بارودۆخی ناوچەكە بەرەو گۆڕانكارییەكی ریشەیی دەچێت، چۆن شەڕەكە تێكەڵ و هەمەلایەنە، بە هەمان شێوە بۆچوونەكانیش تێكەڵ و هەمەلایەنن، بەڵام هەموو چاودێران لەو بۆچوونەدا یەكدەگرنەوە كە بارودۆخەكە بە مەنگی نامێنێتەوە و گۆڕانكاری گەورەی بەسەردا دێت. ئیبراهیم سمێدعی سیاسەتمەدار و شارەزای ستراتیژی عێراق سەبارەت بەم پرسانە و لە وتووێژێكی تایبەتدا بە مجۆرە بۆ گوڵان هاتەئاخاوتن.

ئیبراهیم سمێدعی شارەزای ستراتیژی و ئەكادیمی عێراقی بۆ گوڵان:دروستبوونی هاوپەیمانی دژی حوسییەكان مەترسی لەسەر رژێمی ئەسەدیش دروست دەكات



* بە شێوەیەكی گشتی ئەوەی ئێستادا لە عێراق روودەدات، هەر لە تەحەددییەكانی داعش و رزگاركردنی تكریتەوە تا ئەو گرفتانەی دیكەی ناوخۆ و ئەو هاوپەیمانێتییە عەرەبییەی سوننە لە دژی حوسییەكان دروست بووە، چ خوێندنەوەیەكی بۆ دەكرێت؟
ـــ لەو بڕوایەدام عێراق دوورە لەو هاوپەیمانێتییە عەرەبییەی كە توركیا و پاكستانیشی وەك دوو زلهێزی ناوچەكە لە خۆی گرتووە، بۆ وەستاندنی ئەو كێشانەی دەسەڵات و هەژموونی ئێران كە لە ناوچەكە دروست بووە، مەبەستی سەرەكی لە دروستبوونی ئەم بەرەیە راگرتنی ئەو فراوانبوونەی هەژموونی ئێرانییە، بارودۆخەكە لە یەمەن پەرەدەسێنێت بۆ ناردنی هێزی زەمینی بەرەو ئەو ناوچانەی ئەوێ و لەو بارەیەوە سوپای میسر ئامادەیە، بۆ زامنبوونی وەبەرهێنانەكانی كەنداو لەو ناوچەیەدا، لایەنەكانی ناو بەرە ئامادەن هێرشی زەمینی بكەن بۆ گۆڕینی هاوكێشەكە، ئێستاش چەترێكی ئاسمانیی پێشكەوتوو كۆنتڕۆڵی ئەو ناوچانەیان كردووە و رەنگە پاكستانیش ئەو ئەركە راپەڕێنێت، یەمەن پرۆڤەیەكە بۆ دەستێوەردانێكی عەرەبی و ئیسلامی و سوننی لە سووریادا، گەڕانەوەی ئۆپۆزسیۆنی سووریا بۆ ناو ئیدلب و كردنی ئەو شارە بە پایتەختی ئۆپۆزسیۆنی سووریا پەرەسەندنێكی گەورەتری ململانێی ناو ئەو وڵاتەی گەرم كردووە، ئەوەش بۆ گۆڕینی هاوكێشەكانە، ئەمە رژێمی سووریا پەلكێشی سەر مێزی گفتوگۆكان دەكاتەوە بۆ ئەوەی ملكەچی بڕیارەكانی جنێف یەك و جنێف دوو ببێتەوە، یان بە هاندانی زیاتری ئۆپۆزسیۆن بۆ رووخاندنی تەواوی رژێمەكە، عەرەب بڕیاریان داوە حاڵەتی بێدەنگی بشكێنن و حاڵەتی رووبەڕووبوونەوە هەڵبژێرن، بەڵام وەك دەزانن گۆڕینی هاوكێشەكە لە سووریا بە دەرئەنجام گۆڕینی هاوكێشەكەی لوبنانە، چونكە دۆخی حزبوڵڵا بەستراوەتەوە بە هەبوونی رژێمی سووریاوە، عێراق تا ئەم ساتەش بە تەواوی دابڕاوە لەو بەرە عەرەبییەی دروستبووە بە هۆی ئەوەی عێراق تا ئێستاش خراوەتە ناو بازنەی بایەخدانی ئەمریكاییەوە.
