رۆبەرت پیەرسۆن توێژەرە لە ئامۆژگای رۆژهەڵاتی ناوەڕاست كە بارەگاكەی لە واشنتۆنە، بایەخێكی تایبەتی دەدات بە پەیوەندییەكانی ئەمریكا و توركیا. هەروەها بەدواداچوون دەكات بۆ پەیوەندییەكانی توركیا لەگەڵ یەكێتی ئەوروپا، رووسیا و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئاسیای ناوەڕاست و ئاسیای رۆژهەڵاتی و، ئەمریكا. رۆبەرت پیەرسۆن لە ساڵانی 2000 تا 2003 باڵیۆزی ئەمریكا بووە لە توركیا، هەروەها بەڕێوەبەری گشتیی خزمەتگوزاریی دەرەكی بووە لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا لە ساڵانی 2003 بۆ 2006، كاری لەسەر دووبارە رێكخستنەوەی خزمەتگوزاریی دەرەوەی ئەمریكا كردووە، بۆ ئەوەی بتوانێت لە ئاستی تەحەددییەكانی سەدەی 21دا بێت و لە بەرامبەر هەوڵ و كۆششەكانیدا دوو خەڵاتی نەتەوەیی بەدەستهێناوە. لە ساڵانی 2008 بۆ 2014 سەرۆكی رێكخراوی (International Research & Exchanges Board) بووە كە رێخراوێكی پەرەپێدانی ناحكوومییە و بارەگاكەی لە واشنتۆنە و لە ماوەی سەرۆكایەتییەكەیدا بوار و مەودای كاركردنی ئەم رێكخراوە 125 دەوڵەتی گرتەوە. چەندین وتاری هەیە لەبارەی دیپلۆماسییەت، سیاسەتی دەرەكی، توركیا، رێكخراوە ناحكوومییەكان و پەرەپێدانەوە، بەردەوامیش شرۆڤە و لێكدانەوە دەكات بۆ پرسەكانی پەیوەست بە توركیا، پەرەپێدانی نێودەوڵەتی و رۆڵی دیپلۆماسییەتی ئەمریكا لە بواری دەرەكیدا. گوڵان لە میانەی دیمانەیەكدا چەند پرسێكی گرنگی لەگەڵدا تاوتوێ كرد كە تایبەت بوون بە پەیوەندییەكانی ئەمریكا و توركیا و رۆڵ و كاریگەری توركیا لە ناوچەكە و پەیوەندییەكانی توركیا لەگەڵ هەرێمی كوردستان و پرسی شەڕی داعش لە عێراق و چەند پرس و بابەتێكی گرنگی دیكە، كە لێرەدا دەقەكەی بڵاو دەكەینەوە.

* هەروەك ئاشكرایە ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست پەرەسەندن و پێشهاتی بێ پێشینە بە خۆیەوە دەبینێت، بە شێوەیەكی گشتی ئێوە چۆن لە بارودۆخی ئەم ناوچەیە دەڕوانن و پێتانوایە ئەولەوییاتی ئیدارەی ئەمریكا لەم ناوچەیەدا چین؟
- لە راستیدا ئەوەی بەدی دەكرێت ئەوەیە كە ئەم ناوچەیە رووبەڕووی كۆمەڵێك تەحەددی بۆتەوە، بەرژەوەندییەكانی ئەمریكاش لەوەدا بەرجەستە دەبێت كە هەوڵی سەقامگیركردنی دۆخی ناوچەكەو تێكشكاندنی داعش بدات، كەواتە ئەمانە دوو ئەولەوییەتی ئەمریكان. دواتر دەبێت مامەڵە لەگەڵ دژوارییەكانی دۆخی عێراق، هەروەها سووریا و توركیا و بە هەمان شێوە رەوشی كورددا بكات، بە كورتی كۆمەڵێك دژواری لەئارادان كە ئەمریكا هەوڵی ئیدارەدانیان دەدات.
* بەڵام تا چەند لە توانای ئیدارەی ئەمریكادایە كە ئیدارەی ئەو هەموو تەحەددی و قەیرانە قورس و قووڵانەی ناوچەكە بكات؟
- بەڵێ، دەقاودەق ئەمە پرسیارەكەیە، كە من پێموایە پێویستە ئەمریكا كەم تا زۆر درێژە بەو هەوڵانە بدات كە لە ئێستادا ئەنجامیان دەدات، هەروەك دەزانن كە ژەنەڕاڵ ماتیس- وەزیری بەرگری- و ژەنەڕاڵ دەنڤەر –سەرۆكی دەستەی ئەركانی هاوبەشی سوپای ئەمریكا- چەند جارێك سەردانی ناوچەكەیان كردووە. چونكە ئەمریكا جەخت لەسەر ئەوە دەكاتەوە كە توركیا هاوپەیمانە لە ناوچەكەداو كوردیش دۆستە و ئەوەی لە سووریاش دەگوزەرێت دۆخێكی دژوارەو ئێرانیش مایەی هەڕەشەیە، كە دەبێت كاریان لەسەر بكرێت.


