ئاشكرایە لە كوردستاندا پێكهاتەی ئایینی و نەتەوەیی جیاواز هەن، كە ئەم فرەییەش بۆتە سەرچاوەی هێز بۆ هەرێمی كوردستان، ئەویش بەهۆی بوونی لێبووردەیی و پێكەوەژیانی ئاشتییانەو دەرفەت رەخساندنە بۆ ئەو پێكهاتانە بۆ ئەوەی بەشدار بن لە بڕیارە گرنگ و چارەنووسسازەكاندا، لەم روانگەیەشەوە ئەو پێكهاتانە بەشداربوون لە بڕیارێكی گرنگی وەك دیاریكردنی رۆژی ئەنجامدانی ریفراندۆمی سەربەخۆیی. لە میانەی دیمانەیەكدا لەگەڵ سەباح بۆیا سولاقا، سەرۆكی فراكسیۆنی شلاما لە ئەنجومەنی پارێزگای هەولێر، چەند پرسێكی پەیوەست بە هەڵویست و تێڕوانینیان لەبارەی ریفراندۆمەوە لەگەڵدا تاتوێ كرد، ئەویش بەم شێوەیە وەڵامی پرسیارەكانی گوڵانی دایەوە.

ئاشكرایە لە كوردستاندا پێكهاتەی ئایینی و نەتەوەیی جیاواز هەن، كە ئەم فرەییەش بۆتە سەرچاوەی هێز بۆ هەرێمی كوردستان، ئەویش بەهۆی بوونی لێبووردەیی و پێكەوەژیانی ئاشتییانەو دەرفەت رەخساندنە بۆ ئەو پێكهاتانە بۆ ئەوەی بەشدار بن لە بڕیارە گرنگ و چارەنووسسازەكاندا، لەم روانگەیەشەوە ئەو پێكهاتانە بەشداربوون لە بڕیارێكی گرنگی وەك دیاریكردنی رۆژی ئەنجامدانی ریفراندۆمی سەربەخۆیی. لە میانەی دیمانەیەكدا لەگەڵ سەباح بۆیا سولاقا، سەرۆكی فراكسیۆنی شلاما لە ئەنجومەنی پارێزگای هەولێر، چەند پرسێكی پەیوەست بە هەڵویست و تێڕوانینیان لەبارەی ریفراندۆمەوە لەگەڵدا تاتوێ كرد، ئەویش بەم شێوەیە وەڵامی پرسیارەكانی گوڵانی دایەوە.

* كریستیانەكان شان بەشانی برایانی كوردیان لە شۆڕشەكان بەشداربوون و ئێستاكەش هەوڵەكان هەمووی بە ئاراستەی دامەزراندنی دەوڵەتی كوردستان دەچێت، ئایا ئێوە وەكو نوێنەری كریستیانەكان لە ئەنجومەنی پارێزگای هەولێر كە سەرۆكی فراكسیۆنی شلامان چۆن پێشوازی لەو رۆژە دەكەن كە گەلی كوردستان بەهەموو پێكهاتە نەتەوەیی و ئایینزاكانیەوە دەنگ بۆ سەربەخۆیی كوردستان دەدەن؟
- هەر لە كۆنەوە ئێمە وەكو كریستیانەكان پەیوەندییەكانمان لەگەڵ كورد زۆر بەهێز و توندوتۆڵ بووە، هەر بۆ نموونە كریستیانەكانی عەنكاوە مامۆستایان زۆر بووە كە لە قوتابخانەی گوند و ناو سەنتەری شاری هەولێر وانەیان دەگوتەوە، ئەو كات و ئێستاش خەڵكەكە بە شانازییەوە باسی ئەو مامۆستایانە دەكەن، چونكە مامۆستاكان لە كارو وانەكانیاندا زۆر دڵسۆزو خەمخۆری قوتابیەكانیان بوون. هاوكات كریستیانەكانی كوردستان شانبەشانی كورد