پرسی هەمواركردن یان دووبارە داڕشتنەوەی دەستووری هەرێمی كوردستان پرسێكی گرنگی هەمە لایەنەیە، لەلایەك بارودۆخەكە گۆڕانكاری زۆر گەورەی بەسەردا هاتووە، لەلایەكی دیكەشەوە هەنگاوەكانی كوردستان بۆ ئایندە جیاوازیی گەورەی بەخۆوە بینیوە، ئێمە پێشتر بیرمان لەوە دەكردەوە چۆن دەوڵەتێكی فیدرالی بونیاد بنێینەوە، بەڵام ئێستا ئەم دەوڵەتە بەرەو ئاوابوون دەچێت و پێدەچێت هەر پێكەاتەیەكی سەرەكی عێراق بیر لە ئایندەیەكی دیكە بكاتەوە، لەسەروبەندی ئەم قۆناخە هەستیارە پەرلەمانی كوردستان بە یاسای ژمارە 4ی 2015 لیژنەیەكی راسپاردووە دەستووری كوردستان دووبارە بنووسنەوە، پرسیاری گرنگ لە ئێستادا ئەوەیە، ئەم لیژنەیە چۆن لەگەڵ ئەم گۆڕانكارییە نوێیانە مامەڵە دەكات؟ سیروان زەهاوی سەرۆكی لیژنەی دووبارە ئامادەكردنەوەی دەستووری كوردستان بۆ راپرسی لەم دیمانە تایبەتەی گوڵاندا بەمجۆرە وەڵامی پرسیارەكانی داینەوە.

د.سیروان زەهاوی سەرۆكی لیژنەی ئامادەكردنی دەستووری كوردستان بۆ راپرسی بۆ(گوڵان): ئێمە دەستوور بۆ نیشتمانێك دەنووسینەوە كە بەرەو مافی چارەنووس و سەربەخۆیی هەنگاو هەڵدەگرێت

* لیژنەی ئامادەكردنی پرۆژەی دەستوور بۆ راپرسی یەك دوو ەەفتەیە دەست بەكاربووە، ئایا لە ماوەی ئەم یەك دوو ەەفتەیەدا چیتان كردووە و كارەكانتان چۆن بەڕێوە دەچێت؟

- لیژنەی ئامادەكردنی پرۆژەی دەستوور بۆ راپرسی بەپێی یاسای ژمارە 4ی پەرلەمانی كوردستان دەستی بەكارەكانی خۆی كردووەو لەسەرەتای كۆبوونەوەكانی خویدا ەەوڵیداوە پەیڕەوێكی ناوخۆ تایبەت بەم لیژنەیە بۆ راپەڕاندنی كارەكانی خۆی و چۆنیەتی كاركردن لە ناو لیژنە بۆ ئامادەكردنی ماددە دەستوورییەكان دابنێت، ەەروەەا ەەڵبژاردنی سەرۆكێك بۆ ئەم لیژنەیە بۆ ئەم قۆناخە، دوای ئەم كارانە هەوڵمانداوە دیباجەی دەستوور بنووسینەوە، دیارە دوای تەواوبوونی دیباجەی دەستوورەكەش، دەچینە ناو داڕشتنی ماددە دەستوورییەكان، بۆ ئەمەش سەرەتا وتووێژ لەسەر پرانسیپە سەرەتاییەكان دەكەین كە نزیكەی 15-20 ماددەیە دوای تەواوبوونیش لە پرانسیپە سەرەتاییەكان دەچینە بەشێكی دیكە كە ئەویش دەروازەی ماف و ئازادییەكانەو دوای ئەمەش دەچینە بەشێكی تر كە ئەویش دیاریكردنی دەسەڵاتەكانی ئەنجوومەنی نوێنەران و ئەنجوومەنی وەزیران و ئەنجوومەنی دادوەرییە، لە دووماهیشدا دەچینە سەر ئەو بەشەی پێی دەگوترێت ئەحكامە كۆتاییەكان، بەمشێوەیە پرۆسەی دەستوورەكە لەو ماوەیەی بۆی دانراوە بەڕێوەدەچێت، من مەزندە دەكەم لەماوەی ئەو 90 رۆژەی بۆی دانراوە پرۆژەی دەستوورەكە كۆتایی دێت، خۆ ئەگەر تەواویش نەبوو ئەوا داوا لەپەرلەمان دەكەین كاتێكی كەممان بداتێ بۆ ئەوەی تەواوی بكەین، بەڵام لە هەموو حاڵەتێكدا لەماوەی دانراوە یان ەەندێك كاتی زیاتر پرۆژەی دەستوورەكە ئامادە دەبێت بۆ ئەوەی بخرێتە بەردەم گەلی كوردستان بۆ راپرسی.
