گومان لەوەدا نییە سەربەخۆیی خواست و ئاواتی هەر تاكێكی كوردستانییە، بەڵام پێشمەرگە بۆ گەیشتن بەو ئەمانجە، خۆی پێش مەرگ كەوتووە بۆ ئەوەی نەتەوەكەی لە ژێردەستەیی و كۆیلەیەتی رزگار بكات و هاوشانی هەموو نەتەوەو گەلانی جیهان خاوەنی دەوڵەت و سەروەریی خۆی بێت.

لاوەكانی كوردستان كاتێك بڕیاریان داوە ببنە پێشمەرگە و چەكی مقاوەمەت و بەرخۆدان بكەنە شانیان، ئەوا هەر لەو ساتەوە ئەوەیان رەتكردۆتەوە كە نەتەوەكەیان ژێردەستە بێت و ئامادەن لەو پێناوەدا شەهید بن، بەڵام دوای خۆیان نەتەوەكەیان سەربەست و ئازاد بژی.
مێژووی شۆڕشەكانی كوردستان، قۆناخ و تایبەتمەندیی هەمەجۆر لەخۆی دەگرێت، بەڵام ئامانجی تەواوی شۆڕشەكانی كوردستان یەك ئامانج بووە و لە پێناوی ئەوە بووە كە كوردستان سەربەخۆ و سەرفراز بێت، بۆیە كاتێك لەگەڵ پێشمەرگەیەكی ناو سەنگەر سەبارەت بە پرسی سەربەخۆیی و دەوڵەت قسە دەكەین، ئەو پێش ئەوەی بۆچوونی خۆی سەبارەت بە پرسی دەوڵەت و سەربەخۆیی دەرببڕێت، ئەو سەنگەرانەی دێتە بەرچاو كە بە درێژایی ساڵانی خەبات خوێنی پێشمەرگەی تێدا رژاوە و، دیمەنی ئەو وڵاتەی دێتەوە بەرچاو كە گەلەكەی بە جیاوازیی ئایین و نەتەوەوە، تەنیا لەبەر ئەوەی كوردو كوردستانی بوون، خاكەكەی سووتماك كراوەو گەلەكەی ئەنفال و كیمیاباران و ژینۆساید كراوەو مزگەوت و كەنیسەو پەرستگاكانی وەك یەك كاول كراون و لەگەڵ زەوی تەخت كراون، لەسەر وێنای ئەم دیمەنە تراژیدییانەوە بە دەنگێكی بەرز ئێمە رووبەڕووی پرسیارێكی ناخهەژێن دەكاتەوە و پێمان دەڵێت: ئەوە تەنیا پێشمەرگە نییە كە بۆتە قوربانی ئەم خاك و نیشتمانە، بەڵكو هەر تاكێك لەسەر ئەم خاكە ژیابێت، ئایین و نەتەوەكەی كورد بووبێت، یان نەتەوەیەكی دیكە بووبێت وەك توركمان و كلدوئاشووری، یان موسڵمان بووبێت ئەوجا سوننە بووبێت، یان شیعە، كریستیان بووبێت، یان ئێزیدی، یان هەر ئایینێكی دیكە، ئەوا لە چاوی رژێمە یەك لەدوا یەكەكانی عێراقدا وەك تاوانبار سەیر كراوە، تەنیا لەبەر ئەوەی كورد و كوردستانی بووە، بۆیە هەتا ئێمە بەزۆر بەشێك بین لەو دەوڵەتەی پێی دەگوترێت (عێراق) ئەوا هەمیشە هەڕەشە و مەترسی لەسەر ناسنامەی تەواوی پێكهاتەكانی كوردستان هەر دەمێنێت، لەم چوارچێوەیەدا گرنگە، كوردستانییان بە جیاوازیی ئایین و نەتەوەوە یەكدەست و یەكڕیز و یەكهەڵوێست، ئەم چەوسانەوەو زوڵم و غەدرە بە دەنگدانی بەڵێ و هەنگاوهەڵگرتن بۆ سەربەخۆیی كوردستان كۆتایی پێ بهێنن.