بەشداربوون لە شۆڕشەكانی رزگاریخوازیی كوردستان و خەباتیان كردووەو قوربانییان داوە و خوێنمان لەگەڵ یەكتر تێكەڵ بووە، هەر هەمووشمان بۆ كوردستان تێكۆشانمان كردووە، هەموو ئەو حكومەتانەی لە عێراق هەبوون، جیاوازییان نەدەكرد لەنێوانماندا و نەیاندەپرسی ئەو شوێنە دانیشتووانی كوردە، یا كریستیانن و لە شاڵاوی بەدناوی ئەنفال و هەموو ئەو جینۆسایدانەی بەسەر گەلی كوردستاندا هاتووە ئەوە پەلاماری ئێمەشیان داوە، نموونەیەكی زیندووش لەمبارەوە ئەوە بوو كە لەساڵی 1968 پەلاماری گوندی سورییە دراو موختار و قەشەیەكی سڤیلیان كوشت و گوندەكەشیان خاپور كرد، هەر بۆیە من وەكو نوێنەری كریستیانەكان لە ئەنجومەنی پارێزگای هەولێر كە سەرۆكی فراكسیۆنی شلامام دەڵێم كریستیانەكان لەگەڵ ئەنجامدانی ریفراندۆمن و دەنگیشمان بە (بەڵێ)یە بۆ سەربەخۆیی كوردستان، چونكە ئەوە خەونێكە نەك تەنیا بۆ كورد بەڵكو بۆ هەموو ئەوانەی لە كوردستان دەژین و ئەو وڵاتەی كە دێتەدی پێی دەڵێن دەوڵەتی كوردستان و پێی ناڵێن دەوڵەتی كورد بە تەنیا، واتە ئەو دەوڵەتە دەوڵەتی هەموو پێكهاتەكانی كوردستانە بە نەتەوەكان و هەموو ئایین و ئایینزاكانی كە لەسەر خاكی كوردستان دەژین و هاوبەشن، هەروەها ئەو قسانەی كە جەنابی مسعود بارزانی سەرۆكی كوردستان كە لە دوو هەفتەی رابردوو لە هۆڵی شەهید مامۆستا سەعد فەرمووی دەستووری كوردستان بە شێوەیەك دەبێت كە كریستیانەكان تێیدا هاوبەشن و هەق و مافی هەموو پێكهاتەو ئایین و ئایینزاكانی تێدا جێگیرو پارێزراو دەبێت و لە ئاڵاو سروودی نیشتمانیش حیساب بۆ كریستیان و هەموو لایەكی تێدا دەكرێت، ئەمە شتێكی زۆر بەرزە بۆمان و دڵنیایی و متمانە مسۆگەر دەكات و هەر ئەوەشمان لە جەنابی سەرۆكی كوردستان چاوەڕوان دەكرد، لەلایەكی دیكەوە ئێمە خەڵكی بەتواناو زانستی و یاساییمان زۆرەو دەتوانن لەم دەوڵەتەی كوردستان بەشداربن و رۆڵی خۆمان بگێڕین و باوەڕ ناكەین ئێمە لە دەوڵەتی كوردستان بە هیچ جۆرێك لە مافەكانمان بێبەش بین، چونكە ئێستا لەسایەی حكومەتی كوردستان چۆن بە ئازادی و سەربەستی دەژین، ئەوە لە داهاتووشدا لە دەوڵەتی كوردستان باشتر دەبین و یەكدەست و یەكهەڵویست و هزر دەبین لەگەڵ یەكتر و كار بۆ ئەو مەبەستە دەكەین، لەو دەوڵەتەدا دەبێت هەموومان یەكتر قبوڵ بكەین بۆ بەدیهێنانی دەوڵەتێكی پێشكەوتووی لێبووردەو ئاشتیخواز و یەكگرتوو.