* تۆ وەك سەرۆكی لیژنەی پرۆژەی ئامادەكردنی دەستوور ئاماژەت بەوە كرد دیباجەی دەستوورەكە تەواو بووە، دیارە ئەم دیباجەیە ناسنامەی دەستوورەكەیە، ئایا دەكرێت ئەم ناسنامەیە زیاتر بۆ خوێنەران روون بكەیتەوە؟
- ئەم لیژنەیە هەوڵ دەدات دەستوور بۆ نیشتمانێك بنوسێتەوە، نیشتمانێك كە بە قۆناخێكی هەستیار تێدەپەرێت و بەرەو مافی چارەنووس و سەربەخۆیی ەەنگاو هەڵدەگرێت، ەەربۆیە دیباجەی ئەم دەستوورە باسی نیشتمانێك دەكات ناوی كوردستانەو هاووڵاتیانێك كە كوردستانین بەبێ جیاوازی ئایین و نەتەوە، ئەمەش بەو مانایەی لەم دەستوورەدا تەنیا باسی كوردستان كراوە و بەشێوەیەكی تایبەتی باس لە هیچ نەتەوەو ئاینێك نەكراوە تەنانەت باس لە نەتەوەی كوردیش نەكراوە، دەسپێكی ئەمجارەی نووسینەوەی پرۆسەی دەستوور لەم قۆناخەدا زۆر جیاوازە لە قۆناخەكانی دیكە، بۆ بە ئەقڵیەتێكی زۆر فراوان و كراوەوە ئەو دەستوورە دەنووسرێتەوە، بەشێوەیەكی زۆر فراوان ئەم دەستوورە كراوەیە لەسەر پێكەاتە نەتەوەیی و ئایینە جیاوازەكانی كوردستان و بەهیچ شێوەیەك هەست بە جیاوازی ئایینی و نەتەوەیی ناكرێت و ەەموویان وەك هاووڵاتی ئەم نیشتمانە لەماف و ئەركدا یەكسان دەبن، راشكاوانەتر ئامانجمان ئەوەیە ئەم دەستوورە بەڕادەیەك ماف و ئازادییەكان بۆ تەواوی پێكەاتە نەتەوەیی و جیاوازەكانی كوردستان فەراەەم بكات، نەك هەر ئەوان خوازیاری ئینتمای كوردستانیبوون بكەن، بەڵكو ئەو خەڵكانەی دیكەش كە لە نەتەوە و ئایینەكانی دیكەن و دەكەونە دەرەوەی كوردستان ئەوانیش ئومێد بخوازن هاووڵاتی كوردستان بوونایە. بۆیە دیباجەی ئەم دەستوورە كە دەبێتە ناسنامەی ئەم دەستوورە ئەوەیە لەم نیشتمانەدا كە كوردستانە ەاووڵاتی بوونی ەەیە كە كوردستانییە نەك ئەوە كوردەو توركمان و كلدوئاشورییە، یان ئەوە موسڵمان و كریستیان و ئێزدییە، هاووڵاتی لەم دەستوورەدا هەر ناسنامە و ئاینێكی ەەبێت یەكسانە و هاووڵاتی كوردستان دەبێت.
