میشێل پێنەر ئەنگریست، پڕۆفیسۆری زانستی سیاسییە لە كۆلێژی یونیەن، لە توێژینەوەكانیدا بایەخ بە چەند پرسێكی دیاریكراو دەدات، وەك جۆری گۆڕانی رژێمەكان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جهیانی ئیسلامیدا، هەروەها پرسی جێندەر و سیاسەت لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جیهانی ئیسلامیدا، بۆ گفتوگۆكردن لەبارەی ئامانج و ئاكامەكانی سەردانی ئەم دواییەی سەرۆكی ئەمریكا بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و پرسی دەستڕۆیشتوویی ئێران لە ناوچەكە و چەند مەسەلەیەكی دیكەی پەیوەندیدار گوڵان دیمانەیەكی لەگەڵدا ئەنجامدا و ئەویش بەم شێوەیە وەڵامی پرسیارەكانی دایەوە.

* هەروەك دەزانن لە یەكەم سەردانیدا بۆ دەرەوە، سەرۆكی ئەمریكا، دۆناڵد ترەمپ رۆژهەڵاتی ناوەڕاستی هەڵبژاردو لەم ناوچەیەشدا سەردانی هەردوو وڵاتی سعودیە و ئیسرائیلی كرد، پرسیارەكە ئەوەیە ئایا گرنگی و بایەخ و پەیامی ئەم سەردانە لە چیدا بەرجەستە دەبێت؟
- لە راستیدا من بە گومانم لەوەی ئەم ئیدارەیەی ترەمپ توانای ئەوەی هەبێت بەرەوپێشچوونێكی جددی لە ناكۆكی نێوان عەرەب-ئیسرائیلدا بەدی بێنێت، لەبەر ئەوەی ئەمە كێشەیەكی ئاڵۆز و درێژخایەنە، هەروەها من پێموایە ئەم ئیدارەیەو ستافەكەی متمانەی ئەوەی نییە ببێتە شەریكێكی خاوەن میسداقییەت. لەبەر رۆشنایی ئەوەی كە سەرۆك ترەمپ زانیاری نهێنی و هەواڵگری دركاند لە دوو هەفتەی رابردوودا، ئەوا گومان دروست دەبێت لەبارەی ئەوەی ئایا ئەمریكا جددییە لە هەر پابەندبوونێك بە هێنانەئارای رێككەوتنی ئاشتییەوە لە نێوان ئیسرائیل و عەرەبدا. ئەوەی پەیوەست بێت بە سعودییەوە، ئەوا من لەو باوەڕدا نیم كە ترەمپ لە وردەكارییەكانی مێژووی ناوچەكە و تێڕوانین و مەزهەبە جیاوازەكانی سوننە و شیعە تێبگات. پێموانییە كە مەرج بێت ئەو لەوە تێبگات كە زۆرێك لە گرووپە توندڕەو و توندوتیژەكان گرووپگەلێكی سوننەن و پێدەچێت ئەو زیاتر نیگەران بێت لەبارەی ئێرانەوە و ئەمەش دیدێكی ناوهاسەنگە.
* هەروەك دەزانین هاوپەیمانە تەقلیدییەكانی ئەمریكا لە ناوچەكەدا نیگەران بوون لە ئاست ئیدارەی ئۆبامادا و پێیانوابوو ئەمریكا وەك پێویست پابەند نییە بە پەیوەندییەكانیانەوە، ئایا دەكرێت بڵێین ئیدارەی ترەمپ هەوڵی رەواندنەوەی ئەم نیگەرانییە دەدات و دەیەوێت هاوپەیمانەكانی دڵنیابكاتەوە؟
- لە راستیدا هەڵبژاردنی ترەمپ هەواڵێكی خۆش بوو بۆ سەرۆك ئەل سیسی لە میسر و بۆ دەسەڵاتی پاشایەتی لە سعودیە و بۆ حوكمڕانی بەحرەین، چونكە پێناچێت ترەمپ زۆر بایەخ بە دۆخی ناوخۆیی و رەوشی مافەكانی مرۆڤ و جۆری حوكمڕانێتی ئەم وڵاتانە بدات. هەروەها رێككەوتنی فرۆشتنی چەك لەگەڵ سعودیەدا مایەی دڵنیاكردنەوە بوو، بە هەمان شێوە تەركیزی چڕ و پڕی لەسەر ئێران مایەی دڵنیاكردنەوەیە بۆ هاوپەیمانە سوننەكانی، ئەمەش هەواڵی خۆشە بۆ ئەوان، رەنگە ئەم رێگاچارەیەش لە مەودای كورتدا لە بەرژەوەندی ئەمریكا بێت، بەڵام پێموایە فەرامۆشكردنی دۆخی ناوخۆیی و رەوشی مافەكانی مرۆڤ و شێوازی حوكمڕانێتی لەم وڵاتانەدا دەبێتە مایەی ناسەقامگیری لە مەودای دووردا.