* واتە ئێوە باوەڕتان وایە هەروەك چۆن مێژووی مەسیحییەكان گرێدراو و ئاوێتەی كوردستان بوونەو قوربانیتان داوە لەم پێناوەدا، لە ئایندەش هەر بەو شێوەیە دەبێت؟
- بەڵێ، مەسیحییەكان رۆڵیان هەبووە لە تێكۆشان و قوربانیشیان هەبووە، ئێمە دەتوانین لەم رووەوە ئاماژە بە شەهیدەكانی وەكو هرمز مەلیك چەكۆ بكەین كە لە ئەڵقوش شەهید كرا، یان شەهید فەرەنسۆ هەریری و شەهید سۆران و چەندانی تر كە هەر چەندە لە حزب و بیرورباوەڕی جیاواز بوون، بەڵام هەر هەموویان یەك ئامانجیان هەبووە و لە پێناوی كوردستاندا خەباتیان كردووە. تەنانەت چەندین خێزانی كریستیان هەبوون كە هەر هەموویان لەسەر شۆڕشگێڕی لەناو بردراون و حكومەتی ئەوكاتی عێراق بەزەییان بە كەس نەدەهاتەوە و جیاوازی نەتەوە و ئایینەكانیان نەدەكرد، هەر هەمووی بە یەك چاو تەماشادەكران و دەكوژران، چۆن دەتوانین ئەنفالی بارزانییەكان و ئەنفال بەگشتی و كیمیابارانی هەڵەبجە و جینوسایدی گەلی كوردستان لەبیر بكەین. ئێمە ئەو كۆمەڵكوژی و جینۆسایدەی بە درێژایی مێژوو دەرهەق بە گەلی كوردستان كراوە لەبیر ناكەین، بەڵكو بەپێچەوانەوە هەمیشە و بەردەوام ئەو كارەساتانە لەبیرو هەستی ئێمەدان و گەلی كوردستان بە هەمو پێكهاتەكانەوە یەك ئامانجی هەیە ئەویش گەیشتنە بە سەركەوتن و سەرفرازی.
* لەم كاتەدا كە عێراق بەرەو دەوڵەتێكی مەزهەبی چووەو مافی پێكهاتەكانی تری پێشێل كردووە، ئایا تاچ رادەیەك بوونی دەوڵەتی كوردستان بۆ ئێوەی كریستیانەكان گرنگە بۆ ئەوەی لێشاوی كۆچكردنتان بەرەو هەندەران رابگرێت، بەتایبەتی كۆچی خێزانە كریستیانەكان لە دەشتی نەینەوا؟


- پاتریۆكی ئێمە مارۆفایل سایكۆ بە زمانی خۆی گوتی: (لە بەغدا هەشت كەنیسەمان داخران) هەر بۆیە بەگشتی مەسیحییەكانی ناوەڕاست و باشووری عێراق بەشێكیان بەرەو دەرەوەی وڵات كۆچیان كردو بەشێكیان هاتنە كوردستان، لەبەر ئەوەی لێرە هەست بە ئاسایش و ئارامی دەكەن. ئەوەی پەیوەندی بە كریستیانەكانی دەشتی نەینەوا هەبێت، ئەوا ژمارەیەكی زۆریان بەرەو هەندەران كۆچیان كردووە، كە ئەگەر بێتو دەوڵەت رابگەیەندرێت، ئەوا بۆی هەیە كەسە دەوڵەمەندەكانی ئەو ناوچانە بگەڕێنەوە و وەبەرهێنانی گەورەش بكەن. ئەوەی پەیوەندی بە هەل و مەرجی ئێستاشەوە هەبێت، ئەوا ئەگەر خەڵكی دەشتی نەینەوا بەتایبەتی كریستیانەكان هەست بە ئارامی و ئاسایش بكەن، ئەوا دەگەڕێنەوە سەر ماڵ و حاڵی خۆیان، چونكە ئەگەر لێرەش هەست بكەن پارێزراون، بەڵام هەر حەز دەكەن بگەڕێنەوە سەر زێدو شوێنی خۆیان.
* دوای ئەوەی برا كریستیانەكان ئاوارە بوون، سەرۆكی هەرێمی كوردستان رایگەیاند دەروازەكانی كوردستان كراوەیە لەبەردەمیاندا، ئەم هەڵوێستە چۆن هەڵدەسەنگێنن و ئایا لە چوارچێوەی دەوڵەتی كوردستاندا چ ئایندەیەك بۆ خۆتان بەدی دەكەن؟


- لە راستیدا ئەمە بەندە بە بوونی كەلتووری یەكترقبوڵكردن و پێكەوەژیانی ئاشتییانە لە كوردستاندا، كە بۆتە هۆی ئەوەی جیهان بە چاوی رێز و تەقدیرەوە لە كوردستان و خودی كەسایەتی كاك مسعود بارزانی بڕوانن. سەبارەت ئەو كریستیانەی روویان لە كوردستان كرد، ئەوا هەر خۆیان دەڵێن كە ئەگەر بهاتایە روومان لە حكومەتی مەركەزی بكردایە ئەوا رەنگ بوو بەو شێوەیەی كوردستان پێشوازیمان لێنەكرایەو رێزمان لێنەگیرایە. ئێستاش دەبینین كە ئەو كریستیانەی رووی لە كوردستان كردووە، رێزی لێدەگیرێت و سەربەرزانە دەژی، بۆیە دەبینین ئەو هاووڵاتیانەی هاتوونەتە ئێرە و ئێستا كەسابەت یا دوكانداری دەكەن، بە شانازییەوە ئاڵای كوردستانیان هەڵداوە.