* باشە ئێوە ئاماژەتان بە توركیا كرد وەك هاوپەیمانێك، بەڵام لە ئێستادا پەیوەندییەكانی نێوان ئەمریكا و توركیا بە قۆناغێكی جیاوازدا تێدەپەڕێت، ئایا ئێوە وەك باڵیۆزی پێشووی ئەمریكا لە توركیا و وەك كەسێك كە بە دواداچوون دەكەن بۆ پەیوەندییەكانی توركیا و ئەمریكا، چۆن وەسفی ئەو پەیوەندییانە دەكەن؟ ئایا گرفتئامێزە، یان بارگاوی بە بارگرژی، یان لە تەنگژەیەكی قووڵدایە؟
- نەخێر، من پێم وانییە لە تەنگژەیەكی قووڵدا بێت، بەڵكو پەیوەندییەكان لە ئێستادا گرفت ئامێزن، كە جیاوازی قووڵ هەن لەبارەی ئەوەی دەبێت ئەولەوییەتی یەكەم چی بێت، ئەولەوییەتی یەكەمی ئەمریكا تێكشكاندنی داعشەو هەنگاوهەڵگرتن و بەرەوپێشچوونە لە بەدیهێنانی چارەسەرێكی ئاشتییانە لە سووریا، بەڵام ئەولەوییەتی توركیا كوردی ئەو وڵاتەیە. لەبەر ئەوە، دەتوانم بڵێم ئێمە جیاوازی جددیمان هەیە لەگەڵ توركیا، بەڵام ئێمە بەردەوامین لە گفتوگۆكردن لەگەڵیاندا.
* بەڵام هەندێ لە شرۆڤەكان باس لەوە دەكەن لەبەر ئەوەی ئەمریكا بەرهەڵستی و ناڕەزایەتییەكانی توركیای لەبەرچاو نەگرت لە پەیوەندی بە پێدانی چەك بە كوردی سووریاوە، ئەوا ئەمە بۆتە هۆی ئەوەی پەیوەندییەكانی توركیا و ئەمریكا بكەوێتە رەوتی رووبەڕووبوونەوە لەگەڵ یەكدا، ئایا لەگەڵ ئەمەدا هاوڕایت؟
- نەخێر، من هاوڕام نیم. ئەمریكا لە چەندین بۆنەدا ئەوەی بۆ توركیا روون كردۆتەوە كە پێویستە داعش تێكبشكێنێت، لەم رووەوە داوای هاوكاری لە توركیاش كردووە، بەڵام توركیا تێكشكاندنی داعش بە ئەولەوییەتی یەكەمی خۆی نازانێت و بەردەوام گلەیی و گازەندەی كردووە لە بەرامبەر پەیوەندییەكانی ئەمریكا بە كوردی سووریاوە. منیش دەمەوێت ئەوە بە بیر خوێنەرانتان بێنمەوە كە مەسەلەكە ئەوە بوو لە سەروەختی هەڵكشانی داعشدا توركیا بڕیاریدا هاوكار نەبێت لە شەڕی دژ بە داعشدا، لە كاتێكدا كورد بڕیاری هاوكاریكردنی دا، لەبەر ئەوەش بوو كە ئەمریكا پشتیوانی كردن.


