانی وڵاتانی دەوروبەریش دەستی خستبێتە ناو ئەو رەوشەی سلێمانی بۆ ئەوەی هەرێمیكوردستان بە خۆپیشاندانەكانەوە سەرقاڵ بكەن، لەو لاشەوە حەشدی شەعبی زەمینە بۆهێرشێكی سەربازی بۆ سەر كوردستان خۆش بكات، بەڵام پرسیاریگرنگ ئەوەیە تاچەند ئەمریكا لەگەڵ ئەم پیلانە دەبێت، یان نە، ئەمەیان پرسەكەیەكلایی دەكاتەوە، لەبەر ئەوەی حەشدی شەعبیكەهێرشیكرد بۆكەركووك، بەدەبابەی ئامرازی ئەمریكیهێرشیكردو ئەمریكاش چاوپۆشی لێكرد. بۆیە ئەگەر ئەمریكا رازی بێت بەوەیكەكوردستان بكەوێتەژێر هەژموون و باڵادەستیی قاسم سولەیمانی، ئەوا لەم حاڵەتەدا مەترسییە راستەقینەكە دەردەكەوێت، ئەگەر ئەمریكا مەبەستی نەبێت، ئەوا بارودۆخەكە بەو شێوە نابێت كە بەدڵی قاسم سولەیمانی تەواو بێت، بەڵام لەهەموو حاڵەتێكدا ئەركی سەرەكی و یەكەمی حكومەتی هەرێمیكوردستان بەگشتی و شەخسی نێچیرڤان بارزانی و قوباد تاڵەبانی دەبێت ئەوە بێت، بەهەر نرخێك بێت، دەبێت مووچەی فەرمانبەران دابین بكەن، هەروەها نابێت مووچەیپێشمەرگەی فیعلیش كەم بكرێتەوە، لەمەش مەبەستم ئەوەیە با چاكسازی لە وەزارەتیپێشمەرگە بكرێت و پێشمەرگەی بندیوار كەم بكرێتەوە، بەڵام نابێت مووچەی ئەو پێشمەرگانەكەم بكرێتەوەكە بە بەردەوامی لە سەنگەرەكانی خۆیانن.



* باسی هەژموون و باڵادەستیی ئێران و سوپایپاسدارانت كرد، بەڵام حەشدی شەعبی-یش هەر پەیوەندی بە سوپایپاسدرانەوە هەیە، واتە ئەوانیش دەیانەوێت لە عێراقدا سیستمی ویلایەتی فەقیە دابمەزرێنن. وەكپسپۆڕێكی ئیسلامی، ئایا جیاوازییەك لە نێوان خەلافەتی ئیسلامی سوننە و سیستمی ویلایەتی فەقیەی شیعە هەیە؟
- بێگومان جیاوازییەكیگەورە لە نێوانیاندا هەیە، لەبەر ئەوەی لە ویلایەتی فەقیەدا، هەر 12 ئیمامەكە بەو جۆرە لە قەڵەم دەدەن كە مەعسوومن وهیچگوناەیان نەكردووە، لەكاتیكدا لای سوننە غەیریپێغەمبەران (د.خ) هەموو كەسێك قابیلیئەوەیە هەڵە و گوناە بكات، بەهەر چوار خەلیفەكەی راشدین-یشەوە، خۆشیان دەڵێن ئێمە هەڵەمان كردووە، پاشان لە خەلافەتدا، خەلیفە جێگری خوا نییە، بەڵكو تەنیا شەخسێكە و بەرپرسیاریەتییەكیگەورەی دەكەوێتە سەرشان و ئەگەر ئەحكامی شەرعی جێبەجێ نەكرد، دەكرێت لاببرێت و كەسێكی دیكە جێگەی بگرێتەوە، بەڵام لە ویلایەتی فەقیەی ئیمام لانابرێت، ئەوا مەحاڵەكەسێكی وەك عەلی خامەنەئی لاببرێت، ئەمەش وەك ئەوەی مەعسووم بێت، هەر وەكچۆن كەس ناتوانێت بە خومەینی بڵێت تۆ هەڵەت كردووە، چونكە ئەوان بە وەلی فیقەی دەزانن و راشكاوانەتر واتە وەلی فەقیە ئیرادەی 12 ئیمامەكە لەسەر زەوی جێبەجێ دەكات. هەروەها ئەوانەیپابەندن بە سیستمی ویلایەتی فەقیە،هێندەی باسی ئەو دوو ئیمامە دەكەن،هێندە باسیپێغەمبەر (د.خ) ناكەن، ئەوەندەشی باسی ئیمام حوسێن دەكەن، ئەوەندە باسی ئیمام حەسەن ناكەن كە براگەورەی ئیمام حوسێنە، ئەمەش لەبەر ئەوەیە ئیمام حەسەنهۆكارێك بوو بۆكوژانەوەی شەڕەكە، بەڵام ئیمام حوسێن كە هەر بەدەستی خۆشیان شەهیدیان كردووە، زیاتر باسی ئەو دەكەن، لەمەش زیاتر تەنیا باسیكوڕەكانی ئیمامی حوسێن دەكەن و باسیكوڕەكانی ئیمامی حەسەن ناكەن.