بۆ قسەكردن لەسەر دیدوتێڕوانینی پێشمەرگە بۆ پرسی سەربەخۆیی، ئەمجارەیان سەردانی پێشمەرگەی دێرین (هێرش فاتیح رەشید جەباری)مان كرد، كە لە ژیانی پێشمەرگایەتیدا بە (مام هێرش) ناسراوە. ئەم پێشمەرگەیە كە نزیكەی چوار دەیەیە چەكی پێشمەرگایەتی كردۆتە شانی و یەكێكە لە شاهیدەكانی تاوانە دڕندەكانی رژێمی بەعس دژ بە گەلەكەمان و لە هەموو قۆناخەكانی ئەنفالی بارزانییەكان و پاشان كیمیابارانكردنی كوردستان و پرۆسە بەدناوەكەی ئەنفالی 1988 و مقاوەمەت و قوربانیدانی پێشمەرگە دوای ئەنفال و داستانی دوژمنشكێنی خواكورك، سەبارەت بە پرۆسەی ریفراندۆم و سەربەخۆیی كوردستان بەمجۆرە رای خۆی دەربڕی و گوتی: «لەساڵی 1980وە كە بوومە پێشمەرگەی كوردستان لە ریزەكانی پارتی دیموكراتی كوردستاندا، لەبەر رۆشنایی رێنماییەكانی سەرۆك بارزانی، فێری ئەوە بووین كە هیچ هێزێك نییە لەم جیهانەدا بتوانێت ئیرادەی گەلی كوردستان بە هەموو نەتەوەو ئایینە جیاوازەكانییەوە بۆ پرسی سەربەخۆیی خەفە بكات، ئەوجا دوژمن چەند بەهێز بووبێت، یان چەند تاوانی دڕندانە و نامرۆڤانەی دژی گەلەكەمان ئەنجامدابێت، هێندەی دیكە و زیاتریش، ئیرادەی گەلی كوردستان بۆ سەربەخۆیی و رزگاربوون لە زوڵم و ستەم زیاتر بووە، هێزی پێشمەرگەی كوردستانیش كە بەدرێژایی مێژووی شۆڕشەكانی كوردستان قوربانی داوەو دەستە دەستە رۆڵەكانمان خۆیان گەیاندۆتە كاروانی شەهیدانی سەروەریی، ئیلهامی ئەم خەبات و قوربانیدانەی لە میللەتەوە وەرگرتووە كە بڕوای بە ئازادی و سەربەخۆیی بووە، لێرەوە ئەگەر تەنیا بگەڕێینەوە بۆ مێژووی كۆتایی هەشتاكانی سەدەی رابردوو و ئەو دیمەنە كارەساتاوییانە بێنینەوە بەرچاوی خۆمان كە رژێمی بەعس و سەدام حوسێن لە چوارچێوەی پرۆسە بەدناوەكانی ئەنفال و كیمیابارانكردنی هەڵەبجە و بەشێكی زۆری ناوچەكانی كوردستان ئەنجامیداون، با لە خۆمان بپرسین بۆچی رژێمی بەعس و پێش ئەویش رژێمەكانی دیكەی عێراقیش، پەنایان بۆ كۆمەڵكوژی و ژینۆسایدی ئەم گەلە قارەمانە بردووە؟ بێگومان وەڵامی دروست ئەوەیە، ئەم گەلە بە جیاوازیی نەتەوەو ئایین و بیروبۆچوونی سیاسییەوە، ئەوەی رەتكردۆتەوە كە پاشكۆی رژێمە یەك لەدوای یەكەكان و هاووڵاتی پلە دووی عێراق بێت. هەربۆیە كاتێك باس لە پرسی ریفراندۆم و سەربەخۆیی كوردستان دەكرێت و چاوەڕێی ئەوەین لە 25ی ئەیلوولی داهاتوو دەنگ بۆ سەربەخۆیی كوردستان بدەین، بۆچوونی من بەو جۆرەیە كە گەلی ئێمە زۆر پێش 25ی ئەیلوولی 2017، لەناو پرۆسە بەدناوەكانی