* ئەگەر باسی پەیوەندییەكانی توركیا بكەین بە دەوڵەتە دراوسێكانەوە، ئەوا لە ماوەی ساڵانی پێشوودا توركیا باسی لەوە دەكرد كە دەیەوێت هیچ كێشەیەكی لەگەڵ دەوڵەتە دراوسێكانیدا نەمێنێت، بەڵام لە ئێستادا واقیعەكە ئەوەیە كە دەوڵەتێكی دراوسێ نەماوە، رەنگە بتوانین بڵێین -جگە لە هەرێمی كوردستان- كە توركیا كێشەی لەگەڵدا نەبێت، بە تێڕوانینی ئێوە ئەمە چۆن و بۆچی روویدا؟
- لە راستیدا رەنگە توركیا چەند تمووحێكی هەبێت لە ناوچەكەدا كە دەوڵەتە دراوسێكانی هاوڕا نەبن لەگەڵیدا. لە ساڵی 2010 و 2011دا توركیا هەوڵی ناوبژیوانی دا، كاتێك ناكۆكی لە سووریا هاتەئاراوە، بەڵام ئەم هەوڵەی شكستی هێنا. هەروەها رەوشەكە بە دڵی توركیا بەرەوپێش نەچوو، كاتێك ژمارەیەكی زۆری شەڕكەری داعش چوونە سووریا و لە سووریاشدا –هەروەك پێشتر ئاماژەم پێكرد- هێرشیان كردە سەر كورد و ئەمریكاش بڕیاری پشتگیریكردنی كوردی دا، ئەمەش دۆخێكی دژواری بۆ توركیا دروست كرد. لەبەر ئەوەیە كە پێموایە بەڕێز ئەردۆغان ناڕازییە لە ئەمریكا و لەم روانگەیەشەوەیە روو لە وڵاتانی دیكە دەكات و هەوڵی بەهێزكردنی پەیوەندییەكان لەگەڵ ئەو وڵاتانە و لاوازكردنی پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئەمریكا دەدات.


* ئەگەر باسی پەیوەندییەكانی توركیا بە هەرێمی كوردستانەوە بكەین، ئەوا ئاشكرایە كە نزیكەی 10 ساڵ پێش ئێستا توركیا بە تێڕوانینێكی دوژمنكارانەوە لەم هەرێمەی دەڕوانی، بەڵام دواتر ئەو دژایەتیكردنە نەك هەر خاو بووەوە، بەڵكو گۆڕا بە پەیوەندییەكی سیاسی و ئابووریی گەشەكردوو، بۆ ئەم ئاڵوگۆڕە لە سیاسەتی توركیا بەرامبەر هەرێمی كوردستان، چ لێكدانەوەیەكتان هەیە؟
- پێموایە توركیا بە راددەیەكی گەورە سوودمەند بووە لە بوونی پەیوەندی دۆستانە لەگەڵ لەگەڵ كورددا، بەتایبەتی لە پرسی نەوت و بابەتی بنیادنانەوە و بوارەكانی دیكەدا، بەڵام لەوە دڵنیا نیم كە تا چەند ئەو پەیوەندییانە لە ئێستادا سوود بە توركیا دەگەیەنن.
* بەڵام لە ئێستادا هەرێمی كوردستان بڕیاری ئەنجامدانی ریفراندۆمی سەربەخۆیی داوە، پرسیارەكە ئەوەیە ئایا كاردانەوە و هەڵوێستی هەر یەكە لە ئەمریكا و توركیا چی دەبن لە ئاست ئەم ریفراندۆمەدا؟
- ئەوەندەی من تێیگەیشتبم، هەردوو وڵاتی ئەمریكا و توركیا داوایان لە بەڕێز بارزانی كردووە كە ئەنجامدانی ریفراندۆمەكە دوابخات، واتە ئەوان مەترسیی ئەوەیان هەیە، ئەگەر ریفراندۆم ئەنجام بدرێت، ئاستی گرژییەكانی ناوچەكە زیاتر دەبێت.


* ئایا بە دیاریكراوی هەڵوێستی توركیا چی دەبێت؟ ئایا پێتوایە دەكەوێتە دژایەتیكردنی كوردستان ئەگەر هاتوو ئەم ریفراندۆمە ئەنجام درا؟
- توركیا گوزارشتی لە هەڵوێستی خۆی كردووە سەبارەت بە ئەنجامدانی ریفراندۆمەكە، بەڵام من نازانم توركیا چ هەڵوێستێكی دەبێت ئەگەر هاتوو ریفراندۆمەكە ئەنجام درا. ئەوەش ئاشكرایە كە پەیوەندییەكی باش لە نێوان بەڕێز ئەردۆغان و بەڕێز بارزانی هەیە، هەروەها پەیوەندیی باشی ئابووری هەیە لە نێوان توركیا و هەرێمی كوردستاندا، بەڵام لە راستیدا مەحاڵە بتوانین پێشبینی بكەین.