* ئێستا سوپای قودسی قاسم سولەیمانی دەیەوێت عێراق و سووریا و لوبنان گرێبداتەوە بە ئێرانەوە، ئایا فەلسەفەی ئەم داگیركارییە لەچییەوە سەرچاوەیگرتووە؟
- ئەوان لەلایەك دەڵێن غەدر لە شیعەكراوە، لەلایەكی دیكە ئەو ناوچانە وەك بەشێك لە ئیمپراتۆریەتی فارسی لە سەردەمیكیسرا دەزانن و دەیانەوێت ئەو ئیمپراتۆریەتە زیندوو بكەنەوە، هەر بۆیە ئەوان دەڵێن، یەمەن بەشێك بووە لە ئیمپراتۆریەتی فارسی و ئێستا مافی خۆیانە بیگێڕینەوە بۆژێر دەسەڵاتی فارس، بێگومان ئیمپراتۆریەتیكیسرا عێراق و شامیشی لەبەر دەستدا بووە.
* بەڵام خۆ شیعەی عەرەب لە عێراق و سووریا و لوبنان، فارس نین، ئەوان بۆ بوونەتەپاشكۆی سوپایپاسداران؟ ئایا مەترسیی شیعە بۆ سەر كورد لەچ ئاستێكدایە؟
- مەزەەبی شیعە لای ئەوان عەقیدەیە، شیعەی عەرەب دەڵێن ئێمە زوڵممان لێكراوە، بێگومان بەهۆی ئەو دەوڵەتە دیكتاتۆرییانەی لە دەوڵەتانی ئیسلامی بوونیان هەیە، نەك شیعە، بەڵكو نەتەوەكانی دیكەش وەككورد زوڵمیان لێكراوە، زەیدییەكانییەمەن كەپێشتر خۆیان لە دەسەڵاتدا بوون و پاشان هەر لەلایەن زەیدییەكەوەكودەتایان بەسەرداكراوەكە عەلی عەبدوڵا ساڵح بوو كە لەو ماوەیپێشوو كوژرا، بەڵام لە بنەڕەتدا زەیدییەكانهێندەی لە ئەهلی سوننە و جەماعەت نزیك بوون،هێندە لە شیعە نزیك نەبوون. سەبارەت بە تێڕوانینی شیعەش بۆكورد و مەترسیی شیعە لەسەر كورد لەو خاڵەوە سەرچاوە دەگرێت كە ئەوان ئێمە وەك دوژمنێكیگەوەری خۆیان لە قەڵەم دەدەن، یەكەمیان لەبەر ئەوەی ئێمە نەوەی سەلاحەدینی ئەیووبین و ئاشكرایە سەلاحەدینی ئەیووبی توانی شام تەوحید بكات، بەتایبەتیكە میرنشینەكانی ئەو ناوچەیە دەستیان لەگەڵ خاچپەرستەكان تێكەڵكردبوو، دووەم كەچووە میسر لەوێوە دژی خاچپەرستەكان شەڕی قودسیكرد، فاتیمییەكان مەزەەبی خۆیان گۆڕی بۆ ئەهلی سوننە و جەماعە، بۆیە ئێران رقی لە سەلاحەدینی ئەیووبییە وەككوردێككە بۆتە رەمزێك بۆ تەوحید، هەروەها لەبەر ئەوەی فاتیمییەكان مەزەەبی خۆیان گۆڕی بۆ سوننە، بۆیە ئەم رق و كینەیەی لە دڵدا بەرامبەر بەكورد هەڵگرتووە.