ئەنفال و كیمیاباران و گۆڕە بە كۆمەڵەكانەوە دەنگیان بە بەڵێ بۆ سەربەخۆیی كوردستان داوە، دەنگی بەڵێی ئەوان وەك ئەو دەنگە (بەڵێ)یەی ئێمە نییە كە لە 25ی ئەیلوول لەسەر سندوقی دەنگدان دەدەین، دەنگی بەڵێی قوربانییەكانی ئەنفال و كیمیاباران بەو جۆرە بووە رۆحی خۆیان بە زیندوویی خستۆتە ناو گۆڕە بەكۆمەڵەكان و لە پێناوی سەربەخۆیی كوردستاندا لە بیابانەكانی عێراقدا خراونەتە ژێر خۆڵەوە، هەر بۆیە گەلێك لە پێناوی سەربەخۆیی گیانی خۆی پێشكەشی گۆڕە بەكۆمەڵەكان كردبێت، ئەوا گومانی تێدا نییە لەسەر سندوقی دەنگدانیش هەر بە بەڵێ دەنگ بۆ سەربەخۆیی دەدات، ئەگەر خەڵكانێكیش هەبن بڵێن پرسەكە دیموكراتییە و ئێمە دەنگ بە نەخێر دەدەین، ئەوا ئێمە پێیان دەڵێین، راستە سەرۆك بارزانی وەك سەرۆكێكی دیموكراتخواز رایگەیاندووە، دەنگدان بە نەخێر، كارێكی ئاساییە، بەڵام ئەوەی دەنگی نەخێر قبووڵ ناكات وەك خیانەتێكی نیشتمانی لە قەڵەمی دەدات، دەنگ و ناڵەی ئەو هەموو قوربانییانەی كوردستانە كە بەپێوە لە سەنگەرەكانی بەرگری بۆ سەربەخۆیی كوردستان شەهید بوون، دەنگی ئەو خەڵكانە، دەنگی (نەخێر) بە خیانەت دەزانێ، كە بە زیندوویی لە بیابانەكانی عێراق خرانە ژێر خۆڵەوە.»


لەسەروبەندی نزیكبوونەوەی رۆژی ریفراندۆم، هەندێك كە بڕوبیانوو بۆ سەربەخۆیی دەهێننەوە و دژی خواست و ئیرادەی میللەتەكەی خۆیان رادەوەستنەوە، باس لەوە دەكەن پرسی سەربەخۆیی دەبێتە هۆكاری ئەوەی مەترسی لەسەر كوردستان دروست بێت، یان باس لەوە دەكەن لەوانەیە حكومەتی عێراق و حەشدی شەعبی مەترسی لەسەر كوردستان دروست بكەن، سەبارەت بەم دەنگۆیانە، پرسەكە ئەوە نییە كە مەترسی لەسەر كوردستان دروست دەبێت یان نا، بەڵكو پرسیاری سەرەكی ئەوەیە ئایا ئەگەر بڕیاری سەربەخۆیی نەدەین، هیچ مەترسییەك لەسەر كوردستان نامێنێت؟ لەوەڵامی ئەم پرسیارەدا، مام هێرش ئاماژەی بەوە دەكات كە «دوای ئەوەی شەڕی عێراق و ئێران كۆتایی هات و رژێمی بەعس و سەدام، هەموو كوردستانیان كاولكرد، ئایا رژێمی بەعس بەمەش وازی لە كوردستان هێنا؟ بێگومان نەخێر، دوای ئەوەی شەڕەكە كۆتایی هات، رژێمی بەعس هەرچی هێزی هەبوو كۆی كردەوە و پەلاماری خواكوركی دا بۆ ئەوەی رەگ و ریشەی ئیرادەی گەلی كوردستان و پێشمەرگە هەڵبكێشێت، لەم شەڕەدا كە راستەوخۆ سەرۆك مسعود بارزانی سەرپەرشتیی دەكرد، توانرا سوپاكەی بەعس تێكبشكێندرێت و نەهێڵین ئامانجەكەی سەربگرێت، بۆ من جێگەی شانازییە لەو داستانەدا پێشمەرگەیەك بووم و