* سعودیە ئاشكرایە ئێران بە هەڕەشەیەكی جددی بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی خۆی دەزانێت و تەنانەت پاشای سعودیە لە میانەی سەردانەكەی ترەمپدا سەرهەڵدانی تیرۆر و توندڕەوی گرێدایەوە بە هەڵگیرسانی شۆڕشی ئێرانییەوە لە ساڵی 1979دا، پێتوایە ئەمریكاش هەمان هەڵسەنگاندن و خوێندنەوەی بۆ ئێران هەبێت؟
- من لەو باوەڕەدا نیم كە ترەمپ شارەزای وردەكارییەكانی دۆخی ناوچەكە بێت و رەنگە ستافەكەی باشتر ئاشنا بن بە هەل و مەرجەكە، هەرچەندە هێشتا ستافی وەزارەتی دەرەوە تەواو نەبووە، واتە هێشتا وەزارەتی دەرەوە ستافی پێویستی نییە كە خاوەنی شارەزایی و مەعریفەی پێویست بن لەم رووەوە، ئەوەش راستە كە ئێران لە دەیەی یەكەمی شۆڕشەكەیدا، ویستی پشێوی لە هەندێ وڵاتی وەك بەحرەین و كوەیت دروست بكات و خوازیاری ئەوە بوو حكومەتەكانی ئەو وڵاتانە بڕووخێنێت، واتە لە سەرەتاوە هەندێ پشێوی و ئاژاوەی هەناردەی دەردەوە كرد، بەڵام دواتر پتر لە رێی حزبوڵاوە كاری كرد كە ئەوەش مەسەلەیەكی لاوەكییە بۆ بەرژەوەندی ئەمریكا، هەندێ كەسی نێو ئیدارەكەی ترەمپیش ئێران بە سەرپەرشتیاری تیرۆر وەسف دەكەن، نەك لەبەر ئەوەی ئەمە بە زەروورەت وەسفكردنێكی راست و دروستە، بەڵكو لەبەر ئەو هەڵوێستەی هەیانە لەبارەی رێككەوتنە ئەتۆمییەكەوە ئەم لێدوانانە دەدەن.
* ئێوە باستان لە رێككەوتنی فرۆشتنی چەك كرد بە سعودیە، پرسیارەكە ئەوەیە ئایا مەبەست لەم رێككەوتنانە چییە؟ ئایا سعودیە لەم رێككەوتنانە خوازیاری بەدەستهێنانی چییە؟
- پێموایە سعودیە لە رووی ئاسایشی نەتەوەییەوە ئێران بە سەرچاوەی نیگەرانییەكی گەورە دەزانێت. ئێمە دەزانین وڵاتانی كەنداو هەستیان بە نادڵنیایی دەكرد لە ئاست پشتیوانیی ئەمریكا لە سەروەختی ئیدارەی ئۆبامادا، كاتێك ئەم ئیدارەیە پتر تەركیزی كردەسەر وڵاتانی دیكەی ئاسیا، وەك چین، ئەوەش پەرەسەندنێكی جیێ سەرنج بوو، كەواتە دەبێت ئەوە لەبەرچاو بگرین كە وڵاتانی كەنداو بایەخ بە دەستەبەركردنی ئاسایشی خۆیان دەدەن.
* ئایا هیچ لێكنزیكبوونەوەیەكی بەرژەوەندییەكان لە نێوان سعودیە و ئیسرائیلدا بەدی دەكەیت، بەتایبەتی كە هەردوو وڵاتەكە ئێران بە هەڕەشە بۆ سەر خۆیان دەزانن؟
- رەنگە لە رووی تیۆرییەوە ئەم لێكنزیكبوونەوەیە هەبێت، بەڵام ئێوە دەزانن ئیرادەی سازشكردنی پێویست نییە بۆ بەرەپێشچوون لە پرۆسەی ئاشتی و لە دەستەبەركردنی ئەو چارەسەرەی كە دوو دەوڵەت لەخۆدەگرێت.