* كەركووكییەكان لە بڕیارێكی بوێرانەو مێژووییدا دەنگیان دا بۆ بەشداریكردن لە ریفراندۆم، ئایا تا چەند گرنگە ناوچەكانی دەشتی نەینەواش بڕیارێكی هاوشێوە بدەن بۆ بەشداریكردن لەم ریفراندۆمەدا؟
- بڕیاری ئەنجومەنی پارێزگای كەركووك بۆ بەشداریكردن لە ریفراندۆمدا، بڕیارێكی دڵخۆشكەر بوو. منیش بەش بە حاڵی خۆم پێم خۆشە هەموو ئەو ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێم بەشداربن لە پڕۆسەی ریفراندۆم، بەڵام دەبێت ئەوە بزانین ئومێدكردن شتێكە و واقیعیش شتێكی ترەو مەرجیش نییە هەر هەموویان بڵێن بەڵێ، بەڵام ئاواتەخوازین دەنگیان لەگەڵ بەڵێ بێت.


* ئایا هیچ رێگرییەك هەیە بۆ گەڕانەوەی كریستیانەكانی دەشتی نەینەوا بۆ سەر شوێن و ماڵ و حاڵی خۆیان و بۆ بەشداریكردنیان لە ریفراندۆمدا؟
- بە دڵنیاییەوە رێگری و ئاستەنگ هەیە، ئەوەتا پێش چەند هەفتەیەك چەكدارەكانی حەشدی شەعبی رێگایان لە بەڕێوەبەری گشتی-نوێنەری پێكهاتەی كریستیانەكان- لەوەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئایینی گرت كە دوو نوێنەری كەنیسەی وڵاتی كەنەداو ئەمریكاشیان لەگەڵ بوو و سووكایەتیان پێكردن. پاشان شەڕ لەنێوان ئەو پێشمەرگانەی لەگەڵیان بوون و هێزەكەی حەشدی شەعبی روویدا لەئەنجامدا سێ لەو برا پێشمەرگانە بریندار بوون، ئەگەر حكومەتی هەرێم دەستتێوەردانی نەكردایەو حكومەتی عێراقیان لێ ئاگادار نەكردایەتەوە، ئەوا دەستیان هەڵنەدەگرت لەو كارەیان. كەواتە بەڵێ كۆسپ و ئاستەنگ هەیە. چەند رۆژێك پێش ئێستا ئافرەتێكی كریستیانی دەشتی نەینەوام بینی گوتی چەند رۆژێكە چووینەوەتە ماڵی خۆمان و خانووەكەمان نۆژەنكردەوە لەپاش دوو رۆژ هەواڵمان بۆ هات كە شووشەی پەنجەركانیان شكاندووین، ئەمە ئەوە دەگەیەنێت كە ئەوان نایانەوێت خەڵكەكە بچێتەوە سەر ماڵ و زێدی باوك و باپیرانیان و بگرە ئەوان نایانەوێت خەڵكی دەشتی نەینەوا بە باشی باسی كوردستان بكەن و پێیان خۆش نییە باسی ریفراندۆم و بەشداریكردن لە ریفراندۆمدا بكەن. كەواتە مانەوەی حەشدی شەعبی لەم ناوچانە مەترسیدارە. بەڵام ریفراندۆم پەیوەستە بە مومارەسەكردنی مافی بڕیاردانی چارەنووسەوە، كە دوای ئەوەش ئەوان ناتوانن وا بە ئاسانی ستەم لە خەڵكەكە بكەن. بەڵام ئێستا ئەوان دێن و هێزی خۆیان پیشان دەدەن كە رەنگە حكومەتی عێراقیش بە چەك و ئیمكانییات هاوكارییان بكات. باشە خۆ ناكرێت خەڵك هەر لە دڵەڕاوكێدا بێت و ترسی ئەوەی هەبێت دەرەبەدەر بكرێت و ئاوارە بكرێت. دواتر هەر لایەنێك دەستدرێژی بكاتە سەرت جیاوازی چییە لەگەڵ داعشدا. بەڵام سەرەڕای ئەو دژوارییانەش بە پێی زانیارییەكانی من زیاتر لە 1400 خێزان بۆ دەشتی نەینەوا گەڕانەوە و دوكان و چێشخانەیان داناوەو دەیانەوێت دەستبەكار و كاسبی بكەنەوە و خەریكە خانوو و ماڵەكانیان نۆژەن دەكەنەوە، لەگەڵ ئەوەشدا پێویستیان بەوەیە هێمنی و ئاسایشیان بۆ دەستەبەر بكرێت.

