عیماد تەها، ئەندامی بازنەی گفتوگۆ و ئەندامی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستانە. لە گفتوگۆی ئەمجارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (بایەخی وزە لە داڕشتنەوەی ستراتیژیەتی هاوكێشە سیاسییەكان لە ناوچەكەدا)، بەم جۆرە دید و تێڕوانینی خۆی خستە ڕوو:

 

هێرشی ڕووسیا بۆ سەر ئۆكرانیا لە شوباتی ٢٠٢٢، وەرچەرخانێكی مێژوویی بوو كە لە ڕێگەی نانەوەی تەنگژەی وزەوە، تەواوی هاوكێشە سیاسی و ئابوورییەكانی جیهان گۆڕانكاریی گەورەی بەسەدا هات، دوای ئەویش بە دەستبەكاربوونەوەی دووبارەی دۆناڵد ترەمپ وەك سەرۆكی ئەمریكا لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٥، ئەو سیستەمە لیبڕاڵە نێودەوڵەتییەی كە واشنتۆن بۆ ماوەی هەشت دەیە ڕابەرایەتی دەكرد، ڕوو لە هەڵوەشانەوەی یەكجاری كرد، لەناو ئەم نەزمە نوێیەدا كە جڵەوەكەی لای ترەمپە و نەخشەكەی لە جەنگی ئۆكرانیاوە سەرچاوەی گرتووە، جیهان كەوتووەتە ناو شەڕێكی قورسی وزە و بازرگانیی و بەرزكردنەوەی بێوێنەی باجە گومرگییەكان.

لەسەر ئاستی ناوخۆیی، ترەمپ دروشمی»هەڵكەنن، ئەی هاوڕێیان، هەڵكەنن-Drill baby، drill»ی پەیڕەو كرد بۆ زیادكردنی بەرهەمێنانی وزە. لەسەر ئاستی دەرەوەش، بۆ دەستبەسەرداگرتنی نەوتی فەنزویلا، سەرۆكی ئەو وڵاتەی لە «كاراكاس»ـەوە ڕاپێچی دادگاكانی نیویۆرك كرد. هاوكات، لە كۆبوونەوەی لووتكەی «شەرم ئەلشێخ» لە كۆتایی ساڵی ٢٠٢٥، بە ڕاشكاوی بە سەرۆك وەزیرانی عێراقی ڕاگەیاند: «عێراق خاوەنی سەروەتێكی بێشوماری نەوت و گازە، بەڵام مێتۆدی بەڕێوەبردنیان هەڵەیە».

لە لایەكی دیكەوە، لەو جەنگەی كە ئەمریكا دژی ئێران بەرپای كردووە، ئەگەرچی دروشمە سەرەكییەكە بەرنامە ئەتۆمییەكەی تارانە، بەڵام لە ڕاستیدا ململانێكە لەسەر گەرووی هورمزە. دوای ئەوەی هەناردەی ٢٠٪ی وزەی جیهان لەو گەرووەوە تووشی ئاستەنگ بوو، ترەمپ داوای لە دەوڵەتانی ناتۆ كرد، هاوكاری بن لە كردنەوەی ئەو ڕێڕەوە ستراتیژییەدا بۆ چارەسەری تەنگژەی وزە.

لەناو ئەم هاوكێشە ئاڵۆز و تەمومژاوییەدا، ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە گشتی و عێراق بەتایبەتی، لە دۆخێكی یەكجار هەستیاردان، عێراق لە لایەك بووەتە بەشێك لەو جەنگە هەرێمییەی ناوچەكەی گرتووەتەوە، لە لایەكی دیكەشەوە بە هۆی گرژییەكانی گەرووی هورمزەوە پڕۆسەی هەناردەكردنی نەوتەكەی پەكی كەوتووە. مەترسیی گەورەتر ئەوەیە كە كێڵگە نەوتی و گازییەكان بوونەتە ئامانجی موشەك و درۆنەكان، ئەمەش ئاستی بەرهەمهێنانی وزەی بۆ نزمترین ئاست دابەزاندووە و ئایندەی ئابووریی ناوچەكەی خستووەتە بەردەم نادیارییەكی مەترسیدارەوە.

عێراق وەك یەكێك لە دەوڵەمەندترین وڵاتانی جیهان لە ڕووی یەدەگی نەوت و گازەوە دەناسرێت، بەڵام مێژوویەكی درێژ لە سیاسەتی چەوتی حكومەتە یەك لە دوای یەكەكانی ئەم وڵاتە، هەمیشە ڕێگر بووە لەوەی ئەم سەروەتە سرووشتییە ببێتە مایەی خۆشگوزەرانی و گەشەپێدان بۆ گەلەكەی، تەنانەت دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس لە ساڵی ٢٠٠٣، عێراقی نوێش نەیتوانی ئەو ئاراستە هەڵەیە ڕاست بكاتەوە. تاوەكو ئێستاش عەقڵییەتێكی ناوەندگەرای كۆنەپەرست ڕێگرە لەوەی یاسایەكی مۆدێرنی فیدڕاڵی بۆ نەوت و گاز لە پەرلەمانی عێراق دەربچێت، كە بتوانێت ئەم سامانە بە دیدگایەكی سەردەمییانە بۆ خزمەتی گشتی بەكار بهێنێت.