* ئەگەر هەر لەسەر جیاوازیی ئەم قۆناخە بمێنینەوە، دیارە ئەو ناوچانەی پێشتر پێیان دەگوترا ناوچەكانی ماددەی 140 یان ناكۆكی لەسەر تەنانەت ناوچە كوردستانیەكانی دەرەوەی هەرێم، ئێستا ئەو ناوچانە ئازادكراون بە ئەمری واقیع بەشێكن لە كوردستان، ئایا لەم دەستوورەدا چۆن مامەڵەتان لەگەڵ ئەم پرسە ەەستیارە كردووە؟
- وەك پێشتریش ئاماژەم پێكرد دوای تەواوبوونی دیباجەی دەستوورەكە، دێینە قۆناخی داڕشتنی پرسە سەرەكیەكان، كە ئەوانیش بریتین لە پرسی زمان، كە بریتی دەبێت لەسەر دیاریكردنی زمانە فەرمیەكانی هەرێمی كوردستان، ئەوجا دیاریكردنی ئاڵا، پایتەخت، سروودی نیشتمانی، ئەمانە شوناسی ەەر دەستوورێكن و هەموو نەتەوەیەك ئەمانە دیاری دەكات، سەبارەت بە پرسی ناوچە تازە ئازادكراوەكانی كوردستانیش كە پێشتر بەچەندین شێوە ناوی دەهات، لەم دەستوورەدا دەبێت جێگەی ئەم ناوچە كوردستانییە تازە كراوانە بكرێتەوە، لەهەمانكاتدا دەبێت میكانیزمێكیش دابنرێت بۆ ئەوەی چۆن مافی ئەو پێكەاتانەی لەو ناوچانە لەگەڵ كورد دەژین دیاری بكەین وەك عەرەبی رەسەنی ناوچەكە، توركمان و كلدوئاشووری و سریان، دەبێت لەنێو ماددە دەستووریەكاندا بەتەواوەتی مافی ئەو پێكەاتە جیاوازانە پارێزراو بێت، بۆ ئەوەی ئەو ئایین و نەتەوە جیاوازانەی بە درێژایی سەدان ساڵ لەگەڵ كورد لەم نیشتمانە پێكەوە ژیاون هەست بە ئینتمای نیشتمانی بۆ كوردستان بكەن، هەروەها دەبێت گەرەنتی مافەكانیان لەناو دەستووردا بچەسپێنرێن، بۆ ئەوەی مانەوەیان لەگەڵ كوردستان و لەگەڵ مانەوەیان لەگەڵ عێراق بە باشتر بزانن.
* پرسێكی دیكە مەسەلەی ئەنجامدانی ریفراندۆم و مافی چارەنووسە بۆ خەڵكی كوردستان، ئایا لەم دەستوورەدا چۆن ئەم مافەی خەڵكی كوردستان دەچەسپێنرێت؟
- ئێمە ئێستا نەگەیشتووینەتە ئەو بڕگەیەی كە وتووێژ لەسەر ئەم پرسە بكەین، بەڵام بەخوێندنەوەمان بۆ بیربۆچوونی زۆربەی زۆری ئەندامانی لیژنەی نووسینەوەی دەستوورەكە دەبێت پرسی سەربەخۆیی و مافی چارەنووس لە پرسە سەرەكیە سەرەتاییەكانی ئەم دەستووردا دابڕێژرێت، بۆیە پرسی مافی چارەنووس وەك ماددەیەكی بێ كۆت و بەند لەم دەستوورەدا دەبێت، بۆیە كە باسی مافی چارەنووس كرا واتە باسی ریفراندۆمیش كراوە، هەروها لەوانەیە وەك چەندین نەتەوەی دیكە پێشتر وایانكردووە بڕیاری سەربەخۆییان داوە و ریفراندۆمیشیان نەكردووە، بۆیە بەڕای من پرسی مافی چارەنووس لە ریفراندۆم گەورەترە، بۆیە كاتێك ئەم ماددەیە لەم دەستوورە دیاریی دەكرێت و پاشان دەستوورەكە راپرسی لەسەر دەكرێت، ئەوا ئەو بڕگانە دەبێتە بڕیاری خەڵكی كوردستان و كەس ناتوانێت دەسكاری بكات، ئەگەر دەستوورەكەش پەسەند نەكرا، كەس ناتوانێت بە زۆر بیسەپێنێت.