* گەرچی عێراق لەو بەرەیەی دروست بووە دابڕێنراوە، بەڵام ئێستا رووبەڕووی گرفتێكی دیكە دەبێتەوە بە ناوی حەشدی شەعبی، لەو بارەیەوە راتان چییە؟
ــ بەڵێ گەورەترین گرفت لە عێراقدا حەشدی شەعبییە، تا ئێستاش حەشدی شەعبی پێدادەگرێت لەسەر بەرەنگاربوونەوەی داعش بە ستراتیژییەتی ئێرانی نەك عێراقی، سەركردایەتی و راوێژكاران و تەنانەت تەقەمەنی و زۆربەی چەكەكانیان ئێرانین، حكومەتیش هیچ بژارێكی دیكەی بۆ نەماوەتەوە، یان واز لە حەشد بێنێت بەرەنگاری ببنەوە، یان بوار بكاتەوە بۆ داعش، ئەم دۆخە ناكرێت بەو شێوەیە درێژە بكێشێت، ئێمە یاسای پاسەوانی نیشتمانیمان هەیە، هێزەكانی حەشدی شەعبی ناتوانن موسڵ رزگار بكەن، چونكە نەخشەی موسڵ لە هێزی ئەوان فراوانترە، نەخشەكە پێویستی بە سوپایەكی نیزامییە، ئەزموونی رزگاركردنی تكریت ئەمەی بۆ سەلماندووین، حكومەتی عێراق لە دواجاردا هانای بۆ دەستێوەردانی ئەمریكا برد، عەبادی بە راشكاوانە گوتی: راوێژكارانی ئێرانیمان هەن و راوێژیانمان پێ قبووڵە، بەڵام بەپێی بەرژەوەندییەكانمان بڕیار دەدەین، پرس و راوێژ بە كێ بكەین و داوا لە كێ بكەین هاریكارمان بكات. ئەمڕۆ حكومەت دركی بەو مەترسییانە كردووە لە پاش گرتنەوەی تكریت و لێپرسینەوە لەگەڵ ئەوانە كردووە خەریكی تاڵانی شارەكە بوون، بڕیار لە سوپاوە دەرچووە و ناكرێت شاری بێ حكومەت بێت.
* بە بڕیاری حكومەت دەتواندرێت حەشدی شەعبی كۆنتڕۆڵ بكرێت؟
- كۆنتڕۆڵ نەكراون، بەڵام لە دەمە دەمی ئەوە دایە كۆنتڕۆڵیان بكەن، رێككەوتنی ئەتۆمی ئێران و خۆرئاوا لە دەرئەنجامدا بووە بە رێككەوتنێكی ئێرانی- ئەمریكی، ئێران ناچار دەبێت ئەو هێزە رادیكاڵەی خۆی بكشێنێتەوە كە جڵەوی حەشدی شەعبییان بە دەستەوەیە، دڵنیام ئەو بابەتە لە پشت كەوالیسەوە باسیان لێكراوە، فڕۆكەكانی هاوپەیمانان بۆردومانی تكریتیان دەكرد، هێزەكانی حەشدیش لە ئاقاری تكریت ماونەتەوە و دواتر پێویستە بكشێنەوە.