لەم نێوەندەدا، هەرێمی كوردستان وەك قەوارەیەكی دەستووری، هەوڵی دا بە پشتبەستن بەو ماددە یاساییانەی لە دەستووری عێراقدا چەسپێندراون، ڕێڕەوی ئەم حوكمڕانییە ئابوورییە ڕاست بكاتەوە. هەرێم بە داڕشتنی یاسای سامانە سرووشتییەكان و پەسندكردنی لە لایەن پەرلەمانی كوردستانەوە، دەرگای بۆ كۆمپانیا نێودەوڵەتییە گەورەكان واڵا كرد، ئەم هەنگاوە بووە هۆی ڕاكێشانی وەبەرهێنانی بیانی و بنیادنانی ژێرخانێكی گەورە بۆ كەرتی وزە لە هەرێمدا، بەڵام حكومەتی فیدڕاڵی لە بەغدا، لەبری پاڵپشتیكردنی ئەم ئەزموونە سەركەوتووە، زنجیرەیەك سزای ئابووریی دژ بە هەرێم گرتە بەر، لە بڕینی بوودجە و مووچەی خەڵكەوە تاوەكو پەنابردن بۆ دادگای فیدڕاڵی بە مەبەستی ڕەتكردنەوەی یاسای سامانە سرووشتییەكانی هەرێم.

ئەم گرژییانە گەیشتنە لووتكە كاتێك هەناردەكردنی نەوتی هەرێمی كوردستان بۆ دەرەوە بە تەواوی ڕاگیرا، ئەمەش وای كرد، كۆمپانیا گەورەكانی بەرهەمهێنەری نەوت ڕاستەوخۆ بكەونە ناو جەرگەی ململانێ سیاسییەكانی نێوان هەولێر و بەغداوە. سەرەنجام، دوای تێپەڕبوونی زیاتر لە دوو ساڵ بەسەر ئەم چەقبەستووییەدا، هەولێر و بەغدا و كۆمپانیا بیانییەكان گەیشتنە ئەو بڕوایەی كە بەرژەوەندیی هاوبەش پێویستی بە سازان هەیە. دەرەنجامی ئەم تێگەیشتنەش واژووكردنی ڕێككەوتنێك بوو بۆ هەناردەكردنەوەی نەوتی هەرێم لە ڕێگەی بۆڕییەكانی توركیا و فرۆشتنی لە لایەن كۆمپانیای نیشتمانیی «سۆمۆ»وە، كە ئەمە دەكرێت ببێتە وەرچەرخانێكی گرنگ بۆ سەقامگیریی ئابووریی ناوچەكە.

كورتبینی و نەبوونی دیدگایەكی ستراتیژی لای دەسەڵاتدارانی ئێستای عێراق، لە كاتی هەڵگیرسانی جەنگی نێوان ئەمریكا و ئێراندا بە ڕوونی دەركەوت، بەتایبەتی كاتێك حكومەتی فیدڕاڵی بەهۆی گرژییە سەربازییەكانەوە توانای هەناردەكردنی نەوتی لە ڕێگەی بەندەرە ئاوییەكانی باشوورەوە نەما و تووشی شۆكێكی گەورەی ئابووری بوو. ئەم بنبەستە وای كرد، بەغدا ناچار بێت پەنا بۆ هەرێمی كوردستان ببات و داوا بكات نەوتی كەركووك لە ڕێگەی بۆڕییەكانی هەرێمەوە ڕەوانەی بازاڕەكانی جیهان بكرێت، ئەمەش جارێكی دی گرنگیی پێگەی ستراتیژیی هەرێمی كوردستانی لە هاوكێشەی وزەدا سەلماندەوە.

لە ئێستادا كە عێراق لەبەردەم قۆناغی پێكهێنانی كابینەیەكی نوێی حكومەتدایە، ئەركێكی مێژوویی دەكەوێتە سەر شانی پارتی دیموكراتی كوردستان تاوەكو لە دانوستانەكانیدا لەگەڵ «چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە»، دۆسیەی نەوت و گاز بكاتە ئەولەوییەتی كارەكانی و وەك مەرجێكی بنەڕەتی بۆ بەشداریكردن لە حكومەت دایبنێت. دەبێت ئەوە ڕاشكاوانە بە لایەنە سیاسییەكانی عێراق بگوترێت كە ئەگەر وڵات بیەوێت وەك دەوڵەتێكی خاوەن سەنگ لەناو سیاسەتی نێودەوڵەتیدا بمێنێتەوە، هیچ ڕێگەیەكی دیكەی لە بەردەمدا نییە، جگە لە ڕاستكردنەوەی شێوازی مامەڵەكردنی لەگەڵ دۆسیەی وزە و دووبارە ڕێكخستنەوەی ئەم سێكتەرە هەستیارە، بە جۆرێك كە دوور بێت لە میزاجی سیاسی و لە خزمەتی گەشەپێدانی گشتیدا بێت.