* ئەگەر بە شێوەیەكی گشتی باس لە شەڕی دژ بە داعش بكەین، ئەوا روونە كە داعش لە چەند شوێندا دووچاری تێكشكان بووەتەوە و لە لێواری لە ناوچووندایە، بەلای كەمەوە لە رووی سەربازییەوە، بەڵام هێشتا زۆر كەس نیگەرانە لەوەی كە ئەگەرچی هاوپەیمانان بتوانن سەركەوتوو بن لە شەڕی دژ بە داعش، بەڵام نەتوانن پارێزگاری لە ئاشتی بكەن، راوبۆچوونی ئێوە لەم رووەوە چییە؟
- لە راستیدا من پێموایە دەبێت كۆتایی بە بوون و بە خەلافەتەكەی داعش بهێنرێت لە عێراق و سووریا، پێش ئەوەی باسی ئاشتی بكرێت، هەر لەبەر ئەوەشە ئەمریكا ئەمەی كردووە بە ئەولەوییەتی یەكەمی خۆی. چونكە هەر كاتێك ئەو كارە ئەنجام درا، ئەوا بە بۆچوونی من ئەگەری ئەوە دێتەئاراوە كە زەمینەخۆش بێت بۆ ئەوەی بەرەوپێشچوون لە نێوان لایەنەكاندا بێتەدی. روودانی ئەمەش بەندە بەوەی لایەنەكان چۆن هەڵسوكەوت دەكەن لەگەڵ رەوشەكەدا. بۆ نموونە، ئەگەر ئێران بیەوێت سوود لە بارودۆخەكە وەربگرێت و هەڕەشە لە ئیسرائیل بكات، ئەوا ئاستی بارگرژی لە ناوچەكەدا هەڵدەكشێت. لەگەڵ ئەوەشدا هێشتا زووە ئەمە یەكلا بكەینەوە، ئەگەرچی دەبێت بە بەردەوامی چاودێریی بارودۆخەكە بكەین.
* ئەوەی پەیوەندی بە عێراقەوە هەبێت، ئایا سەقامگیركردنەوەی رەوشەكە پێویستی بەوە نییە كە دەستڕۆیشتوویی ئێران سنووردار بكرێت، لەگەڵ جێگركردنی هێزێكی سەربازی ئەمریكا لەم وڵاتەدا؟
- بەڵێ، من هاوڕام لەگەڵ ئەوەدا كە بوون و ئامادەبوونێكی سەربازی ئەمریكی لە عێراقدا كارێكی پێویستە لە مەودای دووردا، پێشموانییە ئەمریكا دەستەبەرداری عێراق بێت و لە هەمان كاتیشدا دەیەوێت دەستڕۆیشتوویی ئێران لە عێراقدا لاواز بكات. بە هەمان شێوە خوازیاری ئەوەیە عێراق وەك وڵاتێكی یەكگرتوو بمێنێتەوە و پێیوایە پێویستە ئایندەی ئەو وڵاتە وابێت.
* زۆرجار باس لەوە دەكرێت كە ئێران بە تەواوەتی دەستڕۆیشتووە لە عێراقدا، ئایا ئەم لێكدانەوەیە زیادەڕەوی تێدایەو لە جێی خۆیدا نییە، یان واقیعەكە ئەوەیە بە راستی ئێران رۆچۆتە نێو رەوشی عێراق و بە سەریدا باڵادەست بووە؟
- لە راستیدا ئەوە دەبێتە تەحەددییەكی گەورە لە بەردەم ئەمریكادا. من پێموایە نابێت ئەوە بە كەم بگرین كە چۆن ئێران سوودمەند بووە لەو ناسەقامگیرییەی لە ناوچەكەدا لەئارادایە و ئەمەشی بەكارهێناوە بۆ برەودان بە دەستڕۆیشتوویی خۆی لە عێراقدا و بەرەنگاربوونەوەی ئەو دەستڕۆیشتووییەش یەكێكە لە ئامانجە دوورمەوداكانی ئەمریكا.
* یەكێك لە بەرجەستەبوونەكانی دەستڕۆیشتوویی ئێران لە عێراقدا ئەو میلیشیا شیعانەیە كە لەلایەن ئێرانەوە هاوكاری و پاڵپشتی دەكرێن، تا چ راددەیەك ئەم میلیشیایانە دەبنە ئاستەنگ لەبەردەم پرۆسەی ئاشتەوایی نێوان شیعە و سوننەدا؟
- لە راستیدا بۆی هەیە ببنە بەربەست و ئەمەش بەشێكی گەورەی ئەو تەحەددییەیە كە رووبەڕووی ئەمریكا و عێراق بۆتەوە، كە دەبێت عێراق یەكڕیزی نیشتیمانی خۆی بپارێزێت و كۆنتڕۆڵی هێزەكانی خۆی بكات.