* ئەگەر لێرەوە بگەڕێینەوە بۆكارەساتی 16ی ئۆكتۆبەر كە ئەویش هەر پیلانی سوپایپاسداران بوو، ئایا چۆن مامەڵە لەگەڵ رووداوەكانی دوای 16ی ئۆكتۆبەر بكەین؟
- ئێران وەك دەوڵەت مامەڵەكردن لەگەڵی ئاسان نییە، لەبەر ئەوەی ئەم دەوڵەتە خاوەنی ئیمپراتۆریەت و شارستانیەتی خۆیەتی، ئەوان بەوە ناسراون بە شێوەیەكی مەیدانیكارەكانی خۆیان دەكەن، كەسێككاریان پێی بێت و بیانەوێت بەكاری بەێنن، ئامادەباشییان هەیە لە تاران و قومەوە بێنە لای و بەهەر شێوازێك بێت بەلای خۆیاندا رایبكێشن، لەم پرسەدا ئەوان بەپێچەوانەی ئێمەوەن، ئێمە ئەم ئامادەباشییەمان تێدا نییە و ئامادە نین بچین بۆ لای ئەو كەسانەیكە دەزانین سوودیان لێوەردەگرین. ئێران بەرامبەر مامۆستا عوسمان عەبدولعەزیز لە بزووتنەوەی ئیسلامی هەمان كاری ئەنجامدا، لەبەر ئەوەیپیاوێكی راستگۆ و خاوەن پێگە و قسەی خۆی بوو، هەروەها لەوپەڕیهێزدا بوو، بۆیە هەوڵیاندا لێكترازان لەناو بزووتنەوەی ئیسلامی دروست بكەن.

دەبێت ئێمەش بزانین چۆن مامەڵە لەگەڵ ئەم بارودۆخە دەكەین، بۆ ئەمڕۆیەكڕیزی، یان دروستكردنەوەییەكڕیزی دەبێت كاری هەرە لەپێشینەمان بێت، ئێستا كاتی ئەوە نییەیەكتری تەخوین بكەین، لەبەر ئەوەیكە ئەمەمان كرد، نەیارانمان سوودی لێوەردەگرن و ئەوەش زەمینە بۆكارەساتێكی دیكە خۆش دەكات. دەبێت حكومەتی هەرێمیكوردستان هەوڵبدات وەڵامی خەڵك بداتەوە و بزانێت خەڵك داوایچی دەكات، لە حاڵەتی لەمجۆرە ئەگەر خەڵكت لەگەڵ بوو، مەترسییەكان هەشبن، دەڕەوێنەوە، بەڵام كە خەڵكت لەگەڵ نەبوو، ئەمە خۆی مەترسییەكیگەورەیە. با سەیریكودەتاكەی 15ی تەموزی 2015ی توركیا بكەین، كودەتاچییەكان كۆنتڕۆڵی زۆربەی دامەزراوەگرنگەكانی توركیایان كردبوو، بەڵام لەبەر ئەوەی خەڵكی توركیا لەگەڵ ئەردۆغان بوو، توانی بە رێگەی نامەیەكی ئەلكترۆنیی موبایلەكەیەوە ئەو كودەتایەپووچەڵ بكاتەوە و خەڵكیش پشتگیریكرد. بۆیە بۆ ئێمەش زۆر گرنگەكە حكومەتەكەمان دڵی خەڵكی خۆمانی لەگەڵ بێت و ئەو خەڵكەپشتگیری لە حكومەتی خۆی بكات، بەڵام ئەمەش پێویستی بەوە هەیە حزبەگەورەكانیش بەتایبەتیپارتی و یەكێتی هەندێك لەپارەكانیان بێننە دەرەوە و هەوڵبدەن ئەم كارەساتەگەورەیە تێپەڕێنن، ئەمڕۆ رۆژێكی سەختە و لەمە تەنگانەترمان نییە، بۆیە ئەگەر پارە بۆ تەنگانە نەبێت، ئیدی سوودیچییە، بە هەر نرخێك بێت، دەبێت هەوڵبدرێت كە سەقامگیرییكوردستان پارێزراو بێت، بۆ ئەوەی بارودۆخەكە لە دەست دەرنەچێت.