* تۆ ئاماژەت بەوە كرد كە لە دیباجەی دەستوورەكەدا باسی هیچ نەتەوەو ئاینێك نەكراوە، بەڵام پێشمەرگە وەك هێزی پارێزەری نیشتمانی كوردستان، خاڵی ەاوبەشی نێوان ەەموو پێكەاتە نەتەوەیی و ئایینە جیاوازەكانە، ئایا پێشمەرگە چۆن باسكراوەو بەنیازن لەم دەستوورەدا چۆن مامەڵە لەگەڵ پێشمەرگە بكەن وەك ەێزێكی پارێزەری نیشتمانی؟
- لە دیباجەی دەستوورەكەدا تەنها ناوی كوردستان و پێشمەرگە هاتووە، ئەمەش لەبەر ئەوەیە پێشمەرگە هێزێكی نیشتمانییەو ەەموو پێكەاتەكانی بە جیاوازی ئایین و نەتەوەوە لەخۆی گرتووە، وەك كریستیان و ئێزیدی و موسڵمان و كورد و توركمان و كلدو ئاشوری لە خۆی گرتووە و تەنانەت لەو پێكەاتانە چەندین فەرماندەی پێشمەرگە بوونی هەیە، سەبارەت بە مامەڵەكردنی ئەم دەستوورە لەگەڵ هێزی پێشمەرگەی كوردستانیش، ئەم دەستوورە بەو جۆرە مامەڵە لەگەڵ ەێزی پێشمەرگە دەكات وەك هێزێكی نیزامی نیشتمانی بەدامەزراوەیی كراوی سەرتاسەری، ئەم هێزە بەجۆرێك بە تۆكمەیی مامەڵەی لەگەڵ دەكرێت كە هیچ كەس نەتوانێت كەلێنی تێدا بدۆزێتەوە.
* ئەگەر هەر لە پرسە سەرەكییەكاندا باس لە پرسی سیستمی ئابووری و باجدان لە كوردستان بكەین، ئایا لەم دەستوورەدا چۆن قسە لەسەر سیستمی ئابووری و باجدان دەكەن، كە ئەمە بۆ ئێستای كوردستان زۆر گرنگە؟
- سیستمی ئابووری و باجدان بەشێكی سەرەكی دەبێت لە پرانسیپە سەرەتاییەكانی ئەم دەستوورە، بۆیە لەمبارەوە چەندین ئۆپشنمان لەبەردەستە، دەبێت هەموویان وتووێژی لەسەر بكەین، هەر بۆ نموونە؛ ئایا سیستمی ئابووری كوردستان بە تەنەا سیستمی ئابووری بازاڕ دەبێت و وەك سیستمێكی سەرمایەداری، یان ئایا دەبێتە سیستمێكی سۆشیالیستی، یاخود دەبێتە سیستمێكی ئابووری تێكەڵ، یان ەەر سیستمێكی ئابووری بازاڕ دەبێت و كۆت و بەندی بۆ دادەنرێت، یان سۆشیالیستی دەبێت بەەەمان شێوە كۆت و بەندی بۆ دادەنرێت، سەبارەت بە پرسی باجدانیش ئەمیش وەك پرانسیپێكی سەرەكی لەم دەستوورە دیاری دەكرێت، بەڵام دەبێت رەچاوی دادپەروەری بۆ هاووڵاتیان بێت و نابێت باجدان بارگرانی لەسەر خەڵك دروست بكات، بۆ ئەمەش پەیرەوی سیستمی باجدانی هەڵكشان(الچریبە التصاعدیە) دەكەین، ئەمەش بەو مانای باجدان بەپێی داەاتی ەاوڵاتی دەبێت، ئەگەر داەاتی كەم بێت ئەوا رێژەی باجدان كەم دەبێت و چەند داهاتەكەی بەرزبێتەوە رێژەی باجدانەكەش بەرز دەبێتەوە، سەبارەت بە پرسی سامانە سرووشتیەكانیش ئەویش هەر لە پرانسیپە سەرەكیەكاندا ئاماژەی پێدەكرێت و دەبێت ئەم سامانە موڵكی خەڵكی كوردستان بێت، ەەروەەا بیر لە نەوەكانی داهاتوو بكرێتەوە لەبەر ئەوەی سامانی سرووشتی بەتایبەتی نەوت و گاز تا سەر نامێنێت بۆیە بۆ ئەمەش سندوقێك بۆ پاشەكەوتی نەوەكانی ئایندە لەم دەستوورەدا ئاماژەی پێدەكرێت.