* ئێمە دەزانین كە بوونی بیروباوەڕی توندڕەوانە چ ئاكامێكی خراپی لێدەكەوێتەوە، هەروەك ئەوەی خۆمان بینیمان كە لە عێراقدا چی روویدا، بە شێوەیەكی گشتی چۆن لە توندوتیژی تایفەگەری و ئایینی دەڕوانن؟
- لەلای خوای میهرەبان مرۆڤەكان هیچ جیاوازییان نییە و خۆ ئەگەر خوا بیویستبایە تەنیا یەك ئایینی بۆ رەوانە دەكردین، بەڵام مەبەست و حیكمەت لە بوونی ئایینی جیاواز، وەك ئیسلام و مەسیحی و یەهوودی و...هتد، بۆ ئەوەیە تاوەكو هەموومان لە كێبڕكێدا بین بۆ خواپەرستی و خۆشەویستی و دڵسۆزیمان بۆ خوای بەخشندە. بۆچوونی من ئەوەیە بیروباوەڕی توندڕەویی خزمەت بە هیچ لایەك ناكات بە خودی ئایینەكەشەوە.
* كەواتە پێویستە چی بكرێت بۆ ئەوەی تاك ماف و ئازادییەكانی بپارێزرێت و رێگری لەو توندڕەوەییە بكرێت؟
- من چارەسەرەكە لە بوونی دەستووردا بەدی دەكەم كە ببێتە زامنكاری ماف و ئازادییەكانی هەموومان. ئەوەش جێی دڵخۆشی بوو كە جەنابی مسعود بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان بەڵێنی دا كە ئێمەش بەشدار بین لە نووسینەوەی دەستوور و لە ئاڵاو سروودی نیشتمانی كوردستانیش مافمان دیاریكراو و پارێزراو دەبێت، ئەمەش نیعمەتێكە بۆ ئێمە. لێرەدا ئومێدەوارین گەلی كوردستان بە هەموو رەنگە جیاكانەوە بەشداری لە سەركەوتنی ریفراندۆم بكەین و دەنگی بەڵێ لە 85% زیاتر بێت.

* بەڵام هەندێك دەوڵەتی ناوچەكە بەرهەڵستی خۆیان راگەیاندووە لە دژی ئەنجامدانی ریفراندۆم، ئێوە بۆچوونتان لەم رووەوە چییە؟
- لە راستیدا دەوڵەتە دراوسێكان پێیانوایە ئەگەر هەرێمی كوردستان سەربەخۆ بوو، ئەوا ئەم سەربەخۆییە كوردستانی وڵاتەكانی ئەوانیش دەگرێتەوە، وەك ئێران و توركیا و سووریا. چونكە ئەگەر بە خەیاڵیش بیهێنیتە بەرچاو، ئەوا ئەگەر هاتوو هەر چوارپارچەی كوردستان سەربەخۆ بوون و یەكتریان گرت، ئەوە دەبنە هێزێكی گەورە لە ناوچەكە كە خاوەنی دانیشتووانێكی زیاتر لە 50ملیۆن كەسن، ئەو كاتیش هیچ یەكێك لەو وڵاتانەی وەكو توركیا و ئێران و سووریا و عێراق ناتوانن وەكو ئێستا بە ئارەزووی خۆیان دەستێوەردان لە كاروباری ناوخۆی كوردستان بكەن. هەر بۆیە ئەو دەوڵەتانە دژی ریفراندۆمن، چونكە تاوەكو كوردستان پەرت و بڵاو بێت لە بەرژەوەندیی ئەواندا دەبێت. بەڵام من شەخسی خۆم ئەمە بە خەونێك دەبینم و خوازیارم بێتەدی.