لەژێر رێنمایی و پلانە سەربازییەكانی سەرۆك بارزانی بەشدار بووم، راستە لەو شەڕەدا شەهیدیكی زۆرمان داوە و ژمارەیەكی زۆریش پێشمەرگە بریندار بوون، بەڵام وەك جەنابی سەرۆك دوای شەڕەكە بە ئێمەش و بە هەموو جیهانی راگەیاند، ئەم بارودۆخە گۆڕانكاری بەسەردا دێت و ئاسۆیەك بۆ شۆڕشی كوردستان دەكرێتەوە، بە كردەوەش هەر وا بوو، دوای ماوەیەكی كورت رژێمی بەعس كوەیتی داگیركرد و گۆڕانكاریی گەورە هاتەئاراوە، لە گێڕانەوەی داستانی خواكورك دەمەوێت ئەوە بڵێم، ئێمە وەك گەلی كوردستان هەتا ئەو رۆژەی دەبینە خاوەنی دەوڵەتی خۆمان هەر لەژێر هەڕەشە و دڵەڕاوكێی حكومەت و رژێمەكانی عێراق دەمێنینەوە، بۆیە ئەم فرسەتەی كە ئێستا لە سایەی قارەمانیەتیی هێزی پێشمەرگە و رێبەرایەتیی سەرۆك بارزانی لە تێكشكاندنی تیرۆریستانی داعش هاتۆتەئاراوە، نابێت لە دەستی بدەین و دەبێت بەرەو دەوڵەتی سەربەخۆ هەنگاو هەڵبگرین. رۆژی دەنگدانی ریفراندۆم، رۆژێكی مێژوویی و یەكلاكەرەوەیە بۆ هەموو خەڵكی كوردستان، بۆیە بڕیارمان داوە لە رۆژی دەنگدان ببینە خزمەتكاری دەنگدەران و كارئاسانییان بۆ بكەین بۆ ئەوەی بچن دەنگی خۆیان بدەن، تەنانەت ئەو هاووڵاتیانەی كە مافی دەنگدانیان هەیە و ناتوانن بەپێی خۆیان بچنە سەر سندوقی دەنگدان، من ئامادەم بە كۆڵی خۆم بیانبەم بۆ سەر سندوقی دەنگدان بۆ ئەوەی ژێردەستەیی و پاشكۆیەتی بۆ عێراق كۆتایی بێت و ئێمەش وەك هەموو گەلانی جیهان ببینە خاوەنی دەوڵەتی سەربەخۆی خۆمان.»
سەبارەت بە جۆش و خرۆشی خەڵكی ناوچەی گەرمیان و كەركووك بۆ پرۆسەی ریفراندۆم و سەربەخۆیی، ئاشكرایە هەموو شۆڕشەكانی كوردستان بۆ دیاریكردنی سنووری كوردستان بووەو مستەفا بارزانی كەركووكی وەك دڵی كوردستان وەسف كردووەو هەر لە پێناوی كەركووك و تەواوی ئەو ناوچە كوردستانییانەی ئەمڕۆ پێیان دەڵێن (ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێمی كوردستان) شۆڕشی ئەیلوولی كردە قوربانی، بۆیە لەم چوارچێوەیەدا پرسیاری ئەوەمان كرد، ئایا جۆش و خرۆشی خەڵكی گەرمیان و كەركووك بۆ ریفراندۆم لە چ ئاستێكدایە؟ لە وەڵامی ئەم پرسیارەداشدا پێی گوتین: «بە حوكمی جوگرافیای ناوچەی گەرمیان و كەركووك، ئەو ناوچانە هەر هەموویان لەگەڵ حكومەتی عێراق ناوچەی تەماسن، هەر بۆیە ریفراندۆم و سەربەخۆیی بۆ كەركووك و گەرمیان مانایەكی گرنگتری هەیە، ئەویش ئەوەیە پێش هەر شوێنێكی دیكەی كوردستان، كەركووك و گەرمیان رزگاریان دەبێت و لەناو دەوڵەتی كوردستاندا هەست بە