* لایەنێكی دیكەی ئەم دەستوورە چۆنیەتی ریكخستنی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكانی كوردستانە، دیارە ئێوە دەستوور بۆ ەەرێمێكی فیدڕاڵی دادەرێژن، خۆتان دەزانن ئێستا كوردستان پەیوەندیەكی نێودەوڵەتی فراوانی هەیە؟
- وەك پێشتر ئاماژەم پێكرد، ئەم دەستوورە بۆ نیشتمانێك دەنووسرێتەوە، ەەندێك پرس هەن تایبەت بە پەیوەندی نێوان هەرێم و عێراق، ئەوا لە كۆتایی دەستوورەكەو لە ئەحكامە كاتیەكاندا ئاماژەی پێدەكرێت بۆ چۆنیەتی رێكخستنی ئەو پەیوەندییەی كە لەنێوان هەرێم و كوردستاندایە، بۆیە لە نووسینەوەی ئەم دەستوورەدا وەك دەستووری نیشتمانێك هەموو لایەنەكان دیاری دەكرێت، بۆ مەسەلەی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكانیش ئەمەش یەكێك دەبێت لە پرانسیپە سەرەكیەكانی ئەم دەستوورە، بۆیە ئێمە بەو جۆرە وتووێژ دەكەین لەسەر ئەم خاڵە بەوەی ئایا ئەو رێككەوتنە نێودەوڵەتیانەی ئێمە ئیمزایان لەسەر دەكەین، بە یاسا مامەڵەی لەگەڵ دەكەین یان لە چوارچێوەی دەستوور، یان شێواز و جۆری رێككەوتنەكان پۆلێن دەكەین، بۆ ئەمەش گرنگە بەوجۆرە پۆلێن بكرێن، ئەو رێككەوتنامانەی پەیوەندی بە مافی مرۆڤەوە هەبێت، باشترە لەسەر ئاستی دەستوور مامەڵەی لەگەڵدا بكرێت، ئەو رێككەوتنانەشی پەیوەندیان بە بواری ئابووری و كۆمەڵایەتییەوە هەبێت باشترە لەسەر ئاستی یاسا مامەڵەیان لەگەڵ بكرێت، ئەمەش بەو مانایەی رێككەوتنەكانی كە دەیكەین لە پۆلێنەكەیان بەو جۆرە بێت لە یاسا گەورە تربن بەڵام لەدەستوور بچووكتربن، ەەروەەا لەسەر ئاستی پەیوەندیمان لەگەڵ دەوڵەتانی دەوروبەر، لەم دەستوورەدا رەچاوی بنەمای رێزگرتنی هاوسێیەتی باش(حسن الجوار) دەكەین، لەمەش زیاتر ئێمە دەمانەوێت لە پەیوەندییەكانمان لەگەڵ جیەان تا ئەوپەڕی كراوە بین وەك گەلێكی ئاشتیخواز، بۆ ئەوەی وێنەی گەلی كوردستان وەك گەلێك كە خۆی بەبەشێك لە ئاشتی و ئاسایش جیەان دەزانێت سەیر بكرێت، دەمانەوێت لەم دەستوورەوە هەموو جیەان بەو جۆرە سەیری گەلی كوردستان بكات، ئەم پێكەاتە فرەییە نەتەوەیی و ئاینییە جیاوازە بۆتە هێزێك بۆ گەلی كوردستان بۆ پێكەوە ژیان و لێبووردەیی، ئەمەش ئامانجی هەموو لایەكمانە.