* ئایا ئەگەر حوسییەكان سوننە بوونایە سعودیە وەك ئێستا لێی دەدان؟
- نەخێر، بەڵام لە حاڵەتی حوسییەكاندا، سعودیە هەر دەستێوەردانی دەكرد، هەتا ئەگەر تەنیا حوشتر و شمشێریشیان هەبووایە، یەكێك لە زیندووترین بواری سعودیە یەمەنە، بۆیە یەمەن هیچ بوارێكی زیندووی گرنگ نییە بۆ ئێران، هیچ سنوورێكی هاوبەشی نییە، یان بەرژەوەندیی بازرگانی، یان پیشەسازی، تەنانەت شیعە بە مەزهەبیش دوازدە ئیمامەكە نین، بەڵام ئێران ئەم هەرایەی نایەوە تاكو سعودیە رابكێشێتە نێو بازنەی ململانێكانەوە، تاكو دواتر تاكڕەوی بكات لە ئیدارەكردنی دۆسێی لوبنان و سووریا و تەنانەت عێراقیش، ئێران چاوەڕوانی ئەوەی نەدەكرد كە سعودیە ئەو هاوپەیمانێتییە عەرەبییە گەورەیە پێكبهێنێت، ئەو جبەخانەیە و هێزە گەورەیەی زەمینی و دەریایی و ئاسمانی و پتر لە 1000 فڕۆكە كە دەتوانێ گورزی كوشندە بوەشێنێت، وا بزانم ئێران لە كۆتاییدا پاشەكشە دەكات، بەتایبەتی دوای هەڵگرتنی سزاكانی سەری و چارەسەركردنی دۆسێی ئەتۆمیی وڵاتەكەی، چاودەخشێنێتەوە بە سیاسەتەكانیدا، چونكە ئێران وایدەزانی كە دوای دروستكردنی بۆمبی ئەتۆمی دەتوانێت هەموو جیهان بخاتە ژێر هەڕەشەی خۆیەوە، بەڵام لە راستیدا ئێران لە رووی ئابوورییەوە زۆر زیانی پێكەوت و ماندوو بووە، زیاتریش بە هۆی گەمارۆی سەری و ئەو شەڕە بچووكانەی ئەنجامی داون، بەتایبەتیش كە ناتوانێت تا ساڵێك یان دوو ساڵی دیكە بەرگەی ئەو سزایانە بگرێت و دوای دابەزینی خێرای نرخی نەوت، بۆیە من پێموایە كە ئێران جارێكی دیكە چاو بە سیاسەتەكانیدا دەخشێنێتەوەو بایەخ بە ئابووریی ناوخۆی وڵات دەدات و وردە وردە كاردەكات بۆ لابردنی ئەو سزایانەی لە سەریەتی، تاكو رێگە نەدا رژێمەكە هەرەس بێنێت، هەروەك چۆن سەدام حوسێن و موبارەك و وڵاتانی دیكە دووچاری داڕمان بوونەوە، ئێران لەو تەوەرە یەكگرتووەی عەرەبی سوننە تەنیا بە یەمەن ناوەستێ، بەڵكو دەیەوێت بگاتە سووریا و لوبنانیش.
* دەبینین یەكەم هێرشی داعش بۆ سەر هەرێمی كوردستان بوو، یەكسەر دەوڵەتانی ئەوروپا و ئەمریكا هاتنەدەنگ، بەڵام هیچ هەڵوێستێكمان لە عەرەب نەبینی، تۆ بڵێی هۆیەكە ئەمریكا بێت، یان شتێكی دیكەیە؟
- وا بزانم عەرەب ئەوەندە ئامادە نین دەستێوەردان لە گۆڕەپانی عێراق بكەن، دیارە هەرێمی كوردستانیش مایەی رێز و پێزانینە و پشتیوانیی بەرزی عەرەبە، بەڵام عەرەب لە رووی سەربازییەو ئەوەندە توانایان نییە دەستوەردەنە كێشەی عێراق، لەبەر ئەوەی ئەمریكا لە نێو پرسەكەدایە و لە رووی فەرمییەوە گۆڕەپانی ئەمریكایە، بەڵام لە رووی واقیعەوە گۆڕەپانی هەژموونی ئێرانییە، بۆیە ئەمریكا نەخشە و پلان بۆ عەرەب دادەڕێژێت تا لەم رووەوە دەستتێوەردان بكات، عەرەب ترسیان لە هەناردەكردنی شۆڕشی ئێرانە، تازە لە مەترسیی ئیخوان موسلمین رزگاریان بووە لە میسر و هەرەس پێهێنانی مورسی و دانانی سیسی لە حوكم، تەنانەت میسر زۆر بەهێزە كە دەتوانێت لە ماوەیەكی كەمدا زیاتر لە یەك ملیۆن چەكدار ئامادە بكات و هەمیشە دروشمی سیسی بریتی بووە لە (مسافە السكە) واتا مەودای رێگە و دەگاتە شوێنی مەبەست، لەبەر ئەوە من لەو بڕوایەدا نیم كە مەسەلەكە دەگاتە رووبەڕووبوونەوەی هێز لە ناوچەكەدا، ئەوەی دەكرێت تەنیا لە رێی بۆردومانی ئاسمانییەوەیە، لە كۆتاییدا ئێران دەكشێتەوە بۆ ناوخۆی خۆی و تەنیا لە عێراقدا بوونی دەبێت.