ئارامی و دڵنیایی دەكەن، ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ مێژووی شۆڕشەكانی كوردستان، بێگومان هەموو كات لەگەڵ بڵێسەی شۆڕشدا ئەو ناوچانە یەكەم ناوچە بوون كە كەوتوونەتە بەر هێرش و پەلاماردان، لەئێستاشدا كە هێزی پێشمەرگەی كوردستان دڕندەترین دەوڵەتی تیرۆریستی تێكشاندووەو مەترسیی داعش لە رووی سەربازییەوە كۆتایی هاتووە، بەڵام ئێستا ئەو ناوچانە لە مەترسی و دڵەڕاوكێیەكی دیكەدان و بۆ نموونە لە ناوچەی دووز بە تەواوەتی حەشدی شەعبی مەترسی دروست كردووە، لە ناو كەركووكدا دەستیان بە جووڵە و دروستكردنی هێزی دیكە كردووە، بۆیە هەستیاریی ئەم ناوچانە لە ناوچەكانی دیكەی كوردستان زیاترە، هەر بۆیەشە خەڵكی ئەم ناوچەیە جۆش و خرۆشێكی تایبەتیان بۆ پرۆسەی ریفراندۆم هەیە و هەموویان چاوەڕێی ئەوەن لە رۆژی 25ی ئەیلوولی داهاتوودا بچنە سەر سندوقەكانی دەنگدان و بە بەڵێ كۆتایی بە نەهامەتی سەدان ساڵە بهێنن و دەنگ بۆ سەربەخۆیی كوردستان بدەن.»



لە دوماهی ئەم چاوپێكەوتنەو سەبارەت سەركەوتنی پرۆسەی ریفراندۆم و دەنگدانی خەڵكی كوردستان بە بەڵێ، هەروەها ئەو گروپەشی كە دەڵێن نەخێر، مام هێرش راشكاوانە گوتی: «بۆ ئەمڕۆی كوردستان یەكڕیزی و یەكهەڵوێستی زۆر گرنگە پرۆسەی ریفراندۆم جوانتر دەكات و وێنەیەكی جوانیش پیشانی جیهان دەدەین، بۆ ئەوەی ئەم یەكڕیزییە بێتەئاراوە، پارتی دیموكراتی كوردستان لەبەر رۆشنایی رێنماییەكانی سەرۆك بارزانی، هەموو جۆرە نەرمییەكی نواندووە، ئامادەباشیشی پیشان داوە كێشەكان چارەسەر بكرێن، ئەگەر هەندێك كێشەش مانەوە، ئەوا با پرۆسەی ریفراندۆم بە سەركەوتوویی تەواو بێت، ئەوكات زەمینەیەكی لەبارتر بۆ چارەسەركردنی كێشەكان دێتەئاراوە، لەم راستەوە ئومێدی ئەوە دەكەین كە ئەو دوو لایەنەی هەتا ئێستا نەهاتوونەتە ناو پرۆسەی ریفراندۆم ئەوانیش بێنە ناو پرۆسەكەوە، بەڵام سەبارەت بەوەی لایەنێك، یان گروپێك بانگەشە بۆ نەخێر بكات و بڵێت ئێمە سەربەخۆیی كوردستانمان ناوێت، بە راستی ئەمە جێگەی گاڵتەجاڕییە و خەڵكی كوردستان لێیان قبووڵ ناكات. ئەمە وەك ئەوەیە هەر دوو دەست و قاچت كەلەپچە كرابێت و پێت بڵێن: ئایا دەتەوێت ئەو كەلەپچانە بكەینەوە و ئازاد بیت، ئەو بڵێت نەخیر. بۆیە جارێكی دیكە بە بڕوابوونمان بە ئیرادەی خەڵكی كوردستان، هەموو خەڵكی كوردستان لە 25ی ئەیلوول بە بەڵێ دەنگ دەدەن و ئەگەر چەند سەد دەنگێكیش بڵێن نەخێر، ئەوا بایەخێكی ئەوتۆیان نابێت و خۆیان شەرمەزاری مێژوو دەكەن.