* ئەگەر بێنە سەر پرسی ەەڵبژاردنەوەی سەرۆكی ەەرێمی كوردستان، دیارە لە دەستوورەكەدا هەموو دەسەڵاتەكان دابەش دەكەن و سنووری هەر دەسەڵاتێكیش دیاری دەكەن، لە ئێستادا كە پرسی هەڵبژاردنەوەی سەرۆكی هەرێم لە ئارادایە، دیارە لەبەر ئەوەی ماوەی سەرۆكایەتی هەرێم زۆر كەمی ماوە، فریاناكەوین بەپێی ئەم دەستوورە هەڵیبژێرینەوە، ئایا ئێوە چۆن مامەڵە لەگەڵ ئەم پرسە دەكەن؟
- گرنگە لەسەرەتادا دوو پرسی گرنگ لێك جیابكەینەوە، ئەویش ئەوەیە ئایا ئێمە لەدەستوور باسی دەسەڵاتەكان دەكەین؟ بێگومان بەڵێ لە دەستووردا باسی سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان وەك دامەزراوەیەكی گرنگی ئەم وڵاتە دەكرێت، هەروەها باسی پەرلەمان و حكومەت و دەسەڵاتی دادوەریش دەكرێت، پرسی دووەم ئەوەیە ئەم دەستوورە لەگەڵ پرسی هەڵبژاردنەوەی سەرۆكی ەەرێمی كوردستان، هیچ پێوەندیەكیان پێكەوە نییە، پرسیار لێرەدا ئەوەی بۆچی؟ بێگومان لەبەر ئەوەی 19ی ئابی 2015 ماوەی سەرۆكایەتی هەرێم كۆتایی دێت، ئەم دەستوورەش هەتا ئەو كاتە پەسەند ناكرێت، لەمەش زیاتر خۆ ئەگەر لەو ماوەیەش پەسەند بكرێت ئەوا پرسی هەڵبژاردنەوەی سەرۆكی هەرێم لانی كەم پێویستی بە دوو مانگە بۆ ئەوەی پێشوەختە ئامادەكاری بۆ بكرێت، خۆ ئەگەر ماوە لەبەردەست بمایەو بمانتوانیایە ئەم دەستوورە پەسەند بكرێت و پاشان لەسەر بنەمای ئەم دەستوورە سەرۆكی هەرێمی كوردستان هەڵبژێرابایەوە، ئەوا كارێكی زۆر باش بوو، پارتی پێش هەموو لایەنەكان پێشوازی لێدەكرد، بۆیە مەسەلەكە لە ئێستا ئەوە نییە ئەم دەستوورە چۆن مامەڵە لەگەڵ ئەم پرسە دەكات، بەڵكو مەسەلەكە ئەوەیە دوای 19ی ئابی 2015 ماوەی سەرۆكی هەرێمی كۆتایی دێت، پەرلەمان چۆن مامەڵە لەگەڵ ئەم واقیعە دەكات بۆ ئەوەی بۆشایی یاسایی دروست نەبێت، دیارە بۆ ئەم حاڵەتەی ئێستا دوو بۆچوون هەیە، یەكەمیان ئەوەیە كە سەرۆكی هەرێمی كوردستان راستەوخۆ لەلایەن گەلی كوردستانەوە هەڵبژێردرێت، بۆچوونی دووەم ئەوەیە كە لەپەرلەمانەوە هەڵبژێردرێت، لەنێوان ئەم دوو بۆچوونە بۆچوونی سێیەمیش هەیە، ئەویش باس لەوە دەكرێت كۆنگرەیەكی گشتی نیشتمانی گرێبدرێت و پەرلەمانتاران و وەزیرەكان و نوێنەری حزبە سیاسیەكان بەشدار بن، یان ئەم پرسە بدرێتەوە بە خەڵكی كوردستان، با راپرسیەك بكرێت خەڵكی كوردستان خۆیان بڕیار بدەن، ئایا دەیانەوێت سەرۆك راستەوخۆ لەلایەن خەڵكەوە هەڵبژێردرێت، یان لەلایەن پەرلەمانەوە، ئەم پرسە خەڵكی كوردستان بە ئاسانی دەتوانێت یەكلایی بكاتەوە، خۆ ئەگەر رای خەڵكی كوردستان بەوجۆرە بوو كە سەرۆك لەلایەن پەرلەمانەوە هەڵبژێردرێت، ئەوا دەبێت ئەو