* واتە ئێوە پێتانوایە شكستهێنانی پرۆسەی ئاشتیی عەرەب - ئیسرائیل كۆسپە لەبەردەم دروستبوونی پەیوەندی لە نێوان سعودیە و ئیسرائیلدا؟
- لە راستیدا ئاستەنگ و بەربەست زۆرن، هەروەها دەبێت تێڕوانین و هەڵوێستی چەندین ساڵەی خانەوادەی پاشایەتی سعودیە و بیروباوەڕی وەهابییەت لەبەرچاوبگرین، كە هەموو ئەمانە دەبنەهۆی ئەوەی قورس بێت، بە بێ دروستبونی دەوڵەتی فەڵەستین، سعودیە بتوانێت قەناعەت بە خەڵكی وڵاتەكەی دروست بكات بۆ هێنانەئارای جۆرە ئاشتەواییەك لەگەڵ ئیسرائیلدا.
* ئایا ئەگەر ئێران پابەند بێت بە رێككەوتنە ئەتۆمییەكەوە، ئەمریكا چۆن دەتوانێت فشار لەسەر ئێران دروست بكات، بۆ ئەوەی دەستڕۆیشتوویی ئەو وڵاتە لە ناوچەكەدا كەم بكاتەوە؟
- لە راستیدا ئەمە زەحمەتە، چونكە لایەنێك بە تەنیا ناتوانێت سزای كاریگەر بسەپێنێت، واتە ئەگەر هاتوو ئێران پابەند بوو بە رێككەوتنەكەوە، ئەوا وڵاتانی دیكە ئامادە نابن كە سزا بەسەر ئێراندا بسەپێنن، یاخود فشاری لەسەر دروست بكەن، ئەو كاتەش ئەمریكا ناتوانێت زۆر كارا بێت و ئەوەش مایەی نائومێدی دەبێت كە ئێمە كاریگەرییەكی كەممان هەیە لەسەر ئەو ئاڕاستەیەی ئێران دەیگرێتەبەر. ئەوەش دەرئەنجامێكی باش بوو كە سەرۆكی ئێران وەك خۆی مایەوە كە كەسێكی میانڕەوە، هەروەها من لەگەڵ ئەوەدام ئێران و ئەمریكا پەیوەندییەكی باشتریان هەبێت لەگەڵ یەكدا.
* چۆن لە رۆڵی هەرێمی كوردستان دەڕوانیت، بەتایبەتی دوای ئەوەی دەركەوت كە ئەم هەرێمە هاوپەیمانێكی متمانەپێكراوە بۆ بەرەنگاربوونەوە و تێكشكاندنی تیرۆریستان؟ ئایا پێتوایە ئەم هەرێمە دەتوانێت لە ناوچەكەدا رۆڵێكی ئیجابی و بنیادنەر ببینێت؟
- لەبیرمانە هیلاری كلینتۆن چەند ئیجابییانە باسی لە كوردستان و رۆڵی كوردستان لە بەرەنگاربوونەوەی داعش و تەحەددییەكانی دیكە لە ناوچەكەدا دەكرد، لەگەڵ ئەوەشدا پێموانییە ئیدارەی ئێستای ئەمریكا ئاشنایەتی و شارەزاییەكی باشی لەبارەی وردەكارییەكان و بارودۆخی ئەم ناوچەیەوە هەبێت.
* دوا وتەتان چییە؟
لە راستیدا من هیوادارم ئیدارەی ترەمپ بارودۆخەكە لەوەی هەیە خراپتر نەكات، چونكە پێموایە ئەم ئیدارەیە شارەزایی لەبارەی ئەم ناوچەیەوە نییە و خواستی ئەوەشی نییە ئەو شارەزاییە بەدەست بهێنێت، هیوادارم من توانا و خواستی ئەم ئیدارەیەم بە كەم گرتبێت، بەڵام دەبێت سەرۆكی ئەمریكا متمانەپێكراو و پێشبینیكراو بێت، بەڵام من نیگەرانم لەبارەی ئەم سەرۆكەو شێوازی هەڵسوكەوتكردنی كە پێشبینینەكراوەو لەو باوەڕدا نیم كە فاكتەرێك بێت بۆ سەقامگیری لە ئێستادا.