لایەنەی كە داوا دەكات سەرۆك راستەوخۆ هەڵبژێردرێت، دەبێت ملكەچی بڕیاری خەڵك بێت، بەپێچەوانەشەوە ئەگەر خەڵك بڕیاریدا خۆی سەرۆك هەڵبژێردرێت، ئەوا دەبێت ئەو لایەنەی لایەنگیری ئەوەیە سەرۆك لەلایەن پەرلەمانەوە هەڵبژێردرێت، دەبێت تەسلیمی بڕیاری خەڵك بێت. پرسی ئێستای هەڵبژاردنەوەی سەرۆكی ەەرێمی كورستان و نووسینەوەی ئەم دەستوورە دووشتی لێكجیاوازن و پەیوەندیان بەیەكەوە نییە، راستە ئێمە لە نووسینەوەی دەستوور سیستم بۆ ەەموو دەسەڵاتەكان دەنووسینەوە و دیاری دەكەین، بەڵام ئەمە بۆ ئێستا نابێت لەبەر ئەوەی كاتە نەماوە، بۆیە من پێموایە سەرۆكی ەەرێمی كوردستان پێش 19ی ئابی 2015 ئەم پرسە بۆ خەڵك باس دەكات، باسی ئەوە دەكات یاسای ژمارە یەكی ساڵی 2005 داوا دەكات ەەڵبژاردن بكرێت بۆ هەڵبژاردنەوەی سەرۆكی هەرێمی كوردستان، بۆیە بەپێی ئەو یاسایە دەبێت هەڵبژاردنەوە بۆ سەرۆكی هەرێمی كوردستان ئەنجام بدرێت، یان هەتا ئەگەر هەڵبژاردنیش نەكرێت، دەبێت سەرۆكایەتی هەرێم و پەرلەمان رێگەیەكی دیكە بدۆزنەوە بۆ ئەوەی ئەو بۆشاییە یاساییە دروست نەبێت. هۆكاری سەرەكی ئەوەیە لەم پرسەدا، ئێمە دەستوور بۆ مانگێك و دووان نانووسینەوە، ئێمە دەستوور بۆ 50-100 ساڵی داەاتوو دەنووسینەوە، ئەم پرسەی ئێستا كاتییە، گرنگە یان ەەڵبژاردن بكرێت، یان رێگەیەكی ناوەندی بۆ بدۆزرێتەوە، من دووبارەی دەكەمەوە ئەگەر ئەم دەستوورە پێش ئەو كاتە پەسەند بكرایە و ئامادەبوایە ئەوا هیچ كێشەیەك نەدەبوو دەمانتوانی بەپێی ئەم دەستوورە سەرۆكی هەرێمی كوردستان هەڵبژێرینەوە. لێرەدا پرسیارێك دێتە پێشەوە، ئایا پەرلەمان ناتوانێت یاسای ژمارە یەكی تایبەت بە هەڵبژاردنەوەی سەرۆكی هەرێم هەموار بكات؟ بێگومان دەتوانێت، بەڵام دەبێت بە هاوكاری لەگەڵ سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان و دەبێت پێكەوە ەەوڵبدەن رێگەیەكی مامناوەندی بۆ ئەو ەەمواركردنە بدۆزنەوە، ئەمە بۆ دەسەڵاتەكانی دیكەش بە هەمان شێوەیە، بۆ نموونە ئەگەر پەرلەمان بیەوێت یاسای دەسەڵاتی دادوەری هەموار بكاتەوە، ئەوا دەبێت بە هەماهەنگی و هاوكاری لەگەڵ دەسەڵاتی دادوەری ئەم كارە بكات، خۆ ناكرێت پەرلەمان پرس بە دەسەڵاتی دادوەری نەكات و یاساكەی هەموار بكاتەوە، ئەمە بۆ سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستانیش بەهەمان شێوەیە، ئەگەر پەرلەمانی كوردستان دەیەوێت ئەو یاسایە هەموار بكاتەوە دەبێت لەگەڵ سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان بگاتە خاڵێكی هاوبەش بۆ ئەوەی بتوانن بەشێوەیەك یاساكە ەەموار بكەنەوە كە تێگەیشتنی هاوبەش لە خۆی بگرێت.
* ئەگەر پرسیارەكەمان بەو شێوەیە بكەین ئایا ژینگەی سیاسی ناو لیژنەكەتان چۆن، لەمەش زیاتر ئایا سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان و حزبە سیاسییەكان تاچەند پشتگیری ئەو لیژنەی ئێوە دەكەن و تاچەند دەسەڵاتیان پێداون بۆ ئەوەی دەستوورێكی نیشتمانی بنووسنەوە؟
- پێش هەموو شت دەمەوێت ئەوە بەخوێنەرانتان بڵێم كە سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان سەد لەسەد پشتیوانی ئەم لیژنەیە، هەروەها پەرلەمان و حكومەتیش هەموو دەسەڵاتێكیان داوەتە ئەم لیژنەیە و حزبە سیاسیەكانیش بە هەمان شێوە، بۆ ئەوەی دەستوورێك بنووسینەوە نەك هەر بۆ ئەم قۆناخە گونجاو بێت، بەڵكو نەوەكانی داهاتووش شانازی پێوە بكەن، بۆیە ئەم لیژنەیە تەواو سەربەخۆیە و هەتا ئێستاش ژینگەی وتووێژەكان زۆر ئەرێنی یە، لەوماوەیە من دانیشتنەكانم بەڕێوە بردووە هەست دەكەم زۆر رێز لەرای بەرامبەرو رێز لەراو بۆچوونی حزبە سیاسییەكان دەگرن، مەزندە دەكەم ئێمە دەگەینە چارەسەرێكی مامناوەندی، دیالۆگیش باشترین گەرەنتیە بۆ چارەسەركردنی زۆرێك لە كێشەكان، هەروەەا هیوادارم هەموو لایەكمان بگەینە ئەو قەناعەتەی كە بێجگە لە دیالۆگ و لەیەكتری تێگەیشتن رێگە چارەی دیكە لەبەردەماندا نییە.
* وەك سەرۆكی لیژنەی نووسینەوەی دەستووری هەرێمی كوردستان دەتەوێت لەم پرۆسەیەدا چی بە خەڵكی كوردستان بڵێیت؟
- بەخەڵكی كوردستان دەڵێم هیوادارم بتوانین دەستوورێكی مۆدێرنی ئەوتۆ بنووسینەوە كە رەنگدانەوەی تەواوی بیربۆچوونە جیاوازەكانی خەڵك و تەواوی حزب و لایەنە سیاسیەكانی كوردستان بێت، ئەم دیدارە بە فرسەت دەزانم باس لە نوكتەیەكی سیاسی بكەم كە ئاماژەیە بۆ قسەیەكی زانایەكی بیۆلۆژی، ئەم نوكتە سیاسییە كاتی خۆی بیل كلینتۆنی سەرۆكی ئەمریكا گێڕاویەتیەوەو دەڵێت: زانایەكی بایۆلۆژی دەڵێت ئایا دەزانن نەێنیی مانەوەی 25 ەەزار جۆری جاڵجاڵۆكە چییە؟ بێگومان ەۆكارەكەی ئەوەیە جاڵجاڵۆكە پێكەوە توانییان تۆڕێك دروست بكەن بۆ ئەوەی خۆیان لە دوژمنەكانیان بپارێزن، بۆیە روودەكاتە كۆنگرێس و پێیان دەڵێت، ئەگەر دەتانەوێت سەركەوتوو بن و خۆتان بپارێزن دەبێت پێكەوە كار بكەن، هەروەك چۆن لەكاتی نووسینەوەی دەستووری ئەمریكا پێكەوە كارمان كردو ئەمریكا بووە تاكە هێز لە جیەاندا)). لەم نوكتە سیاسییەوە من دەڵێم ئەگەر مێروولەو هەنگ و جاڵجاڵۆكە توانیبێتیان بە پێكەوە كاركردن خۆیان بپارێزن و ئەمریكایەك كە لە چەندین دەوڵەت و رەگەزی جیاواز پێكەاتبێت كە بەپێكەوە كاركردن و لەیەكتری تێگەیشتن توانیبێتیان ببنە گەورەترین دەوڵەت و هێز لەم جیەانەدا، ئەوا ئێمەی كوردستان كە زۆربەمان كوردین و دەیان خاڵی ەاوبەش پێكەوە كۆمان دەكاتەوە ئەگەر هاوكاری یەكتری بین و پێكەوە كار بكەین، ئەوا دەتوانین دەستوورێكی زۆر مەزن و گرنگە بۆ ئایندەی نەتەوەكەمان دابڕێژین.